دو فصلنامه Biannual Journal of Zike and Fikr شماره 1 - مگ لند

دو فصلنامه Biannual Journal of Zike and Fikr شماره 1

دو فصلنامه Biannual Journal of Zike and Fikr شماره 1

دو فصلنامه Biannual Journal of Zike and Fikr شماره 1

صفحه 1 صفحه 2 صفحه 3 صفحه 4 ‫لجم‬ ‫یملع ‪-‬قیقحتیامششیہی ی‬ ‫انمجنییملع قرا ن اور دحیث(اردو ی)ی‬ ‫ذکروفکر‬ ‫(ابعشن‪ 1443‬ی)‬ ‫ی‬ ‫سال اول امشرہ ی‪1:‬امرچی‪2022‬‬ ‫ٹسی‬ ‫ایفطصمل وروچلئ ویوینر ی‬ ‫پیشکش‪:‬شعبہ قران اور حدیث _ شعبہ تحقیق‬ ‫رسرپستی‪ :‬دارٹک دیعساردنمجف یر‬ ‫ی‬ ‫فیچ ایڈرٹی‪ :‬دارٹک اجیر دمحم ی‬ ‫ی‬ ‫رٹی‪ :‬دارٹک دیس دمحمیلع وعن وقن ی‬ ‫اد ی‬ ‫یی‬ ‫ارجایئ دمری‪:‬وعن یلع اجرو ی‬ ‫م‬ ‫ی‬ ‫طخ ویاتکیثی‪ :‬مق‪ ،‬ایخیان سایلح ونجیب‪ ،‬یرد صلیدقس‪ ،‬یل‪ 19‬د ی‬ ‫وکد‪:‬ی‪3713913554‬ی‬ ‫وپست ی‬ ‫یلیفون‪/‬سکف ی‪321141٨5:‬ی ی–‪32٦13٨75‬ی‬ ‫دعتاد‪ :‬الکٹرایک‬ ‫دعتاد احفصت ی‪107:‬‬ ‫‪Web: mou.ir/ur‬‬ ‫‪Email: zikrofikrmag@gmail.com‬‬ صفحه 5 ‫سلجم رحتری‬ ‫یی‬ ‫یلع دمحم وقن ی‬ ‫رنک یملع وبرد ڑگیلعھ ویوینرٹس (دنہواتسن)‬ ‫امہرچ رمریا‬ ‫اچرلسن نیعم ادلنی یتشچ ویوینرٹس (دنہواتسن)‬ ‫یی‬ ‫رادہ یلع رادہ ی‬ ‫رنک یملع وبرد رکایچ ویوینرٹس (یااتسکن)ی‬ ‫ی‬ ‫دیس دمحم یلع وعن وقن ی‬ ‫رنک یملع وبرید اجمعۃ ایفطصمل ااعلہیمل‪( ،‬دنہواتسن)‬ ‫ی‬ ‫اجیر دمحم ی‬ ‫ااتسد ایفطصمل وروچلئ ویوینرٹس (یااتسکن)‬ ‫ی‬ ‫وعن یلع اجرو ی‬ ‫ااتسد ایفطصمل وروچلئ ویوینرٹس (یااتسکن)‬ ‫ی‬ ‫رثوت روض ی‬ ‫‪ ISI‬یملع قیقحت لجم (یااتسکن)ی‬ ‫دیٹپ ررسیچ اجمعۃ ایفطصمل ااعلہیمل‬ ‫یک رطف ےس‬ ‫اس لجم یک حطس‪ ،‬ابلطء یک یملع اونمجنن ےس صتخمی‬ ‫یملع رجیڈہ ےک وطر رپ نیعم یک یئگ ےہ۔‬ صفحه 6 ‫ا س لجم ےک ےئل اقمہل ےنھکل ےک ر امنہ اوصل‬ ‫‪1‬۔ اقمہلںیم درچ دلی ومارد اک وہیا رضوری ےہ‪:‬‬ ‫ونعان‪ ،‬خالہص‪ ،‬دیلکی املکت‪ ،‬دقمہم‪ ،‬وموضع یک واضحت (ینعی قیقحت اک ایلص وسال)‪ ،‬قیقحت ےک رظنیایت ابمین (ینعی دیلکی املکت‬ ‫یک واضحت)‪ ،‬قیقحت یکروس‪ ،‬اقمہل یک رحتری‪ ،‬ہجیتن ریگی‪ ،‬انمعب یکرہفستی‬ ‫‪2‬۔ رصف اےسی اقمالت وک لجم ںیم وبقل ایک اجےئ اگ وج ےلہپ یسک یھب رجیڈے ںیم ہن ےپھچ وہن۔ اور فنصم اس اقمےل وک ںیہک‬ ‫دورسی ہگج اھچےنپ اک ارادہ ہن رکھتا وہ۔‬ ‫‪3‬۔ اقمہلںیم رحتری دشہ اطملث یکیملع اور وقحیق وطر رپ امترتم دہم داری وخد فنصم رپ اعدئ وہ یگ۔‬ ‫‪4‬۔ لجم وک لمکم قح ےہ ہک وہ اقمےل وک وبقل یا رد رک دے۔‬ ‫ت ےک اطمقب‪ ،‬فیچ ایڈرٹی وک وہ اگ۔‬ ‫‪5‬۔ اقمہلوک اھچےنپ ےک یارے ںیم ا رخ ییہلصیف سلجم ادارت یک افسرسا ی‬ ‫‪٦‬۔ اقمہل مک ار مک ‪ 7‬احفصت اور ریادہ ےس ریادہ ‪ 30‬احفصترپ لمتشم وہ اتکس ےہ۔ (ہرہحفص =‪ 250‬اافلظ)‬ ‫‪7‬۔ اس مجلے ےک اطملث وک دصمر اک یڈرکہ رکےت وہےئ لقن ایک اج اتکس ےہ ی۔‬ ‫‪٨‬۔ اقمہل یک رحتری ںیم “علوی قیلعتسن ی”اک وفیثی سایر ‪ 14‬اامعتسل رکیا وہاگ۔‬ ‫‪9‬۔ ا رخںیم انمعب یکرہفست وک رحوف الفتاء یک رتبیت ےس (حست دلی) رمیث ایک اجےئ اگ‪:‬‬ ‫ارگ اتکت وہ وت‪ :‬ےلہپ فنصم اک اخدناین یام‪ ،‬رھپ فنصم اک ایلص یام‪(،‬اتکت ےک رشنوہےن اک سال) اتکت اک یام “وبڈل وفیثی”۔رتممج اک یام (ارگ‬ ‫رتہمج ےہ)‪ ،‬اھچت اک ربمن‪ ،‬اقمم رشن‪ ،‬یارش۔‬ ‫ارگ اقمہل وہ وت‪ :‬ےلہپ فنصم اک اخدناین یام‪ ،‬رھپ فنصم اک ایلص یام‪(،‬اقمہل ےک رشن وہےن اک سال) اقمےل اک یام“وبڈل وفیثی”۔رجیڈے اک ربمن‪،‬‬ ‫رجیڈہ ےک وحفصن یک دعتاد۔‬ ‫اجاعت‪ :‬فنصم اک یام‪ ،‬رشن اک سال‪ ،‬ہحفص ربمن (وتہج رےہ‪ :‬ٹف ونت ینعی ہحفص ےک ےچین ںیہن ہکلب‬ ‫‪10‬۔ وخد رحتری ںیم انمعب ےک ےیل ار ی‬ ‫نتم ےک ادنر یہ یرٹکیےک درایمن وھچےٹ وفیث ےس اھکل اجےئ اگ ی)‬ ‫ونت (ایس‬ ‫‪11‬۔ رصف اخص ومارد اسیج ہک وصخمص اافلظ یک اشگن ںیم اعمدل اصطالچ‪ ،‬یا اافلظ یک رشتحی یا یسک زیچ یک ااضیف واضحت وک ٹف ی‬ ‫ےحفص ےک ےچین) الیا اج اتکس ےہ۔‬ ‫تح‬ ‫‪12‬۔ اقمہل اگنر وک اچےئہ ہک اانپ اقمہل مجلے یک ای لیم رپ ارسال رکےن ےک ساھت ساھت‪ ،‬اانپ یملع‪ ،‬اور صتلی اعترفیھب ارسال رکے۔‬ ‫چ‬ ‫‪13‬۔ اقمہل ےک ھپیے ےک دعب‪ ،‬مجلے اک درتف اس یات اک یادنب ےہ ہک اس لجم اک ایک الکٹرایک ہخسنیاقمہل اگنر وک اس ےک ای لیمرپ ارسال رکے۔‬ ‫‪14‬۔ مجلے اک ایلیم ایڈرسی‪: zikrofikrmag@gmail.com‬‬ صفحه 7 صفحه 8 ‫رہفستیاقمالتی‬ ‫‪..............................‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪................................‬‬ ‫‪................................‬‬ ‫ادار یی ‪................................‬‬ ‫‪..............................‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪................................‬‬ ‫فخڈیایاکاقم یم‪................................‬‬ ‫نشںیمیوخ ی‬ ‫یکرو ی‬ ‫یجم ی‬ ‫ن ی‬ ‫قرا ی‬ ‫دیس راحینی وقنی ‪ ،‬دارٹکاجیردمحمی‬ ‫ی‬ ‫‪23‬‬ ‫‪................................‬‬ ‫قیقحت ‪................................‬‬ ‫ح ی‬ ‫یاو یراصطال ی‬ ‫غل ی‬ ‫یک ی‬ ‫اقتشمت ی‬ ‫ی‬ ‫ےک‬ ‫ن ی‬ ‫یصعن ی‪،‬اوریوبہ یظاو یرا ی‬ ‫امث ی‪ ،‬ی‬ ‫یملسٰ وتبل اجروی ‪،‬وعنی یلع اجروی‬ ‫ی‬ ‫‪33.................‬‬ ‫‪................................‬‬ ‫یمہ ‪................................‬‬ ‫یک ا ی‬ ‫یق ی‬ ‫یملع رت ی‬ ‫یک ی‬ ‫ن ی‬ ‫ںیم انسا ی‬ ‫رظن ی‬ ‫یک ی‬ ‫ن ی‬ ‫قرا ی‬ ‫وتبل افہمط اع یبی‪ ،‬دیس دمحم یلع وعنی وقنی‬ ‫‪49.....................‬‬ ‫‪................................‬‬ ‫ل‪................................‬‬ ‫ےکاوص ی‬ ‫حص ی‬ ‫ںیم ی‬ ‫نش ی‬ ‫یکرو ی‬ ‫تی‬ ‫ناو یر ُسپ ی‬ ‫قرا ی‬ ‫ہنیمہت ابعس ‪،‬دارٹکاجیر دمحمی‬ ‫ی‬ ‫‪61..................‬‬ ‫‪................................‬‬ ‫م ‪................................‬‬ ‫ےکوعا ی‬ ‫افت ی‬ ‫نیارحنا ی‬ ‫ںیمد ی‬ ‫رظن ی‬ ‫یک ی‬ ‫یی‬ ‫رک ی‬ ‫نی‬ ‫قرا ی‬ ‫هیطع اکیمظ ‪،‬وعنی یلع اجروی‬ ‫ی‬ ‫‪77...........‬‬ ‫‪................................‬‬ ‫صتخماجیریہ‪................................‬‬ ‫امتیاک ی‬ ‫ینخڈ ی‬ ‫یکقریا ی‬ ‫یی‬ ‫یلعومدو ید ی‬ ‫دیسا یوباال ی‬ ‫ومالییا ی‬ ‫دیسہ ملیتیکہ افہمط وقنی ‪،‬دارٹک اجیر دمحمی‬ ‫ی‬ ‫لمسل‬ ‫م‬ ‫پ‬ ‫ی‬ ‫ق‬ ‫ق‬ ‫خ‬ ‫‪93.....................‬‬ ‫صتخماج ریہ‪................................‬‬ ‫امتیاک ی‬ ‫ین ڈ ی‬ ‫یک ریا ی‬ ‫تئ ی‬ ‫سحم را ی‬ ‫ی ی‬ ‫نا یق ی‬ ‫جحاالسال یموا یی ی‬ ‫ن ی‬ ‫رسفمقرا ی‬ ‫لی افہمط وقنی ‪،‬وعنی یلع اجروی‬ ‫دیسہ دع ی‬ ‫ی‬ صفحه 9 ‫یی‬ ‫ادار ی‬ ‫ی‬ ‫ایفطصمل وروچلئ ویوینرٹس ےک ہبعش قرا نی اور دحیث ںیم اردو نشکیس یک خڈامت وک دس سال اک رعہص وہاکچ ےہ اور امہری دریہنی‬ ‫ےیل‬ ‫ہبعش ںیم لیصحت ملع ںیم رصموف ابلط اور طاابلت وک یملع اور قیقحت اکومن ںیم اعفل رکدار ادا رکےن ےک ی‬ ‫وخاشہ یھت ہک اس ی‬ ‫انی یک اقیقحتت وکا یک رجیڈہ یک وصرت ںیم سکعنم ایک اجےئ ‪ ،‬اہلل اعتیل ےک ااہتنیئ وکشمر ںیہ ہک اس ےن ی وتقیف اطع فرامیئ ہک‬ ‫لجم درک و رکف ےک ونعان ےس اس اک م اک یاقدعہ ا اغر وہا ۔ی‬ ‫رصع احرض ںیم اہجن ہر مسق یک ونصماعت وک ا ےئ دن فلتخم اسابیل اور ادنار ےس شیپ رکےن یک وکشش یک اجیت ےہ واہن دنی نیبم‬ ‫اسالم اور الہ تیب مہیلع السالم یک اخصل امیلعتت وک اعم رکےن ےک ےیل یھب یمیلعت ادارون یک ی دہم داری ےہ ہک وہ قرا ین اعمرف وک‬ ‫خڈیڈ رصعی اقتوضن ےس مہ ا گنہ اور ا سان رطوقین ےس اےنپ اخمبط یک اچنہپےن اک ااظتنم رکںی یاہک ان امیلعتت وک داین ںیمی‬ ‫اعم ایک اجےکس اور ا وھٹںی لعل والیث رضحت اامم راض ہیلع السالم یک اس دحیث رشفی ےک اطمقب سج ںیم فرامیا ےہ ہک ‪ :‬فَا َِن‬ ‫الم‪،‬چ‪ ،1‬ص‪ )307‬ارگ ولوگن وک امہری کالم ےک احمنس اک ملع وہی‬ ‫اس ل َ ْو عَلِ ُموا ََمَا ِس َن ک َ ََل ِمنَا ََل ُتَبَعونَا (ویعن اابخر ارلاض ہیلع الس ی‬ ‫النَ َ‬ ‫اجےئ وت امہری اابتع رکیا رشوع رک دںی ےگ۔ی‬ ‫قرا ین اعمرف ںیم وغر ورکف رکیا اور اس ےک دقیق اعمین وافممیہ وک ا سان اافلظ ںیم شیپ رکیا ا چ یک وجان لسن ےک ےیل ایک الریمی‬ ‫ےئن وسا یالت منج ےل رےہ ںیہ نج اک قلعت فلتخمی‬ ‫ارم ےہ ‪ ،‬وچہکن وجن وجن داین ںیم انکیٹولیج وک فروع م راہ ےہ اس ےس ےئن ی‬ ‫دنی وموضاعت ےس وہاتکس ےہ اور ان اک وقعمل اور دتسمل وجات دانی یھب ان داوشنرون ‪ ،‬نیققحم اور امہرنی علوم دنی یک دہم‬ ‫م‬ ‫ےک اقمدص ںیم ےس ایکی‬ ‫داری ےہ وہنجن ےن اس ےبعش ںیم اینپ ردنیگ ےک یتمیق ایام رصف ےیک ںیہ ۔ ذہلا اس یملع اور قیقحت جلے ی‬ ‫امہ دصقم ایلع میلعت ںیم رصموف ابلط اور طاابلت یک وشتقی اور رتبیغ ےہ یاہک وہ لبقتسم قربی ںیم قیقحت ےک فلتخم دیماونن‬ ‫ںیم رصعی اقتوضن وک ےتھجمس وہےئ اینپ اقیقحتت شیپ رکںیکس اور ا چ داین ںیم یاوصخلص اسالیم داین ںیم وموجد دشت دنسپی اوری‬ ‫یایمہ شکمشک اک وقعمل رطےقی ےس اقمہلب یھب ایک اجےکس ۔ ا رخ ںیم ادارہ ‪ ،‬نیققحم ‪ ،‬اسایڈہ رکام اور ان امتم دہم داران اخص وطر رپ‬ ‫تحما اک ہہت دل ےس رکشی ادا رکیا ےہ وہنجن ےن اس یملع رجیڈہ یک لیکشت اور‬ ‫ٹس ےک ہبعش قیقحت اور وتدیل ی‬ ‫ایفطصمل وروچلئ ویوینر ی‬ ‫ایک ےہ ی۔ی‬ ‫رشنواساعت ںیم اینبدیرکدار ادا ی‬ ‫ادیم ےہ لجم یک رتہبی ےک ےئل رتحمم قرنیئ اینپ یتمیق ا راء ےس ونارےت رںیہ ےگ۔ ی‬ ‫اےنپ ہطقن رظنات اور اجتویروک لجم ےک ایلیم رپ ارسال فرامےیئ اگ۔ رکشیی‬ صفحه 10 ‫یجم یکیرونشیںیمیوخف خڈا اک اقم یمی‬ ‫قریانی ی‬ ‫وندنسیہ‪:‬دیس راحین وقنی‬ ‫‪1‬‬ ‫ی‬ ‫رظن یاین ‪ :‬دارٹکاجیردمحم ی‬ ‫‪2‬‬ ‫ہص‬ ‫خال ی‬ ‫اس رحتری اک اینبدی دصقم اس وسال اک وجات یالس رکیا ےہ ہک قران یجم یک رونش ںیم خڈا ےس درےن اک ایکی‬ ‫یشخ اوری‬ ‫بلطم ےہ؟ اس دصقم ےک وصحل ےک ےئل نیت قراین املکت یک یرریس یک یئگ ےہ وج ہک 'وخف'‪ ' ،‬ی‬ ‫'وقتیٰ' ںیہ ۔ ان اافلظ اور ان ےک اقتشمت اک رتہمج قران یجم ےک اردو رتامج ںیم ومعام در یا دریا ےسیج اافلظ یکی‬ ‫وصرت ںیم یایا اجیا ےہ ۔ اردو ریان ںیم اعم وطر رپ 'در' اور 'وخف' ایک دورسے ےک ابتمدل ےک وطر رپی‬ ‫اامعتسل ےئک اجےت ںیہ ۔ ایس رطچ خڈا ےس دریا اعم وبل اچل ںیم کٹرت ےس اامعتسل ایک اجیا ےہ ۔ فلتخم افتریسی‬ ‫اطمہعل رکےن ےس ی ہتپ اتلچ ےہ ہک 'وخف'‪' ،‬یشخ ' اور 'وقتیٰ' فلتخم مسق ےک در ںیہ ۔ 'وخف' وہ در ےہ وجی‬ ‫اک ی‬ ‫یسک حطرے یا رضر رسان زیچ یک ااگیہ ےک ےجیتن ںیم دیپا وہیا ۔ زین خڈا ےس درےن اک بلطم خڈا ےس وخف اھکییای‬ ‫ںیہن ےہ ہکلب خڈا یک یشخ رانھک ےہ ۔ زین وقتی ٰےس رماد یھب خڈا ےس وخف اھکیا ںیہن ہکلب خڈا یک یافرامین ےسی‬ ‫ہجیتن فلتخم قراین ایات اور فلتخم افتریس ےس رماحعہ رکےن یک دمد ےس اخڈ ایک ایگ ےہ ی۔‬ ‫اچبو ےہ ۔ ی ی‬ ‫یی‬ ‫املکت‪:‬یریسفت‪،‬قرا ن‪ ،‬یشخ‪،‬وخف‪ ،‬وقت ی‬ ‫دیلکی ی‬ ‫ف‬ ‫اعتر ی‬ ‫املسمن اعمرشون ںیم یاومعلم دنمرہج دلی چمالت کٹرت ےس سپیے وک ےتلم ںیہ‪ :‬خڈا ےس درو‪ ،‬وج خڈا ےس دریای‬ ‫ےہ وہ یسک ےس ںیہن دریا‪ ،‬ایک ںیہمت خڈا ےس در ںیہن اتگل؟ خڈا اک وخف رکو؟ فالن ےک دل ںیم خڈا اک وخف ںیہنی‬ ‫کیئ و یرریغص یک درگی ریاونن ےک عالوہ افریس ریانی‬ ‫ےہ وریغہ ۔ در تقیقح اس مسق ےک چمالت اردو‪ ،‬اجنپیب‪ ،‬رسا ی‬ ‫ریسفتاور علوم قرا ن ‪،‬ای لف ےک طالث ملع‪،‬یاروی‬ ‫‪ .1‬ی‬ ‫ٹس‬ ‫‪. 2‬وکرسرجینم‪،‬ی ایفطصملٰ وروچلئیویوینر ی‬ صفحه 11 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪10( /‬‬ ‫امعتسل ےئک اجےت ںیہ ہکلب ارگنیری اور ویریپ ریاونن ںیم یھب ان چمالت ےس ےتلم ےتلج چمالتی‬ ‫ںیم یھب ومعام ا ی‬ ‫یاےئ اجےت ںیہ ۔ نکمم ےہ ہک یسک ےک دنہںیم ی ایخل دیپا وہ ہک ارخ خڈا ےس ویکن درا اجےئ؟ ویکہکن رہباحلی‬ ‫ںیہ وہ وکیئ رتانسک یای‬ ‫حت مہ یسک ےش ےس وخف وسحمس رکےت ںیہ ۔ دورسے اافلظ ںیم مہ سج ےس درےت ی‬ ‫وخانفک زیچ یا تیصخش وہیت ےہ ۔ ایک خڈا یھب ا ییک وخانفک ولخمق یک امدنن ےہ ؟ ایک خڈا ایک وخانفک اور دراوینی‬ ‫وسال اک وجات یالس رکےن یک یعس یک یئگ ےہ ہک قران یجم یک رونش ںیم خڈا ےسی‬ ‫یتسہ ےہ؟ اس اقمےل ںیم اس ی‬ ‫ےک اردو رتامج ںیم ضعب املکت یا ان ےک اقتشمت اک رتہمج در یا درےن ےک وطری‬ ‫درےن اک ایک بلطم ےہ ۔ قران یجم ی‬ ‫یک اس اس اقمےل ںیمی‬ ‫رپ ایک ایگ ےہ ۔ ان املکت ںیم ےس دیلکی املکت 'وخف'‪ ،‬ی'یشخ ' اور 'وقتی ٰ' ںیہ نج ی‬ ‫یجم یک ان ایات ںیم ےس ضعب اک اطمہعل فلتخم افتریس یکی‬ ‫دصقم ےک وصحل ےک ےئل قران ی‬ ‫یرریس یک یئگ ےہ ۔ اس ی‬ ‫دمد ےس ایک ایگ ےہ نجںیم ی اافلظ اامعتسل وہےئ ںیہ ۔ اس اقمےل ںیمدنمرہج دلی وساالت رپ ثحب یک یئگ ےہیی‬ ‫• وخف یک رعتفی ایک ےہ ی؟ی‬ ‫• ایپتاء سک مسق اک وخف وسحمس رکےت ےھت ی؟ی‬ ‫• ولخمق ےس درےن اور خڈا ےس درےن ںیم ایک فرق ےہ ی؟ی‬ ‫• یشخی اور وخف ںیم ایک فرق ےہ ی؟ی‬ ‫یتخر رکےن اک بلطم خڈا ےس دریا ےہ ی؟‬ ‫وقتی ٰا ی‬ ‫• ایک ی‬ ‫اقمےل ےک ارخ ںیم ثحب اک ہجیتن شیپایک ایگ ےہ ی۔ی‬ ‫اس اقمےل ںیم امتم قراین ایات ےک اردو رتےمج وک'یالع ارقلان' ار ملق خیش سحم یفجن ےس ایل ایگ ےہی‬ ‫(‪ )http://www.balaghulquran.com/‬ی۔‬ ‫فیی‬ ‫وخف یا در یک رعت ی‬ ‫اینبدی رتنی انساین ااسحسات ںیم ےس ایک در ےہ ۔ اردو ریان ںیم ومعمال 'در' اور 'وخف' ےک اافلظ ایکی‬ ‫دورسے ےک رتمادف اور معن ادبلل ےک وطر رپ اامعتسل وہےت ںیہ ۔ وخف یک ایک رعتفی ی ےہ ہک ی ویحایاتی‬ ‫ومشبل انساونن ںیم یایا اجےن واال وہ ایسفنیت روی ےہ وک وج یسک ح یطرے ےس ااگہ وہ اجےن یک وہج ےس دنہ ںیمی‬ ‫دیپا وہیا ےہ اور اس حطرے ےس ےنچب یا اس ےس فرار رکےن یک وخاشہ وک ااجید رکیا ےہ سج وک یسکیھب اجدنار یکی‬ صفحه 12 ‫ی‬ ‫‪ / (11‬قرا ن یجم یک رونش ںیم وخف خڈا اک اقمم‬ ‫اقب ےک ےئل ایک امہ رد لمع وصتر ایک اجیا ےہ ۔ (اردو ویکی ڈیپیا ی)ی‬ ‫کیل اکٹر وبضمظ خڈہب ےہ وج یسک حطرے یک وتعق یای‬ ‫اطمقب وخف ایک ااسی یاوخوگشار ی‬ ‫۔۔ ایک اور رعتفی ےک ی‬ ‫اس ےس ااگیہ یک وہجےس دیپا وہیا ےہ ۔(رمی ونسٹر درنشکی ی‪ ،‬تغل ‪ Fear‬ی)رعتنفون یک رونش ںیم ی اہک اج اتکسی‬ ‫ےہ ہک وخف یا در ایک ااسی خڈہب ےہ وج مہ اس وقث وسحمس رکےت ںیہ حت ںیمہ ی وتعق وہ ہک وکیئ زیچ یا صخشی‬ ‫ںیمہ اصقنن اچنہپ سکیے ںیہ اور اےکس ےجیتن ںیم مہ اےنپ اچبو یک دتیب رکےت ںیہ ۔ اس انب رپ ی اہک اج اتکس ےہ ہک وخفی‬ ‫یا در ایک ایھچ زیچ ےہ ویکہکن ارگ وخف ہن وہ وت مہ یسک یھب حطرے ےس وخد وک اچبےن یک وکشش یہ ںیہن رکںیی‬ ‫ےگ ی۔ی‬ ‫فی‬ ‫ایپتاء اور وخ ی‬ ‫وخف یا در یک دنمرہج یاال رعتفی یک رونش ںیم اہک اج اتکس ےہ ہک دی لقع فلتخم وصرت اوحال ںیم فلتخمی‬ ‫زیچون ےس در وسحمس رکیا ےہ ۔اس ںیم ست انسان سام ںیہ ۔ ٰیتح ہک ایپتاء وک یھب فلتخم وصرت اوحالی‬ ‫ںیم در وسحمس وہیا اھت ی۔ی‬ ‫وصرت ںیم رضحت ولظ ع یک وقم رپ ذعات یارل رکےن ےکی‬ ‫متال ےک وطر رپ فروتشن اک ایک رگوہ وج ہک انساین ی‬ ‫میہ ع و رضحت سارہ ع ےک رھگ راک ۔ ان وکی‬ ‫ےئل اجیھب ایگ اھت‪ ،‬رضحت ااحسق ع یک نسارت دےنی ےک ےئل رضحت ایرا ی‬ ‫ن ےک اطمقب حت ایرامیھی‬ ‫میہ ع دلجی ےس اےکن ےئل ایک انھب وہا ڑھچبا ےل اےئ ۔ قرا ی‬ ‫امہمن ھجمس رک رضحت ایرا ی‬ ‫ع ےن دھکی اہک امہمن‪ ،‬ہج ہک در تقیقح فرےتش ےھت‪ ،‬اھکیا ںیہن اھک رےہ وت ان وک وخف وسحمس وہا‪ ،‬اسیج ہک وسرہی‬ ‫فۃ رتہمج‪ :‬حتی‬ ‫وہد یک ایث ربمن ‪ ۷۰‬ںیم ایبن وہا ےہ ۔ فَل َ َما َرا ٰۤ ُا َیۡ ِدیَہ ۡم ََل ُتَ ِصل اِلَیۡ ِہ ن َ ِک َرہ ۡم َو ا َۡو َج َس ِم ۡنہ ۡم ِخیۡ َ ُ‬ ‫[ایرامیہ ےن] داھکی ان ےکیاہھت اس )اھکےن) یک ںیہن ےتچنہپ وت اںیہن ایبنجایخل ایک اور ان ےس وخف وسحمس ایک ی۔ی‬ ‫اس ایث ںیم حیفۃ اک ظفل وخف ےس رموبظ ےہ ۔ ایس رطچ وسرہ ارجحل یک ایث ربمن ‪ ۵۲‬ںیم ایبن وہیا ےہ ۔اِذۡ دَ َخل ۡواُ‬ ‫م َو ِجل ۡو َُنرتہمج ی‪ :‬حت وہ [ایرامیہ ےک اہن] دالخ وہےئ وت اتہون ےن اہک‪ :‬سالم!ی‬ ‫ال اِن َا ِم ۡنک ُۡ‬ ‫عَلَیۡ ِہ فَقَال ۡوا َسل ًما ؕ قَ َُ‬ ‫ایرامیہ ےن] اہک‪ :‬مہ مت ےس وخزفدہ ںیہ ی۔ی‬ ‫اس ایث ںیم 'وولجن' اک لعف 'اوللج' رموبظ ےہ ۔ عالہم ابطابطیئ ےک اطمقب 'اوللج' اک ینعم 'اوخلف' ےہ ۔ ٰاوری‬ صفحه 13 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪12( /‬‬ ‫سح‪ ،‬دلج ‪ ۶‬ہحفص‬ ‫فلتخم افتریس ےک اطمقب یھب 'وولجن' ےس رماد 'اخوفئن' ییا اخفئ وہیا ےہ ۔(وطیس‪ ،‬دمحم نب ی‬ ‫‪ )۳۴۱‬ی سک مسق اک در یا وخف اھت؟ اہجن یک 'وولجن' اک قلعت ےہ‪ ،‬رضحت ایرامیھ ع ےن ان فروتشن ےس اسی‬ ‫ھی‬ ‫ےئل وخف وسحمس ایک ویکہکن وہ رات وک ےب وقث ان ےک رھگ ا ےئگ ےھت۔(رشفی ال جی‪ ،‬دمحم‪ ،‬دلج ‪ ،۲‬ہحفص ‪ ) ۶۷۷‬زینی‬ ‫حت ات ےن داھکی ہک وہ اھکیا ںیہن اھک رےہ وت ات ع وک در وسحمس وہا ویکہکن اس رامےن ںیم حت وکیئ امہمنی‬ ‫زیمیان ےک رھگ اھکیا ہن اھکیا اھت وت اس اک بلطم ی وہیا اھت ہک وہ زیمیان یا اےکس اہلجاہن وک اصقنن اچنہپےن ےک ارادےی‬ ‫میہ ع اک ی وخف یا در یالکل درست اھت اور اس ںیمی‬ ‫ےس ایا ےہ ۔(اکساین‪ ،‬حتف اہلل‪ ،‬دلج ‪ ،۵‬ہحفص ‪ )۴۷۹‬سپ رضحت ایرا ی‬ ‫وکیئ ابقحت ںیہن یھت ویکہکن اس وخف ےک ےجیتن ںیم ات ع اےنپ اور رضحت سارہ ع ےک اچبو یک دتریب رکےت ۔ی‬ ‫اہتبل فروتشن ےن وفرا طاہر رک دیا ہک وہخڈا ےک ےجیھب وہےئ فرےتش ےھت ۔۔۔ ی۔ی‬ ‫س رکےن اک درک وہا ےہ ۔ حت فروعن یک وقم ےکی‬ ‫ایس رطچ قران یجم ںیم رضحت ومٰیس ع ےک وخف وسحم ی‬ ‫اجدورگون ےن رایسن رنیم رپ ںیکنیھپ اور وہ وگیا ردنہ سایث نب رک رےنگنی ںیگل وت قران یجم ےک اطمقب اس وقثی‬ ‫ربمن‪ ۶۷‬ںیم ایبن وہا ےہ ۔فَا َۡو َُج َس ِ ُفۡ ن َ ۡف ِسہُ‬ ‫رضحت ومٰیس ع وک وخف وسحمس وہا‪ ،‬اسیج ہک وسرہ ٰہط یک ایث ی‬ ‫س رتہمج‪:‬یسپ ومٰیس ےن اےنپ ادنر وخف وسحمس ایک ی۔ی‬ ‫ف ًُۃ م ۡو ُ‬ ‫ِخیۡ َ ُ‬ ‫ینعم داتی ےہ ۔ رضحت ومٰیس ع ساوپننی‬ ‫ربمن‪ ۶۷‬ںیم یھب ظفل 'حیفۃ' اامعتسل وہا ےہ وج درےن اک ی‬ ‫وسرہ ٰہط یک ایث ی‬ ‫وک دھکی ںیہن در ےئگےھتہکلب ات ع وک وج وخف القح وہا وہ ی اھت ہک اجدورگون ےک اس رکیث وک دھکی رک ولگ ںیہکی‬ ‫ےئ ۔ یا ات وک ی وخف اھت ہک ںیہک ات عی‬ ‫زجعمے اور اجدو ںیم فرق یہن رک یاںیئ اور قح و یالط ان رپ ہبتشم وہ اج ی‬ ‫وک داےنل ےس ےلہپ یہ ولگ امتسا وھچر رک ہن ےلچ اجںیئ ۔(اکساین‪ ،‬حتف اہلل‪ ،‬دلج ‪ ،۵‬ہحفص‪ ۴۷۹‬ی) سپ ی وخفی‬ ‫ےک اصع ی‬ ‫یھب ذمومم اور حیبق ںیہن اھت ہکلب عقالین اھت ۔ ات ع ےک اس وخف اک ہجیتن اغابل ی رکف یھت ہک ارگ وعام اانلسی‬ ‫فلتخم مسق یکی‬ ‫ںیئ وت ےھجم ایک رکیا اچےئہ ۔ رہباحل ایپتاء ع ی‬ ‫اجدورگون ےک اس اجدو وک دھکی رک رمگاہ وہیا رشوع وہ اج ی‬ ‫ولخمق ےس در ینعی وخف وسحمس ایک رکےت ںیہ یاہک حطرے ےس اچبو یک دتریب رک ںیکس ۔ کیل وہ یسک یھب ولخمق وکی‬ ‫ںیہن ےتھجمس ہک وہ لقتسم وطر رپ ان ع وک اصقنن اچنہپ یتکس ےہ ۔ ایپتاء ع ولخمق ےس وت وخف وسحمس رکےتی‬ ‫لقتسم ی‬ ‫ںیہ کیل اخقل ےسییشخیرےتھک ںیہ۔‬ صفحه 14 ‫ی‬ ‫‪ / (13‬قرا ن یجم یک رونش ںیم وخف خڈا اک اقمم‬ ‫یشخی‬ ‫ی‬ ‫ےہ ۔ اس وک ومعام افریس ںیم 'رتس' اور اردو‬ ‫ایپتاء ع خڈا ےس درےت ںیہ کیل وہ در وخف ںیہن ےہ ہکلب یشخ ی‬ ‫ںیم 'در' یہ رتہمج رک دےتی ںیہ کیل ااسی ںیہن ےہ ۔ییشخی وہ در ںیہن ےہوج وخف ےہ ی۔ی‬ ‫یشخ اس احلث وک ےتہک ںیہ وج اس وقث دل ںیم دیپا وہیت ےہ حت وکیئ حت وکیئ صخش اخقل اکانئت یکی‬ ‫ےہ ہک وہ وخد ایک ریقح اور یازیچ یتسہ ےہ ۔ زین یشخ اک بلطم اےنپ‬ ‫تمظع اک ادراک رک ےنیل ےک دعب ی ھجمس اجییا ی‬ ‫گتاوہن یک یاداس ےس دریا ںیہن ےہ ہکلب ی خڈا ےس دور رہ اجےن اک در ےہ ۔( یااگیہ اطالع رساین وحرہ‪ ،‬معتای یشخ‬ ‫‪ )https://hawzah.net/fa/Question/view/2659/‬ی۔سپ ی اہک اج اتکس ےہ ہک ایپتاء ولخمق ےس وخف وت وسحمسی‬ ‫ایک رکےت ںیہ کیل وہ یسک یھب ولخمق ےس یھبک یھب یشخ ںیہن رےتھک ۔ اسیج ہک وسرہ االزحات یک ایث ربمن ‪۳۹‬ی‬ ‫ںیم ارساد وہیا ےہ ۔ال َ ِذیۡ َن یبَلِغ ۡو َن ِرسل ِت الل ّٰ ِہ َو ََیۡ َش ۡونَہُ َُو َ َُل ََیۡ َش ۡو َُن ا ََح ًدا اِ َ َُل الل ُّٰہَ رتہمج‪) :‬وہ ایپتاء) وج اہلل ےکی‬ ‫اغیپامت اچنہپےت ںیہ اور ایس ےس درےت ںیہ اور اہلل ےک وسا یسک ےس ںیہندرےت ی۔ی‬ ‫ت‬ ‫دنمرہج یاال ایث ںیم ' حسون' اک لعف 'یشخ ےس رموبظ ےہ سج اک رتہمج 'درےت ںیہ' ایک ایگ ےہ۔ رہباحل اسی‬ ‫ایث ےس ی ہتپ اتلچ ےہ ہک ایپتاء وساےئ خڈا ےک یسک ےس ی'یشخ ' ںیہن رےتھک ینعی یسک یھب ولخمق یک تبیہ وکی‬ ‫دل ںیم وسحمس ںیہن رکےت ۔ ارگہچ ایپتاء خڈا یک ولخمق ےک رش ےس اچبو ےک ےئل وخفیوسحمس رکےت ںیہ کیل وہی‬ ‫وساےئ خڈا ےک یسک وک میظع ںیہن رگداےتن ہک ایکس تمظع وک دل ںیم وسحمس رک ےک ایکس میظعت رکںی ۔ یاون دیسہی‬ ‫رصنت انیم رچ ےک اطمقب خڈا ےس یشخ رانھک ان ےس وصخمص ےہ وج ایکس رعمتف رےتھک ںیہ اور نج ےک دلی‬ ‫ل و ربکیایئ وفند رک اجےئ ۔ اہتبل سج دقر رعمتف رپورداگر ریادہ وہ یگ وہ اانتی‬ ‫ںیم اہلل احبسہن و اعتیلٰ یک تمظع و خال ی‬ ‫یہ خڈا ےس درے اگ اور ی در وہ وخف ںیہن ےہ ہک سج اک ہجیتن(حطرے ےس) فرار ےہ ہکلب ی یشخ ےہ ۔ وچہکنی‬ ‫ولوگن ںیم ست ےس ریادہ رعمتف رپورداگر ایپتاء رےتھک ںیہ اس ےئل ویہ ست ےس ریادہ خڈا ےس درےت ںیہی‬ ‫(ینعی یشخ رےتھک ںیہ) ۔ وہ ولخمق ےس ںیہن درےت ویکہکن ان وک ملع وہیا ےہ ہک امتم اومر خڈا ےک اہھت ںیم ںیہی‬ ‫۔(انیم‪ ،‬رصنت یاون‪ ،‬ریسفت زخمن ارعلافن در علوم قران دلج ‪ ،۱۰‬ہحفص ‪ ۲۳۴‬۔ ‪ ۲۳۵‬۔ ی)دنمرہج یاال ثحب یک انب رپ ی اہک اج اتکسی‬ ‫ےہ ہک اہلل احبسہن و اعتیلٰ وج ہک ارلاحنم اور ارلمیح ےہ اور ست وک ووجد اتشخب ےہ وہ ایک وخانفک یتسہ ںیہن وہ اتکسی‬ ‫۔ ی ویکرکن نکمم ےہ ہک ارلت اور ارلراق ایسی یتسہ وہ سج ےس درا اجےئ ویکہکن در ینعمب وخف فرار رپ جتنم وہیای‬ صفحه 15 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪14( /‬‬ ‫ےہ ۔ سج ےس وخف وسحمس وہ اس ےس دور وہا اجیا ےہ ۔ ہکبج خڈا ےس یردیک وہیا انسان اک دصقم ےہ ۔ سپی‬ ‫ےس وخف ںیہن اھکیا اچےئہ ہکلب یشخ رینھک اچےئہ ۔ زین سج ےس یشخ ریھکی‬ ‫اس انب رپ ی اہک اج اتکس ےہ ہک خڈا ی‬ ‫اجےئ اس یتسہ ےس انسان دور ںیہن اھباتگ ہکلب اس ےس یردیک وہیا اچاتہ ےہ ۔ اور یشخ رصف اور رصف اہلل‬ ‫احبسہن و اعتیلٰ ےس رینھک اچےئہ اسیج ہک ایپتاء راھک رکےت ےھت ۔ زین یشخ ایس دقر ریادہ وہ یگ ینتج رعمتف‬ ‫رپورداگر ریادہ وہ یگ ۔ اہتبل رعمتف یڈات وخد ملع رپ ینبم وہیت ےہ ۔ اس ےئل ی اہک اج اتکس ےہ ہکییشخییھب ملع رپی‬ ‫ینبم ےہ اور رابغ ااہفصین اک وقل یھب یہی ےہ ہک یشخییک ڑج ملع ںیم ےہ ی۔(رابغ ااہفصین‪ ،‬نیسح‪ ،‬ص ‪ ۲۸۳‬ی)ی‬ ‫زین وسرہ افرط یک ایث ربمن ‪ ۲۸‬ںیم ارساد وہیا ےہ ۔اِ َّنَا َ َُیۡ ََش الل ّٰہَ ُِم ۡن ِعبَا ِد ِہ الۡعلَمٰٓوارتہمج‪ :‬اہلل ےک دنبون ںیمی‬ ‫ےس رصف الہ ملع یہ اس ےس درےت ںیہ ی۔ی‬ ‫َش یشخ ےس رموبظ ےہ ۔ اس ےئل الہ ملع اک در وخف ںیہن ہکلب یشخ ےہ ۔ اس ایثی‬ ‫اس ایث ںیم لعف َی ُ‬ ‫ںیم ہملک رصح 'اامن' ےس ی ولعمم وہیا ےہ ہک رصف وہ ولگ یہ یشخ الہی رےتھک ںیہ وج املعء ںیہ ۔ زین دنمرہجی‬ ‫یاال ثحب یک رونش ںیم ی اہک اج اتکس ےہ ہک رصف ویہ ولگ ایکس یشخ رےتھک ںیہ وج ایکس رعمتف رےتھک ںیہ اوری‬ ‫ںیہن وہ اتکس ۔( ایلم‪ ،‬دبعاہلل وجادی‪ ،‬هسلج‪)14‬۔ی‬ ‫اجولہن وک ی رمہبت احلص ی‬ ‫اس ایث ںیم املعء ےس رماد وکن ولگ ںیہ؟ ایث اہلل اٰیمظعل ااتسد وجادی ایلم ےک اطمقب اس ایث ںیم ااملعلءی‬ ‫ےس رماد وہ ولگ ںیہ وج وتدیح اک ملع رےتھک ںیہ ۔ ارگہچ ااملعلء ںیم افل اورالم اس یات رپ داللث رکیا ےہہک اسی‬ ‫دیح ےہ ۔( ایلم‪ ،‬دبعاہللی‬ ‫ںیم اہقفء اور ملع اوصل ےک امہرنی وریغہ یھب سام ںیہ کیل اس ثحب اک ایلص وحمر وت ی‬ ‫احبسہن و اعتیلٰ‬ ‫وجادی‪ ،‬هسلج ‪ )14‬نقپتا املعء اک رتہبنی دصماق اہلپیت ع ںیہ وچہکن وہ ولخمقت ںیم ست ےس ریادہ اہلل ی‬ ‫یک رعمتف رےتھک ںیہ ۔ اور ینتج رعمتف ریادہ وہ یگ اینت یہ یشخ دل ںیم ریادہ وہ یگ ۔ اہتبل ریغ وصعمنیم یھبی‬ ‫اےنپ ملع و رعمتفیےک اابتعرےسییشخی ےک نسپتا ادینٰ دروجن وک احلص رک سکیے ںیہ۔یی‬ ‫اوول االابلت اک وخف اورییشخیی‬ ‫ی ایبن یک یئگ ےہ ہک وہ خڈا ےس درےت ںیہ ی۔ َو ََیۡ َش ۡو َنُ‬ ‫وسرہ ارلدع یک ایث ربمن ‪ ۲۱‬ںیم اوولاالابلت یک ایک تفص ی‬ ‫م رتہمج‪ :‬اور [وہ] اےنپرت اک وخف رےتھکںیہ ی۔ی‬ ‫َر َبہ ُۡ‬ ‫اوولاالابلت وہ ولگ ںیہ نج اک درک قران یجم ںیم وسہل یار ایا ےہ اور ایکن فلتخم افصت وک قران یجم ںیم ایبن ایکی‬ صفحه 16 ‫ی‬ ‫‪ / (15‬قرا ن یجم یک رونش ںیم وخف خڈا اک اقمم‬ ‫ایگ ےہ ۔ اوولاالابلت اک یظفل رتہمج وت ی ےہ ہک وہ ولگ وج 'لث' رےتھک ںیہ ۔ 'اابلت'‪' ،‬لث' یک عمج ےہ ‪ .‬یسکی‬ ‫ویمے متال ارخوت ےک ادنر یاےئ اجےن واےل زغم وک 'لث' ےتہک ںیہ اور اےکس ریبوین ےکلھچ وک 'قشر' ےتہک ںیہ ۔ی‬ ‫ےس ویہ تبسنی‬ ‫فلتخم افتریس ںیم 'لث' ےس رماد 'لقع' یل یئگ ےہ ۔ عالہم ابطابطیئ ےک اطمقب لقع وک انسان ی‬ ‫ےہ وج 'لث' وک 'قشر' ےس ےہ ۔(ابطابطیئ‪ ،‬دمحم نیسح‪ ،‬دلج ‪ ،۲‬ہحفص ‪ ۳۹۶‬ی) اکٹر رتامج ںیم اوولاالابلت وک لقع واےلی‬ ‫اہک ایگ ےہ ۔ اہتبل اوولاالابلت اک یک دقیق رت رتہمج مہف قیمع رےنھک واےل یھب ےہ ۔( ‪Naqvi,Sayyed‬‬ ‫‪ )Rehan,2020,p.33‬۔‬ ‫وسرہ ارلدع یک ایث ربمن ‪ ۲۱‬ںیم اہلل احبسہن و اعتیلٰ اوولاالابلت ےک یارے ںیم فرامیا ےہ ہک وہ اےنپ رپورداگر ےسی‬ ‫ت‬ ‫ث ںیم اخیوفنی یک اجبےئ حسون اک لعف اامعتسل وہا ےہ وج یشخ ےس رموبظ ےہ ۔ی‬ ‫درےت ںیہ ی(َیشون) ۔ اس ای ی‬ ‫سپ اس ایث اک بلطم ی ےہ ہک اولواَللباب اہلل احبسہن و اعتیلٰ یک یشخ رےتھک ںیہ وج ہک وخف رےنھک ےس فلتخمی‬ ‫ےہ اسیج ہک ےلہپ ایبن وہ اکچ ےہ ۔ اس مسق اک در ایس وصرت ںیم دیپا وہ اتکس ےہ حت وکیئ صخش دنی یک یحطس مہفی‬ ‫ہن رکھتا وہ ہکلب مہف قیمع اک امکل وہ ۔ ایکس وہج ی ےہ ہک دنمرہج یاال ایث ںیم یشخ الہی اوولاالابلت یک ایکی‬ ‫امعتسل رکےت ںیہ اور مہف قیمع ےک امکل ںیہ۔ی‬ ‫تفص ایبن یک یئگ ےہ اور اوولاالابلت وہ ولگ وہےت ںیہ وج لقع ا ی‬ ‫ث ربمن ‪ ۱۹۱‬ںیم اوولاالابلت یک ایک تفص رکفت ایبن یک یئگ ےہ ی۔ َو یَت َ َف َکر ۡو َن ِفۡ َخل ۡ ِق‬ ‫وسرہ ال رمعان یک ای ی‬ ‫ضرتہمج‪ :‬اور (وہ ی) ا امسونن اور رنیم یک تقلخ ںیم وغر ورکف رکےتیںیہ ی۔ی‬ ‫لسمو ِت َو ۡاَل َ ۡر ِ ُ‬ ‫ا َ‬ ‫اس انب رپ ی اہک اج اتکس ےہ ہک خڈا یک تقلخ ںیم رکفت رکےن یک انب رپ اوولاالابلت خڈا یک تمظع وک دل ںیم وسحمسی‬ ‫رکےت ںیہ وج ہک یشخ اک شیپ ہمیخ ےہ ۔ حت اوولاالابلت خڈا ےک یام اور افصت رپ وغر رکےن اور ایکس تقلخی‬ ‫ںیم وغر رکےت ںیہ وت ایکس تمظع اک ادراک رکےتںیہ ۔ یاس ےک ےجیتن ںیم وہ اےنپ دولن ںیم ایک تبیہ وسحمسی‬ ‫ںیہ ہک وہ الدحمود اخقل یک ایک یازیچ ولخمق ںیہ اور ی ہک وہ یاصق ںیہ ہکبج ااکنی‬ ‫رکےت ںیہ اور ی ااسحس رکےت ی‬ ‫اخقل ہر صقنےس یاک ےہ ۔ سپ یاہک اج اتکس ےہہکییشخی اک شیپ ہمیخرکفت ےہی ی۔ی‬ ‫ںیم یہ اوولاالابلت یک ایک تفص ی یھب ایبن یک یئگ ےہ ہک وہ یرے اسحت ےس یھبی‬ ‫وسرہ ارلدع یک ایث ربمن ‪ ۲۱‬ی‬ ‫درےت ںیہ (اخیوفن) ۔ َو ََیَاف ۡو َن س ۡوٰٓءَ ا ۡۡلِ َس ِ‬ ‫ابُرتہمج‪ :‬اور وہ یرے اسحتےس یھب اخفئ رےتہ ںیہ ی۔ی‬ ‫اس ایث ںیم لعف 'اخیوفن'‪' ،‬وخف' ےس رموبظ ےہ ۔ یرے اسحتی ےس رماد اس ایث ںیم ایقمت اک دن ااسیی‬ صفحه 17 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪16( /‬‬ ‫یرا اامعل یاہم ےہ ہک سج ںیم ایکینن مک اور یراایئن ریادہ وہن ۔ ی۔ی‬ ‫سپ اوولاالابلت یرے اسحت ےس اخفئ رےتہ ںیہ ینعی ان وک وخف یرے اامعل اک ےہ‪ ،‬ہن ہک خڈا اک ۔ رور ایقمتی‬ ‫اسیج ہک وسرہ ازلزللۃ یک ایات ربمن ‪ ۷‬اور ‪ ۸‬ںیمی‬ ‫ہر صخش وک اےنپ اامعل اینپ یقیقح وصرت ںیم رظن اںیئ ےگ ۔ ی‬ ‫ال ذَ َُر ًُۃ َش ًرا ی ََر ُہ رتہمج‪ :‬سپ سج ےن درہ یرایری‬ ‫ال ذَ َُر ًُۃ َخ ۡ ُ‬ ‫ی ًا ُیَ َُر ُہ ۔ َو َم ۡن یَ ۡع َم ۡل ِمثۡقَ َ‬ ‫ارساد وہیا ےہ ۔فَ َم ۡن یَ ۡع َم ۡل ِمثۡقَ َ‬ ‫یکین یک وہ یگ وہ اےس دھکی ےل اگ ۔ اور سج ےن درہ یرایر یرایئ یک وہ یگ وہ اےس دھکی ےل اگ ی۔ی‬ ‫ت‬ ‫حس‬ ‫امعل رپی‬ ‫ان ایات ںیم وغر رکےن ےس ہتپ اتلچ ےہ ہک انسان ارخت ںیم اےنپ اامعل وک دےھکی اگ ۔ ی ایث م ا ی‬ ‫داللث رکیت ےہ ۔(قریش انبیب‪ ،‬یلع اربک‪،‬دلج ‪ ،۱۲‬ہحفص ‪ )۳۱۸‬ینعی ہر صخش ارخت ںیم اےنپ اامعل یک یقیقح وصرت وکی‬ ‫دےھکی اگ ۔ اےھچ اامعل یک وصرت رابی وہیگ ہکبج یرے اامعل یک یقیقح وصرت وخانفک وہ یگ ۔۔۔ ی۔ی‬ ‫ےہ ۔ متال ےک وطر رپ وسرہ ااسنلء یک ایث ربمن ‪ ۱۰‬ںیمی‬ ‫قران یجم ںیم اامعل یک یقیقح وصروتن یک اجییث اسارہ وہا ی‬ ‫ِ ِ‬ ‫ِ‬ ‫ارساد وہیا ےہ ۔اِ َن ال َ ِذیۡ َن یَا ۡکل ۡو َن ا َ ۡم َو َ لیت‬ ‫ارارتہمج‪ :‬وج ولگ یاقح ومیتین اکی‬ ‫ال ا ۡ َ ٰم ظل ۡ ًما ا َّنَا ی َ ُا ۡکل ۡو َن فۡ بط ۡون ِہ ۡم ن َ ً‬ ‫امل اھکےت ںیہ وہ اےنپ ٹیپ ںیم سب ا گ رھبےت ںیہ ی۔‬ ‫اس ایث ےک اطمقب میتی اک یاقح امل اھکےن واال اےنپ ٹیپ ںیم اگ رھبیا ےہ ۔ ی اس لمع حیبق یک یقیقح وصرت‬ ‫ےہ وج ہک اس داین ںیم وت رظن ںیہن ایت کیل ارخت ںیم رظن اےئ یگ ۔ ایک اس حیبق لمع یک وخانفک وصرت ےسی‬ ‫انسان وک دریا اچےئہ یا خڈا ےس؟ ایک خڈا وخانفک ےہ یا میتی اک امل اھکیا یڈات وخد ایک وخانفک لمع ےہ؟ نقپتای‬ ‫اعلق خڈا ےس ںیہن ہکلب اےنپ یرے اامعل یک یقیقح وصرت اور اےکن اتنجئ و وعاقث ےس اخفئ راتہ ےہ وج ارختی‬ ‫ںیم طاہر وہن ےگ ۔ سپ اوولاالابلت ینعی لقع وک اامعتسل رکےن واےل اور مہف قیمع ےک امکل ولگ یرےی‬ ‫اسحت ےس اخفئ رےتہ ںیہ ینعی وہ ی اجےتن ںیہ ہک یرے اامعل ارخت ںیم گھتاوین وصرت ںیم طاہر وہن ےگی‬ ‫رکےن ےس رپزیہ رکےت ںیہ ۔ اس ےئلی‬ ‫اور اس وقث وج یھب ان وک دےھکی اگ درے اگ ۔ اس ےئل وہ یرے اامعل ی‬ ‫اوولاالابلت اک خڈا ےس دریا ینعمبٰ ی'یشخ ' ےہ اور یرے اسحتیےس دریا ینعمب 'وخف' ےہ ی۔‬ ‫ی‬ صفحه 18 ‫ی‬ ‫‪ / (17‬قرا ن یجم یک رونش ںیم وخف خڈا اک اقمم‬ ‫فی‬ ‫خڈا ےک اقمم اک وخ ی‬ ‫ِ‬ ‫چ‬ ‫ت رتہمج‪ :‬اور وج صخشی‬ ‫ام َربِہُ َجنَ ُِ‬ ‫قران یجم ںیم وسرہ ارل مان یک ایث ربمن ‪۴۶‬یںیم ارساد وہیا ےہ ۔ َو ِل َ ۡن َخ َ‬ ‫اف َمقَ َ‬ ‫اےنپ رت یک یاراگہ ںیم شیپ وہےن اکوخف رکھتا ےہ اس ےک ےیل دو یاع ںیہ ی۔ی‬ ‫ۡس َعنُِ ال ۡ َہویُ‬ ‫ام َربِہُ َُو ن َ َہ ُی ا َلنف َ ُ‬ ‫زین وسرہ اانلراعت یک ایات ربمن ‪ ۴۰‬اور ‪ ۴۱‬ںیم ارساد وہیا ےہ ۔ َو ا ََما َم ۡن َخ َ‬ ‫اف َمقَ َ‬ ‫۔ فَاِ َن ا ۡۡل َ َُن ًُۃَ ہِ َُی ا ِۡلَاۡوی ۔رتہمج‪ :‬اور وج صخش اےنپ رت یک یاراگہ ںیم شیپ وہےن اک وخف رکھتا ےہ اور سفن وکی‬ ‫وخاہسات ےس رواتک ےہ‪ ،‬اس اک اکھٹیا نقپتا حیت ےہ ی۔‬ ‫ان دوونن ایات ںیم دات خڈا ےس درےن اک درک ںیہن ےہ ہکلب اقمم خڈا ےس درےن اک درک ےہ سج ےک ےئل 'اقممی‬ ‫رہب' ےک املکت اامعتسل وہےئ ںیہ ۔ اسیج ہک خیش سحم یلع ےک رتےمج ےس یھب طاہر ےہ اور ضعب درگی رسفمنی اکی‬ ‫ےک یاراگہ ںیم ڑھکے وہےن ےس دریا ےہ ۔(بیط‪،‬ی‬ ‫یھب یہی رظنی ےہ ہک اقمم خڈا ےس درےن اک بلطم خڈا ی‬ ‫ت‬ ‫دبعانیسحل‪ ،‬دلج ‪ ،۱۳‬ہحفص ‪ )۳۸۳‬ایث اہلل اٰیمظعل اکمرم ریشاری ےک اطمقب یتنج وہےن ےک ےئل ہلی رشظ خڈا ےکی‬ ‫اقمم یک انشحت اور اس ےس ااسی در رانھک ےہ وج رعمتف ےس دیپا دشہ وہ ۔ ی(اکمرم ریشاری‪ ،‬یارص‪ ،‬دلج ‪ ،۲۶‬ہحفص ‪)۱۰۷‬‬ ‫دنمرہج یاال ثحب وک ارگ ان ااحبت یک ساھت مال رک داھکی اجےئ وج اس اقمےل ںیم یشخ اور اس ےک ملع و رعمتفی‬ ‫ہجیتن اخڈ ایک اج اتکس ےہ ہک خڈا یک دات ںیہن ہکلب اسی‬ ‫ےس راےطب ےک یارے ںیم ےلہپ زگر یکچ ںیہ ‪ ،‬وت اس ےس ی ی‬ ‫ےک اقمم ےس وخف رانھک یہ یشخ ےہ ۔ سپ اقمم الہی ےس وخف اھکےن اک ایک بلطم دل ںیم اقمم خڈا یکی‬ ‫تمظع یک تبیہ وک وسحمس رکیا ےہ ۔ اہتبل خڈا اک اقمم ایک ےہ؟ اس یک اجیث وسرہ ال رمعان یک ایث ربمن ‪ ۱۸‬ںیمی‬ ‫ط رتہمج‪ :‬اہلل ےن وخد اہشدت دی ےہی‬ ‫م قَ ِٓائ ًمًۢا بِ ُال ۡقِ ۡس ِ ُ‬ ‫ک ًُۃ َُو اولوا ال ۡ ِعل ۡ ُِ‬ ‫اسارہ وہا ےہ ی۔ َش ِہ َد الل ّٰہ ا َن َہُ َ َُل ٰۤاِل ُہَ اِ َ َُل ہ َُو ۙ َو ا ِۡلَل ٰٓ ِئ َُ‬ ‫ہک اس ےک وسا وکیئ وبعمد ںیہن اورفیروتشن اور الہ ملع ےن یھب یہی اہشدتدی‪،‬وہ دعل قمئ رکےن واال ےہ ی۔ی‬ ‫لق‬ ‫ث ںیم 'قائما بالقسط'‪' ،‬شھد اللہ' رپ وطعمف ےہ اور القسط ےس رماد ادعلل ےہی‬ ‫ےک اطمقب اس ای ی‬ ‫ریسفت ا می ی‬ ‫۔(یمق‪ ،‬یلع نب ایرامیھ‪ ،‬دلج ‪ ،۱‬ہحفص ‪ ۹۹‬ی) ینعی اہلل احبسہن و اعتیلٰ وخد قتما یالقسط ےہ ینعی وہ اےنپ اومر اک ارجاء‪ ،‬قلخ یکی‬ ‫دتاریب اور اامعل یک زجاء اک دعل ےک ساھت ارجاء رکےن ےک ساھت قمئ ےہ ۔ ی(ربطیس‪ ،‬لضف نب سح‪ ،‬دلج ‪ ،۲‬ہحفص ‪)۷۱۶‬ی‬ ‫ینعی ی ااکس اقمم ےہ ہک اےکس اومر دعل رپ اوتسار ںیہ ۔ سپ حت وکیئ اےنپ رت ےک اقمم ےس وخف رکھتا ےہ وت وہی‬ صفحه 19 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪18( /‬‬ ‫درتقیقح اےکس دعل ےس دریا ےہ ینعی ااکس اخفئ وہیا واسی یہ اخفئ وہیا ےہ اسیج اوولاالابلت اک یرے اسحتی‬ ‫ےس اخفئ وہیا ےہ ی۔ی‬ ‫وقتی ٰی‬ ‫ی‬ ‫ایک اور قراین اصطالچ سج اک رتہمج وعام خڈا ےس دریا ایک اجیا ےہ وقتی ٰےہ ۔ اکٹر اقمامت رپ اوقتا اہلل اک رتہمج خڈای‬ ‫ےس درو رک دیا اجیا ےہ ۔ کیلیتقیقح ی ےہ ہک وقتی ٰاک وہفمم درےس فلتخمےہ ی۔ی‬ ‫متال ےک وطر رپ خیش سحم یلع یفجنےن وسرہ الیرمعان یک ایث ربمن ‪۱۰۲‬یںیم وقتی ٰایتخر رکےن اک رتہمج خڈا اک وخفی‬ ‫رکیا ایک ےہ ۔یٰۤا َی َہا ال َ ِذیۡ َن ا َُمنوا اتَقوا الل ّٰہَ َح َُق تقتِہ َو ََل ََت ۡوت َن اِ َ َُل َو اَنۡت ۡم م ۡسلِم ۡو َُن رتہمج‪ :‬اے اامین واول! اہلل اکی‬ ‫وخف رکو اسیج ہک اس اک وخف رکےن اک قح ےہ اور اجن ہن دانی رگم اس احل ںیم ہک مت ملسم وہ ی۔ی‬ ‫اہتبل اسیج ہک زگہتش ااحبت ںیم زگر اکچ ےہ ہک وخف اک الرہم حطریاک وصرت احل اور اایشء ےس اچبو یک دتریبی‬ ‫بلطم ےہ ی؟ی‬ ‫ی‬ ‫اور ان ےس فرار ےہ ۔ نقپتا اہلل اک وقتی ٰایتخر رکےن اک ی ینعم ںیہن وہ اتکس ۔سپ 'وقتیٰ' اک ایک‬ ‫ظفل 'وقتیٰ' اک دصمر 'وقیۃ' ےہ سج اک بلطم یسک زیچ وک ہر اس ےش ےس اچبیا ےہ وج اس وک اصقنن اچنہپ یتکس وہی‬ ‫(رابغ ااہفصین‪ ،‬نیسح‪ ،‬ہحفص ‪ )۸۸۱‬قران یجم ںیم وقیۃ ےک یئک اقتشمت یاےئ اجےت ںیہ وج سیت ےک ست 'اچبو' اکی‬ ‫ربمن ‪ ۶‬ںیم ارساد وہیا ےہ ۔ یٰۤا َی َہا ال َ ِذیۡ َن ا َمن ۡوا ق ۡوٰۤا اَنۡف َسک ۡم َو ا َۡہلِیۡک ۡمُ‬ ‫ینعم دےتی ںیہ ی۔ متال وسرہ ارحتلی یک ایث ی‬ ‫ار ًُۃ رتہمج‪ :‬اے اامین واول! اےنپ ا ت وک اور اےنپ الہ و ایعل وک اس ا گ ےس اچبو سج اکی‬ ‫ارا َو قُ ۡودہَا النَاس َو ا ۡ ِۡل َج َُ‬ ‫نَ ً‬ ‫ادنینھ انسان اور رھتپ وہن ےگ ۔ ی‬ ‫لعف ارم ےہ وج 'وقیۃ' ےک اقتشمت ںیم ےس ایک ےہ اور اس اک ینعم ےہ 'مت (عمج) اچبو' ۔ی‬ ‫ںیم 'وقا' ی‬ ‫اس ایث ی‬ ‫ایس رطچ وسرہ ارقبلہ یک ایث ربمن ‪ ۲۰۱‬ںیم ارساد وہیا ےہ ۔ و ِم ُۡنہم َمن یَقول ربَنا ٰۤاتِنا ِف الدنۡیا َحس ُن ًُۃ َُو ِ ُف ۡاَل ِخ ُر ًۃُِ‬ ‫َ ۡ ۡ ۡ َ َ َ‬ ‫َ‬ ‫َ َ َ‬ ‫ِ‬ ‫اب ُالنَا ُِر رتہمج‪ :‬اور ان ںیم ھچک ولگ اےسی ںیہ وج ےتہک ںیہ‪ :‬امہرے رت! ںیمہ داین ںیم رتہبیی‬ ‫َح َس َُن ًُۃ َو قنَا ع َ َذ َ‬ ‫اور ا رخت ںیم یھب رتہبی اطع رک زین ںیمہ ا شت منہج ےساچب ۔ ی‬ ‫اس ایث ںیم 'انق' ںیم 'ق' الص ںیم لعف ارم ےہ اور اس اک بلطم ےہ 'وت اچب' ۔ اہجن یک ظفل 'وقتیٰ' اک قلعتی‬ ‫ےہ وت ومعام اردو ریان ںیم اس ےس رماد ھچک وین یل اجیت ےہ ےسیج اس اک بلطم خڈا ےس دریا وہ ۔ قران یجم ںیمی‬ صفحه 20 ‫ی‬ ‫‪ / (19‬قرا ن یجم یک رونش ںیم وخف خڈا اک اقمم‬ ‫دو وس ےس ریادہ رمہبت 'وقتیٰ' اک یاولاسطہ یا یال واسطہ وطر رپ درک ایک ایگ ےہ نج ںیم ےس رتشیب رمہبت لعف ارم 'اوقتا'ی‬ ‫درک وہا ےہ سج اک ومعام رتہمج 'اہلل ےس یدرو' رک دیا اجیا ےہ ۔ کیل تقیقح ںیم 'وقتیٰ' اک ینعم خڈا ےس دریا ںیہنی‬ ‫اطمقب 'وقتیٰ' ےس رماد اےنپ سفن یک رماتبق رکیا اور اس وک رٹنکول ںیمی‬ ‫ےہ ۔ ایث اہلل افلض رکنلاین رچ ےک ی‬ ‫رانھک ےہ ۔(رکنلاین‪ ،‬دمحم افلض‪ ،‬ایپن کسورداری ار دیڈاگہ اامم یلع ہیلع السالم ہحفص ‪ ۲۴‬۔) ہکبج دیسہ یاون رصنتی‬ ‫انیم رچ وج ولگ وقتی ٰایتخر رکےت ںیہ وہ وخد وک ہر اس زیچ ےس اچبےت ںیہ وج اےکن ےئل ارخت ںیم اصقنن اکی‬ ‫زخمن ارعلافن‪ ،‬دلج ‪ ،۱‬ہحفص ‪ ۷۹‬۔) ان رعتنفون یک انب رپ ی اہک اج اتکس ےہ ہکی‬ ‫ومحت وہ۔( انیم‪ ،‬رصنت یاون‪ ،‬ی‬ ‫ہک انسان مکح خڈا وک اجب الےئ‪ ،‬رحام ےس اانتجت رکے‪ ،‬اےنپ سفن رپ اگنہ رےھکی‬ ‫'وقتیٰ' ایتخر رکےن اک بلطم ےہ ی‬ ‫اور سفن یک اکمروین ےس وخد وک اچبےئ ۔ سپ 'وقتیٰ' ایتخر رکےن اک بلطم خڈا ےس دریا یا وخف اھکیا ںیہن ےہی‬ ‫ہکلب ااکس بلطم ےہ وخد وک ہر اس زیچ ےس اچبیا سج ےس انسان خڈا یک یارایگض ومل ےل اور اس وک ارخت ںیمی‬ ‫اصقنن ےچنہپ ۔ ذہلا 'وقتیٰ' یک ایک اجعم رت رعتفی 'خڈا یک یافر یامین ےس رماتبق اور وچانک رانہ' ےہی‬ ‫۔)‪(Naqvi,Sayyed Rehan,2020,p158‬‬ ‫ی‬ صفحه 21 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪20( /‬‬ ‫ہجیتنی‬ ‫اس اقمےل ںیم قران یجم یک رونش ںیم خڈا ےس درےن ےک وہفمم وک ایبن ایک ایگ ےہ ۔ اس اقمےل ںیم فلتخمی‬ ‫افتریس ےس رماحعہ ایک ایگ ےہ اور نیت قرانی املکت یک یرریس یک یئگ ےہ ی‪ :‬وخف‪ ،‬یشخ ‪ ،‬اور وقتی ٰ۔ ومعام قرانی‬ ‫یجم ےک اردو رتامج ںیم ان اافلظ اک رتہمج در ےک ونعان ےس رک دیا اجیا ےہ وج ہک ان املکت ےک دقیق رت اعمین وکی‬ ‫ایبن ںیہن رکیا ۔ متال داھکی ایگ ےہ ہکومعام قران یجم ےک اردو رتامج ںیم وخف اور اس ےس رموبظ اافلظ‪ ،‬یشخ اوری‬ ‫اس ےس رموبظ یاافلظ اور وقتی ٰاور اس ےس رموبظ اافلظ‪ ،‬یھبس اک رتہمج وخف یا در اک وہفمم داتی ےہ ۔ ااسی اس ےئلی‬ ‫ےہ ہک اردو ریان رعیب ریان ےک اقمےلب ںیم اس دقر وعیس ںیہن ےہ ۔ اس اک ہجیتن ی نکلتا ےہ ہک حت خڈا ےسی‬ ‫انفک یتسہ ےہ سج ےس ایس رطچ دریا اچےئہ ےسیجی‬ ‫درےن اک درک ایک اجیا ےہ وت یارث ی اتلم ےہ ہک ےسیج خڈا ایک وخ ی‬ ‫رضر رسان ولخمق ےس درا اجیا ےہ ۔ اس اقمےل ںیم شیپ رکدہ قیقحت ےک اطمقب 'وخف' ےسی‬ ‫یسک حطریاک اور ی‬ ‫ےک ےجیتن ںیم دیپا وہیا ےہ اور اس اک ہجیتن اس حطرے وک روےنک یکی‬ ‫رماد وہ در ےہ وج یسک حطرے اور رضر یک ااگیہ ی‬ ‫دتریب رکیا اور فرار وہیا ےہ ۔ ہکبج یشخ ےس رماد وہ در ےہ وج دل ںیم اس وقث دیپا وہیا ےہ حت یسک یتسہ یکی‬ ‫تمظع اک ادراک وہ اجےئ اور انسان اےنپ دل ںیم تبیہ وسحمس رکے اور اس یتسہ ےک وماےلب ںیم وخد وک ییازیچی‬ ‫ےن اک وہفمم یھب یہی ےہ ۔ اےکسی‬ ‫رگداےن ۔ اس انب رپ ومنم وک طقف اہلل ےس یشخ رینھک اچےئہ اور اہلل ےس در ی‬ ‫ےک اقمم ےس درےن اک درک ےہ ۔ خڈا ےک اقمم ےس درےن اک ہجیتن اےنپسفن وک رٹنکول رکیای‬ ‫عالوہ قران یجم ںیم خڈا ی‬ ‫اور یراویئن ےس انچب ےہ سج یک یاداس حیت ےہ ۔ خڈا ےک اقمم ےس دریا خڈا یک دات ےس دریا ںیہن ےہ ہکلب خڈای‬ ‫اک اقمم ی ےہ ہک وہ اےنپ اومر اک ارجاء دعل ےک ساھت رکیا ےہ ۔ سپ اس ےک اقمم ےس دریا ی ےہ ہک انسان ایکسی‬ ‫یاراگہ ںیم شیپ وہےن ےس درے اور اس ےک دعل ےس درے ۔ اس اقمےل ںیم ی یھب ایبن ایک ایگ ےہ ہک وج دری‬ ‫وخف ےک ےجیتن ںیم دیپا وہیا ےہ ااکس ہجیتن اس یتسہ ےس فرار ےہ سج ےس وخف وسحمس وہ ہکبج سج یتسہ ےکی‬ ‫ےئل یشخ ریھک اجےئ اس یتسہ ےس یردیک وہا اجیا ےہ ینعی خڈا یک یشخ اک ہجیتن قرت رپورداگر ےہ ۔ اہجنی‬ ‫یک ظفل وقتی ٰاک قلعت ےہ وت اس اک دصمر وقیۃ ےہ سج اک بلطم یسک ےش وک ہر اس زیچ ےس اچبیا ےہ وج اےسی‬ ‫ےہ سج ےکی‬ ‫اصقنن اچنہپ یتکس وہ ۔ اس ےئل وقتی ٰاک دقیق رت بلطم خڈا ےس دریا ںیہن ہکلب ایسی احلث اک ایتخر رکیا ی‬ ‫ےجیتن ںیم انسان وخد وک خڈا یک یافرامین ےس اچبےئ رےھک اور اےکس ےجیتن ںیم وخد وک ارخت ںیم ہر مسق ےک اصقننی‬ صفحه 22 ‫ی‬ ‫‪ / (21‬قرا ن یجم یک رونش ںیم وخف خڈا اک اقمم‬ ‫ےس اچب ےکس ی۔ی‬ ‫رہفست اصمدریی‬ ‫‪ 1‬ی‪.‬‬ ‫قرا ن رکی ی‬ ‫‪ 2‬ی‪ .‬انب ایب اجعم‪ ،‬یلع‪ ،‬اولجٹر یف ریسفتارقلان ازعلیر (اعیلم)‪ ،‬مق‪ ،‬دارارقلان ارکلی‪ ۱۴۱۳ ،‬ھ ق‬ ‫ل‬ ‫‪ 3‬ی‪ .‬ایلم‪ ،‬دبعاہلل وجادی‪ ،‬ریسفت وسرہ ابمرہک افرط‪ ،‬اینبد نیب ا مللی علوم وایحین ارساء‪ ،‬۔‬ ‫‪ 4‬ی‪ .‬انیم‪ ،‬رصنت یاون‪ ،‬ریسفت زخمن ارعلافن در علوم قران‪ ،‬ااہفصنی‪ ،‬اہبلگر‪۱۳۸۹ ،‬ھ سی‬ ‫‪ 5‬ی‪ .‬یااگیہ اطالع رساین وحرہ‪ ،‬معتای یشخ‬ ‫‪ ٦‬ی‪ .‬رفعجی‪ ،‬وقعیت‪ ،‬ریسفت وکرث‪ ،‬مق‪ ،‬ومهسس ایپسارات رجهتی‪ ۱۳۷۶ ،‬ھ سی‬ ‫‪ 7‬ی‪ .‬رابغ ااہفصین‪ ،‬نیسح‪ ،‬رفمدات اافلظ ارقلان‪ ،‬ریبوت‪ ،‬ادلاراملقل‪ ،‬ادلار ااشلمتۃ‪ ۱۴۱۲ ،‬ھ ق‬ ‫ہی‬ ‫ہی‬ ‫‪ ٨‬ی‪ .‬رشفی ال ی جی‪ ،‬دمحم‪ ،‬ریسفت رشفی ال ی جی‪ ،‬رہتان‪ ،‬درتفرشن داد‪ ۱۳۷۳ ،‬ھ س‪ ،‬دلج‪۲‬‬ ‫ل‬ ‫‪ 9‬ی‪ .‬ابطابطیئ‪ ،‬دمحم نیسح‪ ،‬ا مٹران یف ریسفتارقلان‪،‬ریبوت‪ ،‬ومسسۃ االیملع للمطیواعت‪ ۱۳۹۰ ،‬ھ ق‬ ‫س‬ ‫‪ .10‬ربطیس‪ ،‬لضف نب سح‪ ،‬عمجم اایبلنیف ریسفتارقلان‪ ،‬رہتان‪ ،‬یارصرسخو‪ ۱۳۷۲ ،‬ھ ی‬ ‫‪ 11‬ی‪ .‬وطیس‪ ،‬دمحم نب سح‪ ،‬الپپتان یف ریسفت ارقلان‪ ،‬ریبوت‪ ،‬دار اایحء ارتلاتی ارعلیبی‬ ‫‪ .12‬ربطی‪ ،‬دمحم نب رجری‪ ،‬اجعم اایبلن یف ریسفتارقلان‪ ،‬ریبوت‪ ،‬دار ارعملفۃ‪ ۱۴۱۲ ،‬ھ ق‬ ‫سی‬ ‫‪ 13‬ی‪ .‬بیط‪ ،‬دبعانیسحل‪ ،‬ابیط اایبلن یف ریسفت ارقلان‪ ،‬رھتان‪ ،‬اسالم‪ ۱۳۶۹ ،‬ھ ی‬ ‫لعطی‬ ‫‪ 14‬ی‪ .‬ساہ دبعا می‪ ،‬نیسح ینیسح ریسفت اییی رشعی‪،‬‬ ‫س‬ ‫‪ .15‬قریش انبیب‪ ،‬یلع اربک‪ ،‬ریسفت اسح ادحلیث‪ ،‬رہتان‪ ،‬اینبد تثعب ۔یرمکر اچت و رشن‪ ۱۳۷۵ ،‬ھ ی‬ ‫لق‬ ‫س‬ ‫‪ .1٦‬یمق‪ ،‬یلع نبایرامیہ‪ ،‬ریسفت ا می‪ ،‬مق‪ ،‬دارااتکلت‪۱۳۶۳ ،‬یھ ی‬ ‫میہ‬ ‫یم‬ ‫‪ .17‬اکساین‪ ،‬حتفاہلل‪ ،‬ی یجااصلدنیق یفازلام ااخملنیفل‪،‬یرہتان‪ ،‬اتکرفبویش اسال ی‬ ‫س‬ ‫‪ .1٨‬رکنلاین‪ ،‬دمحم افلض‪ ،‬ایپنکسورداریار دیڈاگہ اامم یلع ہیلعالسالم ‪ ،‬ااہفصن‪ ،‬درتف رشنفرھتگ اسالیم‪۱۳۶۶ ،‬یھ ی‬ ‫س‬ ‫‪ .19‬اکمرم ریشاری‪ ،‬یارص‪ ،‬ریسفت ومنہن‪ ،‬مق‪ ،‬دارابتکلالاسالمتۃ‪ ۱۳۷۱ ،‬ھ ی‬ ‫‪20. https://portal.esra.ir/Pages/Index.aspxkind=2&lang=fa&id=NzI1OQ%3‬‬ ‫‪d%3d-nDjdZfiUXqk%3d&admin=200&SkinId=66‬‬ ‫‪21. https://hawzah.net/fa/Question/view/2659/‬‬ ‫‪22. Naqvi, Sayyed Rehan, The People of Deeper Understanding: who are‬‬ ‫‪the Ulū al-Albāb in the Qur'ān and why should you know?, Qom,‬‬ ‫‪Ansariyan Publications, 2020, p. 158.‬‬ صفحه 23 صفحه 24 ‫قیقحتی‬ ‫اقتشمت یکیغلییاوریاصطالحی ی‬ ‫ی‬ ‫وبہ یظ او یر انیےکی‬ ‫امث‪ ،‬یصعن‪ ،‬اور ی‬ ‫ی ‪1‬ی‬ ‫وندنسیہ‪:‬یملسٰ وتبل اجرو ی‬ ‫ی‪2‬ی‬ ‫رظنیاین‪ :‬وعن یلع اجرو ی‬ ‫ہصی‬ ‫خال ی‬ ‫چہپانن خڈیڈ رتنی اقیقحتت ںیم امشر وہیت ںیہ اس قیقحت ںیم قرا ن‬ ‫املکت اور اصمد یر وک ی‬ ‫قرا ن رکی ےک اعمین اور ی‬ ‫رکی ےک دنچ املکت وک ااختنت رکےن ےک دعب؛ ان املکت ےک اعمین اور وہفمم وک رپاھک‪ ،‬اھجمس اور اجیا اجےئ اگ۔ی‬ ‫دصقم قیقحت ی ےہ ہک ضعب املکت نج ےک اعمین ادتبایئ وطر رپ ایک دورسے ےک تہب قربی ےتگل ںیہ‪ ،‬متیالی‬ ‫ےک وطر یرپ "امث"‪" ،‬یصعن" اور "وبہظ" انییک تقیقح اور اامعتسل ےک ومارد وک اچنہپییا اجےئ‪ ،‬اےکن مہ ینعم اافلظی وی‬ ‫افممیہ وک چہپییا اجےئ اور اس ےک دعب قرا ن رکی ںیم نج ا یات ںیم ی املکت اامعتسل وہےئ ںیہ‪ ،‬ایکن ریسفت ایبنی‬ ‫ط‬ ‫ین اور قرا ن ےک اغیپامت تہب واحض اوری ا سان وہ اجںیئ ی۔ی‬ ‫یک اجےئ یا ہکیاخم تپن ےکےئیل ا یاتےک اعم ی‬ ‫املکت‪ :‬امث‪ ،‬گتاہ‪ ،‬یصعن‪،‬وبہظ‪ ،‬قرا ن‪ ،‬ا دم‪ ،‬وحای‬ ‫دیلکی ی‬ ‫ہمی‬ ‫دقم ی‬ ‫قرا ن رکی ےک یارل وہےن ےک دعب ی‪،‬وج یھب اس قرا ن اسیکھت ول اگلےئ اور اس ےس دہایث بلط رکیا اچےہ‪،‬ی‬ ‫خڈاودن اعتمل اس یک دہایث اک درہعی یپتا ےہ۔ قرا ن رکی املسمونن ےک ےیل دقمس وہےن ےک ساھت ساھتی‬ ‫اکایمت اور ییازیکہ ردنیگ زگارےن ےک اوصل و ا دات رپ لمتشم اتکت ےہ۔ ی ا امسین اتکت رعیب ریان ںیم یارلی‬ ‫وہیئ ےہ۔ رعیب ریان اک داین یک حیصف و غیلب ریاونن ںیم ےس وہیا ےہ۔ خڈا ودن اعتمل ےن یھب رعیب ریان ںیمی‬ ‫ےس ا اگہ ولوگن ےک ےئل ںیہن ہکلب امتمی‬ ‫انسان ےس وگتفگ فرامیئ ےہ۔ کیل قراین رکی اک اغیپم وت رصف رعیب ریان ی‬ ‫‪. 1‬ریسفتاور علوم قرا ن ‪ ،‬ای لف یک طاہبل‪،‬یرطاهین‬ ‫ٹسی‬ ‫‪ 2‬۔ وکرسرجینم‪ ،‬ایفطصملٰ وروچلئ ویوینر ی‬ صفحه 25 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪24( /‬‬ ‫ینب ونع رشب ےک ےئل ےہ ذہلا ا امسین اتکوبن یک ریان وک انھجمس الرم و واحت ےہ یاہک خڈاودن اک اغیپم ست یک چنہپی‬ ‫اجےئ۔اس ےئیل ںیمہ رتہمج رکےن یک رضورت ڑپیت ےہ۔ دقیق رتہمج ےکےئیل رتممج اک ریان دبما یء اور ریان‬ ‫دصقم دوونن رپ وبعر وہیا الریم ےہ۔ املکت قرا ن اک غلی داھاچن‪ ،‬ریان وک ےنھجمس ےک اابتعر ےس‪ ،‬قرا ین املکت ےکی‬ ‫اعمین وک ےنھجمس اور دورسے یک اچنہپےن ےکےئیل تہب ریادہ دیفم ےہ۔ قرا ن ےک رفمدات ےک اعمین رپ وتہج ہن دانی‬ ‫‪ ،‬افممیہ وک طلغ راےتس رپ ےل اجےن ےک رتمادف ےہ اور رتہمج ےک ےقیلس ںیم مسکالت اک ساانم وہاگ۔ اور یہیی‬ ‫مسکالت دورسے یئک ااکحامت الہی ےک ارحناافت اک سپت نب یتکس ںیہ۔ ارگ اوناع املکت ےک درست رتےمج رپ وتہجی‬ ‫ہن دی اجےئ وت ااکحم دنی درست رطےقی ےس نییبت ںیہن وہ یاںیئ ےگ اور وج افراد ریان یک یارویکین ےس وافقی‬ ‫ںیہن ںیہ‪ ،‬ان ےک کش ںیم یڑپ اجےن اک در وہاگ۔ ذہلا رضورت اس یات یک ےہ ہک وج یھب رتہمج ایک ایگ وہ اس یکی‬ ‫اچچن ڑپیال یک اجےئ اور املکت اک درست رتہمج الہ قیقحت اور دادنمشنان اورنیققحم ےک ےئیل شیپ ایک اجےئ ی۔‬ ‫مث” ی‪:‬ی‬ ‫‪ -1‬ظفلی“ا ی‬ ‫ث ںیم دو رمہبت ‪219 ،203‬ی‬ ‫قرا ن رکی ںیم امث اک امدہ وٹیل ‪ ٦‬رمہبت اامعتسل وہا ےہ وسرہ رقبہ ‪ ،1٨2 ،173‬اس ا یی ی‬ ‫ںیم او یر ایک دہعف وسرہ ارجحلات ا ییثربمن ‪12‬یںیم اامعتسل وہا ےہ ی۔ی‬ ‫تغل ںیم امث ینعی یتسس‪ ،‬ےھچیپ رہ اجیا اور یاریخ ےک ںیہ‪ ،‬اور امث اک اطالق گتاہ رپ اس ےئیل وہیا ےہ ہک وہ ویکینن ےسی‬ ‫یپ‬ ‫ک َعنِ ا ۡۡل َ ۡم ِر َو‬ ‫رہ اجیا ےہ(انب افرس‪ ،‬مجعم اقم س اللعۃ‪ ،‬چی‪ ،1‬ص‪ )٦0‬۔ اور قرا ن رکی ںیم اسیجہک ا یا ےہ ی َ ۡسئَل ۡون َ َ‬ ‫ِ‬ ‫ِ ِ‬ ‫وجا اور رشات یک وہج ےس انسان ویکینن ےس ےھچیپ رہ اجیا ےہ ی(نیسح رابغی‬ ‫ی؛ ینعی ی‬ ‫ا ِۡلَیۡس ِ ؕر ق ۡل فیۡ ِہ َما ٰۤ اث ٌۡم کَبِ ۡ ٌُ‬ ‫ااہفصین‪ ،‬رفمدات اافلظ قرا ن‪ ،‬ص‪)٦3‬۔ی‬ ‫ن‬ ‫ہملک امث ےکےئیل اتکت الوجوہ والنظائر ف القرا ُن دااغمین اور اتکت وجوہ قران فلپسی ںیم فلتخم اعمین درکی‬ ‫ن‬ ‫وہےئ ںیہ ی(نیسح نب دمحم دااغمین‪ ،‬اولوجہ وااظنلری‪ ،‬ص‪50‬؛ حتپس نب ایرامیہ فلپسی‪ ،‬ووجہ قرا ن‪ ،‬ص‪)٦‬۔ ان ںیم ےس ایکی‬ ‫اف ِم ْن موص َجنَ ًفا ا َ ْو اِْثْ ًا فَا َ ْصل ََح‬ ‫ںیم اس ا ییثی ی‬ ‫حطا ےک ینعم ںیم درک وہا ےہ سج ی‬ ‫یک رطف اسارہ ایک ےہ فَ َم ْن َخ َ‬ ‫بَیْنَھ ْم فَ ََل اِث َْم عَلَی ْ ُِه ؛ رھپ ارگ وکیئ صخش وتیص رکےن واےل یک رطف ےس رطدفاری یا یاااصنیف اک وخف رکھتاوہی‬ ‫م‬ ‫ےہ(رقبہ‪)1٨2/‬۔ احالہکن ر یحشری ےن اینپ ریسفت اشکف ںیمی‬ ‫اور وہ ورہث ںیم حلص رکادے وت اس رپ وکیئ گتاہ ںیہن ی‬ صفحه 26 ‫ی‬ ‫‪ / (25‬امث‪ ،‬یصعن‪ ،‬اور وبہظ اور ان ےک اقتشمت یک غلی اور اصطالح قیقحت‬ ‫اس ےک یرسکع اھکل ےہ ی‪" ،‬حیف" ینعی حطاء اوریقح ےس رحنمف وہیا ی۔ی‬ ‫ینعم گتاہ ےک ںیہ اور اےسی اکم وک اہک اجیا ےہ ہک ااکس ااجنم دانی خالل ہن وہ۔ اور ی یھبی‬ ‫ایک ہگج اور ا یا ےہ ہک امث اک ی‬ ‫اہک ایگ ےہ ہک امث‪ ،‬ےک ساھت‪ ،‬معصیت یھب رضور وہیت ےہ۔ قرا ن رکی ںیم یھب اےسی املکت نج ےک اعمین گتاہی‬ ‫اور یطلغ ےک ںیہ تہب یس ا یات ںیم اامعتسل وہےئ ںیہ۔ ان ںیم ےس ایک امث ےہ۔ امث تغل ںیم برکداری‪،‬ی‬ ‫رجم‪ ،‬گتاہ‪ ،‬ےک اعمین ںیم اامعتسل وہاےہ ی۔ی‬ ‫لعتم فلتخم رظنیات یاےئ اجےت ںیہ ی۔ی‬ ‫وہفمم امث ےک ی‬ ‫ےک درایمن دیپا وہیت ےہ۔ اور انسان وک ویکینن اوری‬ ‫یسی احلث وک اہک اجییا ےہ وج انسان یک روچ اور لقع ی‬ ‫‪ -1‬امث ایک ا ی‬ ‫امکالت ےس دور رک دیتی ےہ۔ ینعی ہر وہ اکم وج انسان ےکےئیل اصقنن دہ وہ اور انسان یک یتسپ اک سپت ےنب اور انسانی‬ ‫وک ویکینن وثات اور زجاء ےس دور رک دے۔ اس احلظ ےس گتاہ یک ہر مسق وہفمم امث ےک دایرہ ںیم دالخی‬ ‫ےہ(رشنعیمڈاری‪ ،‬رشچو ریسفت اغلت قرا ن یر اساس ریسفت ومنہن‪ ،1372 ،‬چی‪)31،1‬۔ی‬ ‫ی‪،‬اغلت‬ ‫‪ -2‬یرا اکم سج ےک رمبکت وہےن ےس انسان اتچپےئ۔ اےسی اکم نج ےس ولگ رفنت رکےت وہن(کالرتن ی‬ ‫قرا ن در ریسفت عمجماایبلنی‪)12 ،13٦3 ،‬۔ی‬ ‫رکےن ےس انسان زسا اور اکمافت اک قحتسم قرار یایا ےہ۔(اضیبوی‪ 141٨ ،‬اونار‬ ‫‪ -3‬امث ایک ااسی گتاہ ےہ سج ےک ی‬ ‫لی‪،‬ق‪ ،‬چی‪13٦ ،5‬۔)ی‬ ‫ال ّتٹرلیو ارسار التّاو ی‬ ‫ل‬ ‫ںیہ۔(ابطابطیئ‪ ،‬ا مٹران یفی‬ ‫‪ -4‬اصطالچ ںیم امث اےسی یرے ا یار وک اہک اجیا ےہ وج گتاہ رکےن ےک دعب یایق رہ اجےت ی‬ ‫ےن ےس انسان دورسی وخویبن اور ویکینن ےس رہ اجیای‬ ‫ریسفت ارقلا نی‪ ،1374 ،‬چی‪ )131 ،15‬و زین ااسی لمع ےہ سج ےک رک ی‬ ‫ےہ متال رشات انیپ یا وچری رکیا۔(ابطابطیئ‪ ،‬المٹران یف ریسفتارقلا نی‪ ،1374 ،‬چی‪)125 ،5‬ی‬ ‫‪ -5‬ایپربم ارکم ص یک ایک روایث ںیم لقن ےہ ہک "امث ایک ایسی زیچ ےہ وج ہک انسان ےک دل ںیم ارسفدیگ اوری‬ ‫رپاشیین ااجید رکیت ےہ"۔(ابطابطیئ‪ ،‬المٹران یف ریسفت ارقلا نی‪ ،1374 ،‬چی‪)195 ،5‬ی‬ ‫‪ -٦‬ااسی دینہ اصقنن ےہ ہک وج ہک خڈاودن اعتمل ےک مکح یک اخمتفل ےس انسان ےکےئیل احلص وہیا ےہ۔ (رعشاین‪،‬ی‬ ‫رثن وطیب‪ ،139٨ ،‬چی‪ ٦ ،1‬و ‪)7‬ی‬ صفحه 27 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪26( /‬‬ ‫ست‪ 1‬قلئ ںیہ ہک اکٹر و رتشیب ہملک "امث" اک ینعم اپھچ وہا اور اہنپنی ےہ‪ ،‬رصف قران رکی ےک املکت ےک ادنری‬ ‫ایرو ی‬ ‫ہملک"امث" ےکھچک قرا ین اامعتسلوک وین ایبن ایک ےہ ی‪:‬ی‬ ‫ےکس ینعم وک دوھیڈ سکیے ںیہ۔ اتہون ےن ی‬ ‫یہ ا ی‬ ‫تل اور وقحیق ااکحم ےکےئیل اامعتسل وہیا ےہ۔ متال وسرہ رقبہ یک ا یات‬ ‫‪ -1‬ہملک امث ابلغ اوقت قرا ن رکی ےک دعا ی‬ ‫‪ 1٨٨،1٨2 ،1٨0‬اوری‪ 2٨3‬ںیم اور وسرہ امدئہ یک ا یث ‪ 10٦‬ںیم اور وسرہ نساء یک ا یثی‪ 20‬ںیم ی۔ی‬ ‫‪ -2‬رحمت وک وتریا‪ ،‬متال وسرہ رقبہ یک ا یات ‪ 173‬اوری‪219‬یںیم ی۔ی‬ ‫ث ‪17٨‬ی‬ ‫‪ -3‬ہملک امث رفک ےک فلتخم احالت ےکےئیل یھب اامعتسل وہا ےہ۔ متال وسرہ ا ل رمعان یک ا ی ی‬ ‫نی در قرا ن یجم ی‪ 502 ،137٨ ،‬و ‪ 50٦‬ی)ی‬ ‫یق ـ د ی‬ ‫میہ اخال ی‬ ‫ںیم۔(ایروست ی‪ ،‬افم ی‬ ‫وسرہ فرقن یک ا یث ‪ ٦٨‬ںیم ہملک ا یام‪ ،‬ذعات اور وقعیث ےک اعمین ںیم اامعتسل وہا ےہ اور ذعات ےکےئیل یھبی‬ ‫ت‬ ‫ہملک ا یام اامعتسل وہا ےہ۔ ا یم ینعی گتااکہر اور اصقنن ااھٹےن واال‪ ،‬ی( رقبہ ‪)2٨3 /‬۔ ہملک امیث وسرہ اجہیث ا یث ‪7‬ی‬ ‫ی‪،‬اغلت قرا ن در ریسفت عمجماایبلنی‪،‬‬ ‫امعتسل وہا ےہ ینعی اےنپ گتاہ رپ ارصار رکےن واال ی(کالرتن ی‬ ‫ںیم ہغیص ابمہغل ےک وطر رپ ا ی‬ ‫‪)12 ،13٦3‬۔ی‬ ‫ہملک یامیث وسرہ واہعق ا یث ‪ 25‬ںیم یسک دورسے کیطرف گتاہ یک تبسن دانی ےہ۔ ہملک امث اور اےکس اقتشمت قرا ن‬ ‫رکی ںیم‪ 4٨‬رمہبت اامعتسل وہےئ ںیہ۔( قریش‪ ،‬قومس قرا نی‪ ،‬چی‪ 24 ،1‬ی)ی‬ ‫گتاہ اک اصقنن ےس یالواسطہ راہطب ےہ اس ےیل رضحت اامم یلع ہیلع السالم جہن التالہغ ںیم فرامےت ںیہ ہک َم ْن بال َ َغ فُ‬ ‫م؛ ینعی وج وکیئ یھب وصخمت (دینمش‪ ،‬دعاوت‪ ،‬ایک دورسے یک دض یا اپھچ وہا ہصغ) ںیم ابمہغلی‬ ‫وم ِه ا َثِ َُ‬ ‫اۡلْص َ‬ ‫صی‬ ‫ںیم مپتال وہ اجےئ اگ۔ ی( جی اصحل‪ ،‬جہن التالہغ‪ ،‬ص‪ ،52٨‬تمکح‪)29٨‬ی‬ ‫ا رایئ رکے گتاہ ی‬ ‫‪ - 1‬وتیشہتکو ایروست (‪ 4 ،)Toshihiko Izutsu‬یئم ‪ 1914‬وک وٹویک ںیم دیپا اور ‪ 1993‬وک اکاموکرا ںیم وفت وہے‪ ،‬ی تہب یرے اجیاین ققحم اور ہفسلف دان‬ ‫ےھت وہنجن ےن قرا ن‪ ،‬اسالم اور ریان رپ تہب اکم ایک‪ ،‬اتہون ےن ادیان ےک لعتم تہب یس اتکںیب یھکل ںیہ۔ «ایروست؛ رشمق وینر‪ 14 .‬ا در ‪1393‬؛ (‪ 27‬دی‬ ‫‪)1397‬۔ی‬ صفحه 28 ‫ی‬ ‫‪ / (27‬امث‪ ،‬یصعن‪ ،‬اور وبہظ اور ان ےک اقتشمت یک غلی اور اصطالح قیقحت‬ ‫وگتفگ اک خالہص ی‪:‬ی‬ ‫‪ -1‬قرا ن رکی ںیم ہملک امث ‪ 4٨‬رمہبت درک وہا ےہ۔ فلتخم اعمین رپ وتہج رکےت وہےئ ہملک امث یک فلتخم افتریس ںیمی‬ ‫ےہ اور اامعتسل وہا ےہ ی۔ی‬ ‫‪ 5‬یاچن وصروتن ںیم ریسفت یک یئگ ےہ اور اکٹر افتریسںیم ہملک امث ےس رماد گتاہ ایل ایگ ی‬ ‫‪ -2‬ہملک امث ےک اقتشمت ےک ےیل قرا ن رکی یک افتریس ںیم فلتخم اعمین الےئ ےئگ ںیہ متال‪ :‬امث‪ :‬ااسی اکم وج وثاتی‬ ‫اچنہپےن ےس رواتک وہ‪ ،‬ااسی اکم وج خالل ہن وہ‪ ،‬اصقنن دہ‪ ،‬گتاہ؛ ا مث‪ :‬گیتااکہر ےک ینعم ںیم اامعتسل وہا ےہ؛ یامیث وجی‬ ‫ن‬ ‫ہک یات فعتل ےس ےہ‪ ،‬گتاہ یک یسک دورسے یک رطف تبسن دانی ےک ینعم ںیم اامعتسل وہا ےہ؛ ایاام‪ :‬گتاہ یک زسای‬ ‫ےک ونعان رپ الیا ایگ ےہ ی۔ی‬ ‫ین وک چہپن سکیے ںیہ۔ی‬ ‫امتم املکت وک دنہ ںیم رےتھک وہےئ اور ا یات یک ادتباء وک دےتھکی وہےئ‪ ،‬ہملک امث ےک اعم ی‬ ‫متال ان ںیم ےس ایک ا یث ںیم دےتھکی ںیہ ہک امث ارگ انمعف ےک اقمےلب ںیم ا ےئ وت رضر اور اصقنن ےک اعمین ںیمی‬ ‫اامعتسل وہاگ۔ اہتبل ضعب رتامج اورافتریس ےن اس ہتکن یک رطف وتہج ںیہن یک ےہ ی۔ی‬ ‫‪-2‬یظفلی ی“یصعنی ی” ی‪:‬ی‬ ‫تشم اھجمس ےہ۔ی‬ ‫اس ہملک یک اینبد رپ الہ تغل ےک درایمن احتالف یایا اجیا ےہ‪ ،‬ضعب ےن اس وک "عصو" ےس ی‬ ‫(رابغ‪،‬رفمدات ارقلا ن‪ 570 :1425 ،‬ی) عمج رکےن ےک اور ویپدن اگلےن ےک ینعم ںیم اامعتسل وہا ےہ۔ ی( وفطصمی‪،‬‬ ‫ّلی‬ ‫ا یحقییق یف املکت ارقلا ن ارکلی‪ ،1430 ،‬چی‪ )1٨9 :٨‬اور ضعب ےن اس وک "عصی" ےس تشم ےتھجمس ںیہ۔ رخوچ اوری‬ ‫س‬ ‫ج‬ ‫اطاعت ےک اعمین ےک الث ینعم ھیے ںیہ۔ ی( وجہری‪ ،‬ایل ّیصجاچ (تاج اللغه و صحاح ال ُعربیه) ُ‪ ،137٦ ،‬چی‪2429 ،٦‬؛ ریفوری‬ ‫ل‬ ‫ا یادی‪ ،‬ااقلومس ا محیییط‪ ،1415 ،‬چی‪ 409 ،4‬ی)ی‬ ‫انب افرس دقتعم ےہ ہک رحف نیع‪ ،‬اصد اور رحف لتعم ‪ ،‬دو فلتخم اضتمد اعمین ںیم اامعتسل وہےت ںیہ نج ںیمی‬ ‫ےس ایک اامتجع اور دورسا رفتقی اور خڈا وہےن ےک ینعم ںیم ےہ۔ اس ےیل یطلغ رکےن ویاےل صخش وک اعیصی‬ ‫س اللّع یۃ‪ ،1404 ،‬چی‪)334 ،4‬ہجیتن ی ہکی‬ ‫ےتہک ںیہ‪ ،‬وج ااحتد اور اامتجع وک وترےن واال وہیا ےہ۔ ی(انب افرس‪ ،‬مجعم اقمی یپ ی‬ ‫دوونن اقتشمت ینعی "عصو" اور "عصی" ںیم فرق اصف طاہر ےہ۔ اس انبء یر یصعن "عصی" ےس تشم ےہی‬ ‫ںیہ۔ عَص ّی وج رشفی ےک ورن رپ ےہ یافرامن ےک اعمین ںیمی‬ ‫اور اس ےک ایلص ینعم ریپوی وک رتک رکےن ےک ی‬ صفحه 29 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪28( /‬‬ ‫ےہ۔( قریش‪ ،‬قومسقرا نی‪ ،1371 ،‬چی‪)12 ،5‬ی‬ ‫ل‬ ‫ا یث اہلل دیس دمحم نیسح ابطابطیئ اصحت ریسفت ا مٹران یک رظن ںیم یصعن اک ینعم اتمرث ہن وہیا اور ارث وک وبقل ہن رکیای‬ ‫ےہ۔ تغل ںیم یصعن اک ینعم یافرامینیےہ ی۔ی‬ ‫ین ںیم ےس اتمرث ہن وہیا یا تہب وکشش ےس یاریث وک وبقل رکےن ےک ںیہ۔ متال ی اہک اجیا ےہ ہکی‬ ‫یصعن ےک اعم ی‬ ‫“کسرته فعصُ ُ“ ینعی ریمے دل ےن اچاہ ہک اےس وتر دون کیل وہ ہن وٹیا۔ اہتبل ی ینعم اسیجہک خڈاودن اعتمل ےکی‬ ‫یہن ارسادیںیمییھبیوصتر ایک اجیا ےہ ی۔ی‬ ‫ارم اور یہن ںیم اھجمس اجیا ےہ ایس رطچ ارم و ی‬ ‫ى“ ںیم رضحت ا دم ےک یصعن ےس رماد مکح رپورداگر یک اخمتفلی‬ ‫قرا ن رکی یک ا ییثی “ َو َع َص ادَم َربَه فَغ َ َو ُ‬ ‫ےہ۔ ینعی رضحت ا دم ہیلع السالم ےن درحت ےس لھپ اھک رک اخمتفل اور اطیشن یک ریپوی یک ذہلا حیت یک ردنیگی‬ ‫ےس رحموم وہ رک واہن ےس اکنےل ےئگ۔ م یعصیت یھب یصعن ےک اعمین ںیم ا یت ےہ ی۔( قریش‪ ،‬قومس قرا نی‪،‬‬ ‫‪ ،1371‬چی‪)12 ،5‬ی‬ ‫ایروستییک رظن ںیمییصعن ینعی‪ ،‬یسکیک مکح دعویل رکیا‪ ،‬ادتعاء ےک ریادہیقربی ےہ۔ ہکلب تقیقح ںیم ی دووننی‬ ‫نی در قرا ن یجم‪،‬‬ ‫اافلظی قرا ن ںیم یھب ایک دورسے اسیکھت اامعتسل وہےئ ںیہ۔( رقبہ ی‪٦1 /‬؛ ایروست‪ ،‬افممیہ اخالیق ـ د ی‬ ‫‪)352 ،137٨‬ی‬ ‫وگتفگ اک خالہص ی‪:‬ی‬ ‫الہ تغل‪ ،‬نیققحم اور رسفمنی یک رظن ںیم متال ےک وطر رپ ا قی ابطابطیئ یصعن وک رصف یاریث وبقل ہن رکےنی‬ ‫ےک ینعمںیم امےتن ںیہ۔ اتہون ےن ست اعمین ےک دح اوطس وک انچ ےہ وج ست اعمین وک سام وہیا ےہ۔یی‬ ‫‪-3‬یظفل “وبہظ ی” ی‪:‬ی‬ ‫تغل ںیم وبہظ اک ینعم یسک زیچ وک ریردیتس ےچین ےنجیھب ےک وہےت ںیہ۔(رابغ ااہفصین‪ ،‬رفمدات اافلظ قرا ن‪1412 ،‬ق‪،‬‬ ‫ص‪ )٨32‬اور یھبک یھبک اےنپ اخمبط وک اچین داھکیےن اور زمکور وصتر رکےن ےک اعمین ںیم ےہ۔ یالکل ایس رطچ ہکی‬ ‫اتلم ےہ۔ ی( ارعاف‪ 13/‬ی) ہملک وبہظ اےنپ اخمبط یک میظعت اور زعت ےکےیل یھبی‬ ‫سج رطچ اطیشن ےکوبہظ اک درک ی‬ ‫اامعتسل ایک اجیا ےہ۔ ی( قریش‪ ،‬قومس قرا ن‪1371 ،‬ق‪ ،‬چی‪ ،7‬ص‪ )13٦‬سج رطچ رضحت ونچ ےک یارے ںیم وطافنی‬ صفحه 30 ‫ی‬ ‫‪ / (29‬امث‪ ،‬یصعن‪ ،‬اور وبہظ اور ان ےک اقتشمت یک غلی اور اصطالح قیقحت‬ ‫ےک دعب رخوچ یتشک ےک دعب اامعتسل وہا ےہ۔( وہد‪ 4٨/‬ی) ضعب اوقت درکدشہ ےک عالوہ یھب اامعتسل وہیا ےہ۔(ی‬ ‫رقبہ‪)٦1/‬ی‬ ‫‪3-1‬۔ رضحت ا دم اوریرضحت وحا اک وبہظ ی‪:‬ی‬ ‫ہملک وبہظ اصطالچ ںیم رضحت ا دم اور رضحت وحا ےک حیت ےس اکنےل اجےن یک رطف اسارہ ےہ۔ قرا ن رکیی‬ ‫ال ا ْهبِ َطا ِمنْھَا ََجِیعًا؛ خڈا ودن اعتمل ےن فرامیا‪ :‬ا ت دوونن ایک ساھت حیت ےس لکن اجوی‬ ‫ںیم ارساد وہ راہ ےہ‪ :‬قَ َ‬ ‫رنیم کیطرف۔(طہ‪ )123/‬رضحت ا دم اور رضحت وحا وبہظ ےک دعب رنیم رپ سانک وہ ےئگ۔اس انب رپ وبہظ اک ینعمی‬ ‫ےچین ا ےن ےک ںیہ۔ ذہلا ارگ رضحت ا دم یک حیت ا امسن رپ وصتر یک اجےئ وت ےچین رنیم یک رطف ا ےن وک وبہظ اہکی‬ ‫ےن ےک وہنی‬ ‫رطف ا ی‬ ‫اجےئ اگ اور ارگ حیت رنیم ےک یسک ڑکٹے رپ وہ وت وبہظ اک ینعم دنلب اقمم ےس وھچےٹ اقمم یک ی‬ ‫ےگ۔ی(رظتنمی‪ ،‬درساہیی ار جہن التالہغ‪13٨3 ،‬س‪ ،‬چی‪ ،1‬ص‪)397‬ی‬ ‫ضعب رسفمنی قلئ ںیہ ہک انسان اک رشیع وطر رپ ارم اور یہن اک احم وہیا اہلل یک رطف ےس اور فلکم وہیای‬ ‫یع فرص اور واحیت اوری‬ ‫رضحت ا دم ہیلع السالم ےک وبہظ ےک دعب ےہ اور اس وبہظ ےس ےلہپ انسان ےک ےیل وکیئ رش ی‬ ‫رحام ںیہن اھت۔( یقح یرووسی‪ ،‬ریسفت روچ اایبلن‪ ،‬چی‪ ،1‬ص‪)110‬ی‬ ‫‪3-2‬۔ اسیلب اک وبہظ ی‪:‬ی‬ ‫قرا ن رکی ںیم رضحت ا دم وک دجسہ ہن رکےن یک وہج ےس حیت ےس لکن اجےن اک مکح اسیلب ےک یارے ںیم درکی‬ ‫ےہ وہ رضحت ا دم اک رجشہ ونممہع ینعی درحت یکی‬ ‫وہا ےہ۔ (رجح‪)34/‬ایس رطچ ایک اور مکح وج وبہظ اک اصدر وہا ی‬ ‫ال فَا ْهبِ ْط ِمنْھَا خڈاودن اعتمل ےن ارساد فرامییا‪:‬ی‬ ‫رطف اجےن اور اس اک لھپ اھکےن ےک دعب فرامن اجری وہا ےہ۔ قَ َ‬ ‫سپ وت اہین ےس ارت یاج ۔(ارعاف‪)13/‬ی‬ ‫‪3-3‬۔ رضحت ا دم اور وحا یک حیت اور رجشہ ونممہع ی‪:‬ی‬ ‫ںیم وج درک وہا ےہ اس ںیم ست ےس ےلہپ ان دووننی‬ ‫قرا ن رکی ںیم رضحت ا دم اور وحا یک دیپاشئ ےک یارے ی‬ ‫یک راہشئ ےک لعتم اتبیا ایگ ےہ۔ ی حیت اہکن یھت اس ےک یارے ںیم رسفمنی ےک فلتخم اوقال وموجد ںیہ متالی‬ صفحه 31 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪30( /‬‬ ‫رخفراری ےن نیت ‪ 3‬رظنیات وک داللئ اسیکھت درک ایک ےہ ی‪:‬ی‬ ‫‪ -1‬رنیم رپ وموجد ایک یاع وک اہکایگیوہاگ۔ی‬ ‫‪ -2‬ا امسن رپ وموجد اییک حیت‪ ،‬کیل اس حیت ےک عالوہ وہیگ اکسج انسان ےس رمےن ےک دعب ودعہ ایک ایگ ےہ ی۔ی‬ ‫‪ -3‬یا رھپ ویہ حیت وہیگ سج اک انسانےس ودعہ ایک ایگ ےہ۔( رخف راری‪ ،‬افمییج ابیغل‪1420 ،‬ق‪ ،‬چی‪ ،3‬ص‪)452‬ی‬ ‫ل‬ ‫ںیہن اھت۔ دصرالمتا ہپن اوری‬ ‫ضعب رسفمنی قلئ ںیہ ہک وبہظ رضحت ا دم اور وحا وطبر زسا اور وقعیث ےکےئیل ی‬ ‫ےہ اور رضحت ا دم اور وحا وک حیت ےس اکنانل وطبر ہیبنت یا زسای‬ ‫ربطیس دقتعم ںیہ ہک وبہظ اور یرول ایک یہ ینعم ی‬ ‫ےکےئیل ںیہن اھت ویکہکن امہرے یاس اےسی داللئ وموجد ںیہ ہک ایپتاء اور اوایلء زسا اور ذعات ےک قحتسم ںیہنی‬ ‫یھت ہک یی‬ ‫ہکلب وہ ااسی اکم رکےت یہ ںیہن ںیہ۔ خڈاودن اعتمل ےن ایکو حیت ےس اکنال ویکہکن تمکح الہی یہی ی‬ ‫وہےت ی‬ ‫رنیم رپ ردنیگ زگارںی اور رنیم یک رطف وبہظ رک اجںیئ۔ تنحم و تقشم رکںی اور اینپ دہم داریان اھبنںیئ ییاہکی‬ ‫ل‬ ‫ارخ ںیم اعسدت ان اک بیصن ےنب۔ ی(دصرالمتا ہپن‪ ،‬ریسفت ارقلا ن ارکلی‪13٦٦ ،‬س‪ ،‬چی‪ ،3‬ص‪110‬؛ ربطیس‪ ،‬عمجم اایبلن‪،‬‬ ‫‪1372‬س‪ ،‬چی‪ ،1‬ص‪)197‬انچہچن قرا ن رکی ںیم ا یا ےہ ہک اہلل اعتیل اچاتہ ےہ ہک رنیم رپ اانپ ہفیلخ انبےئ۔ی‬ ‫رخ ںیم اعسدت اک راہتس اتبیا ےہ۔ یاہک اہلل اعتیل یکی‬ ‫(رقبہ‪)30/‬اور رضحت ا دم ےکےئیل تنحم و تقشم وک نچ رک ا ی‬ ‫یی‬ ‫اعسدت و وثات یک رطف چنہپ اجںیئ۔ اور ی اجمرات و اقعت اور زسا ےک انمیف ےہ۔( رخف راری‪ ،‬افم ج ابیغل‪،‬‬ ‫‪ ،1420‬چی‪ ،3‬ص‪ 4٦4‬ی)ی‬ ‫‪3-4‬۔ وبہظ اقمیم ی‪:‬ی‬ ‫ضعب رسفمنی قلئ ںیہ ہک وبہظ ینعی رضحت ا دم و وحا اک ایک ہگج ےس دورسی ہگج لقتنم وہےن ےک ینعم ںیمی‬ ‫ےن رضحت ا دم اور وحا ےک رتک اویل یک اخرط ایلع اقممی‬ ‫ںیہن ےہ ہکلب وبہظ ےس رماد وبہظ اقمیم ےہ اہلل اعتیل ی‬ ‫وسنمت ایک ےہ۔( اکمرم ریشاری‪ ،‬ریسفت ومنہن‪1374 ،‬س‪ ،‬چی‪ ،13‬ص‪332‬؛ یفجن ینیمخ‪ ،‬ریسفت‬ ‫ی‬ ‫ےس ادین اقمم یک رطف‬ ‫ا سان‪139٨ ،‬ق‪ ،‬چی‪ ،12‬ص‪)139‬ی‬ ‫ی‬ صفحه 32 ‫ی‬ ‫‪ / (31‬امث‪ ،‬یصعن‪ ،‬اور وبہظ اور ان ےک اقتشمت یک غلی اور اصطالح قیقحت‬ ‫ی‬ ‫رہفستیاصمدر ی‪:‬ی‬ ‫‪ .1‬قرا ن رکی ی‪.‬ی‬ ‫صی‬ ‫نی‬ ‫‪ .2‬جی اصحل‪ ،‬جہن التالہغ‪ ،‬رہتا ی‬ ‫یبیا‪.‬ی‬ ‫ریسفت روچ اایبلن ی‪ ،‬دارارکفل‪،‬ریبوت ی‪ ،‬ی‬ ‫وسی ی‪ ،‬اامسلیع‪،‬ی ی‬ ‫‪ .3‬یقح یرو ی‬ ‫‪ .4‬رابغ ااہفصین‪،‬ینیسح نبدمحم‪،‬رفمدات اافلظ ارقلا ن‪ ،‬ریبوت ی‪ ،‬دار املقل‪،‬اچت اول‪1412 ،‬ق‪.‬ی‬ ‫ل‬ ‫ی ی‪ ،‬دمحم‪ ،‬ایپسارات دیبار ی‪ ،‬مق‪،‬ی‬ ‫‪ .5‬دصرالمتا یہ یپن ی‪ ،‬دمحم نب ایرامیہ ی‪ ،‬ریسفت ارقلا ن ارکلی ی‪ ،‬قیقحت‪ :‬وخاوج ی‬ ‫اچت دوم‪13٦٦ ،‬سی‪.‬ی‬ ‫ریسفت ارقلا ن‪ ،‬دقمہم‪ :‬یالیغ ی‪ ،‬دمحم وجاد‪ ،‬رہتان‪ ،‬یارص رسخو‪،‬ی‬ ‫یف ی‬ ‫لضف نب سح‪ ،‬عمجم اایبلنی ی‬ ‫‪ .٦‬ربطیس ی‪ ،‬ی‬ ‫اچت وسم‪1372 ،‬سی‪.‬ی‬ ‫یی‬ ‫نی را یری ی‪ ،‬اوبدبعاہلل دمحم نب رمع‪ ،‬افمی ی یج ابیغل ی‪ ،‬دار اایح یء ارتلات ارعلیب ی‪ ،‬ریبوت ی‪ ،‬اچت وسم‪،‬ی‬ ‫‪ .7‬رخفادل ی‬ ‫‪1420‬ق‪.‬ی‬ ‫‪ .٨‬قریش‪،‬یدیسییلع اربک‪ ،‬قومس قرا ن‪ ،‬رہتان ی‪ ،‬دار ابتکل الاسالمیتیۃ‪،‬یاچت مشش‪1371 ،‬سی‪.‬ی‬ ‫‪ .9‬قریبط ی‪ ،‬دمحم نبادمح‪ ،‬ااجلعم لااکحم ارقلا ن‪ ،‬ایپسارات یارص رسخو‪ ،‬رہتان‪،‬اچت اول‪13٦4،‬سی‪.‬ی‬ ‫ریسفت ومنہن‪،‬رہتان ی‪ ،‬دار ابتکل الاسال یمتیۃ‪،‬یاچت اول‪1374 ،‬سی‪.‬ی‬ ‫‪ .10‬اکمرم ریشاری ی‪ ،‬یارص‪ ،‬ی‬ ‫ساہیی ار جہن التالہغ‪ ،‬رہتان‪ ،‬رسایی ی‪ ،‬دلج اول‪ ،‬اچت دوم‪13٨3 ،‬سی‪.‬ی‬ ‫نیسحیلع ی‪ ،‬در ی‬ ‫‪ .11‬رظتنمی ی‪ ،‬ی‬ ‫ریسفت ا سان‪ ،‬ایپسارات اسال یمتیۃ ی‪ ،‬رہتان‪ ،‬اچت اول‪139٨ ،‬ق ی‪.‬ی‬ ‫یفجن ینیمخ ی‪ ،‬دمحم وجاد‪ ،‬ی‬ ‫‪ .12‬ی‬ ‫‪ .13‬وکرثی ی‪ ،‬ابعس‪ ،)1394( ،‬فرہتگتاہم یلیلحت ووجہ و اظنیر در قرا ن (دلج اول)‪ ،‬مق‪ :‬یروہسگاہ علوم وی‬ ‫یم وحرہ هیملعیمق‪ ،‬اچت اول ی۔ی‬ ‫فرگنہ اسالیم ی‪ ،‬درتف یتیلییعاتی اسال ی‬ ‫یلعاربک ی‪ ،‬رفمدات جہن التالہغ‪ ،‬اقمہل امث ےس ایلایگ ی‪ ،‬ص‪ 25-2٦‬ی‪.‬‬ ‫یش انبیب ی‪ ،‬ی‬ ‫‪ .14‬قر ی‬ صفحه 33 صفحه 34 ‫یمہ‬ ‫یک یا ی‬ ‫یق ی‬ ‫رظن ںیم انسانی یک یملع رت ی‬ ‫قریانی یک ی‬ ‫ی‬ ‫‪1‬‬ ‫یی‬ ‫وندنسیہ‪:‬وتبل افہمط اعب ی‬ ‫ی‪2‬ی‬ ‫رظن یاین‪ :‬دیس دمحم یلع وعن وقن ی‬ ‫دیہمت‬ ‫تثعب وبنی ےک ادتبایئ اییام ےس یہ قران اک رچاع دہاییثی زجریہی ارعلت ےک یارییک اور ایسہ حطے ںیم ومندار وہای‬ ‫‪،‬مسکالت ےک بیشن و فرار ےک یاووجد رسالث دمحمیﷺ یک یاانبک اعشوعن ےن اوقام ورغجاہیف یک صیصخت ےکی‬ ‫ث وہ یتی‬ ‫یقتسم یک اجیث دہایی ی‬ ‫ین ےک ڈنھجے اگرے۔انساونن وک اہلل ےک رصاظ ی‬ ‫ںیم حتف و اکرما ی‬ ‫ن ی‬ ‫ریغب فلتخم دیماون ی‬ ‫ن رپ اتکمچی‬ ‫یک وچویٹ ی‬ ‫یھب ولقت ی‬ ‫لیکشت یایئگ۔قران رکی اچ ی‬ ‫ی‬ ‫ںیم اسالیم خکومت‬ ‫یلق دمت ی‬ ‫یئ ی‬ ‫ک ااہتن ی‬ ‫ریہ اور ایی ی‬ ‫یکچ ےہ اور خڈییڈ دمتن ےک ف یربی ےسی‬ ‫یپ راوہن ےس کھت ی‬ ‫یک رپ ی‬ ‫ی یک اجتیلہ ی‬ ‫رشبییثی رامہن دق ی‬ ‫رظن ایا ےہ۔اچ ی‬ ‫ںیم اخمت بتک یک تیثیحی‬ ‫ین وفیحصن اور اتکوبن ی‬ ‫یکح اامس ی‬ ‫ل ےہ ۔اےسی احالت ںیم قران ی‬ ‫رطضمت اور رپاشینی اح ی‬ ‫ت‬ ‫ین‬ ‫ی دقمس اامس ی‬ ‫اگتسری یک رطف دوعت دے راہ ےہ ی‬ ‫یتس و ر ی‬ ‫ث وک دصاقیث اور را ی‬ ‫ےئ رشبیی ی‬ ‫ےس اےنپ یال و یرپ یھتیال ی‬ ‫ث اک اغیپمیدےنی وایلیےہ۔ی‬ ‫اتکت' زجعمہ ' ےک ونعان ےس وتملظن ےک اخےمت اور ارا یدی اور رحیی ی‬ ‫یک وکشش یک اجیت یریہی‬ ‫نچن ی‬ ‫یرول قران ےک دعب ےس یہ اس اامسین اتکت وک ےب امشر ااعب د ےس دےنھکی ‪ ،‬ےنھجمس اور اج ی‬ ‫ک این رظنم رظن اےئ اگ ‪،‬اور ےنتج‬ ‫یھب سالح ےس رک رک یدںیھکی وت ایی ی‬ ‫یسک ی‬ ‫یہ دنمسر ےہ سج وک ی‬ ‫ک المپتا ی‬ ‫ےہ ‪،‬وگیییا ایی ی‬ ‫ین زجعمے ےس یواسی یہ اافتسدہ ایکی‬ ‫سیج دیی یڈ ےہ اس ےن اس اامس ی‬ ‫یک ی‬ ‫یھب ںیہ ی‪ ،‬سج ی‬ ‫ںیہ اےنت یہ انمرظ ی‬ ‫دےنھکی واےل ی‬ ‫ایک ےہ۔‬ ‫یھب ی‬ ‫ےہ ‪ ،‬اور اینپ راےئ اک ااہظر ی‬ ‫ریسفت ےہی‬ ‫سنئ ی‬ ‫یملع و سا ی‬ ‫یک ی‬ ‫ک روس قران ی‬ ‫ںیم ےس ایی ی‬ ‫ںیہ اس یک تہب ےس رووشن ی‬ ‫یئگ ی‬ ‫یک ی‬ ‫ریس ی‬ ‫یک وج افت ی‬ ‫ن یجم ی‬ ‫قراا ی‬ ‫ڈنیکا‬ ‫‪ 1‬۔ ریسفت اور علوم قرا ن ‪،‬ای لف یکطاہبل‪ ،‬ی‬ ‫ٹس‬ ‫لئ ویوینر ی‬ ‫‪ 2‬۔ رنک یملع وبرد‪،‬ی ایفطصملٰ وروچ ی‬ صفحه 35 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪34( /‬‬ ‫۔حت مہ قران یک یملع ساسنئ ریسفت یک یات رکےت ںیہ وت اور تہب سارے ابمحت ےک ساھت اییک ی وسال یھبی‬ ‫یئ ایمہیےہ یییا ںیہنی ی؟‬ ‫یک وک ی‬ ‫یق ی‬ ‫یملع رت ی‬ ‫دنہ ںیم ایا ےہ ہک'ایک قران یک رظن ںیم انسان یک ی‬ ‫فی‬ ‫رعت ی‬ ‫یک ی‬ ‫ساسنئیعلوم ی‬ ‫دقی دور ںیم' ملع' ہر مسق یک تقیقح ےک اجےنن وک اہک اجیا اھت ‪،‬کیل رغمیب دمتن ےک اعم وہےن ےکی‬ ‫ینعی اجانن ‪ ،‬ی‬ ‫ملع ی‬ ‫یھب رصف طیعیتیاتی (زفسک ‪،‬ی‬ ‫ںیم دحمود وہایگ ‪،‬اور ساسنئ اک ظفل ی‬ ‫دعب ظفل' ملع ' رصف ساسنئ ےک ینعم ی‬ ‫رٹسمیکی ی‪ ،‬ایبولیج) ےک ےیل اامعتسل وہےن اگلی‪1‬۔اس رحترییںیم ساسنئ علوم ےک یہی راجئ ینعم دم رظن رےھک ےئگںیہی‬ ‫ہکن ی علوم امدہ (‪ )Matter‬ےس لعتمی‬ ‫ویک ی‬ ‫ںیہ ی‬ ‫ی‪،‬ینعی یعیبط علوم وج رجتہب سح اور اشمدہے ےس احلص وہےت ی‬ ‫امدییںیم وتعسیےہ ی۔‬ ‫ینتج اسیاہجنی ی‬ ‫ےیل ان ںیم اینتییہ وتعسےہ ی‬ ‫ںیہ ‪ ،‬اس ی‬ ‫فی‬ ‫رعت ی‬ ‫یک ی‬ ‫ساسنئی ی‬ ‫ساسنئیایکیےہ ی؟‬ ‫ئ اک وہ مظنم ملع وج رجتیات اور اشمدہات ےس احلص وہ یا ےہ ساسنئ کہالیا ےہی‪ 2‬ی۔‬ ‫اقح ی‬ ‫رطقییاکری‬ ‫ساسنئیقیقحتیاک ی‬ ‫ض لح وجتییر رکیا ےسج اصطالچںیم فرہیضیےتہک ںیہ ی۔‬ ‫فرہیض‪ :‬۔ یسکیہلئسم اک اعر ی‬ ‫یک اینبدیرپ ھچک اتنجئ اخڈ رکییا‬ ‫لح ی‬ ‫ت‪:‬۔اس اعرض ی‬ ‫یتخرا ی‬ ‫ا ی‬ ‫مع یطتیاتی‪:‬۔اشمدہات ےک درہعی ان اتنجئ وک رپانھک ی۔‬ ‫ہیض وک درست ییا طلغ یایثی‬ ‫ی رجتیات یسک فر ی‬ ‫رجتیاتی‪:‬۔دایتستی ولعمامت وک رپےنھک ےک ےیل رجتیات رکیا ی‪ ،‬ی‬ ‫رکےت ںیہ۔ طلغ یایث وہےن یک رصت ںیم اییک این فرہیض قمئ ایک اجیا ےہ اور اےس رپاھک اجیا ےہ ی‪،‬ی ہلسلس اسی‬ ‫‪Cohen, Eliel (2021). "The boundary lens: theorising academic actitity". The‬۔ ‪1‬‬ ‫‪University and its Boundaries: Thriving or Surviving in the 21st Century 1st Edition.‬‬ ‫‪New York, New York: Routledge. pp. 14–41‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪Wilson, E.O. (1999). "The natural sciences". Consilience: The Unity of‬۔‬ ‫‪Knowledge (Reprint ed.). New York, New York: Vintage. pp. 49–71‬‬ صفحه 36 ‫ی‬ ‫‪ / (35‬قرا ن یک رظن ںیم انسان یک یملع رتیق یک ایمہ‬ ‫ںیئ ی۔‬ ‫ی اور ےجیتن یک ہن چنہپ اج ی‬ ‫اجری راتہ ےہ حت یک درست رظن ی‬ ‫وقیث یک ی‬ ‫یک اینب ید رپ ےلئسم اک لح ی۔‬ ‫ی‪:‬۔رجتیات ےک اتنجئ ی‬ ‫رظن ی‬ ‫ی‬ ‫یتخ یر رک اتیلیےہی‪1‬۔ی‬ ‫ک قونن یکیلکش ا ی‬ ‫ی درست ےہ وتوہ ایی ی‬ ‫قونن‪:‬۔حت ہر رطچ ےس یایث وہ اجےئ ہک رظن ی‬ ‫ی‬ ‫یجم اک زجعمایتیولہپی‬ ‫قرانی ی‬ ‫ک رنک اس یک وہ اییاتیںیہ وجی‬ ‫یک اجیتیےہ وت ‪،‬قران ےک زجعمہ وہےن اک ا یی ی‬ ‫یقرا ن زجعمہ ےہ ‪،‬حتی اس ونعان ےسوگتفگ ی‬ ‫ک ولہپی‬ ‫یت ینعی روچ ےک عالوہ انسان اک ایی ی‬ ‫ہکن رصنع وکلم ی‬ ‫ویک ی‬ ‫ںیہ ی‬ ‫امدی تقلخ انسان ےس لعتم ی‬ ‫امدی اور ی‬ ‫اس اہجن ی‬ ‫یک ساسنئ رتیق ےس مہی‬ ‫ت وج یاچ ےس ‪ 1400‬سال ےلہپ ارتںی وہ اچ ی‬ ‫ت ازیگن وطر رپ ی اییا ی‬ ‫یھب ےہ ۔ریح ی‬ ‫امدی ی‬ ‫مسج ی‬ ‫اگنہ ںیہ۔ متالی‬ ‫لح‬ ‫ںیم نینجیےک رما ی‬ ‫رمح امدر ی‬ ‫ںیم ارساد وہا‪ :‬ث َم َخل َ ۡقنَا الن ۡط َفهَ عَل َ َقهً فَ َخل َ ۡقنَا الۡعَل َ َقهَ م ۡضغَهً فَ َخل َ ۡقنَا ا ِۡل ۡضغَهَ ِع ظ ًما فَ َک َس ۡونَاُ‬ ‫وسر یہ ومونمنی‪ 14‬ی‬ ‫ت‬ ‫ِ‬ ‫خ‬ ‫ی (ومونمنی‪ )14/‬رتہمج‪ :‬رھپ ےفطن اک ول ھرا انبییا۔ رھپی‬ ‫اّٰلل ا َ ۡح َسن ا ۡۡللِقِ ۡ َُؕ‬ ‫ٰب َ‬ ‫ک ّٰ‬ ‫الۡع ظ َم َۡل ۡ ًُما ث َم اَن ۡ َشاۡنُه َخلۡقًا ا َُ َؕرُ فَت َ َ‬ ‫ت‬ ‫ن رپ وگست (وپست) ڑچاھییا۔ رھپ اس وک یئن وصرت ںیمی‬ ‫ںیئ رھپ ڈہوی ی‬ ‫یک ڈہییان انب ی‬ ‫ٹ ی‬ ‫یئ رھپ وب ی‬ ‫ٹ انب ی‬ ‫یک وب ی‬ ‫ول ھرے ی‬ ‫انب دییا۔ وت خڈا وج ستیےس رتہب انبےن واال یرا یایرتک ےہ ی۔‬ ‫ایگ ےہی‬ ‫ایک ی‬ ‫نیم ایبنی ی‬ ‫ث ی‬ ‫یک تقلخ ےک رمالح و دمارچ ( ‪ ) Embryology‬اک ملع اس ایی ی‬ ‫رمح امدر ںیم ےچب ی‬ ‫ی اقحئ ساےنمی‬ ‫میکے یااجی ید وہ ےکچ ںیہ وت ی‬ ‫یلخت ےک لمع اک اشمدہہ رکےن واےل ی‬ ‫ںیم ی‬ ‫‪،‬ات حت ےک رمح امدر ی‬ ‫ین ایبنیےک نیع اطمقب ےہ ی۔‬ ‫نینج رمح امدر ںیمیقرا ی‬ ‫ارےہ ںیہیہکتقلخ ی‬ ‫‪1‬‬ ‫‪See; Newton, Issac (1999) [1726 (3rd ed.)]. Philosophiæ Naturalis Principia‬۔‬ ‫‪Mathematica [Mathematical Principles of Natural Philosophy]. The Principia: Mathematical‬‬ ‫‪Principles of Natural Philosophy. Translated by Cohen, I. Bernard; Whitman, Anne; Budenz,‬‬ ‫‪Julia. Includes "A Guide to Newton's Principia" by I. Bernard Cohen, pp. 1–370.‬‬ ‫‪(The Principia itself is on pp. 371–946). Berkeley, CA: University of California Press. 791–796‬‬ ‫)"‪("Rules of Reasoning in Philosophy‬‬ صفحه 37 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪36( /‬‬ ‫ن اور رات اک ایا اجییا‬ ‫د ی‬ ‫ی‬ ‫ار َع َلَ اللَیْل اہلل رات وک دن رپ اور دن وک راتی‬ ‫وسرہ ررم ایثی ‪5‬یںیم ارساد وہا یک َِور اللَی ْ َل َع َلَ النَھَا ِر َویک َِور النَھَ َ‬ ‫ابمہغل اور ریثکت اک ینعم داتی ےہ سب اسی‬ ‫رپ ٹیپل داتی ےہ۔رعت ںیم حت ظفل 'وکر ' واو یک دشت ےک ساھت اےئ وت ی‬ ‫ےسیج رس رپی‬ ‫نٹیپل ی‬ ‫ںیم ی‬ ‫یک لکش ی‬ ‫ک وگل مسج ےک رگد دایرہ ی‬ ‫یسک ےش وک ایی ی‬ ‫ینعم ےہ ی‬ ‫ےک دصمر وکت یری اک ی‬ ‫یضفت ی‬ ‫ےک یات ی‬ ‫نیم یک لکش وگل وہےن رپ داللث رکیا ےہ اسیج ہکی‬ ‫ںیہ وگییا رات وکدن اور دن وک رات رپ نٹیپل ر ی‬ ‫تٹیپل ی‬ ‫امعہم ی‬ ‫ساسنئ ےن تہب دعبیںیمیفشک ایکیہک رنیم وگل ےہ ی۔‬ ‫انھک‬ ‫اہپرونیاک رنیمیوک وتمارن ر ی‬ ‫یک اصطالچ نیمی‬ ‫ہیف ی‬ ‫ںیہ ۔خڈیی یڈ رغجا ی‬ ‫نیم ےک وتارن وک یرقرار رےتھک ی‬ ‫ںیم ر ی‬ ‫یت ےہ ہک اہپر الص ی‬ ‫ںیمہ اتب ی‬ ‫قیقحت ی‬ ‫خڈیی یڈ ی‬ ‫ی امدہ اھت وہ‬ ‫اےس ( ‪ ) Isostacy‬اہک اجیا ےہی‪ 1‬۔سج ےک اطمقب وج اکلہ امدہ اھت وہ اہپر لکشیںیم ارھب ایییا اور وجیاھبر ی‬ ‫ین رھبا ےہ اس ااھبر اور دیاو ےن م رک رنیم اک وتارن یرقراری‬ ‫ںیم اتی دنمسر اک یا ی‬ ‫ایگ سج ی‬ ‫دنخوقن یک رطچ دت ی‬ ‫راھک وہا ےہی‪2‬۔ی‬ ‫ِ‬ ‫ف‬ ‫ھم َو َجعَ ُل ۡنَا فِیۡھَا فِ َجا ًجا سبَل ًلَعَلَھ ۡم ی َ ۡھتَد ۡو َُن‬ ‫وسر یہ ایپیتیا یء ‪ 31‬ںیم اہلل رامیا ےہ یًَو َجعَلۡنَا ِفۡ ۡاَل َ ۡر ِض َر َ‬ ‫اوس ا َۡن َ َِتیۡ َد بِ ۡ‬ ‫۔‬ ‫ںیم اہپر انبےئ یاہک ولوگن (ےک وبھج) ےس ےنلہ (اور ےنکھج) ہن ےگل اور اس ںیم اشکدہ راےتس‬ ‫نیم ی‬ ‫اور مہ ےن ر ی‬ ‫ےیل اظنم تقلخی‬ ‫انبےئ یاہک ولگ ان رپ ںیلچ ' ۔ قران یجموہ اتکت ےہ وج اس اکانئت ےک اخقل اک کالم ےہ اس ی‬ ‫لعتم اییاتیتقیقحیےک نیع اطمقب ںیہی‬ ‫ےس ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫‪Dutton, Clarence (1882). "Physics of the Earth's crust; discussion". American Journal of‬۔ ‪1‬‬ ‫‪Science. 3. 23 (April): 283–290.‬‬ ‫‪ See; Britannica, The Editors of Encyclopaedia. "isostasy". Encyclopedia Britannica, 5 Mar.‬۔ ‪2‬‬ ‫‪2018, https://www.britannica.com/science/isostasy-geology. Accessed 3 March 2022.‬‬ صفحه 38 ‫ی‬ ‫‪ / (37‬قرا ن یک رظن ںیم انسان یک یملع رتیق یک ایمہ‬ ‫ےہ‬ ‫اییاتیقران اک اظنم تقلخ ےس اضتد نکمم ںیہنی ی‬ ‫ی ّٰ ِ‬ ‫ان ِم ۡن ِع ۡن ِد َغ ۡ ِ‬ ‫اختِ ََلفًا کَثِ ۡی ً ُا‬ ‫وسرہینساء ںیم ارساد یًَ‬ ‫اّٰلل ل َ َو َجد ۡوا فِیۡ ِه ۡ‬ ‫وہافَ ََل یَت َ َدبَر ۡو َن الۡق ۡرا َنُؕ َول َ ۡو ک َ َ‬ ‫رکےت؟ ارگ ی خڈا ےک وسا یسک اور اک (کالم) وہیا وت اس ںیم (تہب سا) احتالفی‬ ‫ی قرا ن ںیم وغر ویکن ںیہن ی‬ ‫تھال ی‬ ‫یاےت۔‬ ‫احتالف و اضتد ےک‪ 2‬ولہپنکمم ںیہی‬ ‫ن دورسے ےس رکٹاےئی‬ ‫لخ‪:‬یاتکت اک اییک ایب ی‬ ‫(‪ )1‬دا ی‬ ‫وہ‬ ‫یج ی‪:‬اتکتی اک وکیئیایبنی اکانئت ےک اقحئےس اصتمدم ی‬ ‫(‪)2‬اخر ی‬ ‫ی دوونن احتالافت قران ںیم ںیہن ںیہ ۔اس اقمم رپ ی انھجمس رضو یری ےہ ساسنئ رظنییاتی ( ‪)theories‬‬ ‫اور ہملسم ساسنئ اقحئ (‪ )established scientific facts‬ںیم تہب فرق وہیا ےہ ۔ساسنئ یک تہبی‬ ‫سنئ یھت یری ےسی‬ ‫ںیہ ‪،‬اس ےیل ارگ وکیئ اییثی اس وقثی یک وموجدہ سا ی‬ ‫یھترییر دعب ںیم طلغ یایث وہ اجیت ی‬ ‫ساری ی‬ ‫ی وکی‬ ‫ی رپ ڑھکے وہےگن‪ ،‬او رحت یھتر ی‬ ‫سنئ رظن ی‬ ‫ںیہن ہکلب اس سا ی‬ ‫یئ وت اس ےس وساالت یاییاتی رپ ی‬ ‫ساراگر رظن ہن ا ی‬ ‫گیئ وت ییاعترص و اضتد متخ وہ اجاگیئ ی۔‬ ‫یک رطف وتہج یدی اج ی‬ ‫وھچر رک ہملسم اقحئ ی‬ ‫ن‬ ‫دصقمیقرا ی‬ ‫قرانی یجم دہاییثی اک وشنمر ےہ وج اظنم یتسہ انبےن واےل یک اجییث ےس ےہ ‪،‬قران اک دصقم انسان یک ساسنئ لکشمی‬ ‫ی اتکت دنبون وک خڈا یک رفس رکےن اک راہتس اتبیت ےہ اور اسی‬ ‫ث رشب ےک ےیل ےہ ۔ ی‬ ‫ی دہایی ی‬ ‫ںیہن ےہ ہکلب ی‬ ‫لح رکیا ی‬ ‫ویکہکن ہری‬ ‫دصق ےک ےیل قران ہر اس رطقی ےس اافتسدہ رکیا ےہ سج ےس دہاییثی اک اغیپم انسان یک چنہپ اجےئ ‪ ،‬ی‬ ‫فسلف اطملث ھجمسی‬ ‫عی انھجمس اسان ےہ ‪،‬یسک وک ی‬ ‫یسک ےک ےیل یات متال ےک د یر ی‬ ‫فلتخم ےہ ی‪ ،‬ی‬ ‫انسان دورسے ےس ی‬ ‫سح متاولن اور ےصقی‬ ‫ےیل ی‬ ‫ث اک راہتس ےہ ‪ ،‬ھچک ولوگن ےک ی‬ ‫دہایی ی‬ ‫ںیم ی‬ ‫ےیل دلیل و یراہن ی‬ ‫یسک ےک ی‬ ‫ںیہ ‪ ،‬ی‬ ‫ںیم اےت ی‬ ‫ی‬ ‫ےیل اسکینی‬ ‫ی ہک دہاییثی احلص رکےن اک رطقی ست ےک ی‬ ‫ںیہ ‪،‬رغص ی‬ ‫وینن ےک د یرعی اطملث رونش وہےت ی‬ ‫اہک ی‬ ‫ےیل قرا ن ےن ںیہک اعمل بیغ ےک اطملث ایبنی ےیک ںیہ وت ںیہک رھچم متال یھب دی ےہ ویکہکنی‬ ‫ںیہن ےہ اس ی‬ ‫ےیل ایت یر رکیا ےہ ۔ی‬ ‫ہلل ےک ی‬ ‫یلص دہاییثی رشب ےہ ‪ ،‬انسان وک رصاظ یقتسم رپ اگمرن رکےک اقلء ا ی‬ ‫رغص و اغییثی و دہف ا ی‬ صفحه 39 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪38( /‬‬ ‫یلص اییکیولہپ اور رطقییےہی۔ی‬ ‫ن وہییا ایس دہف ا ی‬ ‫ںیم ساسنئ اسارے ایب ی‬ ‫اییاتی ی‬ ‫قرانیےس امتم علوم اک ارختساچ و اابنتس یظ‬ ‫ین و ساسنئی‬ ‫ںیم امتم انسا ی‬ ‫ایک قران ی‬ ‫یھب م اجیا ےہ ہک ' ی‬ ‫یھک وت اس وسال اک وجات ی‬ ‫یلص وک دمرظن ر ی‬ ‫ن ےک دہف ا ی‬ ‫قرا ی‬ ‫علوم وک ایبنی رکدییایایگیےہ ی؟‬ ‫ھ‬ ‫یک‬ ‫ولہپی اور رسییاین ریاونن ی‬ ‫ںیم امومن ابعیس ےک دور ںیم حت وییاین ی‪ ،‬رکسنست ‪ ،‬ی‬ ‫دورسی دصی ح یری ےک ارخ ی‬ ‫ںیم وہےئ وت ریغ اسالیم د یاین ےس اےن واےل علوم متال ہفسلف ‪ ،‬بط ‪،‬وجنم وریغ یہ اظبہر قرانی‬ ‫یب ی‬ ‫اتکوبن ےک رتےمج رع ی‬ ‫یک ہک ان علوم وک ریردیتسی‬ ‫یشش رشوع ی‬ ‫ی وک ی‬ ‫رسفمنی ےن ی‬ ‫ےیل ھچک املسمن املعء اور ی‬ ‫ےس اصتمدم رظن اےئ‪،‬اس ی‬ ‫یب الصفل ارملیسی‬ ‫ےسیج اوب احدم زغایل ‪ ،‬انب ا ی‬ ‫نیققحم ی‬ ‫ی‬ ‫ی ھ ےک دعب‬ ‫ت ےس اطمتقب یدی اجےئ ی۔‪ ٦‬دص ی‬ ‫یک اییا ی‬ ‫قران ی‬ ‫ںیہ ی۔‬ ‫ںیم وموجد ی‬ ‫وریغہ اس اجیث املئ وہےئ ہک امتم علوم یک زجایئتیقران ی‬ ‫رظنےی وک وبقل ایک ہک قران ںیم ہر ملع یک زجایئتی وموجد ںیہی‬ ‫یسیط ےن اس ی‬ ‫دلنی رریشک اور خال ل ادلنی ی‬ ‫بر ا ی‬ ‫۔ ی‪،‬ی ولگ اس ےلسلس ںیم افراظ اک اکشر وہ ےئگ ۔ ان ےک اقمےلب رپ ھچک ولگ رفتطی اک اکشر یھب وہےئ ےسیج اوب ااحسقی‬ ‫ریسفت یملع وکیعطقیرتسم ید رکدییای ی۔‬ ‫سایبط ادنیسل وھنجن ےن ی‬ ‫ح مٹل‬ ‫فسلف ںیہ اور سح اوری‬ ‫نی ر یوی اییثی اہلل دمحم نیسح ابطابطیئ اص ت ' ا یرانی ' اک ےہ‪ ،‬وج ی‬ ‫اس ےلسلس ںیم دتعمل رت ی‬ ‫ریسفت ںیمی‬ ‫ینپ ی‬ ‫کیل ا ی‬ ‫ںیہ ی‬ ‫ںیم راکوت ےتھجمس ی‬ ‫ںیم رغق وہےن وک اعمل بیغ ےس لصتم اسملئ ےنھجمس ی‬ ‫یک د یاین ی‬ ‫رجتہب ی‬ ‫ث اہللی‬ ‫ی اور ایی ی‬ ‫ںیہ ۔ اییثی اہلل یارص اکمرم ریشار ی‬ ‫تیل ی‬ ‫ےس دمد ی‬ ‫یب ےک یایث دشہ اقحئ ی‬ ‫دعتمد اقمامت رپ علوم رجت ی‬ ‫اہدی رعمتف یھب ایس دتعمل روس رپ قمئ ںیہ ہک قران ساسنئ اسملئ لح رکےن یک اتکت ںیہن ےہ کیل اسی‬ ‫یک اییک دلیلی‬ ‫ںیہ اور اس قران ےک زجعمہ وہےن ی‬ ‫سنئ اسارے اکانئت ےک رارون ےس رپدہ ااھٹےت ی‬ ‫ںیم وموجد سا ی‬ ‫ںیہ ی۔‬ ‫ی‬ ‫ی‬ صفحه 40 ‫ی‬ ‫‪ / (39‬قرا ن یک رظن ںیم انسان یک یملع رتیق یک ایمہ‬ ‫یک رتبیغ یداتییےہ ی؟‬ ‫ایکیقران انسان وک یملعیرتیقی ی‬ ‫ولخمقت ںیم ارشف اولخملقت ےہ ‪،‬اہلل ےن انسان وک لقع سیج تمعن ےس ونارا ےہ ‪ ،‬اےس اردہ وی‬ ‫انسانی اہلل یک ی‬ ‫ی یئگیےہ ی۔‬ ‫یھب رکد ی‬ ‫یک اجیث رامنہیئی ی‬ ‫رشتین یعی ےک د یرعییحیحصیراےتس ی‬ ‫دہاییثی ی‬ ‫یتخر دییایےہ‪ ،‬اور رھپ ایکس ی‬ ‫ا ی‬ ‫عل‬ ‫اتی ی انسان اک اانپ ااختنت ےہ ہک اچےہ وت اہلل ےک اتبےئ وہےئراےتس رپ لچ رک ایلع ی یت یپنی یک زنمل رپ افیر وہ‬ ‫ںیم اجڑپے ی‪،‬‬ ‫ن ی‬ ‫اجےئ اور ارگ اچےہ وت حیحصیراےتس ےس رحنمف وہرک الفس سا یفل یپ ی‬ ‫ل‬ ‫دہاییثی‬ ‫ںیم ےتھکل ںیہ ' قران اتکت دہاییثی ےہ اور ی‬ ‫ن ی‬ ‫اییثی اہلل دمحم نیسح ابطابطیئ اینپ اتکت ا میٹرانی یف ریسفتارقلا ی‬ ‫ےک یہ ونعان ےس انسان وک یملع رتیق یک یرتبیغ داتی ےہ تہب یس اییاتی قران ںیم انسان وک ےتکمچ اتسرون‪ ،‬ان ےکی‬ ‫احالت ےک بیجع احتالف ‪،‬رنیم درییا واہپر و ایبیانی اور ان ےک ادنر وپدیشہ اجعابئت ‪،‬ست و رور ےک احتالافت اوری‬ ‫زیگن تقلخ اور ان یرپ احمک اظنم ‪،‬ی‬ ‫ریحتی ا ی‬ ‫یک ی‬ ‫یئگ ےہ ‪،‬ابنیات ی‬ ‫یک دوعت یدی ی‬ ‫یک دبت یییلییون رپ وغر و رکف ی‬ ‫ومومسن ی‬ ‫یک دحود ‪،‬انسان یک اینپیتقلخ اور اس ںیمیاہنپن ارسار و رومر رپ رکف یک رتبیغیدی یئگی‬ ‫ویحاییاتی یک تقلخ اور ووجد ی‬ ‫ےہ ی'‬ ‫اس رطچ قران ‪ ،‬یعیبط ی‪ ،‬رییاض‪،‬فسلف ادیب اور ان امتم علوم وک احلص رکےن یک رتبیغ داتی ےہ وج رکف انساین یکی‬ ‫یگ اک سپت ےہ۔ی‬ ‫ےیل اعسدت اور اوسد ی‬ ‫ںیہ اور ان اک اجانن انسان اور انساین اعمرشون ےک ی‬ ‫ںیم ی‬ ‫درتسس ی‬ ‫ںیم اہلل فرامیا ےہی‬ ‫وسرہیرقبہ ی‬ ‫ںیم اوری‬ ‫ےھچیپ ا ےن اجےن ی‬ ‫ےک ی‬ ‫ک دورسے ی‬ ‫ںیم اور رات اور دن ےک ایی ی‬ ‫نیم ےک دیپیا رکےن ی‬ ‫ےبکش ا امسونن اور ر ی‬ ‫نیم ںیم سج وک خڈا ا امسنی‬ ‫ںیہ اور ی‬ ‫ںی ےل رک روان ی‬ ‫ںیم ولوگن ےک افدئے یک زیچ ی‬ ‫ںیم وج دریییا ی‬ ‫ویتشکن اور اہجرون ی‬ ‫ےس یرسایا اور اس ےس رنیم وک رمےن ےک دعب ردنہ (ینعی کشخ وہےئ ےھچیپ رسزبس) رکداتی ےہ اور رنیم رپ ہر مسقی‬ ‫ت‬ ‫ےک اجونر ھیتیالےن ںیم اور وہاون ےک خالےنںیم اور یادولن ںیم وج ا امسن اور رنیم ےک درایمنی رھگے رےتہی‬ ‫ںیہ۔ دنملقعون ےکےئل (خڈا یکیدقرت یک) نساایننیںیہ (رقبہ‪ ٦3/‬ی)‬ ‫ِ‬ ‫ابُ (ا لی‬ ‫وِل ۡاَلَلۡب َ ِ ِۚ‬ ‫وسرہ ال رمعان ںیم فرامییا‪ :‬اِ َن ِفۡ َخل ۡ ِق ا َ‬ ‫لسمو ِت َو ۡاَل َ ۡر ِض َو ۡ‬ ‫اختِ ََل ِف الَی ۡ ِل َوالنَھَا ِر ََلیت َل ِ ۡ‬ ‫رمعان‪ُ)190/‬‬ ‫شئ اور رات اور دن ےک بل بل ےک ا ےن اجےن ںیم لقع واولن ےک ےیلی‬ ‫نیم یک دیپا ی‬ ‫ےب کش ا امسونن اور ر ی‬ صفحه 41 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪40( /‬‬ ‫نساایننیںیہی‬ ‫ِ‬ ‫ِ‬ ‫اس َواَۡنۡ ًراُؕ َو ِم ۡن ک ِل الث ََمر ِت َجعَ َل فِیۡھَاُ‬ ‫ںیم ارساد وہ راہ ی‬ ‫وسر یہ ردع ی‬ ‫ےہ ‪َ :‬وه َو ال َ ِذ ۡى َم َد ۡاَل َ ۡر َض َو َجعَ َل فیۡھَا َر َو َ‬ ‫ت‬ ‫ی اثۡنَ ۡ ُِ ِ‬ ‫زَ ۡو َج ۡ ِ‬ ‫ک ََلَیت لِـقَ ُۡومیَت َ َف َکر ۡو َُن اور وہ ویہ ےہ سج ےن رنیم وک یھتیالییا اور اسی‬ ‫ارُؕ اِ َن ِفۡ ذل ِ َ ُ‬ ‫ییغۡ ۡ‬ ‫َش الَی ۡ َل النَھَ َ‬ ‫ںیئ۔ ویہ رات وک دن اک ابلس انہپیا ےہ۔ وغری‬ ‫ںیم اہپر اور درییا دیپا ےئک اور ہر رطچ ےک ویمونییک دو دو ںیمسق انب ی‬ ‫رکےن واولن ےک ےیل اسںیم تہب یس نساایننیںیہ ی۔‬ ‫ار وا َ‬ ‫ک ََلَیتُ‬ ‫لش ۡم َس َوالۡقَ َم َ ؕرُ َوالنج ۡوم م َسخَر ٌ ًۢت بِا َ ۡم ِرهؕ اِ َن ِفۡ ذل ِ َ‬ ‫وسرہ لحن ںیم ارساد وہیا‪َ :‬و َسخ ََر لَـکُم الَیۡ َل َوالنَھَ َ ۙ َ‬ ‫یس ےکی‬ ‫ںیم اگلییا۔ اور ا ی‬ ‫ےیل رات اور دن اور وسرچ اور اچدن وک اکم ی‬ ‫لِـقَ ۡوم یَ ۡعقِل ۡو َُۙن (لحن‪)12/‬او یر ایس ےن اہمترے ی‬ ‫ےیل اس ںیم (دقرت خڈا یک تہب یس) نسا یاینن‬ ‫مکح ےس اتسرے یھب اکم ںیم ےگل وہےئ ںیہ۔ ےنھجمس واولن ےک ی‬ ‫ںیہی‬ ‫یک دوعت دے راہ ےہ اوولاابلت وک ‪ ،‬لقع رےنھک واولن وک ‪،‬وغر و رکف رکےن واولن وکی‬ ‫نیب ی‬ ‫ںیم اہلل اہجن ی‬ ‫ت ی‬ ‫انی اییا ی‬ ‫ت دیپای‬ ‫افتسدہ ہن رکے ہکلب ریصب ی‬ ‫انئت ےس ا ی‬ ‫قیقحت اک در وھکل رںیہ ںیہ ہک انسان رصف اس اک ی‬ ‫۔ی اییاتی وجتسج اور ی‬ ‫رکے ہک امعنت خڈاودنی اس یک یتچنہپ ےسیک ںیہ ۔ خیش دعسی اک اییک ہلمج ےہ ہک 'انسان وعشر دیپا رکے ہک اسی‬ ‫ےک متہ ںیم اییک وناہل ررق اک اچنہپےن ےک ےیل وپرا اکر اخہن دقرت اکم رکیا ےہ' ی۔‬ ‫کیل اہلل انسان ےس اچاتہ ےہ ہک سبی‬ ‫تقلخںیم اہلل ےک ضیفیےس دیفتسمیوہیتیںیہ ی‬ ‫اہلل یکیامتم ولخمقت اس اعمل ی‬ ‫ےسیک ےہ )ہکلب انسان اک اس اکانئتی‬ ‫ی اچرہ ااگ ی‬ ‫ی رکف و وسچ ںیہن وہیت ہک ی‬ ‫ںیم ی‬ ‫یک رطچ اچرہ ہن رچے (ہک سج ی‬ ‫اجونر ی‬ ‫ےس اافتسدہ وعشر اور رعمتف ےک ساھت وہ ی۔‬ ‫ی‬ ‫ی‬ صفحه 42 ‫ی‬ ‫‪ / (41‬قرا ن یک رظن ںیم انسان یک یملع رتیق یک ایمہ‬ ‫دص‬ ‫قی ےکیم یرییڈیاقم ی‬ ‫وشت ی‬ ‫قرانییکیاہجن نیبییکی ی‬ ‫یق ںیمییھب مظن و طبض اور رتیقی‬ ‫نعمی امکالت ےک ساھت ساھت اس یکیداینوی رت ی‬ ‫دنی اسالم ادتباء ےس یہ انسان ےک ی‬ ‫اک دروارہ وھکےنل واال یدنی ےہ ی‪،‬ینعی روچ ےک ساھت ساھت امسجین و دینہ اراقتء اک یھب ذمہت ےہ۔ اس اک نیبیوبثتی‬ ‫ث ےک ساھتی‬ ‫ںیم ہقف ‪ ،‬کالم دحیی ی‬ ‫امہرے اہمئ وصعمنیم اخص رک اامم دمحم یاقرؑاور رفعج اصدقؑ اک اےنپ دمروسن ی‬ ‫انی ےہ ۔اہمئ وصعمنیمؑ ںیم ےس ست ےس دییاد یہ‬ ‫یھب میلعت د ی‬ ‫ھپییتی اور درکی علوم یک ی‬ ‫ساھت ایمیک ی‪ ،‬وجنم ‪ ،‬رییاض ی‪ ،‬ی‬ ‫ت‬ ‫ی سادہ ےہ ہک اہمئؑ ےک سارگدون ےن انی ےس ملع کیلی‬ ‫سپ ییون وک مالاور یار ی‬ ‫علوم و ونفن یھ یتالےن اک ومعق ایھن دو ھ ی‬ ‫وپری داین وک ونمر ایک ےہ ۔وخد اامم دمحم یاقرؑ فرامےت ںیہ ' رشمق ییا رغمت ںیہک یھب ےلچ اجو‪ ،‬حیحص ملع رصف ویہی‬ ‫وہاگ وج امہرے د یرعییےس مالےہ ی'‬ ‫ینعی ھچک سارگد ااممؑ‬ ‫یھب دےتییےھت اور د یاین یکیمیلعت یھبیدےتییےھت ی‪ ،‬ی‬ ‫میلعت ی‬ ‫ی ںیہن ہہک سکیے ہک اامم وصعممؑ یدنی یک ی‬ ‫مہ ی‬ ‫ن انہک اچےیہ ہک اہمئی‬ ‫اسی ںیہن ےہ ہکلب وی ی‬ ‫ےس رصف یدنی ڑپ ھیے اےت ےھت اور ھچک رصف داین ےک علوم ‪ ،‬ںیہن ی‪ ،‬ا ی‬ ‫نی ےکساےئ ںیمیڑپاھیییا ےہ ی۔‬ ‫وصعمنیمؑیےن ہر ملع د ی‬ ‫رگ ا ییک طالث ملع امجدات ‪،‬ی‬ ‫نی ملع اور داین یوی ملع ی‪،‬ی وکیسرلارم یک یدی وہیئ میسقت ےہ ۔ا ی‬ ‫ی میسقت ہک د ی‬ ‫یک ی‬ ‫ملع ی‬ ‫ت اکملع اس راہ رپ احلص رکراہ ےہ ہک ان علوم ےک د یرعی ےس دقرت خڈا وک چہپےنی‬ ‫ویحایات ی‪ ،‬ابنیات اور ایکلف ی‬ ‫ےیل فشک رکے وتی‬ ‫یئ ےک ی‬ ‫یھن انساتین یک تھال ی‬ ‫یھن ا ی‬ ‫ںیہ ا ی‬ ‫ےیک ی‬ ‫ںیم امکل یقیقح ےن وج وفادئ رمضم ی‬ ‫ن ی‬ ‫اور ان زیچو ی‬ ‫تین ےس ڑپھ راہ وہ ہک ااممؑ ےکی‬ ‫رفعج اصدقؑ ےس ہقف اس ی‬ ‫یئ اامم ی‬ ‫ںیہن وہ یسکیے‪ ،‬اور ارگ وک ی‬ ‫نی ہرزگ ی‬ ‫ریغ د ی‬ ‫ی علوم ی‬ ‫ی‬ ‫اہک اجاگیئ ی؟‬ ‫نی ی‬ ‫اقمےلب رپ اییکیبتکم انبےل (اسیجییکیامعنن نب یایث وکیف اوبہفینحیےن ایک)وت ایک اس ملع وک ملع د ی‬ ‫نیمؑ ےک علوم یاےنٹن یہی دصقم و دہف اھت ہک ولخمقت خڈا وک چہپانن ‪،‬اخقل یک تمظع ےک ادراک اک سپیتی‬ ‫اہمئ وصعم ی‬ ‫ںیم در ملع ےس احلص وہیا اھت ‪ ،‬یی‬ ‫نی ےک ساےئ ی‬ ‫تیص ی یھت ہک ایھن ہر ملع د ی‬ ‫ےنب۔اہمئؑ ےک سارگدون یک اخ ی‬ ‫ہج رہشت ان یکی‬ ‫کیل اس یک و ی‬ ‫سلیفف ںیہ ی‬ ‫بہ تیصخش اور ی‬ ‫نیس اییک ذم ی‬ ‫ی راہ‪،‬وب یلع ی‬ ‫ہلسلس املسمونن ںیم اجر ی‬ ‫ح رپ ‪ 10‬دلجون رپی‬ ‫نیس یاری ےک ےلہپ رجاچ (‪ )surgeon‬ںیہ اوھنن ےن رجا ی‬ ‫تمکح و یبط اہمرت ےہ ۔وب یلع ی‬ ‫ثیہل ‪،‬اجیر نب ایحنی ‪،‬ی‬ ‫ی ‪ ،‬انب ا ی‬ ‫رکییا رار ی‬ ‫یس رطچ ر ی‬ ‫یھکل ےہ ایھن امدرن بط اک یاین اہک اجیا ےہ۔ ا ی‬ ‫لمتشم اتکت ی‬ ‫وخاہج ریصن ادلنی وطیس وہ ولگ ںیہ وھنجن ےن دنی یک راہ رپ اکانئت وک ےنھجمس یک وکشش یک ےہ ۔خیش دمحم نبی‬ صفحه 43 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪42( /‬‬ ‫سح اعیلم ارعملوف خیش اہبیئ ‪،‬رسفم قران اور ہیقف وہےن ےک ساھت ساھت ملع وجنم ‪،‬ایکلفتی اور رییاض رپ یھبی‬ ‫ی وہ ولگ ےھت وہنجن ےنی‬ ‫ںیہ۔ ی‬ ‫یھب نفیریمعت اک ےب لثم ومنہن ی‬ ‫خیش اہبیئییکیریمعت رکدہ امعرںیت اچ ی‬ ‫وبعر رےتھک ےھت ۔ ی‬ ‫یک رعمتفےک ساھت احلص ایکی ی۔‬ ‫اکانئت اک ملع اخقل اکانئت ی‬ ‫یئ‬ ‫ںیم خڈا ی‬ ‫نی اور د یاین یوییعلوم ی‬ ‫د ی‬ ‫ںیم ےتھکل ںیہی ی'‬ ‫یگ ' ی‬ ‫ی ابعس اینپ اتکت 'اسالم راہ دنب ی‬ ‫انجتی دہم ی‬ ‫یق اک اخمفل‪،‬ی‬ ‫ایخالتی اک امکل ‪ ،‬ساسنئ رت ی‬ ‫یس ی‬ ‫نی اک یام اےت یہ دایقون ی‬ ‫''اچ ےک اعمرشے ںیم دنی اک ی احل ےہ ہک د ی‬ ‫ےنی واال ‪،‬ی‬ ‫ی ید ی‬ ‫ن ےکرحام وہےن اک وتف ی‬ ‫یئگ زیچو ی‬ ‫یئ ی‬ ‫یک اینب ید رپ انب ی‬ ‫یج ی‬ ‫خڈیی یڈ علوم رپ ارتعاص رکےن واال ‪،‬خڈییڈ انکیٹول ی‬ ‫وخانیت یک میلعت ےک خالف ‪ ،‬رفتحی وک یرا ےنھجمس واال ‪،‬ےئن رامےن ےک ساھت یاساراگر اور اجےن ےنتک یہ اےسیی‬ ‫ںیہ ی‪:‬ی‬ ‫ںیہ ' ی۔ اسیےک دعب اےلگ ےحفص رپ ےتھکل ی‬ ‫ایخالتی ارھب رک ساےنم اےت ی‬ ‫سیعی اک رامہن قرون ویطس کہالیا ےہ ۔قرون ویطس ےک ارخ ںیم حت اسیلک ےکی‬ ‫سیعی یس ‪ 15‬دصی ی‬ ‫'‪'5‬دصی ی‬ ‫یگ وک اسیلک یک طلغ یاویسیلن اکی‬ ‫تخب اور امسپدن ی‬ ‫کفمنی یک اجیث ےس رغمت یک ب ی‬ ‫اظممل ےکخالف اغبوت وہیئ او ر ی‬ ‫ک ےئن فرےق ےن منج ایل وج تیحیسم ںیم اصطالاحت اک طالث اھت‬ ‫بہ احلظ ےس ا یی ی‬ ‫ہجیتن قرار دییا اجےن اگل وت اہجن ذم ی‬ ‫ویک ہکنی‬ ‫ںیم ےہ ی‬ ‫امہری مسکالت اک لح دنی ےس اکٹھچرے ی‬ ‫‪،‬واہن تہب ےس ولگ اس اجیث املئ وہےن ےگل ہک ' ی‬ ‫اسیلک اک عالم انبییایوہا اھت'‬ ‫یہ ںیمہ ی‬ ‫دنییےن ی‬ ‫قرونی ویطس ےک دور یکیملع دینمش اک ییاعمل اھت ہک وج اسیلک ےک رظنییاتیےک خالف یات رکے وہ اکفر قرار دییا اجیا اھت ‪،‬ی‬ ‫کلف اس ےک رگد وھگم رےہ ںیہی‬ ‫نیم اک یی یپتاتی اک رمکر ےہ اور امتم ااسجم ی‬ ‫ی اھت ہک ر ی‬ ‫ی رظن ی‬ ‫ی یک ی‬ ‫ی سیع ی‬ ‫متال ‪ 15‬دص ی‬ ‫نیم اور یدرگیی‬ ‫یئ دورنیب ےس اشمدہہ رکےک اہک ہک ' ر ی‬ ‫۔ اطاولی ساسنئ دان یگل یتیل ییو (‪ )Galileo‬ےن اینپ انبیئ وہ ی‬ ‫ںیہ'ی یات ویکہکن اسیلک ےک اقعدئ ےک خالف یھت اسی‬ ‫ایسرے اےنپ اےنپ دمار ںیم وسرچ ےک رگد رگدس رکرےہ ی‬ ‫یلست رکے اےس واحت القتل قرار دییایایگی ی۔‬ ‫ی وک ی‬ ‫ےیلیہن رصف اےس رد رکدیییا ایگیہکلب وج اس رظن ی‬ ‫ےک خالف اغبوت وہیئ اوری‬ ‫اسیلک یک خکومت ی‬ ‫یک وہج ےس ی‬ ‫ن ‪ ،‬یادنبوین اور ملع احلص رکےن ںیم راکووٹن ی‬ ‫ایھن ویتخس ی‬ ‫ی ااسحسی‬ ‫ی اک ااسحس رکےن ےگل۔یتعنص انقالت روامن وہا اور ولگ ی‬ ‫ھٹیب وت ولگ اراد ی‬ ‫ینپ ایسیس وقت وھک ی‬ ‫اسیلک حت ا ی‬ ‫یق یک راہ ںیم راکوت ےہ اور یدنی اک بلطم ہر مسق یک رتیق یک راہ اےنپ اورپ دنب رکانیل ےہ ۔اسی‬ ‫رکےن ےگل ذمہت رت ی‬ صفحه 44 ‫ی‬ ‫‪ / (43‬قرا ن یک رظن ںیم انسان یک یملع رتیق یک ایمہ‬ ‫یک دض ےہ ی۔‬ ‫یق ی‬ ‫نی ہنیرصفیییہک علوم و ونفن ےس خڈا ےہ ہکلب علوم ‪،‬ونفن اور رت ی‬ ‫رکف دیپایوہیئیہک د ی‬ ‫ےک ےجیتنیںیمیی ی‬ ‫ےھچیپ رہ ےئگی‬ ‫ںیم ی‬ ‫ی ہک املسمن علوم و ونفن ی‬ ‫ںیم اور روال ےک دعب ہن رصف ی‬ ‫هین ےک ارخ ی‬ ‫ے اجیث تنطلس امثع ی‬ ‫دورس ی‬ ‫ےس دےنھکی ےگلی‬ ‫یک امدی یرتیق وک رسحت اک اگنہ ی‬ ‫لی وہ ّے گاور رغمت ی‬ ‫ہکلب اییک ولغمت اور اتحمچ وقم ںیم دبت ی‬ ‫نی ےہ ۔ اس یک ردنہی‬ ‫یل یکیوہج د ی‬ ‫ی روب ن اح ی‬ ‫ی ااسحس رکےن ےگل امہ یر ی‬ ‫یھب ی‬ ‫یلقت رکےت وہےئ املسمن ی‬ ‫یک ی‬ ‫۔رغمت ی‬ ‫ک دور ےس زگر راہ اھت اور ات ےب ااہتن رتیقی‬ ‫ںیم یاریی ی‬ ‫اسیلک ےک ساےئ ی‬ ‫ت اھت وج لک یک ی‬ ‫متال ان ےک ساےنم ویر ی‬ ‫وعشری اوری‬ ‫یک درست ریسفت ہن وہیا اور رغمیب دمتن اعم وہیا اس یات اک سپت انب ہک املسمونن ےن ی‬ ‫نی ی‬ ‫رکاکچ اھت اور د ی‬ ‫رظنےی وک یلست رک ایل ہک امہرے ساےنم ‪ 2‬اضتمد راںیہ ںیہ اییک علوم یدنی اور دورسا علوم داینی‬ ‫وعشری وطر رپ اس ی‬ ‫ال ی‬ ‫ک ساھت ںیہن خال اجاتکس ی۔‬ ‫اور طاہر ےہ دو اضتمد راوہن رپ ایی ی‬ ‫دوعتیقران و رتامجن قریانی‬ ‫ینعی اہمئی‬ ‫ےیل قران یاقط ی‬ ‫یس ی‬ ‫یک دوعت د یاتی ےہ ا ی‬ ‫تسھ وک ےنھجمس ی‬ ‫ت ںیم اہجن نیب اور اظنم ی‬ ‫یجم دعتمد اییا ی‬ ‫قرانی ی‬ ‫ےسیج ہک اامم یلعؑ اےنپ ابطخت ںیم عالم ےک درییا اہبےت وہےئ اہجنی‬ ‫یس اجیث رامنہیئ رکےت ںیہ ی‬ ‫وصعمنیم یھب ا ی‬ ‫شئ ادم اک درکی‬ ‫ںیہ ادتباےئ افرشنی رنیم و اامسن و دیپا ی‬ ‫ںیہ و ی‬ ‫وگتفگ رکےت ی‬ ‫یل رپ ی‬ ‫ہلل ابترک و اعت ی‬ ‫وتدیح و اامسء و افصت ا ی‬ ‫یھب رکےت ںیہ ی(جہن التالہغ ی‪ ،‬ہبطخ ربمن‪1‬ی)‬ ‫اہدی رشبی‬ ‫ںیہن ہک ولوگن ےک ساےنم اینپ تیملع طاہر رکیا اچہ رےہ ےھت ہکلب اام مؑ اعیل اقمم ی‬ ‫اامم اک ی کالم اس ےیل ی‬ ‫ک یمتیٹر یکی‬ ‫ےیل ےہ ۔ انسان اک ا س اعمل ےس ارابتظ ےہ ارگ انسان وک رصف ایی ی‬ ‫ث رشب ےک ی‬ ‫ںیہ اور ااممؑ اک ہر کالم دہایی ی‬ ‫ہگج رپ دیپیا وہیا اور دو یم یتٹر یک ہگج رپ رمیا اھت وت وت اہلل وک اانت ھچک انسان ےک ےیل دیپا رکےن یک رضورت ںیہن یھت ۔ی‬ ‫اینت یری اکانئت قلخ رکےن یک رضورت ںیہن یھت ۔انیسان وک اس اےنت وعیس اعمل ںیم اجیھب ایگ ےہ یاہک اییاتی خڈای‬ ‫ایک رکون ؟ وت وہ دنکی‬ ‫ن ی‬ ‫ے ہک اہی ی‬ ‫ک طالث ملع وک الربئ یریی ںیم وھچرا اجےئ اور وہ وسال رک ی‬ ‫ےسیج ایی ی‬ ‫اک اطمہعل رکے ی‬ ‫ںیم وھچرا ایگ ےہ یاہک اطمہعل رکے ۔ ایس رطچ اہلل ےنی‬ ‫ی ی‬ ‫ک طالث ملع وک الربئری ی‬ ‫دنہ کہالےئ اگ ‪ ،‬طاہر ےہ ایی ی‬ ‫ںیم وموجد اییاتیخڈا وک ڑپوھ ۔ی‬ ‫انسان اک اس یوعیس اکانئت ںیمیوہیا اتبیا ےہ ہک اس اکانئت ی‬ ‫یک بتک ‪ 3‬رطچ یکیںیہی‬ ‫اییاتی خڈا ی‬ صفحه 45 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪44( /‬‬ ‫(‪ )1‬قران (یظفل ی)‬ ‫ی اکانئت)‬ ‫(‪)2‬اافیق (اعمل تقلخ ی‪ ،‬ی‬ ‫(‪ )3‬ایسفن (وخد انسان ی)‬ ‫صقن ضحم ےس امکل قلطم یک اک رفس ےط رکےن ےک ےیل انسان وک اعمل تسھ اک اطمہعل رکےن یک رضورت ےہ ۔ی‬ ‫یک تقلخ اک اییکی‬ ‫ےسیج اکانئت ی‬ ‫ی اانپیا ڑپے اگ ‪ ،‬ی‬ ‫ریسفت رکںی ےگ یواسی یہ قونن اور رظن ی‬ ‫سیج ی‬ ‫یک ی‬ ‫ہکن مہ اس اکانئت ی‬ ‫ویک ی‬ ‫ںیم ایئگ(‪) Big Bang Theory‬۔‬ ‫ےس وخد وخبد ووجد ی‬ ‫ی اکانئت اییک تہب یرے دھماےک ی‬ ‫ی ےہ ہک' ی‬ ‫یی‬ ‫رغمیب رظن ی‬ ‫ی ےہ اور ہنی‬ ‫ایگ وترھپ ہن وت وکیئ اخقل ےہ‪ ،‬ہن دصقم ےہ ‪،‬ہن دہم دار ی‬ ‫وخبد نب ی‬ ‫ت ھچک وخد ی‬ ‫ایل اجےئ ہک س ی‬ ‫یلست رک ی‬ ‫ی ی‬ ‫ارگ ی‬ ‫ںیہ ‪ ،‬رشعیی‬ ‫ین وہےن اچ ی‬ ‫اجیا ےہ ہک انسان وسمل ےہ ‪ ،‬دہم دار ےہ اس ےک ےیل وقا ی‬ ‫یہ ااجنم ےہ۔حت ی اہک ی‬ ‫یک درست ریسفت یک رضورت ےہ ہک اس اہجن اکی‬ ‫ےیہ وت اس ےک ےیل ےلہپ اس اکانئت ی‬ ‫ےیہ ‪،‬دوتسر وہیا اچ ی‬ ‫وہین اچ ی‬ ‫یس اخقل اکانئت یک اجیثی‬ ‫تیب اک ےہ اور رھپ ا ی‬ ‫اییک اخقل ےہ ‪ ،‬وج یامظ ےہ‪ ،‬یارظ ےہ اس اک اکانئت ےس راہطب روب ی‬ ‫وتسر ےہ‪.‬‬ ‫نی ےہ‪ ،‬اظنم ےہ اور د ی‬ ‫ںیم رےنہ واولن ےک ےیلیاییک د ی‬ ‫ےس اس د یاین ی‬ ‫ن ایک ےہ ہک اس اتکتی اافیق اک اطمہعل رکو یاہک یی‬ ‫انئت وک ایب ی‬ ‫اس ےیل اامم یلعؑ ےن اےنپ ابطخت ںیم تقلخ اک ی‬ ‫ی ایلم دمہلظ ااعلیل اکا ییک تہب حیصورت ہلمج ےہ ' وجی‬ ‫رکںی۔اییثی اہلل وجاد ی‬ ‫اییاتی خڈا اہمتری خڈا یک رامنہیئ ی‬ ‫ریسفت رکراہ ےہ اور وجلیپیتاررٹی ںیم ھٹیب ےہ وہ وہ لعف خڈا یک ریسفت رکراہی‬ ‫دمرےس ںیم ڑپھ راہ ےہ وہ وقل خڈا یک ی‬ ‫ےہ‬ ‫ویکہکنیی اکانئت لعف خڈا ی‬ ‫ےہ ی' ‪ ،‬ی‬ ‫ےیہ‬ ‫یق سیکیوہینیاچ ی‬ ‫اہجنینیبیاور علوم ںیمیرت ی‬ ‫تسھ ںیمی‬ ‫ںیہ وج اس اظنم ی‬ ‫عی اس انسان ےک ےیل ی‬ ‫رش ی‬ ‫ی اخالق و ی‬ ‫ںیہن ںیہ ہکلب ی‬ ‫نی ی‬ ‫یہ د ی‬ ‫عی ی‬ ‫رصف اخالق و رش ی‬ ‫یتخر احبسنی‬ ‫س رپ ااکشرہ وہےت ںیہ وت وہ ےبا ی‬ ‫وموجد ےہ‪ ،‬حت انسان اس اتکت اافیق وک ڑپاتھ ےہ اور اجعابئت اعمل ا ی‬ ‫ن‬ ‫نیسح ابطابطیئ 'اقمم قرانی‬ ‫۔اییثی اہلل دمحم ی‬ ‫اہلل اکپر ااتھٹ ےہ ‪،‬اس اک ووجد اخقل اعمل ےک ساےنم رس سحود وہ اجیا ےہ ی‬ ‫ںیم وہ ی'‬ ‫شیب قران علوم یک اجیث دوعت د یاتی ےہ رشبظیییہک و یہ اہجننیب خڈا انشیسیےک ساےئ ی‬ ‫ںیہ ' ' ی‬ ‫ںیم ےتھکل ی‬ ‫امدی اگنہی‬ ‫ین ادقار رپاغلث ااجیا ےہ اور ہر ےش وک ی‬ ‫یملع رتیقیدنییےک ساےئےس ہت رک وہ وت ےبوعشر امدہ انسا ی‬ ‫ارگیی ی‬ ‫ےجیتن ںیمی‬ ‫یئ ےہ اس ےک ی‬ ‫نی خڈا ےک وحمر ےس لکن رک وہ ی‬ ‫یق وج ید ی‬ ‫یملع رت ی‬ ‫اسیج ہک وہا ےہ ‪ ،‬وہ ی‬ ‫اھکی اجےن اتگل ےہ ی‬ ‫ےس د ی‬ صفحه 46 ‫ی‬ ‫‪ / (45‬قرا ن یک رظن ںیم انسان یک یملع رتیق یک ایمہ‬ ‫وپری داین وک عالم انبرک ان رپ خکومت رکےن اک وخات دھکیی‬ ‫اچ لقع رپ وہشت اور بضغ اک ہضبق ےہ ‪،‬دنچ ییا ارث ولگ ی‬ ‫ےیل اامعتسل وہی‬ ‫ین وک متخ رکےن ‪ ،‬ذعمور انبےن‪ ،‬وکحمم انبےن اور اتحمچ انبےن ےک ی‬ ‫یق وخد لسن انسا ی‬ ‫ین رت ی‬ ‫ںیہ ‪ ،‬انسا ی‬ ‫رےہ ی‬ ‫ل‬ ‫م‬ ‫سل‬ ‫ث اہلل اخمتہ ای ےن دنچ دن ےلہپ اےنپ حطات ںیم فیرامیییا ' ہک ' ' ارمہکی ےن اجیانی‬ ‫ن ایی ی‬ ‫ریہ ےہ ۔ویل االرما یم یپ ی‬ ‫ےک دو رہشون رپ امٹی مب رگاےن ےک دعب اہک ارگہچ ان ومبن ےس ڑکنیسون ہرارون ولگ امرے ےئگ کیل ی حتگی‬ ‫ن ےہ ہکبج رلٹہ اوری‬ ‫اسیک انماقفہن ایب ی‬ ‫ںیہ' ی ی‬ ‫یھت اور مہ ےن انم قمئ رکدیییا ےہ' ‪،‬رربہ فرامےت ی‬ ‫میق ی‬ ‫یک ی‬ ‫ی ی‬ ‫دنب ی‬ ‫وسمینیل رم ےکچ ےھت اور حتیگ اخےمت ےک ق یربی یھت کیل رھپ یھب ی مب یرساےئ ےئگ ویکہکن ی مب نب ےکچ ےھت اوری‬ ‫ان یک اکرکدیگ اور اعفتیل اجےنن ےک ےیل ان ومبن اک رجتہب رکےن یک اور ایھن ارامےن یک رضورت یھت‪،‬اوری‬ ‫رتہبنی ومعقیییحتگ یھت ۔ارمہکییےن حتگ ےک اہبےنیی مب اجیان ےکانگیبہ ولوگن رپییرسا یدےی' ی۔‬ ‫ںیم رپوان ڑچےتھ ںیہ وتی‬ ‫نطیش ےک ساےئ ی‬ ‫ی‬ ‫تین ےک ساےئ ےس لکن رک‬ ‫ےہ ہک ملع حت رچما ی‬ ‫ی اس یات یاک وبثت ی‬ ‫یک رعمتفاحلص رکےنی‬ ‫تین یٹریل رکیت ےہ اور وہ علومںیھنج خڈا ی‬ ‫یق رکےت ںیہ انسا ی‬ ‫سیکیابتیہیالےت ںیہی۔ عالم رت ی‬ ‫وہا‬ ‫ےیہ وہ انسان ہک اقمم انساتینیےسییھب رحموم رکدےتییںیہ۔وسرہ اجہیثیںیم ارساد ی‬ ‫اک درہعییوہیا اچ ی‬ ‫ِ‬ ‫َسعِه َوقَلۡبِه َو َجعَ َل عَُ َل بَ َص ِره ِغش َوهًؕ فَ َم ۡن یَ ۡھ ِدیۡ ِه ِم ۡ ًۢنُ‬ ‫ت َمنِ َاّتَ َذ اِٰلَه هوٮه َوا ََضلَه ّٰ‬ ‫اّٰلل عَ َلَ علۡم َو َخت َ َم عَ َلَ َ ۡ‬ ‫اَف ََرءَیۡ َ‬ ‫بَ ۡع ِد ّٰ ِ‬ ‫اھکی سج ےن اینپ وخاشہ وک وبعمد انب راھک ےہ اوری‬ ‫اّٰللُؕ اَفَ ََل تَ َذ َکر ُۡو َُن (اجہیث ی‪ )23/‬تھال مت ےن اس صخش وک د ی‬ ‫رکدییا اور اس ےک۔ اکونن اور دل رپ رہم اگلی‬ ‫یاووجد اجےنن وبےنھج ےک (رمگاہ وہ راہ ےہ وت) خڈا ےن (یھب) اس وک رمگاہ ی‬ ‫دی اور اس یک ا وھکنن رپ رپدہ دال دیییا۔ ات خڈا ےک وسا اس وک وکن راہ رپ الاتکس ےہ۔ تھال مت ویکن تحیصن ںیہنی‬ ‫کیل ارگی‬ ‫ںیہ ی‬ ‫ی الےت ی‬ ‫ےیل وہن وت اجحت نب اجےت ںیہ ی‪ ،‬اور وحنست و یریاد ی‬ ‫رگ علوم رصف وخاہسات ےک ی‬ ‫ڑکپےتا ی‬ ‫ںیم ااضہف وہیای‬ ‫یک دیپاوا یر ی‬ ‫نیم ی‬ ‫میبروین اک عالچ اتلم ےہ ‪،‬ر ی‬ ‫یت ےہ ‪ ،‬ی‬ ‫نی ےک ساےئ ںیم وہ وت یراکت ال ی‬ ‫یق د ی‬ ‫یک رت ی‬ ‫علوم ی‬ ‫یہ ںیمی‬ ‫تین اراقتء رکیت ےہ ۔ایھب احل ی‬ ‫ےیل اامدہ وہیا ےہ ‪،‬انسا ی‬ ‫اقمےلب ےک ی‬ ‫ےہ ‪،‬اعمل اسالم دانمشن یدنی ےس ی‬ ‫یہ یایتر وہےن واےل الرچن ےک د یرعی خالءی‬ ‫ںیم ی‬ ‫ث ' ونر' وک کلم ی‬ ‫ن ںیم ایت یر وہےن وایل اٹیسالی ی‬ ‫ی اری ی‬ ‫وہمجر ی‬ ‫اسالیم ی‬ ‫ینی‬ ‫یک ادنروین اور ریبو ی‬ ‫ث ہیقف وک متخ رکےن ی‬ ‫دنبوین اور دنمش یک اظنم والیی ی‬ ‫اجیھب ایگ ےہ امشیبر ااصتقدی یا ی‬ ‫ںیم ی‬ ‫ن یکیی اکایمیبیاتبیتیےہ ہک اہمئ وصعمنیمیےک میلعت رکدہ علوم اک فروع‬ ‫ساروشن اک ساانم رکےن ےک یاووجدتکلمم اریا ی‬ ‫ایمیب اور زعت اک اضنم ےہ ی۔‬ ‫ی ۔اجنت ‪ ،‬اک ی‬ ‫ی امت ہملسم یکیرسدنلب ی‬ ‫ںیم وہ وت ی‬ ‫ث ےکساےئ ی‬ ‫ارگ اظنم والیی ی‬ صفحه 47 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪46( /‬‬ ‫ے وادل اےنپسارگدون ےس ےتہک ےھت ہک اسالم ےن وصحل ملع وکی‬ ‫ےت ںیہ ی‪' :‬ریم ی‬ ‫دیس سح دمرس فرام ی‬ ‫یہش ی‬ ‫ی ی‬ ‫وقتی یک وصرت ںیم دو یال ورپ دراکر ںیہی‬ ‫کیل رصف ملع اکیف ںیہن ےہ ‪ ،‬املسمونن وک ملع و ی‬ ‫واحت قرار دییا ےہ ی‬ ‫‪،‬ارگنییر ےک یاس ملع ےہ وقتییںیہنیےہ ‪ ،‬ارگ املسمن ےک یاس دوونن ااجںیئ وت وکیئ ان رپ طلسم ںیہنیوہ ےکس اگ ی۔‬ صفحه 48 ‫ی‬ ‫‪ / (47‬قرا ن یک رظن ںیم انسان یک یملع رتیق یک ایمہ‬ ‫یمخ یڈ و اصمدری‬ ‫‪.1‬‬ ‫‪.2‬‬ ‫‪.3‬‬ ‫‪.4‬‬ ‫‪.5‬‬ ‫یجم‬ ‫قرانی ی‬ ‫جہن التالہغ‬ ‫نیسح ‪،‬یاصنحئ ی‪،‬مقی‬ ‫دسپ یع ییت ‪،‬دیس دبعال ی‬ ‫یفطصمل ‪ ،‬مق‪139٦‬‬ ‫راضیی ااہفصین ی‪ ،‬دمحمیلع ی‪ ،‬قرا ن و علوم رشبی ی‪ ،‬ایپسارات ا ی‬ ‫نیسح ‪،‬یاقممیقرانی‪،‬یمقی‬ ‫دمحم ی‬ ‫ابطابطیئ‪ ،‬دیس ی‬ ‫یگ‬ ‫‪ .٦‬ابعس ی‪ ،‬دہمی ی‪ ،‬را یہ دنب ی‬ ‫ت مہف قرانیی‬ ‫دیس وجاد ی‪ ،‬ادا ی‬ ‫‪ .7‬وقنی ی‪ ،‬ی‬ ‫ن اکانئت اور انسانی‬ ‫رپوییر ی‪ ،‬قرا ی‬ ‫‪ .٨‬اہیمش ی‪ ،‬ی‬ صفحه 49 صفحه 50 ‫لی‬ ‫ےک اوص ی‬ ‫قرا ن اور ُسپت یک رونش ںیمیحص ی‬ ‫س‬ ‫وندنسیہ‪:‬ہنیمہت ابع ی‬ ‫‪1‬‬ ‫ی‪2‬‬ ‫رظن یاین‪ :‬یدارٹکاجیر دمحم ی‬ ‫ہصی‬ ‫خال ی‬ ‫انساین سالیتم یا حص ںیم انسان اک مسج اور روچ دوونن سام ںیہ ۔ اور اس احلظ ےس حص ےک اوصل ‪ ،‬نجی‬ ‫میبروین ےک اچبو اور عالچ ےک یارے ںیم اتبےت ںیہ ‪ ،‬ان ںیم امسجین ‪ ،‬ایسفنیت ‪ ،‬رواحین ست رطچ یک میبریان رریی‬ ‫ثحب ا یت ںیہ ۔ مہ اس رحتریںیم رصف انساین بن یک میبروین ےک لعتم افحیتظ اوصل ایبن رکںی ےگ ی۔ی‬ ‫رمص یا میبری یک رعتفی وہشمر اھتپولٹسج ومیل وبیڈ (‪ )William Boyd‬ےن ارطسچ یک ےہ ہک میبریی‬ ‫زفیاولیج (‪ )Physiology‬یا دقریت احلث ےہ سج ںیم رخایب دیپا وہ اجیت ےہ ‘‘ ینعی مہ حت دقریت لمع ںیمی‬ ‫دلخ ادناری رکےت ںیہ وت ااکس ہجیتن ریغ دقریت لمع (ینعی میبری ) یک وصرت ںیم نکلتا ےہ ۔ اسیج ہک دنمرہج دلیی‬ ‫ا یث ایبن رک ریہ ےہ ‪:‬رتہمج ‪ ’’ :‬ےھجت وج تھالیئ ےچنہپ وہ اہلل یک رطف ےس ےہ اوروج یرایئ ےچنہپ وہ ریتی اینپ رطفی‬ ‫ےس ےہ ۔‘‘قرا ن رکی ارگہچ وکیئ ساسنئ اتکت ںیہن ےہ ہکلب ااکس وحمر انسان اور ایکس دہایث و اعسدت ےہ یامہی‬ ‫اےکس یاووجد قرا ن یجم تہب ساری ا یات اکانئیت اور ساسنئ وتقیقحن ےک یارے ںیم ایبن رک ریہ ںیہ ۔ ا یاتی‬ ‫قیرا ین اک ی ولہپ ہشیمہ ےس نیققحم یک وتہج اک رمکر راہ ےہ اور فلتخم ساسنئ اور انساین علوم یک دیپسچل اک یاعت یھب راہی‬ ‫ےہ ۔ قرا ن یک ساسنئ ریسفت یا یملع ریسفت یھب درتقیقح ایس انترظ ںیم لیکشت یایئ ےہ ۔ اور ات یک فلتخمی‬ ‫وموضاعت رپ تہب ساری اقیقحتت ااجنم یایکچ ںیہ ی۔ی‬ ‫املکت‪:‬حص‪ ،‬اوصل ی‪ ،‬قرا ن‪،‬سپتیی‬ ‫دیلکی ی‬ ‫‪،‬امعن‬ ‫‪ 1‬۔ ریسفت اور علوم قرا ن ‪،‬ای لف یکطاہبل ی‬ ‫ٹس‬ ‫‪ 2‬۔ وکرسرجینم‪ ،‬ایفطصملٰ وروچلئ ویوینر ی‬ صفحه 51 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪50( /‬‬ ‫دیہمتیی‬ ‫حص‪ :‬ینعی دنتریتس ‪،‬اےکس رتمادفظفل ہملس یھب ےہ ینعی سالیتمیی‬ ‫اوصل‪ :‬اوصل ‪ ،‬الص ےس ےہ ےکسج غلی ینعم ڑج (‪ )Root‬ےہ کیل اصطالچ ںیم اوصل اک بلطم وہیا ےہی‬ ‫وقادع و وضاطب ی۔ی‬ ‫انساین سالیتم یا حص ںیم انسان اک مسج اور روچ دوونن سام ںیہ ۔ اور اس احلظ ےس حص ےک اوصل ‪ ،‬نجی‬ ‫میبروین ےک اچبو اور عالچ ےک یارے ںیم اتبےت ںیہ ‪ ،‬ان ںیم امسجین ‪ ،‬ایسفنیت ‪ ،‬رواحین ست رطچ یک میبریان رریی‬ ‫ثحب ا یت ںیہ ۔ مہ اس رحتریںیم رصف انساین بن یک میبروین ےک لعتم افحیتظ اوصل ایبن رکںی ےگ ی۔ی‬ ‫رمصی ییا میبری یک رعتفی وہشمر اھتپولٹسج ومیل وبیڈ (‪ )William Boyd‬ےن ارطسچ یک ےہ ہک میبریی‬ ‫زفیاولیج (‪ )Physiology‬یا دقریت احلث ےہ سج ںیم رخایب دیپا وہ اجیت ےہ ‘‘ ینعی مہ حت دقریت لمع ںیمی‬ ‫ریغ دقریت لمع (ینعی میبری ) یک وصرت ںیم نکلتا ےہ ۔ اسیج ہک دنمرہج دلیی‬ ‫دلخ ادناری رکےت ںیہ وت ااکس ہجیتن ی‬ ‫ا یث ایبن رک ریہ ےہ ‪:‬رتہمج ‪ ’’ :‬ےھجت وج تھالیئ ےچنہپ وہ اہلل یک رطف ےس ےہ اوروج یرایئ ےچنہپ وہ ریتی اینپ رطفی‬ ‫ےس ےہ ‘ی‘ی‬ ‫قرا ن رکی ارگہچ وکیئ ساسنئ اتکت ںیہن ےہ ہکلب ااکس وحمر انسان اور ایکس دہایث و اعسدت ےہ یامہ اےکس یاووجدی‬ ‫قرا ن یجم تہب ساری ا یاتی اکانئیت اور ساسنئ وتقیقحن ےک یارے ںیم ایبن رک ریہ ںیہ ۔ ا یات قرا ین اک ی ولہپی‬ ‫ہشیمہ ےس نیققحم یک وتہج اک رمکر راہ ےہ اور فلتخم ساسنئ اور انساین علوم یک دیپسچل اک یاعت یھب راہ ےہ ۔ قرا ن یکی‬ ‫ساسنئ ریسفت یا یملع ریسفت یھب درتقیقح ایس انترظ ںیم لیکشت یایئ ےہ ۔ اور ات یک فلتخم وموضاعت رپ تہب‬ ‫ساری اقیقحتت ااجنم یایکچ ںیہ ۔ ایس رطچ اک ایک وموضع انسان یک حص ےک اوصل ںیہ ہک ےسج قرا ن یاکی‬ ‫ںیم یھب ایبن ایک ایگ ےہ ۔اور تہب ساری یبط علوم یک بتک یھب ان یک واضحت ںیم یھکل اج یکچ ںیہ۔ اور تہبی‬ ‫سارے ےنھکل واولن ےن حص ےک اوصولن اک قرا ن یک رونش ںیم اجیرہ ایلےہ اور اںیہن اےنپاقمولن اور اتکوبن یکی‬ ‫وصرت ںیم اھکلےہ ی۔ی‬ ‫ذہلا اس قیقحت ںیم وکشش یک اجےئ یگ ہک انسان یک حص و سالیتم ےک ےلسلس ںیم قرا ن اور دحیث یک رظن اکی‬ صفحه 52 ‫ی‬ ‫‪ / (51‬قرا ن اور ُسپت یک رونش ںیم حص ےک اوصل‬ ‫ایل اجےئ اور وموجدہ ساسنئ اقیقحتت یک رونشںیم قرا ین ہتکن رظن یک واضحت یک اجےئ ی۔ی‬ ‫اجیرہ ی‬ ‫وین وت قرا ن یک تہب ساری ا یات ‪ ،‬انسان یک حص و سالیتم ےک یارے ںیم واضحت رک ریہ ںیہ کیل مہ ےنی‬ ‫دنمرہج دلی ا یات وک قیقحت اک وموضع انبیا ےہ ی‪:‬ی‬ ‫ون ۔ (ومونمن ‪) 19/‬رتہمج ‪ ’’ :‬رھپ مہی‬ ‫‪1‬۔ فَاَن َشاْنَا لَکم بِ ِه َجنَات ُِمن َّنِیل َوا َ ْعنَاب لَک ْم ُفِیھَ ُا فَ َوا ِکه کَثِیَهٌ َو ِمنْھَا تَاْکل َُ‬ ‫ےن اس یاین ںیم ےس اہمترے ےئل رخےم اور اوگنر ےک یااغت دیپا ےئک نج ںیم تہب ریادہ ویمے یاےئ اجےتی‬ ‫ںیہ اور مت اںیہنںیم ےس ھچک اھک یھب تیل وہ ی۔ ‘‘یی‬ ‫‪2‬۔ کلوا ِمن َطیِب ِ‬ ‫ات َما َرزَ ُقْنَاک ْم َو ََل تَ ْط ُغ َ ْوا ۔ (طہ ‪)٨1 /‬رتہمج ‪ ’’ :‬مت امہرے یازیکہ ررق ںیم ےس اھک و اور اس ںیمی‬ ‫َ‬ ‫ریادیت ہن رکو۔‘ی‘ی‬ ‫ایمہ و رضورت ‪:‬یی‬ ‫انساین حص و سالیتم ےک اوصولن ےک یارے ںیم فلتخم ا یات اور ااحدیث ںیم یڈرکہ ےہ نج رپ رغورکف رکےنی‬ ‫ےس یالہبش انسان اک خڈا و رروسل ﷺ رپ نیقی اور ریادہ ہتخپ وہ اجیا ےہ ویکہکن قرا ن یک ا یات (وجہک وچدہ وسی‬ ‫سال ےلہپ یارل وہںیئ ) اور روسل خڈا ﷺ یک ااحدیث وج اس رامےن ںیم فرامیئ ںیئگ ‪ ،‬وہ ا لکج ےک خڈیڈ یبطی‬ ‫ھچک املعےئ ریسفت اےس قرا ن اک ’’ ساسنئ زجعمہ ‘‘ ےک ونعان‬ ‫علوم یک واضحت تہب ایلع ٰ رطےقی ےس رک ریہ ںیہ اور ی‬ ‫ےس ریبعت رکےت ںیہ ی۔ی‬ ‫ا لکج ےک رامےن ںیم حت ہک انساین وقعل اور اداہن ےن اکیف اراقتء ایک ےہ اور امتم علوم وصخاصً ساسنئ علوم یکی‬ ‫رتیق ںیم ایک انقالت یریا وہ ایگ ےہ اور ولوگن ےک دنہ ساسنئ علوم وک وبقل رکےن ےک ےئل تہب دلجی ا امدہ وہی‬ ‫اجےت ںیہ ی۔ی‬ ‫اخص وطر یرپ ونوجانی لسن ‪ ،‬نج وک زیچںی اھجمسےن ےک ےئل ہر زیچ یک قطنم (‪ )Logic‬اور وبثت فرامہ رکیای‬ ‫رضوری وہ ایگ ےہ ‪ ،‬اےکن دھیون وک خڈا ےک قربی رکےن ینعی رعمتف قح ےک ےئل قرا ن اور دحیث ساسنئی‬ ‫اوصولن ےک یارے ںیم وج یڈرکاتںیہ ایکن واضحت رکیا تہب افدئہ دنم رظن ا یا ےہی ی۔ی‬ ‫اہتبل ان ساری یاوتن ےک یاووجد ی دنہ ںیم رانھک اچ پہیے ہک امہرا بلطم و دصقم ساسنئ وتچہتات وک قرا ن یکی‬ صفحه 53 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪52( /‬‬ ‫اور یالارخ خڈا اعتیلٰ یک ےنچنہپ اک درہعی انبیا ےہ ہن ہک قرا ن اور دحیث ےک اقحئ وک ساسنئ ےک رظنیات و اوصولنی‬ ‫ےس یایثی رکےن یک وکشش رکیا ےہ ویکہکن ایک املسمنی یک تیثیح ےس مہ نیقی مکحم رےتھک ںیہ ہک ایھب یکی‬ ‫ساسنئ ‪ ،‬قرا ن ںیم وموجد وقاین و اوصل وک وپری رطچ ےس فشک ںیہن رکیکس ےہ اور رامہن انتج یھب رتیق رکی‬ ‫اجےئ ‪ ،‬ساسنئ قرا ین علوم یک رسایئ احلص ںیہن رک یتکس ٰیتح ہک مہ ست ےک دولن یک یقیقح رماد یراےئ ینعی ومالی‬ ‫اامم رامہن (لجع اہلل اعتیلٰ فرہج ارشلفی)یرشتفی ےل ا ںیئ اور داین وخد ومال اامم رامہنؑ یک ریان ابمرک ےس قرا ن یکی‬ ‫ریسفت ُسپے (انساءاہلل )ا نیم یا رت ااعلنیمل ی۔ی‬ ‫ےک وساالتیی‬ ‫قیقحت ی‬ ‫نش ںیم ایک ےہ ی؟ی‬ ‫‪.1‬انساین حص و سالیتم اک وہفمم قرا ن و سپت یک رو ی‬ ‫‪ .2‬قرا ن اور سپت ںیم انسان یک حص ویسالیتم ےک یارے ںیم ایک اوصل ایبن وہےئ ںیہ ی؟ی‬ ‫‪.3‬ایک قرا ن اور سپتںیم ایبن رکدہ حص ےک اوصل قرا ن یک دصاقث و اقحتین رپےنھک اک ایعمر نباتکسےہ ی؟ی‬ ‫ہر اعمرشے ںیم انسان یک امسجین اور دینھ دنتریتس ردنیگ اک ایک تہب یہ امہ اور اینبدی ہلئسم ےہ ۔ اسالم یکی‬ ‫امیلعتت امسجین اور دینھ حص وک ‪ ،‬املسمونن اک ایک تہب یتمیق وموضع اور اےھچ رکدار یک ریمعت و رتیق اک اینبدیی‬ ‫رصنع یتھجمس ںیہ اور انساتین ےک وکسن وا رام اک اضنم یھب ی۔ی‬ ‫قرا ن یک دعتمد ا یات اور روسل خڈا ﷺ اور ا ہمئ (ہیلع السالم) یک تہب ساری ااحدیث ںیم انساین حص وی‬ ‫سالیتم ےک اوصولن وک ایبن ایک ایگ ےہ۔ ارگہچ ان امیلعتت ےک اطمقب انسان یک سالیتم اک وصتر ایکس دہایث اوری‬ ‫ایکس ا رخت ںیم اکایمیب ےک ساھت ایل اجیا ےہ اور اتقیقح ً قرا ن اور ُسپت اک الص دہف یھب انسان یک دہایث وی‬ ‫ےئل انسان وک ایک لمکم امسجین اور دینھ احلظ ےسی‬ ‫اعسدت ےہ کیل اس دہایث و اعسدت ےک رےتس رپ ےنلچ ےک ی‬ ‫دنمتحص ووجد یک رضورت ےہ ےسیج ہک قرا ن اور روسل ﷺاور ا ہمئ (ہیلع السالم ) یک ااحدیث یھب ایس رطفی‬ ‫اسارہ رک ریہ ںیہ ی۔ی‬ ‫قرا ن بط یک اتکت ںیہن ےہ کیل قرا ن ایک لمکم اضہطب ایحت ےہ اور اہلل اعتیلٰ ولخمق اک رت ینعی یاےنل واال ۔ی‬ ‫ایکس روبتیب اک اقتاض ےہ ہک وہ انسان ےک ردشو امکل ںیم وج زیچںی اور انعرص یھب اکر فرام ںیہ انی ےک یارے ںیمی‬ ‫اےس دہایث دے ۔ اس انترظ ںیم مہدےتھکی ںیہ ہک نعمی دہایثیےک ساھت ساھت اہلل اعتیل ٰ ےن قرا ن ںیم انسانی‬ صفحه 54 ‫ی‬ ‫‪ / (53‬قرا ن اور ُسپت یک رونش ںیم حص ےک اوصل‬ ‫حس‬ ‫یک ُداینوی سالیتم یک یہ راامنہیئ یک ےہ مپن انساین حص رسرہفست ےہ ۔ اور انساین حص ںیم انسان یکی‬ ‫امسجین حص اور دینھ حص دوونن سام ںیہ اور قرا ن ںیم اہجن انساین دینھ حص ‪ ،‬ایسفنیت حص ےک یارےی‬ ‫یھب ایبن وموجد ےہ ۔ ایسی‬ ‫ںیم اکیف ا یات ںیم ایبن ایک ایگ ےہ وںیہ امسجین حص ےک اوصولن ےک یارے ںیم ی‬ ‫ہمئ (ہیلع السالم ) یک ااحدیث ںیم یھب امسجین حص ےک اوصولن ےک یارے ںیم تہبی‬ ‫رطچ دمحم ﷺ اور ا ی‬ ‫لیصفت ےس یات یک یئگ ےہ ۔متال ًدنمرہج دلی دحیث ‪:‬ایس وک ایبن رک ریھےھ۔یی‬ ‫’’یاچن افصت ایسی ںیہ ہک ارگ ان ںیم ےس ایک یھب یسک ےک یاس ہن وہ وت ایکس ر یدنیگ یالمکم ‪ ،‬لقع رالئ اور دلی‬ ‫اغلف وہیا ےہ ۔ ان ںیم ےس اول مسج یک سالیتم ےہ ۔‘ی‘ی‬ ‫قرا ن و دحیث ںیم انساین حص و سالیتم ےک اوصلیی‬ ‫قرا ن ایک اضہطب ایحت ےہ اور روسل ارکم ﷺ اور ا ہمئ (ہیلع السالم ) یک ردنیگ لمکم ومنہن ایحت ےہ ۔ ایسی‬ ‫ےئل قرا ن یک ا یات اور وصعمنیم ؑ یک ااحدیث ںیم اہجن انساین ردنیگ ےک ہر ولہپ ےک یارے ںیم یات وہیئ ےہی‬ ‫وںیہ انساینحص ےک یارے ںیم یھب رھبوپر ادنار ںیم ایبن ایک ایگ ےہ ی۔ی‬ ‫متڈلکی ساسنئ یک رطچ اسالمیھب میبروین ےک عالچ ےس ریادہ ان ےس اچب ویک رتابیک اور رپزیہ رپ ریادہ رور داتیی‬ ‫ےہ ‪ ،‬اور قرا ن و ا یاحدیث ںیم انساین حص وک یرقرار رےنھک ےک ےئل تہب واحض دہایات وموجد ںیہ نج ںیم ےسی‬ ‫ذغا ‪،‬افصیئ ‪ ،‬اور وررس رس رہفستںیہ ۔ی‬ ‫ذغا اور ذغاتیئ (‪ )Nutrition‬ی‪:‬ی‬ ‫اہلل اعتیلٰ وک اینپ ولخمق ےس اانت ریادہ ایپر ےہ ہک وہ اس زیچ اک یھب ایخل رکھتا ےہ ہک ںیمہ ایک اھکیا اچ پہیے ا یور ایکی‬ ‫ںیہن اھکیا اچ پہیے اور دورسے وظفلنیںیم ایک اھکیا امہرے ےئل افدئہ دنم ےہ اور ایکاصقنن دہ ی؟ی‬ ‫امہرے عصالت ‪ ،‬ڈہیان ‪ ،‬ڑھپیھپے ‪ ،‬رگج ‪ ،‬دامع اور امہرے اہرومیر ‪ ،‬اس اخم وماد ےس ےتنب ںیہ وج مہ اھکےتی‬ ‫رگ مہ بن وک یاصق (‪ )Junk‬اخم وماد فرامہ رک دںی ےگ وت وبضمظ ڈہیان اور عصالت ااھچ دل اور اصفی‬ ‫ںیہ۔ ا ی‬ ‫یاایلن (‪ )Vessels‬قمئ ںیہن رھک ںیکس ےگ ی۔ی‬ ‫‪1‬۔ یَا اَیھَا النَاس کلوا ِمَا ِِف ْاْل َ ْر ِض َح ََل ًَل َطیِبًا ۔ (رقبہ ‪)1٦٨ /‬رتہمج ‪ ’’:‬اے انساونن رنیم ںیم وج ھچک یھب خالل وی‬ صفحه 55 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪54( /‬‬ ‫بیط ےہ اےس اامعتسل رکو ‘ی‘ی‬ ‫‪2‬۔ ح ِر َم ْت ع َ ُل َیکم ا ِْل َ ُیْتَه َوالدَم َو َۡلْم ُاۡلِْزنِی ِر َو َما ا ِه َل لِغ َ ْ ِ‬ ‫الل َـ ُِه ی۔ (امدئہ ‪ 3/‬ی)رتہمج ‪’’ :‬اہمترے اورپ رحام رک دیا ایگی‬ ‫ی ُ‬ ‫ْ‬ ‫ےہ رمدار ‪ ،‬وخن ‪ ،‬وسر اک وگست اور وجاجونر ریغ خڈاےک یام رپ دحبیایک اجےئ ۔‘‘ی‬ ‫وخن اور رمدار اک وگست رجامیث ےس اور اصقنن دہ انعرص ےسیج ایٹنی وبدیر ی(‪ )Antibodies‬ےس رھبا وہیا ےہی‬ ‫۔وسر اک وگست وکرٹسیلول ی(‪ ، )Cholesterol‬اور کمن رھبوپر وہیا ےہ اور تہب سارے بینی‬ ‫ڑیکے(‪ )Worms‬اس ںیم وموجد وہےت ںیہ۔ ایس رطچ اہلل ےن قرا ن ںیم رشاتی (‪ )Alcohol‬وک رحامی‬ ‫قرار دیا ےہ ۔ اور رشات ےک ایسفنیت اور امسجین اصقنیاتےس ایک اعم انسان یھب وافق ےہ ی۔ی‬ ‫رحام اور خالل ذغا ےک عالوہ دورسی یات وج وخراک ےک ےلسلس ںیم قرا ن اور سپت ںیم ایبن وہیئ ےہ وہ ےہی‬ ‫خالل وخراک ںیم ادتعال رانھک ی۔ی‬ ‫ومیایا (‪ )obesity‬ا لکج داین ےک رقتابیً ہر ےصح ےک ےئل ایک تہب ریبمھگ ہلئسم ےہ ۔ وجہک ایک ینستار وخری یکی‬ ‫مسق ےہ وج ہر رمع ےک ہرارون ولوگن وک اینپ ٹیپل ںیم ےئل وہےئ ےہ (‪ 99‬دصیف ) ومیایا ‪ ،‬نستار وخری یک وہج ےسی‬ ‫وہیاےہ ۔ اہلل قرا ن ںیم ںیمہ دقمارںیم ادتعال یک نیقلت رکیاےہ ی۔ی‬ ‫ئیپ رگم ارساف ہن رکو ہکی‬ ‫ی۔ (االرعاف ‪)31/‬رتہمج ‪’’ :‬اوراھک و ی‬ ‫‪1‬۔ َوکلوا َوا ُْش َربوا َو ََل ت ْسرِفوا ًِۚ اِن َه ََل ُیِب ا ِْل ْس ِرفِ َُ‬ ‫خڈا ارساف رکےن واولن وک دوستںیہن رکھتا ۔‘ی‘ی‬ ‫‪2‬۔ کلوا ِمن َطیِب ِ‬ ‫ات َما َرزَقْنَاک ْم َو ََل تَ ْطغ َ ْوا فِی ُِه۔ (ٰہط ‪ )٨1/‬رتہمج ‪’’ :‬مت امہرے یازیکہ ررق ںیم ےس اھک و اور اسی‬ ‫َ‬ ‫ںیم ریادیت ہن رکو ۔‘ی‘ی‬ ‫تحیصن یک یئگ ےہ ہک ’’ایک اہتیئ دعمہ وک اخیلی‬ ‫ی‬ ‫ےک اطمقب ںیمہ‬ ‫یبن رکی رضحت دمحم یفطصم ﷺ یک ایک دحیث ی‬ ‫وھچر دںی حت حت مہ اھکیا اھکںیئ ۔‘ی‘ی‬ ‫مہ ست اس دحیث اک بلطم تہب ایھچ رطچ ھجمس اجےت ںیہ ارگ یھبک مہ ریادہ اھکیا اھک اجںیئ وت وج احلث وہیتی‬ ‫ےہ اوکس ایبن ںیہن ایک اج اتکس ہکلب رصف وسحمس ایک اج اتکس ےہ ی۔ی‬ ‫ھچک مسق یک ذغا متال ً لھپ رپ قرا ن یک ا یات ںیم تہب ریادہ رور دیا ایگےہ ی۔ی‬ ‫یل و ْاْل َ ْعن ِ ِ‬ ‫و ِمن ْثَ َر ِ ِ‬ ‫ون ی۔ (لحن ‪ ٦7/‬ی)رتہمجی‬ ‫ک ََلی َ ُهً ل ِقَ ْومُ یَعْقِل َُ‬ ‫ون ِمنْه َسک ًَرا َو ِر ْزقًا َُح َسنًا ۗ ا َُِن ِ ُِف ذَل ِ َ ُ‬ ‫ات النَخ ِ َ َ‬ ‫َ‬ ‫اب تَتَخذ َ‬ ‫َ‬ صفحه 56 ‫ی‬ ‫‪ / (55‬قرا ن اور ُسپت یک رونش ںیم حص ےک اوصل‬ ‫‪’’ :‬اور رھپ رخہم اور اوگنر ےک ولھپن ےس وہ ریشہ اکنےتل ںیہ ‪ ،‬سج ےس مت ہشن اور رتہبنی ررق ست ھچک ایتر رکی‬ ‫تیل وہ۔ اسںیم اصابحن لقع ےک ےئل نسااینن یایئ اجیت ںیہ ۔‘ی‘ی‬ ‫ولھپن ںیم ولیکریر مک وہیت ےہ ایس رطچ ویازنم ایکمنت (‪ ، )Minerals‬افربئ وافر دقمار ںیم وہےت ںیہ اوری‬ ‫یت ےہ اور رکسور (‪ )Sucrose‬ںیہن وہیت ۔ ایک احہیل ستڈیی‬ ‫لکش ںیم وہ ی‬ ‫رکش فرکیوس (‪ )Fructose‬یک ی‬ ‫(‪ )Study‬وج ‪ Dr.Anderson‬ےن یک ےہ اےکس اطمقب فرکیوس (‪ )Fructose‬ےس ڈلب وشرگ ریادہ ںیہن وہیتی‬ ‫ہکلب دیانطس (‪ )Diabetes‬ںیم ریادہ وشرگ ویلل وک مک رکیت ےہ ۔ ایس رطچ دہش ںیم یھب) ‪( Fructose‬وہیت‬ ‫ےک وفادئ قرا ن اور دحیث دوونن ںیم ایبن وہےئ ںیہ ی۔ی‬ ‫ےہ اور دہش ی‬ ‫افصیئ(‪ )Cleanliness‬ی‪:‬ی‬ ‫اہلل یاک ےہ اور یازیکیگ وک دنسپ فرامیا ےہ ۔ وہ اصف ےہ اور افصیئ وک دنسپ رکیا ےہ ۔ ایس ےئل مسج اور دنہ یکی‬ ‫افصیئ اور یازیکیگ رپ قرا ن ںیم تہب رور دیایایگ ےہ ی۔ی‬ ‫َ‬ ‫ون َو ََل ج نبًا ا ََِل عَابِ ِری َسبِیل َح َّت تَغْتَ ِسلو ُای‬ ‫یَا اَیھَا ال َ ِذی َن ا َمنوا َ َُل تَق َْربوا َ‬ ‫ارى َح َّت تَعْلَموا َما تَقول َ‬ ‫الص ََلهَ َوانتُ ْم س کَ َ‬ ‫(نساء ی‪)43/‬رتہمج ‪’’ :‬اے اامین واول ربخدار ! ےشن یک احلث ںیم امنر ےک قربی یھب ہن اجیا حت یک وہس ہنی‬ ‫ہہک رےہ وہ اور انجیث یک احلث ںیم یھب رگم ی ہک راہتسےس زگر رےہ وہ حت یک لسغ ہن رکو‬ ‫ا اجےئ ہک مت ایک ی‬ ‫۔‘ی‘ی‬ ‫وضحر ؐ یک دحیث ےہ ‪ ’’ :‬افصیئ فصن اامین ےہ ۔‘ی‘ی‬ ‫دایث اصف رکیا (وسماک) یا ‪ Brushing‬وج ہک رامہن دقی ےس وموجد ےہ ۔ وضحرؐ ےن امہری روراہن یکی‬ ‫‪ Routine‬ےک وطر رپ تہب رور دیا ےہ ۔ ا تؐ ےن ںیمہ خالل (‪ )Floss‬ےک یارے ںیم یھب تہب ریادہ یادیک یکی‬ ‫ےہ اور ا لکج ‪Dentist‬ییھب اس رپ رور دےتی ںیہ ی۔ی‬ ‫اتقیقح ً ا تؐ ےن یفرامیا ہک ارگ املسمونن ےک ےئل لکشم ہن وہیا وت ںیم اںیہن ہر امنر ےس ےلہپ وسماک رکےن اک مکح داتیی‬ ‫ینعی ’’ ‪ 5‬یار دن ںیم ‘‘یی‬ صفحه 57 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪56( /‬‬ ‫وررسی ی(‪: )Exercise‬یی‬ ‫ارگہچ قرا ن ںیم ایھب یک ںیمہ یسک وصخمص وررس ےک یارے ںیم تہب ریادہ ںیہن م اکس (ایکس ہنکمم وہجی‬ ‫ایھب یک انسان یک اینپ مک یملع اور قرا ن یجم رپ رھب وپر رگتف ہن وہیا ) کیل رضحت دمحم ؐ اور ا ہمئ (ہیلع السالم ) یکی‬ ‫ااحدیث ںیم اس یارے ںیم ھچک اتلم ےہ ۔ ا تؐ ےن املسمونن وک تحیصن یک ےہ ہک وچبن وک ریتایکی‬ ‫(‪ ، )Swimming‬ریت ادناری اور ڑھگ وساری یک میلعت دںی ۔ ا تؐ وخد یھب ایک اچک و وچدنب ی(‪ )Active‬ردنیگی‬ ‫زگارےت ےھت ۔ایک تہب امہ یات ی ےہ ہک ا تؐ رھگ رپ وہن وت یھب اےنپ اہھت ےس اکم رکیا دنسپ فرامےت ےھت اوری‬ ‫حت اےنپ احص یہب ےک ساھت وہےت ےھت وت ڑکلیان ایھٹک رکےن ‪ ،‬دنخق وھکدےن ‪ ،‬حتگ ںیم ڑلےن ںیم یرایر اک ہصحی‬ ‫تیل ےھت ۔یی‬ ‫قرا ن و دحیث ںیم ایبن رکدہیحص ےک اوصل ؛ قرا ن یک دصاقث و اقحتین یک دلیلیی‬ ‫ےئل اج سکیےی‬ ‫یک دصاقث و اقحتین یک دلیل ےک وطر رپ ںیہن ی‬ ‫قرا ن اور دحیث ںیم ایبن رکدہ حص ےک اوصل قرا ن ی‬ ‫ویکہکن ارگہچ قرا ن اور دحیث ںیم حص ےک اوصل ا لکج یک یبط ساسنئ ںیم حص ےک اوصولن ےس اطمتقبی‬ ‫یئ یھب اضتد رظن ںیہن ا یا ۔کیل رھپ یھب مہ ان اوصولن وک قرا ن وک یایث رکےن ےکےئلی‬ ‫رےتھک ںیہ اور ان ںیم وک ی‬ ‫اامعتسل ںیہن رک سکیے ہکلب تقیقح ںیم ااسی رکیا امہرے یردیک یلکل حیحص اور درست ںیہن ےہ ویکہکن ساسنئ علومی‬ ‫انئت ںیم انبےئ ےئگ وقاین و وضاطبی‬ ‫وخد تقیقح ںیہن رےتھک ہکلب ساسنئ علوم وااجیدات ‪ ،‬ست اہلل اعتیلٰ ےک اس اک ی‬ ‫زیچ ںیہن ۔اےکس عالوہ ساسنئ ےک وقاین و‬ ‫یک فشک و دریاتف ںیہ اوروخد ےس انبےئ یئگ (قلخ یک یئگ ) وکیئ ی‬ ‫ااجیدات یک اقحتین مہ قرا ن ےس یایث رک سکیے ںیہ ویکہکن قرا ن اہلل اعتیلٰ یک رطف ےس یارل رکدہ اتکت ےہی‬ ‫اور تجپیت املسمن مہ اس یک اقحتین و دصاقث وک امےتن ںیہ ویکہکن اہلل اعتیلٰ وخد اےکس ہملسمٰ تقیقح وہےن اکی‬ ‫اعالن رک راہ ےہ اور روسل یاک ﷺ اور ا ہمئ (ہیلع السالم ) یک ااحدیث یھب قرا ن یک اقحتین ایبن رک ریہ ںیہ ی۔ی‬ ‫ارگ ساسنئ یک یسک یات وک مہ قرا ن ےس یایث ںیہن رک یا رےہ وت اس اک بلطم ی ںیہن ےہ ہک قرا ن ںیم اس اک‬ ‫ایبن ںیہن ےہ ہکلب اس اک بلطم ی ےہ ہک امہری وقعل و دنھ یک رسایئ واہن یک ںیہن ےہ وج قرا ن ایبنی‬ ‫رکراہےہ اور وجن وجنیانساین لقع اکاراقتء وہ اگ ‪ ،‬انسان ان اطملث وک یھب قرا ن ےس فشک رک ےل اگ اور حیحص اوری‬ صفحه 58 ‫ی‬ ‫‪ / (57‬قرا ن اور ُسپت یک رونش ںیم حص ےک اوصل‬ ‫یقیقح ریسفت قرا ن وت مہ ومال اامم رامہنیہیلع السالم یک ریان ےس یھب ُسن ںیکسےگ انساءاہلل اعتیلیٰی‬ ‫ی‬ صفحه 59 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪58( /‬‬ ‫ہجیتن (‪ Conclusion‬ی)ی‬ ‫قرا ن اور دحیث ںیم حص ےک اوصولن ےک یارے ںیم تہب ریادہ ایبن ایکایگ ےہ اور انسان وک اتبیا ایگ ےہ ہکی‬ ‫نھ ںیم رانھک اچ پہیے ہک ارگی‬ ‫ےسیک مہ اےنپ ا ت وک دینھ اور امسجین وط ر رپ حص دنم ہہک سکیے ںیہ ی۔ کیل ںیمہ ی د ی‬ ‫میبری ا اجےئ وت ںیمہ رصف اور رصف اہلل اعتیلٰ وک یقیقح بیبط انھجمس اچ پہیے ۔ ااکس بلطم ی ںیہن ےہ ہک مہی‬ ‫میبری ںیم داینوی وبیبطن (‪ )Doctor‬ےک یاس ہن اجںیئ ہکلب ںیمہ امتم داینوی درعی اامعتسل رکےن ںیہ اور اانپی‬ ‫کیل اےکس ساھت یہ اہلل اعتیلٰ ےس افش یک داع رکین ےہ ویکہکن یقیقح سفا رت ےک یاس ےہ‬ ‫داینوی عالچ رکوایا ےہ ی‬ ‫اور وہ درہعی اور واسطہ انبیاےہ وج ہک ‪Medical Treatment‬یےھ ی۔ی‬ ‫ایک روایث ےہ ‪“ :‬اے ولوگن دوا اامعتسل رکو ویکہکن اہلل اعتیلٰ ےن وکیئ رمص قلخ ںیہن ایک ریغب ااکس ع یالچ دیپای‬ ‫ےئک “ی‬ ‫اس ےک عالوہ ںیمہ اچ پہیے ہک میبروین ‪،‬اےکن اچب و اور اےکن عالچ ےک یارے ںیم ولعمامت احلص رکںی ی۔ی‬ ‫صتخما ً امہرا حص دنم مسج اہلل اعتیلٰ یک رطف ےس ایک ہفحت ےہ ۔ ںیمہ اامیث وسیپن یئگ ےہ اور ںیمہ اس وک طلغی‬ ‫لکج یتسس ےس رھبوپر ردنیگ ذگار رےہ ںیہ ‪ ،‬ومیایای‬ ‫ےہ ‪ ،‬ہکبج مہ ا ی‬ ‫رطےقی ےس اامعتسل رکےن اک قح یالکل ںیہن ی‬ ‫ہک مہی‬ ‫امہری وفصن ںیم سھگ ایگ ےہ اور اس وہج ےس رطچ رطچ یک میبروین ںیم وہ ےئگ ںیہ ۔ ںیمہ اچ پہیے ی‬ ‫قرا ن اور دحیث ںیم وموجد حص ےک اوصولن رپ لمع رک ےک اےنپ ا ت وک امسجین اور دینھ وطر رپ ٹف (‪)Fit‬ی‬ ‫ریھک اور اےنپ وچبن وک یھب ایکس میلعت دںی یاہک تبیغ اامم ہیلع السالم ےک رامےن ںیم مہ اےھچ رطےقی ےس دنیمی‬ ‫ک اےھچ دنمتحص اور یقتم و رپزیہاگر سایھت ےک وطررپ ومال ؑ یک دمدی‬ ‫ساری رک ںیکس اور ومال ہیلع السالم یک ا دم ےک دعب ای ی‬ ‫ےک ےئل ڑھکے وہن (انساءاہلل ) ا نیم۔ی‬ ‫ی‬ صفحه 60 ‫ی‬ ‫‪ / (59‬قرا ن اور ُسپت یک رونش ںیم حص ےک اوصل‬ ‫قیقحت ےک اصمد یری‬ ‫ی‬ ‫یی‬ ‫‪ .1‬قرا ن رک ی‬ ‫‪ .2‬۔ومدودی ‪ ،‬اوب الیلع ‪،‬میہفت ارقلا ن ‪،‬اتلمن ‪ ،‬؁‪ 1949‬ءادارہ رتامجن ارقلا ن ‪،‬عبط اولیی‬ ‫‪ .3‬وجادی ‪ ،‬ومالیا داشین دیحر ‪ ،‬اونار ارقلا ن (رتہمج و وحایش) رکایچ ‪ ،‬ونر ارقلا نی ویلفتٹر رٹست ‪ ،‬عبطی‬ ‫اولیی‬ ‫ھ‬ ‫‪ .4‬ری رہش ‪،‬دمحمی ‪ ،‬زیمان اتمکحل ‪ ،‬دمحمیلع ‪ ،‬اردو یارار الوہر ‪ 1432 ،‬؁ حری ‪،‬ابصمچ ارقلا ن رٹست ‪،‬ی‬ ‫عبط دومیی‬ ‫ل‬ ‫‪ .5‬ابطابطیئ ‪ ،‬عالہم دمحم نیسح ‪ ،‬ا مٹران یف ریسفت ارقلا ن ‪ ،‬رتممج دغریی ‪ ،‬سح راض ‪ ،‬اسالم ا یاد ی‪،‬؁‪ 2013‬ءی‬ ‫لی‬ ‫ہبتکم خڈیڈ رپسی الوہر‪،‬عبط او ی‬ ‫‪ .٦‬یفجن ‪،‬سحم یلع ‪،‬اوکلرث یف ریسفت ارقلا ن ‪ ،‬وشتک رپسی الوہر ‪،‬ی؁‪2013‬یء ‪ ،‬ابصمچ ارقلا ن رٹست الوہر ‪،‬ی‬ ‫عبط اولیی‬ ‫‪ .7‬رصن اہلل ی‪،‬دیس ‪ ،‬سح ‪،‬روڈنل میجڈ (‪ ، )Roland Michaud‬ارمہکی ‪ ،‬؁‪ 197٦‬ء ورڈل ا ف اسالمی‬ ‫یتلتکپ‬ ‫ویٹسیفل سن ینپمک (‪)World Of Islam Festival Pub.co‬‬ ‫‪٨. Maffetore, Philip 2012Google Books , The Big Book Of Health and Fitness, America‬‬ ‫)‪Naik,Zakir Abdul Kareem, The Quran & Modern Sciences (Compatible or Incompatible‬‬ ‫)‪Riyadh, 2007, Islamic Research Foundation (Google Scholar‬‬ ‫ی‬ صفحه 61 صفحه 62 ‫م‬ ‫ت ےکیوعا ی‬ ‫ںیم دنی ارحنا یاف ی‬ ‫قیرا ن رکی یک رظن ی‬ ‫یمظ‪1‬ی‬ ‫وندنسیہ‪:‬هیطع اک ی‬ ‫ی‬ ‫رظن یاین‪ :‬وعن یلع اجرو ی‬ ‫‪2‬‬ ‫ہمی‬ ‫دقم ی‬ ‫دنی‪ ،‬اہلل اعتیل یک رطف ےس دیا ایگ ایک اضہطب ایحت ےہ‪ ،‬ذہلا اس رپ لمع رک ےک انسان ان انمرل وک یا اتکس ےہی‬ ‫نج ےک ےیل وہ قلخ ایک ایگ ےہ۔ کیل یصخش ارغاص و اقمدص وج اطیشن یک رطف ےس انسان ےک دل و دامع ںیمی‬ ‫وک رتک رکےن رپ وبجمر رک‬ ‫دیپا ےیک اجےت ںیہ‪ ،‬ان یک وہج ےس اہلل اعتیل یک رطف ےس دےی ےئگ اس اضہطب ایحت ی‬ ‫دےتی ںیہ‪ ،‬نج وک “ارحناف” ےس ریبعت ایک اجیا ےہ۔ اس رحتری ںیم وکشش یک یئگ ےہ ہک ان ارحناافت ےک‬ ‫وعام وک ایبن ایک اجےئ ی۔ی‬ ‫یخالہصی‬ ‫انسان وک اےنپ دہف ےس دور رکےن ےک ےئل اور اعمرشے ںیم اجری وقاین یک ریپوی رکےن ےس روےنک ےک ےئلی‬ ‫وج وعام ںیہ ان ںیم ھچک وعام انسان یک دات ےس لعتم ںیہ اور ھچک وعام اخریج ںیہ۔ قرا ن رکی یک اگنہی‬ ‫وعام یکیھبیقرا ن رکی یایتڈ رکیا ےہ ی۔ی‬ ‫ںیم دایت وعام ںیم رسرہفست اعم “وہای سفن” ےہ اور اخریج ی‬ ‫می‬ ‫املکت‪:‬دنی‪ ،‬قرا ن‪ ،‬ارحناف‪ ،‬ارحناف ےک وعا ی‬ ‫دیلکی ی‬ ‫ینعمی‬ ‫غلیی ی‬ ‫یدنییےک ی‬ ‫تغل یک اتکوبن ںیم دنی ےک تہب ےسغلی ینعم درک ےیک ےئگ ںیہ اسیج ہک کلم و یادسایہ‪،‬زسااورزجا‪،‬زعت و‬ ‫‪ 1‬۔ ریسفت اور علوم قرا ن (امرٹسر) یکطاہبل‪،‬یااتسکنی‬ ‫ٹس‬ ‫‪ 2‬۔ وکرسرجینم‪ ،‬ایفطصملٰ وروچلئیویوینر ی‬ صفحه 63 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪62( /‬‬ ‫ہمپ‬ ‫رسفراری ی‪ ،‬ی ستگی ی‪ ،‬یڈلل اور فروینت‪ ،‬اسالم اور وتدیح ی‪ ،‬ریاست وفرامربندا یری۔ دنی یام ےہ اس زیچ اک ہک انسانی‬ ‫سج رپ ااقتعد رکھتا ےہ‪ -‬دانسگاہ اامم اصدق ےک رپورسیف “ویبک یلع رادہ ” ےتہک ںیہ تغل ںیم دنی ےک تہب ےسی‬ ‫ہق وہبلغ‪،‬اعدت‪،‬ریپوی اور اس ےک تہب سارے دورسے اعمین ںیہ۔وخد قرا ن ےکی‬ ‫ینعم ںیہ ےسیج زجا‪،‬اطاعت‪ ،‬ی‬ ‫ادنر اس یارے ںیم ا یات وموجد ںیہ ہک نج ںیم دنی ےس رماد زجا‪،‬رشعی‪ ،‬قونن اور اطاعت و دنبیگ ایل ایگی‬ ‫ےہ‪-‬ی‬ ‫ل‬ ‫ی ےن اینپ اتکت(ریسفت ا مٹران)ںیم دنی ےک یارے ںیم رحتری ایک ےہ‪َ“-‬لیدینون دین اۡل ُق ” اسی‬ ‫عالہم ابط ابط ی‬ ‫ا یث ےس رماد ےہ“َلیط ُیعُون ”یینعی وہ حیحص ذمہتییک ریپوی ںیہن رکےت ںیہ اور ہن یہ اس ںیم املئ وہےت ںیہی‬ ‫یا وہ اس وکیحیحص ذمہت ںیہن امےتن ی۔ی‬ ‫اعمین ےس وج بلطم اکنال اجیا ےہ وہ ی ےہ ہکی‬ ‫ی سارے اعمین عالہم ےن اینپ اتکتیںیم درک ےیک ںیہ ذہلا انیامتم ی‬ ‫انن اور اطاعت ےک ںیہ ی۔ی‬ ‫عالہم یک یھب دنی ےس رماد ریپوی رکیا‪ ،‬املئ وہیا ‪،‬ام ی‬ ‫ینعمی‬ ‫دنی ےک اصطالحی ی‬ ‫وک ی“بتکم” اور ضعب اوقت دنی وک ےبینعم دنی داری ںیم اامعتسل رکےت۔ی‬ ‫اسالیم داوشنر ضعب اوقت دنی ی‬ ‫ن‬ ‫ی‪)117‬‬ ‫(ایحت یعقلی اسالم ‪٦٦,70,72‬؛یاد یاہم ااتسد رہطم ی‬ ‫ےہ ی‪:‬ی‬ ‫اس اابتعر ےس دنی وک فلتخم ابعرت ںیم اامعتسل ایک اجیا ی‬ ‫‪1‬۔ دنی یلمعیرپورگاومن اک ایک ومجمہع ےہ سج وک انسان رتہبنی رظنی ےک اطمقب اینپ وخیش ےک وصحل ےک ےیلی‬ ‫وخد رمییث رکیا ےہ یایےلہپ ےس وموجد رپورگام وک وبقل رکیا ےہ ی۔ی‬ ‫‪2‬۔ دنی اقعدئ ‪،‬اخالایقت‪ ،‬وقاین اور وقادع ووضاطب یک لمکم تیثیح ےہ وج انساین اعمرشے ےک اومر اور انساوننی‬ ‫یک رپورس رپ خکومت رکےت ںیہ۔ضعب اوقت ی وقادع و وضاطب ست حیحص وہےت ںیہ اور ضعب اوقت ی وقادع وی‬ ‫وضاطب طلغ وہےت ںیہ اور یھبک حیحص اور طلغ ےک رمبکت وہےت ںیہ۔یی‬ ‫ان دوونن رعتنفون ںیم دنی ےس رماد بتکم ےہ سپ ان دوونن رعتنفون ےس مہ دنی ےک ینعم وطبر اعم ےلی‬ ‫سکیے ںیہ ی۔ی‬ ‫‪3‬۔ دنی ےس رماد داین اور انسان ےک ےیل یسک یلخت اکر رپ نیقی رکیا اور ان اقعدئ ےک ےیل ومرون یلمع دہایاتی‬ صفحه 64 ‫ی‬ ‫‪ / (63‬قرا ن رکی یک رظن ںیم دنی ارحناافت ےک وعام‬ ‫وک دنی اہک اجیاےہ۔اس رعتفی ںیم دنی ےس رماد دنی داری ےہ بتکم ںیہن ےہ ی۔ی‬ ‫ینعمی‬ ‫ارحناف ےک غلی ی‬ ‫اتکوبن ںیم ان ےس رماد حیحص راےتس ےس دور وہ اجیا ےہ۔اس ےک عالوہ یامظ االابطء‪،‬اقرت اوملار ید ںیمی‬ ‫تغل یک ی‬ ‫ارحناف ےس رماد وخاشہ اور ولانٹ اتبیا ایگ ےہ۔اس ےک عالوہ اتکت ایغت ااغللت ںیم ارحناف ےس رماد رجکویی‬ ‫اور یافرامین ےہ۔ سج رطچ ارحناف اخالیق ےس رماد اخالق ےک اوصولن وک رتک رک دانی اور اخالیق اوصولن وکی‬ ‫انیےہ ی۔ی‬ ‫وھچر د ی‬ ‫یفیی‬ ‫ارحناف یک دورسییرعت ی‬ ‫ارحناف وک فلتخم ہطقن رظن ےس رعتفی یا ایبن ایک اج اتکس ےہ۔ھچک ولوگن ےن ارحناف وک قونین ہطقن رظن ےس داھکی‬ ‫ےہ اس یک واضحت اس رطچ ےس ےہ وہ لمع سج وک یسک قونن ےک تحت عنم ایک ایگ وہاور اس اک رمبکتی‬ ‫قونن یک اگنہ ںیم رجمم قرار یاےئ۔یی یھب ارحناف یک ایک رعتفی ےہ ویکہکن اےسیولگ قونن اور زسا رپ ریادہی‬ ‫رظن ےس ارحناف یکی‬ ‫وتہج دےتی ںیہ ذہلا وہ اس وک رجم ےتہک ںیہ اس ےک عالوہ امہرنی اعمایشت ےن امسیج ہطقن ی‬ ‫واضحت اس رطچ یک ےہ ہک یسک یھب فرد یا اامتجع اک ولسک اور راتفر وج اعمرشے ےک ومنونن اور اوصولن ےکی‬ ‫اطمقب ہن وہ وہ ارحناف ےہ اور اخالایقتی ںیم اس وک بوصرت اور رکموہ ولسک ےتہک ںیہ۔ ارگ ذمبہ ہطقن رظنی‬ ‫ےس اس یک رعتفی یک اجےئ یوت خڈایئ ااکحامت یک اخمتفل وک ارحناف ےتہک ںیہ سج وک مہ گتاہ ےس ریبعت رکےتی‬ ‫ںیہ ی۔ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ صفحه 65 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪64( /‬‬ ‫امسایجت ںیم ارحنافییک ااسقمیی‬ ‫میسقت رکےت ںیہ۔‪1‬۔ تبثم ارحناف ‪2‬۔ یفنم یارحناف ؛ تبثمی‬ ‫ملع امسچ ےک امہرنی ارحناف وک دو ومسقن ںیم ی‬ ‫ارحناف اس وقث ووجد ںیم ا یا ےہ حت ایک صخش وموجدہ ےنلچ وایل ادقار یک دحود ےک یارے ںیم وپری رطچی‬ ‫اجاکنری اور وعشر ےک ساھت ارھبیا ےہ اور یئن ادقار اور رکیڈت یلخت رکیاےہ وج ےلھچپ ولوگن ےس یاالرت وہن‪،‬ی‬ ‫اس ےک یرسکع یفنم ارحناف ی‪ ،‬تبثم ارحناف ےس یالکل خڈا ےہ۔ یفنم ارحناف ینعی حتی ایک فرد یا رگوہ‪،‬ی‬ ‫لیکشت دے وج اےنپ ا سی‬ ‫ی‬ ‫یک خالف ورری رکے اور ایک ااسی اظنم‬ ‫وک رظنادنار رکے اور ان ی‬ ‫اعمرشے یک ادقار ی‬ ‫یاس ےک ولوگن یک رظن ںیم اظنم احمک ےس مک رت وہ ی۔سپ ھچک ولسک اعم وطررپ قونن وک وترےن واےل وہےتی‬ ‫ںیہ ایس وہج ےس وہ اعمرشیت یا قونین وطر رپ رحنمف ےھجمس اجےت ںیہ کیل رضوری ںیہن ہک ی ریغ قونین راتفری‬ ‫ابعدت ےک اخمفل یہ وہ۔ اور قرا ن ےک اطمقب اےس ارحناف یہ اھجمس اجیا وہ۔اس ےک یرسکع ھچک رطرلمعی‬ ‫ابعدت اور خڈایئ وقاین ےک اخمفل وہےت ںیہ اور قرا ن ان وک رمگایہ ےک ابتمدل قرار داتی ےہ۔سپ درک رکدہی‬ ‫ومارہن ےس ی ہجیتن اخڈ ایک اج اتکس ےہ ہک قرا ن ےک ہطقن رظن ےس ارحناف ایک تبسن ‪ phenomen‬ںیہنی‬ ‫ےہ ی۔ کیل دورسے انترظ ےک اطمقب ارحنافی‬ ‫ےہویکہکن چہپےنن اور قح ےس خڈا رکےن اک ایعمر ایک یعطق اعمملہ ی‬ ‫رہشی دار راحجن ےہوج اعمرشے ی‪ ،‬وقث‪ ،‬ہگج‪ ،‬اقثتف اور ادقار ےک احلظ ےس فلتخم وہیا ےہ ی۔‬ ‫قحی‬ ‫ارحناف ی‬ ‫اتکت یامظ االابطء ںیم درک ایک ایگ ےہ۔ایس رطچ ارحناف دنیی‬ ‫وک ی‬ ‫ینعی قح ےک راےتس ےس خڈا وہ اجیا۔اس ینعم ی‬ ‫ف” اک ینعمی‬ ‫ےس رماد دنی ےس رورگداین اور متہ ریھپیا ےہ۔(یامظ االابطء ) "ااعملین ےک تغل یاےم ںیم‪ُ “ ،‬ح ْر ُ‬ ‫ن یلع رحف نم ارمہ)ینعی وہ اعمےلم یک ایسی حطس رپ ےہ ہکی‬ ‫انکرہ اور ونک اتبیا ایگ ےہ اسیجہک اہک اجیا ےہ ہک‪( :‬فال ی‬ ‫ارگ اےس وہ دنسپ ہن ا یا وت وہ تہب دلج اس ےس خڈا وہ اجےئ اگ اسیج ہک انکرہ رپ رےنہ واال دلجی ےس اگل وہ اجیا ےہ۔ی‬ ‫ےہ َو ِم َن النَ ِ‬ ‫اّٰللَ َع َلَ َح ْرفُ (حج ُ‪ )/1‬اور ولوگن ںیم ےس وکیئ ااسی یھب وہییا ےہی‬ ‫ایس رطچ قرا ن ںیم ا یا ی‬ ‫اس َمن یَعْبد َ‬ ‫ےہ (ااعملین)۔"سپ ارحناف ےس رماد انکرہ یشک رکیا‪،‬ی‬ ‫وج (یالکل دنی ےک) انکرے رپ (رہ رک) اﷲ یک ابعدت رکیا ی‬ ‫اگل وہ اجیا ےہ ی۔(ہعیش در اسالم ص‪2،3‬ی‪/‬رشعی در ا ہنیئ رعمتف ‪/93‬ا ومرس اقعدئ‪ ،‬چی‪1‬ص‪)2٨‬‬ صفحه 66 ‫ی‬ ‫‪ / (65‬قرا ن رکی یک رظن ںیم دنی ارحناافت ےک وعام‬ ‫یی‬ ‫ابعد ی‬ ‫ارحناف ی‬ ‫ابعدت ںیم ریا‪،‬اسکلث ینعی یتسس‪،‬دعم دصقیقریث یی‬ ‫ارحناف ابعدی یک ارگ تہب ا سان متال دی اجےئ وت ےسیج ی‬ ‫ست ارحناف ابعدیںیہ ی۔ی‬ ‫سنجی‬ ‫ارحناف ی‬ ‫ف۔ سادی وج ایک رشیع اور قونین سنج اقلعتت اک رتہبنی درہعی ےہ۔ارگاسی‬ ‫ارحناف سنج ینعی سادی ےس ارحنا ی‬ ‫رتہبنی متال وقم ولظ یکی‬ ‫ےہ۔ قرا ن ںیم سنج ارحناف یک ی‬ ‫رمس ےس انسان دور وہ اجےئ وت سنج ارحناف وہیا ی‬ ‫متال ےہ ی۔ی‬ ‫تیصخشی‬ ‫ی‬ ‫ارحناف‬ ‫ول َ ِ‬ ‫ان لَک ْم ِِف َرس ِ‬ ‫اّٰلل ا ْس َوهٌُ‬ ‫ینعی ےسیج روسل خڈا ےک یارے ںیم قرا ن ںیم ارساد ایک ی‬ ‫ایگ(لَقَ ْد ک َ َ‬ ‫َح َسنَ ٌه)(ازحاتی‪)21/‬اور ایس وسرت یک ادتبا ںیم ارسیاد فرامیا‪ :‬اے اامین واول! (یسک یھب اعمےلم ںیم) اﷲ اوری‬ ‫اس ےک روسل (یلص اہلل ہیلع وا ہل وملس) ےس ا ےگ ہن یراھ رکو۔ ی(یَا اَیھَا ال َ ِذی َن ا َمنوا ََل تقَ ِدموا بَ ْی ی َ َد ِی َ ِ‬ ‫اّٰلل َو َرسول ِ ُِه)‬ ‫َ‬ ‫(ازحاتی‪)1/‬سپ ارحناف تیصخش ےس رماد ی ےہ ہک وج رمہبت خڈا ےن سج اک انبیا ےہ اس یک رپوا ہن یک اجےئ اور اسی‬ ‫ےک یارے ںیمی افراظ اور رفتطی یک اجےئ وتی ارحنافیتیصخشیوہ اگ ی۔ی‬ ‫می‬ ‫ارحناف ےک وعا ی‬ ‫ارگ مہ ارحناف ےک وعام وک دحیلعہ دحیلع یہ ایبن رکںی ےگ ہک ارحناف ویکن ووجد ںیم ا یا ےہوت ےنھجمس ںیم دمد اگری‬ ‫وعام یھب مہ ایبن رکیا اچےتہ ںیہ ان امتم یک یارتشگ ایک ایلص اعمی‬ ‫وہ اگ۔کیل ولعمم وہیا اچےئہ ہک ےنتج ی‬ ‫یک رطف وہ ریہ ےہ۔ ےسیج ارگ اہجلث ی‪ ،‬وخاہسات اسفنین ی‪ ،‬وخدرسی و ریغہ ان ست زیچون وک وعام اہک اجےئ وتی‬ ‫ی ست زیچںی وخد ایک یلک ےک ادنر زج اک رکدار ادا رکیت ںیہ وت ان ازجاء وک ایبن رکےن ےساہجن ارحناافتی وک ےنھجمسی‬ ‫ںیم دمد ےلم یگ واہن اس لک اور ایلص اعم وک ایبن رکےن ےس اس وگتفگ یک یاریث ریادہ وہ یگ۔اس ےیل مہ اسی‬ ‫ہک ی‪:‬ی‬ ‫رطچ ایبن رک سکیے ںیہ ی‬ صفحه 67 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪66( /‬‬ ‫‪1‬۔ انسان ےک ادنر ارحناف ےک وعاموکن ےس ںیہ ی؟ی‬ ‫‪2‬۔یقح ےک راےتس ےس خڈا وہ اجےن ےک وعام وکن ےس ںیہ ی؟ی‬ ‫اقتعدی ارحناف ےک وعام وکن ےس ںیہ ی؟ ویکہکن ےنتج یھب ارحناف ےک وعام ںیہ وہ ست ایکی‬ ‫‪3‬۔ رکفی اور ا ی‬ ‫یہ ںیم عمج ںیہ ی۔‬ ‫نی‬ ‫وعام ارحناف اور انیسا ی‬ ‫ی‬ ‫ارگ انسان ےک ادنر ست ےس یریا اور ایلص رتنی ارحناف ےک یاعم وک یالس ایک اجےئ وت وہ وس دصیف “اہجلثی ی” یہ ےہی‬ ‫وج یاعت یتنب ےہ ہک خڈایئ اوصولن وک تھال دیا اجےئ یا دنی اوصل و وقادع وک رظنادنار رک دیا اجےئ اور ی رظنادناری‬ ‫ےہ۔ افل‪ :‬انسان رطفت ےس خڈا وہ اجیا ےہ۔ت‪ :‬انسان اےنپ رت یکی‬ ‫رکیا دو زیچون یک اینبد فرامہ رکیا ی‬ ‫امیلعتت ےس دوریوہ اجیا ےہ ی۔ی‬ ‫قرا ن یجم ان اسملئ رپ قوب یاےن اور اس رطچ ےک ارحناف وک روےنک ےک ےیل ریصبت اور یلمع لح ےس رھبوپری‬ ‫ےہ۔اس ےیل خڈا یک دنبیگ اور دنبیگ یک ست ےس اینبدی اینبد قح یک یادعباری اور اعزجی ےہ اور اس ےک ییرسکعی‬ ‫وکیئ نعصت‪ ،‬دض اور ادنیھ یلقت قح اور وخیش ےس رحمویم ےہ اور راہ خڈا ےس انکرہ یشک اور ارحناف انساین اکی‬ ‫یاعت ےہ۔ان رعتنفون ےک اطمقب ی انھجمس ا سان ےہ ہک وکن یس زیچ انسان وک اس ےک ایلص دصقم ےس ارحنافی‬ ‫یک رطف ےل اجیت ےہ اور اس ےک روال یک الص وہج ےہ۔اہتبل اس ےک عالوہ اور یھب وعام ںیہ نج یک انبء رپی‬ ‫انسان ارحناف یک رطف خال اجیا ےہ ےسیج یرے دووتسن یک تبحص ‪،‬خڈییڈ اورار ےسیج ویپمکرٹ وریغہ نج اک طلغی‬ ‫اامعتسل ایک اجیا ےہ اس ےکعالوہ روایتی اورار ےسیج رمگاہ نک اتکںیب نج ںیم ھچک انساین ارحناف ےک دصقم ےک ےیلی‬ ‫ںیہ۔ اس ےک عالوہ یسک ایک دنی رمحعیت ےک ساھت مہ ا گنہ ہن وہیا ےسیج روسل خڈا ےن ست وک‬ ‫فرامہ یک ںیئگ ی‬ ‫ایک یہ رپمچ ےک ےچین عمج ایک ارگ اس زیچ وک ایتخر رک ایل اجےئ ےسیج دحیث نیلقث ںیم ارساد ےہ ارگ انسان یاایقمت‬ ‫رمگایہ ےس ےنچب اک ارادہ رکھتیا ےہ وت وہ اتکت اور الہ تیب وک اھتم ےل۔اور ی یہ ایک رپمچ ےک ےچین عمج وہےن اکی‬ ‫بلطم ےہ سپ حت مہ میظع ایپتاء یک یاری رپ واسپ اجںیئ اور ےلھچپ ابقلئ ےک ارحناف اور رمگایہ یک ووجاہت اک‬ ‫اجیرہ ںیل وت ی یات واحض وہ اجیت ےہ ہک ان یپیون زیچون (نعصت‪ ،‬دض اور ادنیھ یلقت ) ےن ان ےک ارحنافی‬ ‫ی‬ ‫الُ‬ ‫ںیم را رکدار ادا ایک ےہ قرا ن یجم ان اسملئ ےک واحض وحاولن ےس رھبا وہا ےہ ےسیج قرا ن یجم ںیم ارساد اِذْ قَ َ‬ صفحه 68 ‫ی‬ ‫‪ / (67‬قرا ن رکی یک رظن ںیم دنی ارحناافت ےک وعام‬ ‫ِ‬ ‫ِ ِ‬ ‫َ‬ ‫ِ ِ ِِ‬ ‫﴾ قَالوا َو َج ْدنَا ابَاءَنَا َٰلَا ُع َابِ ِدی َُن(ایپتاء‪ )52،53/‬رتہمج‪:‬ی‬ ‫﴿ ُ‬ ‫ون ‪٥٢‬‬ ‫ُْل َبِیه َوقَ ْومه َما َه ِذه التَ َماثیل ال َ ِِت انت ْم َٰلَا عَاکف َ‬ ‫حت اتہون ےن اےنپ یات (اچچ) اور اینپ وقم ےس فرامیا‪ :‬ی سیک ومرایتن ںیہ نج (یک رپشتس) رپ مت ےمج ےھٹیبی‬ ‫وہ ی‪ ،‬وہ وبےل‪ :‬مہ ےن اےنپ یات دادا وک ایہن یک رپشتس رکےت یایا اھت‪،‬۔ اس ےک عالوہ قرا ن یجم ںیم ارساد وہا ےہی‬ ‫َ‬ ‫ال َه ْل ی َ ْس َمعونَکم اِذْ تَ ْدعون ‪َ ٧٢‬‬ ‫ک‬ ‫ون ‪٧٣‬‬ ‫﴿﴾ قَالوا بَ ْل َو َج ْدنَا ابَاءَنَا کَ َذل ِ َ‬ ‫‪ .‬قَ َ‬ ‫﴿﴾ ا ْو یَن َفعونَک ْم ا ْو یَضر َ‬ ‫َ‬ ‫ْ‬ ‫ون۔رتہمج‪(:‬ایرامیہ ہیلع السالم ےن) فرامیا‪ :‬ایک وہ ںیہمت سپیے ںیہ حت مت (ان وک) اکپرےت وہ‪ ،‬یا وہ ںیہمت‬ ‫ی َ ْفعَل َُ‬ ‫عفن اچنہپےت ںیہ یا اصقنن اچنہپےت ںیہ‪ ،‬وہ وبےل‪( :‬ی وت ولعمم ںیہن) کیل مہ ےن اےنپ یات دادا وک ااسی یہ رکےتی‬ ‫یایا اھت۔(رعشاء‪)72.73.74/‬‬ ‫می‬ ‫قح ےس رحنمف وہےن ےک وعا ی‬ ‫راہ ی‬ ‫ا یث اہلل ابصمچ یردی ےن اس ےک یارے ںیم تہب یہ دقیق ادنار ںیم ایبن ایک ہک ا رخ ایک وہج ےہ ہک انسانی‬ ‫راہ قح ےس رحنمف وہ اجیا ےہ؟ اس وسال یک ایمہ اس وقث واحض وہ اجیت ےہ حت یسک اک ساانم ان ولوگنی‬ ‫ےس وہیا ےہ وج یئک سال ےس راہ را یست رپ لچ رےہ ےھت کیل ردنیگ ےک ااتتخم رپ وہ راہ راست ےس ہت اجےتی‬ ‫ےیہ ہک اس رطچ ےک وااعقت سک رطچ روامن وہےت ںیہ اور اس واےعق یک الصی‬ ‫ںیہ۔ اس ےیل ےلہپ دانھکی اچ ی‬ ‫ںیہ‪1:‬۔ اتہون ےناہکی‬ ‫جہن التالہغ ےس اخڈ ےیک ی‬ ‫ےہ؟۔ا یث اہلل ابصمچ یردی ےن ارحناف ےک نیت وعام ی‬ ‫وہج ایک ی‬ ‫سفن” ےہ۔ارگ ظفل وہای سفن اک رتہمج ایک اجےئ وتی‬ ‫ےہ ہک راہ قح ےس خڈا وہےن یک ست ےس یری تلع “وہای ی‬ ‫وہای سفن ےس رمادیےہ ہر وہ زیچ وج انسان یک رمض ےک اطمقب وہ ی‪،‬سج رپ انسان اک دل وہ ریغب حیحص اور طلغ اک احلظی‬ ‫رےھک اس وک ااجنم دانی ی۔‪2‬۔ دورسی تلع وج ا یث اہلل ابصمچ یردی ےن ایبن یک ےہ وہ داین اک فربی اکر وہیا؛ داینی‬ ‫یک ست ےس یری تلصخ ی ےہ ہک داین رغمور ےہ ی‪،‬داین انسان وک دوھہک دیتی ےہ ی‪ ،‬ارگہچ انسان راہ قح ےسی‬ ‫یھب۔ اور یہی وہج ےہ ہک داین یک ی روقن انسان وک اس ےک ملع ےک خالف لمع رکےن رپ وبجمر رکیت‬ ‫وافق وہ یث ی‬ ‫ےہ۔‪3‬۔ رسیتا اعم وج راہ قحیےس رحنمف وہےن اک ومحت ےہ وہ اطیشن ےہ۔قرا ن رکی یک ا یات اس یاتی‬ ‫اک واحض وبثت ںیہ ہک قرا ن ےن یار یار اطیشن وک انسان اک کھال دنمش قرار دییا ےہ ی۔ایک ی وعام ایک دورسےی‬ ‫ےس اگلیںیہ یا ایک دورسے ےس واہتسب ںیہ؟ارگ اس وسال اک وجات یالسایک اجےئ وت ہر اعم اک ارفنادی وطر رپی‬ صفحه 69 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪68( /‬‬ ‫اجیرہ ےنیل ےک دعب اہک اجیا ےہ ہک ی سارے اعم ایک دورسے ےک ساھت م رک اکم رکےت ںیہ اور اکمی‬ ‫اابستی اک سپت ےتنب ںیہ۔ وہای سفن اک قلعت داین یک ریپیون ںیم ےس ےہ اور اطیشن اک رکدار وت قرا ن یک اگنہی‬ ‫ںیم لمکم دونمشن واال ےہ۔ینعی ارگ ےلہپ دو اعم ینعی وخاہسات اسفنین ی(وہای سفن )اور فربی داین ایک ساھت‬ ‫وہ اجںیئ وت اطیشن اک رکدار اور وبضمظ وہ اجیا ےہ۔متال ےک وطر رپ ارگ انساین ارحناف رپ ان دو وعام اک ارث ‪10‬ی‬ ‫دصیف ےہ وت اطیشن اےس یراھ رکی‪20‬دصیف ی‪ 50 ،‬دصیف اور یھبک یھبک یراھ رک ‪ 100‬دصیف یک ےل اجیا ےہ ی۔‬ ‫اطیشن سک رطچ ان دوونن وعام وک وقتیث اتشخب ےہ اور اےنپ وھجےٹ ودعون ےک درہعی اس وک وقتیث داتیی‬ ‫ےہ اور ی اطیشن ےک وھجےٹ ودعے ںیہ ہک انسان قح یک راہ وک وھچر داتی ےہ۔اور دورسا ی ہک وخاہساتی‬ ‫اسفنین یک ریپوی ہن رکییا اس اک ہرزگ ی بلطم ںیہن ےہ ہک انسان اینپ رمض ےک اطمقب ردنیگ زگاریا وھچری‬ ‫دےہکلب اےس دانھکی اچےیہیہک وہ سکییک ریپوی رکےن اج راہ ےہ ی۔ی‬ ‫می‬ ‫رکفی اور ااقتعدی ارحناف ےک وعا ی‬ ‫انسان وک خڈا یک راہ یک ےنچنہپ اور رشیپتف یک راہ ںیم احلئ راکووٹن ےس وفحمظ رانہ اچےیہ۔اور اس ےلسلس ںیمی‬ ‫ےن امہ ابمرک راضمن یک ا دمی‬ ‫جسد ہیلع السالم ی‬ ‫خڈا ےس داع امینگن اچےیہ اور خڈا یک انپہ احلص رکین اچےیہ۔اامم ی‬ ‫رحنمف ہن وہےن ےک لعتم داعںیئ یک ںیہ اس ےک عالوہ اامم جسد ہیلع السالم یکی‬ ‫یک داع ںیم خڈا ےس وتدیح ےس ی‬ ‫تہب ساری انماجت ںیہ سج ںیم ا ت خڈا ےس داع رکےت ںیہ ہک خڈایںیمہ وتدیح ےس رحنمف ہن وہےن ےک ےیلی‬ ‫ےہ۔ اور ساھت ساھت دنی ںیم کش اور یلمع وطر رپ اطیشن ےک فربیی‬ ‫دمد فرام۔ویکہکن وتدیح امتم اقعدئ یک اینبد ی‬ ‫ےس یھب وفحمظ رےنہ یک داع رکین اچےئہ۔ یالص ںیم رکفی اور ااقتعدی ارحناف یک ایک وہج ادنیھ یلقت ےہ۔ی‬ ‫اسیج ہک قرا ن رضحت ایرامیہ ہیلع السیالم ےک یارے ںیم ایبن فرامییا ےہ ہک حت ایرامیہ ہیلع السالم ےنی‬ ‫اےنپوادل (اچچ) ا رر ےس وپاھچ اور اینپ وقم ےک ولوگن ےس اہک ہک ا رخ ان وتبن یک وپاج ویکن رکےت وہ وج ںیہمتی‬ ‫وکیئ افدئہ ںیہن دےتی وت اتہون ےن وجات دییا‪ :‬مہ ےن اےنپ ا یاو اور اخڈاد وک یہی رکےت داھکی ےہ اس ےیل مہ انی‬ ‫یک ریپوی رکیا ںیہن وھچر سکیے اور مت وت ی اغیپم ایھب ےل رک ا ےئ وہ اور اس ےس ےلہپ مہ ےن ااسی اغیپم ںیہنی‬ ‫انس۔اس اک بلطم ی وہا ہک ادنیھ یلقت یہ ےہ وج اس وک ااقتعدی اور رکفی وطر رپ راہ قح ےس رحنمف رک دیتیی‬ ‫ی‬ ‫ےہ۔ دورسی وہج طلغ غیلبت اور یرے ولوگن یک تبحص ےہ سج وک ا یث اہلل ابصمچ یردی ےن یھب ایبن ایکی‬ صفحه 70 ‫ی‬ ‫‪ / (69‬قرا ن رکی یک رظن ںیم دنی ارحناافت ےک وعام‬ ‫رضحت ومیس ہیلع السالم وکہ وطر رپ ابعدت رکےن ےک ےیل ےئگ وت اس وقث یھب ولوگن ےن اےنپ اقعدئی‬ ‫ی‬ ‫اھت۔حت‬ ‫رضحت ومیس ہیلع السالم یک یلقت ںیم ےھت اور خڈا یک ےچس دل ےس رپشتس ایک رکےتی‬ ‫ی‬ ‫وک وھچر دییا ہکبج وہ ولگ‬ ‫ت رکی‬ ‫ے یک وہج ےس ینب ارسالیئ ےن اانپ دیقعہ رخا ی‬ ‫ےک انبےئ وہےئ ڑھچب ی‬ ‫ےھت‪ ،‬اجدورگ سارمی اور اس ی‬ ‫ی ےن اانپ وار ست ےس ےلہپ ولوگن ےک دیقعہ یرپ ایک۔اور یہی وہج ےہ ہک اس طلغ غیلبت ےن ینب ارسالیئ وک‬ ‫ایل۔سارم ی‬ ‫خڈا یک راہ ےس رحنمف رک دیا۔ الص ںیم رکف اور اقعدئ اور یھب ںیہ کیل وچہکن ہیر رکف اور ہر دیقعہ یک اینبد دیقعہی‬ ‫وتدیح ےہ اس انبء رپیہر ااقتعدی ثحب یک یارتشگ وتدیح یک اجیث وہیت ےہ ی۔(ربخ زگاریمینست یریاہم رمرہم رعمتف)‬ ‫وشنرون یک اگنہ ںیمیی‬ ‫ارحنافیےکیوعامیدا ی‬ ‫سج رطچ داوشنرون ےن ارحناف یک ونتیع وک فلتخم ہطقن رظن ےس ایبن ایک ےہ ایس رطچ ارحناف اور ارحناف وکی‬ ‫اتمرث رکےن واےل اابست اور وعام وک یھب فلتخم ہطقن رظن ےس ایبن ایک ایگ ےہ۔ایس ےلسلس ںیم وج رونش ایخیل رپی‬ ‫ح‬ ‫ںیہ وہ وپرے اعمرشے ےس لعتم ںیہ اور تقیقح ںیم اتہون ےن اس وسال اک وجاتی‬ ‫ینبم واض تپن یک یئگ ی‬ ‫یالس رکےن یک وکشش یک ےہ ہک اعمرشے ںیم ارحناف ویکن ووجد ںیم ا یا ےہ؟ وکن ےس وعام ںیہ وج ایکی‬ ‫ت‬ ‫اعمرشے ںیم ارحناف وک ھتالےن ںیم دمد دےتی ںیہ؟ اور تہب سارے وساالت فرد اور رگوہ ےک لعتم ںیہ ہکی‬ ‫ےک اطمقب ارحناف ےک وعامی‬ ‫ا رخ فرد اور رگوہ ویکن ارحناف اک اکشر وہ اجےت ںیہ؟سپ داوشنرون ےک رظنیات ی‬ ‫ےہ ی۔ی‬ ‫وک نیت ااسقم ںیم میسقت ایک ایگ ی‬ ‫نج یک انب رپ ارحناف ووجد ںیم ا یا ےہ ینعیی‬ ‫‪1‬۔ انی ںیم ےسضعب اک انہک ےہ ہک وخد انسان ےک ادنر ایسی ںیتلصخ ںیہ ی‬ ‫ارحناف ےک وعام وخد انسان ےک ادنر وموجد ںیہ ی۔‪-:2‬ضعب دادنمشنون ےک اطمقب انسان ےک یاہر ینعی اخرچی‬ ‫ںیم ایسی زیچںی اور وااعقت دیپا وہےت ںیہ نج یک انب رپ ارحناف ووجد ںیم ا یا ےہ۔‪-:3‬اور رسیتا ارحناف اک اعمی‬ ‫دالخ اور اخریج دوونن انعرص ںیہ ی۔ذہلا مہ قرا ن ےک رظنی وک ایبن رکےن ےس ےلہپ ھچک ان رظنیات اک اجیرہ انیلی‬ ‫اچےتہ ںیہ۔( اتکت یرو یہسھای قرا ن ہحفص ربمن ‪)13٨3‬سپ وہ رظنیات وج وخد انساونن ںیم ارحناف یک ووجاہت رپ وغری‬ ‫رکےت ںیہ ھچک ذموکرہ وعام یک اینبد رپ انساین روچ اور انساین مسج وک ارحناف اک یاعت ےتھجمس ںیہ امہرنی ایحایتتی‬ ‫ہظر ارحناف ںیمی‬ ‫ےن یات رجم ںیم یھب ایس یات یک رطف اسارہ ایک ےہ ہک "مسج اور ایحایتت اک ریغتم وہیا ی‬ صفحه 71 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪70( /‬‬ ‫ومرث ےہ"۔( ایکاینن۔ رجم انشیس ہحفص ‪ )٦3‬ان ایخالت ےک اطمقب امسجین اقنصئ‪ ،‬اعصاء ےک امسجین اقنصئ‪،‬ی‬ ‫وھکڑپی یک ساحت‪ ،‬وصخمص نیج‪،‬سنج‪،‬رمع‪،‬وخن یک مسق‪ ،‬مراچ‪،‬زمکوری‪ ،‬طاقث‪ ،‬یبط یاری اور اہین یک ہکی‬ ‫لسن ان ست وک ارحناف اک سپت اجیا اجیا ےہ۔( ایکاینن۔ رجم انشیس ہحفص ‪ )٦3‬سپ ارگ ان رظنیات وک درست امنی‬ ‫ایل اجےئ وت امسجین ساحت اور رحنمف رطر لمع ےک امنیب ربجی قلعت وہ اگ۔ ذہلا حت یھب یسک فرد یا رگوہ ےکی‬ ‫ےہ ی۔ یا رھپ دعتمد یا وصخمص‬ ‫روی ںیم یسک یھب ارحناف وک داھکی اجےئ وت اس صخش یا رگوہ اک ایک وہیا رضوری ی‬ ‫امسجین وصخایصت اک وہیا رضوری ےہ۔یا اس ےک یرسکع ارگ یسک ںیم ان ںیم ےس ایک یا ایک ےس ریادہی‬ ‫وصخایصت ںیہ وت وہ ینیقی وطررپ رحنمف لمع رکںی ےگ۔اس ےک عالوہ وج دورسی مسق اک رظنی قمئ ایک ایگ ےہ ہکی‬ ‫الص ارحناف انسان یک ر یوچ ےک ادنر ےہ اور روچ ےک ارحناف وک ریادہ رت ا راد ارا یدے ےس ریبعت ایک اجیای‬ ‫ےہ۔امہرنی ایحایتت اک انہک ےہ ہک ایک فرد یا رگوہ ںیم ارحناف یک الص وہج ا راد ارادہ ےہ وکیئ یھب اعم انسان‬ ‫ت اہی اامتجیع‬ ‫وک ارحناف یک رطف املئ ںیہن رک اتکس وساےئ اس اعم ےک۔ (دیس ومیس دصر ‪،‬ویرہ یاہم قرا ن وا سپ ی‬ ‫ص‪ 37,3٨‬ی)ی‬ ‫مہ انساین ووجد ےس یاہر ارحناف اک سپت ےتھجمس ںیہ اس اعم وک اصطالچ ںیمی‬ ‫‪2‬۔ دورسا اعم سج وک ی‬ ‫"اموحل"ےس ریبعت رکےت ںیہ ی۔ او یر ی اعم انساین ووجد ےس یاہر ےہ۔ اعمرشے ںیم قونن یک رمکحاین افرادی‬ ‫ےک رطرلمع رپ یاریث ریتھک ےہ متال ےک وطر رپ اعمیش احالت یک دبتیلی یک وہج ےس اینسان یک وخد اتخمری اتمرثی‬ ‫وہیت ےہ۔اور اس وصرت ںیم اخالایقت یھب اتمرث وہےئ انب ںیہن رہ سکی یےاور افراد اینپ دایت وخاہسات وک وپرای‬ ‫رکےن ےک ےیل یااجیر دراعئ وک اامعتسل رکےن رپ وبجمر وہ اجےت ںیہ۔اور اس رطچ اعمرشے ںیم رمگایہ دیپای‬ ‫وہیت ےہ۔اس رظنےی وک رظنی “دورمیک” اہک اجیا ےہ۔ اس رظنےی یک واضحت رکےت وہےئ اہک اج اتکس ےہ ہکی‬ ‫"الص ںیم امہر اعمایشت انسان اور اس یک رضوریات اور وخاہسات ےک در ایمن رہگے قلعت رپ وگتفگ رکےتی‬ ‫یک یادنب وہیت ےہی‬ ‫ل اور وقادع ی‬ ‫ںیہ اور ان اک ایخل ےہ ہک ایک مکحتسم اعمرشیت اموحل ںیم انسان یک وخاہسات اوص ی‬ ‫ہکبج ان ایعمرات‪ ،‬وقاین اور اوصولن ےک وٹت اجےن ےسےب یمظنی دیپا وہیت ےہ اور ےب اگلم وخاہسات منج یتیلی‬ ‫ن‬ ‫ںیہ۔ اور ویکہکن ی وخاہسات رطفی وطر رپ نئمطم اور سکپن شخب ںیہن وہیت ذہلا اعمرشے ںیم لقتسم وطر رپی‬ ‫دعم اانیمطن یک تیفیک دیپاوہ اجیت ےہ۔((دیس ومیس دصر ‪،‬ویرہ یاہم قرا ن وا سپتی اہی اامتجیع ص‪))37,30‬ےسیجی‬ صفحه 72 ‫ی‬ ‫‪ / (71‬قرا ن رکی یک رظن ںیم دنی ارحناافت ےک وعام‬ ‫وخدیشک‪ ،‬رجم اور طیالق وریغہ ی ست اعمرشے ںیم دعم اانیمطن یک تیفیک ےہ۔اس ےک عالوہ ارگ دورمیک ےکی‬ ‫رظنےی اک اطمہعل ایک اجےئ وت رقف ےک اقمےلب ںیم رثودنمتی یھب ارحناف یاک ایک اعم ےہ اور اس تلع یک انبرپی‬ ‫داین ںیم الوھکن ولگ وخدیشک ےک رمبکت وہےتیںیہ ی۔‬ ‫ںیمی‬ ‫وعام ارحناف در یاجہعم قرا ن یک اگنہ ی‬ ‫ارحناف اور رمگایہ ےک وحاےل ےس قرا ن ںیم فلتخم رطوقین ےس اطمہعل ایکاج اتکس ےہ۔ویکہکن اسیج ہک ےلہپ درکی‬ ‫ایک ایگ ےہ اس راحجن اک انسان یک رطفت اور اچسیئ ےس رہگا قلعت ےہ اور قرا ن وج ہک اجعم رشبی ےک ےیل درستی‬ ‫علوم ایہم رکیا ےہ اس راحجن یک فلتخم وتہجن وک یلست رکےن ںیم دمد اگر یایث وہ اتکس ےہ۔اس وصرت ںیمی‬ ‫قرا ن ےک رظنوین اک خالہص دنچ ولمجنںیم ایک اج اتکس ےہ۔اور یلھچپیثحب ںیم وج نیت رظنیات ایبن ےیک ےئگںیہ‬ ‫رسا اعم ارحناف ووجد انسان ےس یاہر ینعی اخرچی‬ ‫ینعی ارحناف اک الہپ اعم وخد ووجد اینسان ےک ادنر ےہ اور دو ی‬ ‫ںیم وموجد ےہ۔قرا ن ان دوونن رظنوین وک وبقل رکےن رپ اکیف رتومیمن اک قلئ ےہ۔کیل اس اک بلطم یی‬ ‫یہ رصف اخرچ ےکی‬ ‫ںیہن ہک قرا ن اعم وسمئ ےک رظنیات وک وبقل رکیاےہ وج ہک یا وت وخدانسان ےک ووجد اور ی‬ ‫اعم وہےن اک قلئ اھت وچہکن قرا ن ایک رمبک رظنی شیپ رکیا ےہ وجہک وموجدہ اہربئد رظنیات ےک امدلی‬ ‫ےس فلتخم ےہ اور اس ےک عالوہ قرا ن وصخیص انعرص رپ رور داتییےہ کیل ضعب ںیہگج ایسی یھب ںیہ اہجن ےلھچپی‬ ‫یئگ ےہ۔متال قرا ن ےن سک رطچ ےس ا راداہن رظنی وک وبقل ایک ےہ ویکہکن قرا نی‬ ‫رظنیات یک دصتقی یک ی‬ ‫ارحناف اور جک روی ںیم وخاشہ اور ا راداہن رمض ےک رصنع رپ تہب رور داتی ےہ۔اور وخد انسان وک اس رطرلمعی‬ ‫ہم دار اتھجمس ےہ ی۔ َظھَ َر ال ْ َفساد ِِف ال ْ َ ِ‬ ‫اس رتہمج ‪-:‬ولوگن ےک اہوھتن یک امکیئ یکی‬ ‫ٰب َوالْب َ ْح ِر ِِبَا کَ َس ُب َ ْت اَی ْ ِدی النَ ِ ُ‬ ‫اک د ی‬ ‫َ‬ ‫انب رپ اسفد یکشخ اور رتی ہر ہگج اغلث ا ایگ ےہ۔(روم‪ )41/‬فَ َمن َشاءَ فَلْی ْو ِمن َو َمن َشاءَ فَلْی َ ْکف ُْر (‪ )2‬رتہمج ت سج اکی‬ ‫یج اچےہ اامین ےل ا ےئ اورسج اک یج اچےہ اکفر وہاجےئ ی۔(فہک‪ 29/‬ی) ا َِّنَا َح َر َم عَلَیْکم ا ِْلَیْت َ َه َوالد ََم َو َۡل ْ َمُ‬ ‫ی َِ‬ ‫اۡلِْزنِی ِر َو َما ا ِه َل بِ ِه لِغ َ ْ ِ‬ ‫یم رتہمج‪ -:‬اس ےنی‬ ‫ور َر ِح ٌُ‬ ‫اّٰللَ َغ ُف ٌُ‬ ‫ْم عَلَی ْ ُِه ِۚ ُاِ َُن َ ُ‬ ‫َل اِث َُ‬ ‫یَ بَاغُ َو َ َُل عَادُ فَ َ ُ‬ ‫اّٰلل فَ َمنُِ ا ْضط َُر َغ ْ ُ‬ ‫وخن وسر اک وگست اور وج ریغ خڈا ےک یام رپ دحب ایک اجےئ اس وک رحام قرار دیا ےہ رھپ یھبی‬ ‫اہمترے اورپ سب مفڈا ًر ً‬ ‫ارگ وکیئ رطضم وہاجےئ اور رحام اکبلط اگر اور رضورت ےس ریادہ اامعتسل رکےن واال ہن وہ وت اس ےک ےئل وکیئ یگتاہ‬ صفحه 73 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪72( /‬‬ ‫شیب خڈا ےنشخب واال اوررہمیان ےہ۔ (رقبہ‪ 173/‬ی)‬ ‫ںیہن ےہ ‪ .‬ی‬ ‫اختنت اور رمض ےہ کیل ضعب اوقت ااسی وہیا ےہی‬ ‫ذہلا قرا ن ےک ہطقن رظن ےس ارحناف یک وہج یسک دح یک ا ی‬ ‫ہک انسان اک رطرلمع ااختنت ےک دایرے ےس یاہر وہیا ےہ اور ارحناف دورسے وعام ےس اتمرث وہیا ےہ۔نجی‬ ‫ںیم ےس ایک تیصخش یک ایسفنیت زمکوری ےہ اور قرا ن ےن اس تقیقح وک وہای سفن یک ریپوی اور وخاہسات ےکی‬ ‫یاعب وہےن ےس ریبعت ایک ےہ۔ فَ ََل تَ َتبِعوا ا ْٰل َ َوى اَن تَعْ ِدلوا رتہمج‪ "-:‬ذہلا ربخدار وخاہسات اک اابتع ہن رکیا یاہکی‬ ‫یہ اس یات وک وبقل رکیا اچےیہ ہک رصف اور رصف وہای سفن یہی‬ ‫ااصنف رکوکس" (نساء‪)135/‬۔ کیل ساھت ی‬ ‫م یھب ارحناف ےک ہظر ںیم اانپ رکدار ادا رکےت ںیہ ویکہکنی‬ ‫ارحناف اک یاعت ںیہن ےہ ہکلب دورسے رظنیایت وعا ی‬ ‫شک اک رصنع رصف وخاہسات اسفنین یہ ںیہن ںیہ ہکلب اےسی امورایئی‬ ‫قرا ن ںیم رغای یر اور امدی زیچون یک اجیث ی‬ ‫راحجیات یھب ںیہ ںیہنج ومر رک داینوی تمس ےل اجیا ایگ ےہ۔ےسیج زعت اور اقمم یک بلط اےنپ ادنر رانھک اسی‬ ‫وقث حت انسان وخد اینپ دات اور انشحت وھک داتی ےہ اور داین یبلط یک اخرط اینپ ہر زیچ فروحت رک داتی ےہ اور اینپی‬ ‫ایس تلصخ یک انب رپ اعمرشے ںیم انمقف اک ابلدا اور یھ اتیل ےہ۔قرا ن اےسی ولوگن ےک یارے ںیم فرامیا ےہ۔‬ ‫بَ ِش ِر ا ِْلنَافِقِی بُِا َ َن َٰلم ع َ َذابا اَلِیما ( ُ) ال َ ِذی َن یَتَ ِخذون ال ْ َکافِرِی َن اَولِیاء ِمن دونِ ا ِْل ْو ِم ِن َ‬ ‫ون ِعن َدهم الْعِ َزهَُ‬ ‫ْ َ َ‬ ‫ی ِۚ ایَبْتَغ َ‬ ‫َ‬ ‫َ‬ ‫َ‬ ‫ْ ً ً‬ ‫ّٰلل َ ِ‬ ‫فَاُِ َن الْعِ َزهَ ِ َ ِ‬ ‫َجیعًا رتہمج‪ " :‬ا ت ان انمنیقف وک دردیاک ذعات یک نسارت دے یدںی ()وج ولگ ومنینم وکی‬ ‫ںیہ حت ہک ساریی‬ ‫وھچر رک افکر وک اانپ ویل اور رسرپست انبےت ںیہ ‪ ...‬ایک ی ان ےک یاس زعّت یالس رکرےہ ی‬ ‫زعّت رصف اہلل ےک ےئل ےہ " ی۔( نسا ء‪) 13٨،139 /‬یا اےسی ولگ وج وفتیق اور طلست ےک متالیش ںیہ ی‪ ،‬وج رسدنلبیی‬ ‫اور امکل دنسپی ےک دایرے ےس لکنرک یررتی اور یاال دیتس یک رطف رابغ وہےت ںیہ ا َِن فِ ْر َع ْو َن ع َ ََل ِِف ْاْل َ ْر ِضُ‬ ‫یک اور اس ےن الہ رنیم وک فلتخم وصحن ںیمی‬ ‫یتخر ی‬ ‫دنلبی ا ی‬ ‫َو َجعَ َل ا َ ْهلَھَا ِشیَعًا رتہمج ‪ :‬فروعن ےن روےئ رنیم رپ ی‬ ‫میسقت رکدیییا۔(صصق ی‪ )4/‬یا رھپ دسح‪ ،‬ارگہچ ی ایک رظن ہن ا ےن وایل تفص ےہ کیل اس اک ارث اعمرشے ںیم تہب‬ ‫یہ یرے ادنار ےس ڑپیا ےہ اسیج ہک یرادران ویفس یک اہکین۔ ارگ رضحتی ویفس یک ردنیگ ںیم شیپ ا ےن واےلی‬ ‫احدےث وک وغر ےس اطمہعل رکںی وت وہ احدہث رصف اور رصف دسح یک انب رپ اھت۔ ایس یات ےک لعتم قرا ن یجمی‬ ‫ںیم ا یث وموجد ےہ۔ یا رھپ حت انجت ویفس وک زعیر رصم ےک دریار ںیم الیا ایگ اور انجت ویفس ےن اینپی‬ ‫ونوجاین یکیڑیسایھن امتم یک اور رھبوپر وجان یک وصرت ںیمرصم یک وعروتن اہین یک ہک وخد زعیر رصم یک ویبیی‬ صفحه 74 ‫ی‬ ‫‪ / (73‬قرا ن رکی یک رظن ںیم دنی ارحناافت ےک وعام‬ ‫یک وتہج اک رمکر نب ےئگ۔ اس وقث ہر ایک وعرت ہر ایک زینک سیت یک ریان رپ رصف ویفس اک یام اھت۔اور حتی‬ ‫احتیمک اور وپرے ایتخر یک وہج ےس زعیر رصم یک ویبی ےن اانپ اقمم ست ےس اواچن انب ایل وت ایس دسح یک انب رپ رصمی‬ ‫ت‬ ‫یک وعروتن ےن بیجع یاںیت رہش ںیم ھتالین رشوع رک دںی۔وج الص ںیم دسح ےک یاعت ںیھت اور نج یاوتنی‬ ‫ال نِ ْس َوهٌ ِِفُ‬ ‫ےن اعمرشے ںیم ارحنایف رہل قمئ رک دی۔ اس یات ےک وحاےل ےس قرا ن واحض وطر رپ اتہک ےہ۔ َوقَ َ‬ ‫ی رتہمج‪ -:‬اور رھپ رہش یکی‬ ‫اها َعن ن َ ْف ِس ِه قَ ْد َشغ َ َفھَا حبًا اِن َا لَن َر َاها ِِف َض ََلل مبِ ُ‬ ‫ا ِْل َ ِدینَ ِه ا ْم َراَت ال ُْعَزِی ِز ت َرا ِود فَت َ َ‬ ‫وعروتن ےن انہک رشوع رکدیا ہک زعیررصم یک وعرت اےنپ وجان وک اینپ رطف چنیھک ریہ یھت اور اےس اس یک تبحمی‬ ‫ےن دموہس انبدیا اھت مہ ی دھکی رےہ ںیہ ہک ی وعرت یالکل یہ یلھک وہیئ رمگایہ ںیم ےہ۔(ویفس‪ )30/‬سپ اورپ‬ ‫ایبن یک گئ ساری متاولن ںیمیقرا ن ےن ارحناف اک سپت ارادہ انسان یتالیاےہ ی۔ی‬ ‫وعام یھبی‬ ‫قرا ن ےن ادنروین وعام ےک عالوہ ریبوین وعام وک یھب قیل یادیئ قرار دیا ےہ ویکہکن یالارخ ریبوین ی‬ ‫ںیہ۔ویکہکن وہی‬ ‫اعمرشے ںیم ارحناف اک یاعت ےتنب ںیہ۔اور یہی وعام ںیہ وج دنی ںیم یھب ارحناف اک یاعت ی‬ ‫ےہ۔اسیج ہک ریبوینی‬ ‫ست زیچںی نج اک قلعت اعمرشے یک رمگایہ ےس ےہان اک قلعت دنی یک رمگایہ ےس یھب ی‬ ‫وعام وج ارحناف اور رمگایہ اک یاعت ںیہ سج اک درک ےلہپ ایک اج اکچ ےہ اور سج یک متال ا یث اہلل ابصمچ یردیی‬ ‫ےن یھب دی ےہ وہ ےہ مہ ینیشن اس یارے ںیم ا یث خڈاودن وموجد ےہ۔سج ںیم خڈا ےن سیمکاران اور رفکی‬ ‫ہشیپ ولوگن ےک ساھت دویتس وک عنم ایک ےہ۔ وقَ ْد نَز ََل عَلَیکم ِِف ال ْ ِکت َ ِ َ‬ ‫َسعْتم ای َ ِ‬ ‫ات َ ِ‬ ‫اّٰلل ی ْک َفر بِھَاُ‬ ‫َ‬ ‫اب ا ُْن اِذَا َ ِ ْ‬ ‫ْ ْ‬ ‫یهِ ِۚ اِن َکم اِذًا ِمثْلھم ۗ ا َِن َ ِ‬ ‫ِِ‬ ‫َوی ْستَھْ َزا بِھَا فَ ََل تَ ْقعدوا َمعَھ ْم َح َّت َ َُیوضوا ِِف َح ِدیث َغ ْ ِ‬ ‫ی َوال ْ َکافِرِی َن ِِفُ‬ ‫اّٰللَ َجامع ا ِْلنَا ُفق َ‬ ‫ْ‬ ‫ْ‬ ‫جھَ َنم َ ِ‬ ‫َجیعًا رتہمج‪ -:‬اور اس ےن اتکت ںیم ی یات یارل رکدی ےہ ہک حت ا یاا ُ ایہٰل ےک یارے ںیم ی ونس ہکی‬ ‫َ َ‬ ‫ان اک ااکنر اور ازہتسای وہراہ ےہ وت ربخدار ان ےک ساھت ہرزگ ہن انھٹیب حت یک وہ دورسی یاوتن ںیم رصموف ہنی‬ ‫چی‬ ‫ک ساھت ااھٹک رکےن واالی‬ ‫یہ ےک لثم وہاجو ےگ خڈا افکر اور انمنیقف ست وک ّہ م ںیم ای ی‬ ‫وہاجںیئ ورہن مت ان ی‬ ‫ےہ۔(نسا ی‪ 140 /‬ی) اس ےک ساھت ساھت اعمرشے ںیم رقف اور دگنتیتس انسان وک رمگایہ یک رطف ےل اجیت ےہ اوری‬ ‫اعمرشہ اور دنی دوونن ارحناف یک رد ںیم ا اجےت ںیہ۔اسیج ہک قرا ن ںیم اسارہ ایک ایگےہ۔ َو ََل تَقْتلوا ا َ ْو ََلدَکمُ‬ ‫ِم ْن ا ِْم ََلقُ رتہمج‪ -:‬اینپ اوالد وک رغیث یک انب رپ لتق ہن رکیا۔(ااعنم‪ )151/‬اس ےک ساھت ساھت تبیغ‪ ،‬مسج فرویشی‬ صفحه 75 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪74( /‬‬ ‫اور ےباجحیب ی ست ارحناف ےک وعام ںیم ےس ےہ۔ اسیج ہک قرا ن تمہت ےک یارے ںیم اسارہ رکیا ےہ۔ی‬ ‫ِ‬ ‫وال َ ِذی َن ی َ ْرمون ا ِْل ْح َصنَ ِ‬ ‫ات ث َم ُل َم یَاْتوا بِاَربَع ِه شھَ َداء فَ ُْ ِ‬ ‫ی َجل ْ َدهً َو ََل تَقْبَلوا َٰل ْم َشھَادَهًُ‬ ‫َ‬ ‫ْ َ‬ ‫َ‬ ‫َ‬ ‫اجلدوه ْم ْثَ َان َ‬ ‫ْ‬ ‫ونیرتہمج‪-:‬اور وج ولگ یاک دانم وعروتن رپ ریا یکیتمہت اگلےت ںیہ اور اچر وگاہ فرامہی‬ ‫ک هم ال ْ َفا ِسق َُ‬ ‫اَبَ ًداًُُِۚ َواول َ ِئ َ‬ ‫ںیہ۔(ونر‪ 4/‬ی) ی‬ ‫یک وگایہ وبقل ہن رکیا ہک ی ولگ رسارس افقس ی‬ ‫یسّ وکرے اگلو اور رھپ یھبک ان ی‬ ‫ںیہ اںیہن ا ی‬ ‫ںیہن رکےت ی‬ ‫قرا ن ےن دیلی اقثتف ےک ووجد اور اس ےک رطرلمع رپ وہےن واےل ارثات اک یھب ارحناف یک ثحب ںیم درک ایکی‬ ‫اسُ‬ ‫اب قَ ْو ِم ِه ا ََِل اَن قَالوا ا َ ْخرِجوهم ِمن ق َْریَتِکُ ُْ‬ ‫م ًُُ ا َِۡن ْم ان َ ٌ‬ ‫ےہ۔اسیج ہک ارساد خڈاودنی ےہ ی۔ َو َما ک َ َ‬ ‫ان َج َو َ‬ ‫ون رتہمج‪ -:‬اور ان یک وقم ےک یاس وکیئ وجات ہن اھت وساےئ اس ےک ہک اتہون ےن ولوگن وک ااھبرا ہکی‬ ‫یَت َ َطھَر َُ‬ ‫ی ےس اکنل یاہر رکو ہک ی تہب یاک یار ےتنب ںیہ۔ (ارعاف‪)٨2/‬ی ا یث انجت ولظ ےک یارے ںیمی‬ ‫اںیہن اےنپ قر ی‬ ‫ےہ ویکہکن ںیمہ ریسفت یک اتکوبن ںیم اتلم ےہ۔رضحت ولظ اس ہگج ےک یاستڈے ںیہن ےھت۔واہن رصف غیلبتی‬ ‫ےک ےیل رشتفی الےئ ےھت۔اور یتسب ےس اکنل دےنی یک وہج یھب یہی یھت ہک ی ولگ یازیکہ ولگ ںیہ اور اسی‬ ‫یتسب ںیم ہن وکیئ یازیکہ رےہ ہن وکیئ یاک یار اور اہین ہر رطف شحف اکر اور باکر ولگ یہ ا یاد رںیہ۔سپ اہینی‬ ‫وعام وک وہج ارحناف یلست ںیہن رکیا ہکلبی‬ ‫رپ یھب مہ ی یات ہہک سکیے ںیہ ہک قرا ن رصف اور رصف ریبوین ی‬ ‫ادنروین اور ریبوین دوونن اعم م رک ارحناف ااجید رکےت ںیہ۔ذہلا وعام ارحناف ںیم ست ےس ریادہ امہی‬ ‫قرا ین اعم دنیییک اصطالچںیم اسوک“وہاییسفن ی” ےس ریبعت ایک اجیا ےہ۔ی‬ ‫سفنی‬ ‫وہای ی‬ ‫ی‬ ‫وک قلخ فرامیا یوت اس وقث فروتشن ےن انسان یک تقلخ رپ ایس ےتکنی‬ ‫حت خڈاودن رکی ےن رضحت ا دم ہیلع السالم ی‬ ‫یک رطف اسارہ ایک سج ےک یارے ںیم رشوع ےس مہ ایبن رک رےہ ںیہ ینعی "ارحناف اور رجکوی " ی یات ارہظی‬ ‫نم اسمشل ےہ ہک فروتشن ےن تقلخ انسان ےک وقث خڈا ےس وسال ایک ہک ا رخ اس ولخمق وک قلخ رکےن اک ایکی‬ ‫ت‬ ‫دصقم ےہ سج ےن روےئ رنیم رپ اسفد ھتالیا ےہ کیل ان ساری یاوتن ںیم ایک یات وج ہشیمہ فراومس رک دیی‬ ‫اجیت ےہ وہ ی ےہ ہک فروتشن ےن اس وقث رصف ایک ولہپ وک داھکی اھت ہن ہک وہ ساری وتقیقحن ےس ا انش ےھت۔ایسی‬ ‫ےیل حت فروتشن ےن خڈا یک یاراگہ ںیم وسال ایک ققَالوا ا َ ََتْعَل فِیھَا َمن ی ْف ِسد فِیھَا ویَس ِفک ِ‬ ‫الد َماءَ َو ََنْن ن َسبِحُ‬ ‫َ ْ‬ صفحه 76 ‫ی‬ ‫‪ / (75‬قرا ن رکی یک رظن ںیم دنی ارحناافت ےک وعام‬ ‫ون رتہمج‪ :‬فروتشن ےن اہک ہک ایک اےس انبےئ اگوج رنیمیںیمیاسفد یریای‬ ‫ال ا ِِّن اَعْلَم َما ََل تَعْلَم َُ‬ ‫ک َونقَ ِدس ل َ َ ُ‬ ‫ِِبَ ْم ِد َ‬ ‫ک ًُُ قَ َ‬ ‫رکے اور وخرنیی یری رکے حت ہک مہ ریتی حیبست اور دقتسی رکےت ںیہ وتارساد وہا ہک ںیم وہ اجاتن وہن وج مت ںیہنی‬ ‫وہ۔(رقبہ‪ 30/‬ی) سپ گتاوہن اک رمبکت ی انسان یک دات اک ایک دایت ہصح ںیہن ےہ ہکلب اخص وعام ںیہی‬ ‫اجےتن ی‬ ‫نج یک وہج ےس انسان اس دح یک خال اجیا ےہ۔نج ںیم ےس ایک وک خڈا "وخاشہ اسفنین " ےس ریبعتی‬ ‫رکیاےہ۔اسیج ہک قرا ن ارساد فرامیا ےہ ہک َول َ ْو ِش ْئنَا ل ََرفَعْنَاه بِھَا َول َ ِکنَه ُا َ ْخل َ َد ا َِِل ْاْل َ ْر ِض َواتَب َ َع َه َواهُ رتہمج‪ -:‬اوری‬ ‫یک رطف کھج ایگ اور اس ےنی‬ ‫ارگ مہ اچےتہ وت اےس ان یہ ا وتین ےک سپت دنلب رکدےتی کیل وہ وخد رنیم ی‬ ‫اّٰلل َع َلَ عِلْمُ‪.‬رتہمج‪-:‬ایک ا تی‬ ‫وخاہسات یک ریپ یوی ا ی‬ ‫ت َمنِ َاّتَ َذ اِ َٰلَه َه َواه َوا َ َضلَه َ‬ ‫یتخر رکیل۔ ی(ارعاف‪ )17٦/‬اَف ََراَی ْ َ‬ ‫َ‬ ‫وب‬ ‫ےن اس صخش وک داھکی ےہ سج ےن اینپ وخاشہ سفن وک اانپ وبعمد انب راھک ےہ۔ (اجہیث‪َ )23/‬و َ‬ ‫اّٰلل ی ِرید ان یَت َ‬ ‫ِ‬ ‫َ ِ َ ِ‬ ‫ی وتہب وبقل رکےی‬ ‫یماُ رتہمج‪ -:‬خڈا اچاتہ ےہ ہک اہمتر ی‬ ‫عَلَیْک ْم َوی ِرید ال َ ِذی َن ی َ َُتبِع َ‬ ‫ون الشھَ َوات ان ََتیلوا َمی ْ ًَل َعظ ً‬ ‫رکدںی۔ی(نساء‪)27/‬یی‬ ‫ںیہمت ییالکل یہ راسقح ےس دور ی‬ ‫ںیہ ہک ی‬ ‫ی رکےن واےل اچےتہ ی‬ ‫اور وخاہسات یکیریپو ی‬ ‫ی‬ صفحه 77 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪76( /‬‬ ‫عبی‬ ‫انم ی‬ ‫یی‬ ‫‪ .1‬قرا ن رک ی‬ ‫صی‬ ‫نی‬ ‫‪ .2‬جی اصحل‪ ،‬جہن التالہغ‪ ،‬رہتا ی‬ ‫ن‬ ‫نی‬ ‫‪ .3‬ویبک ریمرایئ‪ ،‬اسالم و ہفسلف(ایحت عقلی اسالم)‪ ،13٦9 ،‬رہتا ی‬ ‫نی‬ ‫‪ .4‬دبعارکلی رسوس‪ ،‬یادیاہم یہش رمیضت رہطمی‪ ،13٦0 ،‬رہتا ی‬ ‫ن‬ ‫نف‬ ‫‪ .5‬یلع اربک ی یپ یس یی یامظ االابطء‪ ،‬فرگنہ فپسی‪،1355،‬رہتانیی‬ ‫‪ .٦‬قومس ااعملین‪،‬یی‬ ‫ن‬ ‫‪ .7‬ایکاینن‪ ،‬رجم انشیس‪ ،‬رہتا ی‬ ‫ل‬ ‫‪ .٨‬دمحم نیسح ابطابطیئ‪،‬ریسفت ا مٹران‪1395،‬ی‬ صفحه 78 ‫امت یاک صتخم اجی یر یہ‬ ‫ومالیا دیسیاوب االیلعیومدودی یک قراینیخڈ ی‬ ‫ی‬ ‫وندنسیہ‪:‬دیسہ ملتکہ افہمط وقن ی‬ ‫ی‬ ‫رظنیاین‪ :‬دارٹکیاجیر دمحم ی‬ ‫ہصی ی‬ ‫خال ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫‪1‬‬ ‫‪2‬‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی قیقحت رسفم قرا ن ومالیا دیس اوب االیلع ومدودی یک قرا ین و یملع خڈامت اک صتخم اجیرہ ےہ‪،‬سج ںیم ومالیای‬ ‫ومدودی اک صتخم اعترف ‪،‬ان یک اتکوبن اک صتخم اعترف ‪ ،‬اولست و روس میہفت ارقلا ن‪ ،‬قرا ین خڈامت اک صتخمی‬ ‫اجیرہ اور میہفت ارقلا ن اک صتخم اعترف ایبن ایک ےہ‪،‬اعترف ںیم ‪،‬ادتبای میلعت‪ ،‬یملع رس رگویمن ادارون اک ایقم‪،‬‬ ‫قیقحت‪ ،‬رفس‪ ،‬ساہ لصیف اویارد اک یڈرکہ ےہ‪ ،‬دورسے ونعان ےک دلی ںیم ان یک بتک اک یڈرکہ ےہ‪ ،‬ےسیج اہجد یفی‬ ‫االسالم ی‪ ،‬رپدہ‪ ،‬خالتف و ولمتیک‪ ،‬اسالیم ریاست اور اسالیم ذہتبی اور اس ےک اوصل و ابمدی ایبن یک ںیہی‬ ‫رسیتے ونعان ںیم اولست میہفت قران اور ارخ ںیم نفشر اک اعترف ایبن ایک ےہ‪،‬ومالیا اوب االایلع ومدودی یکی‬ ‫دیپا رکےن ںیم تہب ریادہ دمد دی ۔ملسم اہم ےک ےئل تہب ریادہ اکمی‬ ‫تہب یس افینصتت ےن خڈہب حت اولینط ی‬ ‫ااجنم دیا۔ ان اک ست ےس امہ اکم قرا ن یک ریسفت ےہ سج ںیم امض اور احل یک رضوروتن وک ھجمس رک اور ا چ یکی‬ ‫رضورت وک ایبن ایک اور ریغ وملسمن ےک قرا ن یجم رپ ارتعااضت ےک وجایات دےنی یک وکشش یک ےہاور یاریخیی‬ ‫وحاہل اجت وک ایبنایک ی۔‬ ‫دیلکی املکت‪:‬یقرا ن‪ ،‬ومدودی‪،‬ریسفت‪،‬ایحتیی‬ ‫ی‬ ‫‪ 1‬۔ ریسفت اور علوم قرا ن (امرٹسر) یکطاہبل‪،‬یااتسکنی‬ ‫ٹس‬ ‫‪ 2‬۔ وکرسرجینم‪ ،‬ایفطصملٰ وروچلئ ویوینر ی‬ صفحه 79 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪78( /‬‬ ‫یدیہمت‬ ‫یکحی‬ ‫ا ن اتکت ردنہ‪،‬قران ی‬ ‫ی‬ ‫یی‬ ‫دق ی‬ ‫ل است و ی‬ ‫تمکح او الییرا ی‬ ‫تی‬ ‫ہخسن ارسار وکتنی ایح ی‬ ‫ی‬ ‫ابثتی‬ ‫ریگدی ی‬ ‫ےب ابثت ار وقشت ی‬ ‫ینی‬ ‫ای اس رشدنمہ یاولی ی‬ ‫ینی ی‬ ‫رحف او را ربی ین‪ ،‬دبتلی ی‬ ‫اتکت ردنہ ےسج قران یکح ےتہک ںیہ ۔اس ںیم تمکح یک درچ یاںیت ہشیمہ رےنہ وایل اور رپاین ںیہ ۔ وہی‬ ‫(رتہمج) وہ ی‬ ‫( قران یاک) ردنیگ ےک وہےن یا ہن وہےن ےک دیھبون اک ہخسن ےہ۔ ےب ابثّت یھب اس یک وہج ےس یایث دقم وہی‬ ‫دبتیلی وہ یتکس ےہ۔اس یک ایات انیبت یک وکیئ طلغی‬ ‫اجیا ےہ۔اس ےک رحوف ںیم ہن وکیئ کش ےہ اور ہن وکیئ ی‬ ‫یاولی ںیہن وہ یتکس ےہ۔(عالہم اابقل‪،‬ارسار وخیبدی ی)ی‬ ‫قرا ن وہ اتکت ےہ سج یک افحتظ یک دہم داری وخد اہلل اعتیل ےن یل ےہ ی وہ ردنہ اتکت ےہ سج یک تمکحی‬ ‫وداشن دقی ‪ ،‬دایمئ اورالروال ےہ‪،‬اس یک ا یات ںیم ڑکنیسون یئن دایننون ےک وسالئ وموجد ںیہ اور حت یی‬ ‫بلق و اجن رپارتیا ےہ وتاس وک ہال داتی ےہ‪،‬حت ی انقالت یریا رکیا ےہ وت انسان وک امکل یک اچنہپ داتی ےہ اور داینی‬ ‫یہ بل اجیت ےہ ایس ےئل قدئ انقالت ےن فرامیا ‪:‬ارگ قرا ن ےس امہرے ےئل وقتی ‪،‬داع اور درک الہی یک تیفیکی‬ ‫احلص وہ اجےئ وت اس ےس دہایث احلص رکیا ا سان ےہ ‪،‬اسیج یک اہلل اعتیل ےن اینپ اتکت یکح ںیم فرامیا ےہ‪:‬ی‬ ‫َ‬ ‫ان ا َ ْم َعَلَ قلوب اَقْ َفاٰلَا رتہمج‪ :‬ایک ی ولگ قرا ن ںیم وغر و رکف ںیہن رکےت؟ یا ان ےک دولن رپی‬ ‫ون الْق ْر َ‬ ‫افَ ََل یَت َ َدبَر َ‬ ‫یاےل ےگل وہےئ ںیہ۔(دمحم‪)24/‬ی‬ ‫وےسی وتریسفت قران رکی اک ا اغر رضحت روسل خڈاﷺ ےک رامےن ےس یہ وہایگ اھت اس وقث احصہب رکام ںیمی‬ ‫ےسرضحت املسن افریس ےن قران رکی یک ریسفت یک یھت اس ےک دعب ہر رامےن ںیم رسفمنی قرا ن اور املعےئی‬ ‫ںیم دالخ وہےئ ےھت ان ےک مہف قران وکی‬ ‫رکام ےن قرا ن وک ےنھجمس ےک ےئل اوروج ریغ رعت ولگ ہقلح اسالم ی‬ ‫اسان انبےن ےک ےئل قرا ن یک ریسفت یک اور ی ہلسلس نسال دعب لسن اتلچ راہ یتح ہک رصع احرض ےک املع ءےن یھب یئکی‬ ‫ریسفتںی ںیھکل ‪ ،‬ان یہ رسفمنی ںیم ےس ایک ومالیا دیس اوب االایلع ومدودی یھب ںیہ وہنجن ےن قرا ن یک ریسفتی‬ ‫یک اور اےکس ےیل ایک این اولست ایتخر رک ےک ولوگن ےک ےئل قرا ن وک انھجمس ا سان انبیا اس قیقحت ںیم مہ دنمرہجی‬ ‫دلی وموضاعت اک اجیرہ ںیل ےگی؛ ومالیادیس اوب االایلع ومدودی اک صتخم اعترف ‪ ،‬ان یک بتک اک صتخم اجیرہ‪ ،‬میہفتی‬ صفحه 80 ‫ی‬ ‫‪/ (79‬ومالیا دیس اوب االیلع ومدودی یک قراین خڈامت اک صتخم اجیرہ‬ ‫قرا ن ےک ےیل ان یک خڈامت اک صتخم اجیرہ ی‪ ،‬خڈااگہن اولستیمیہفت ارقلا ن ‪ ،‬ریسفت میہفت ارقلا ن اک اعترف ی۔‬ ‫‪1‬۔ومالیا اوب اال یلع ومدودی اک اعترفی‬ ‫دیس اوب اال یلع ومدودی(‪1903‬۔‪ )1979‬وہشمر اعمل دنی اور رسفم یقرا ن اور امجعت اسالیم ےک یاین ےھت اور وہی‬ ‫یک رکف وسچ اور ان یک اصتفین ےن وپری داینی‬ ‫وسیبںی دصی ےک ومرث رتنی اسالیم کفمنی ںیم ےس ایک ےھت‪ ،‬ان ی‬ ‫یک اسالیم رحتوکین ےک اراقت ںیم رہگا ارث داال اور وسیبںی دصی ےک دجمد اسالم یایث وہےئ ۔ اسالم یک داین رھب ںیمی‬ ‫لمسل‬ ‫مپ‬ ‫وموجدہ یرریایئ ںیم دیس اوباالیلع ومدودی اور خیش سح اانبلء (اوخان ا ن ےک یاین) اک واحض رکدارےہ وہنجنی‬ ‫ےن امثعین خالتف ےک ااتتخم ےک دعب ہن رصف اسالم وک ردنہ راھک ہکلب اےس اخاقنوہن ےس اکنل رک وعایم یڈریایئی‬ ‫یشخب۔ی‬ ‫‪)1‬ادتبایئ ردنیگی‬ ‫دیس اوب اال یلع ومدودی ‪ 1903‬اطمبقب ‪ 1321‬ھ ق ںیم اوریگ ا یاد دنک ںیم دیپا وہےئ ا ت ےک ا یاو اخڈاد ںیمی‬ ‫ےس ایک وہشمر یررگ وخاہج بطق ادلنی ومدودی یتشچ زگرے ےھت وج وخاہج نیعم ادلنی یتشچ اریمجی ےک خیشی‬ ‫دیس ومدودیی‬ ‫اویشلچ ےھت ی ادتباء ںیم ہرات ےک اقمم ےک قربی تشچ ےک رعموف اقمم رپ ا رک ا یاد وہےئ ےھت ی‬ ‫اک اخدنان ایہن وخاہج ومدود یتشچ ےک یام ےس وصنمت وہ رک یہ ومدودی کہالیا ےہ ا ت اک رھگاہن ایک لمکم ذمبہی‬ ‫رھگاہن اھت ی۔‬ ‫‪)2‬ادتبایئ میلعتی‬ ‫ومالیا اوب اال ایلع ومدودی ےن ادتبایئ دور ےک وپرے ایگرہ یرس اےنپ وادل یک رگناین ںیم زگارے اور رھگ رپ میلعتی‬ ‫ہج دی ہشیمہ اصفی‬ ‫احلص یک اور ا ت یک وادلہ یھب ایک ددنیار اخوتن یھت ا ت ےک وادل ےن رھگ رپ ریان رپ اخص وت ی‬ ‫ریان اامعتسل یک وکیئ ریغ انمست اافلظ ہن وبےل اجےت ا ت ےک وادل ا ت وک رات وک ایپتاء مہیلع السالم ےک ےصقی‬ ‫اور یاری اسالم ےک امہ قبس ا ومر وااعقت انسیا رکےت ےھت ا ت ےن رھگ ےس یہ دنچ ریاںین ںیھکیس اردو‪ ،‬افریسی‬ ‫اور رعیب ےک ساھت ساھت ہقف اور دحیث اک ملع یھب احلص ایک۔ی‬ صفحه 81 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪80( /‬‬ ‫اغر‬ ‫‪)3‬میلعت اک یاقدعہ ا ی‬ ‫‪ 1914‬ںیم ومالیا اوب االایلع ومدودی ےن ومولی اک ااحتمن دیا اور اکایمت وہےئ اس وقث ان ےک وادلنی اوریگی‬ ‫لقتنم وہےئگ ےھت اور ان وک ومولی اعمل یک امجعت ںیم دالخ رکایا ایگ اس ےک دعب ا ت ےک وادلی‬ ‫ا یاد ےس دیحرا یاد ی‬ ‫ےن ا ت وک داراولعلم ںیم دالخ رکوایا اس رامےن ںیم داراولعلم ےک دصر ومالیا دیمح ادلنی فرایہ ےھت وج ومالیای‬ ‫انیم اسح اصالح ےک یھب ااتسد ےھت اہین رپ ا ت ھچ امہ یہ رےہ ےھت ویکہکن ا ت ےک وادل وک افجل وہ ایگ اھت اوری‬ ‫ا ت وک واسپ اجیا ڑپ ایگ ان یک خڈمت یک ان ےک ااقتنل ےک دعب ا ت ےک اعمیش احالت تہب رخات وہ ےئگےھتی‬ ‫ویکہکن وادلنی ددنیار انسانےھت اور وکیئ اجدیئاد ںیہن یھت ی۔‬ ‫ن‬ ‫‪)4‬یملع رس رگویم ی‬ ‫وطبر احصیف‬ ‫دیس ومدودی ےنھکل یک خڈادادقتیلب ےک احم ےھت اتہون ےن ملق ےک درعی اےنپ ایخالت وک ولوگن یک اچنہپےنی‬ ‫اک ا اغر ایک اور دعتمد اابخرات ںیم دمری یک تیثیح ےس اکم ایک نج ںیم ےس اابخر" دمہنی " ونجبر(ارترپدشی) "ی‬ ‫ل‬ ‫یاچ" لبج وپر اور اور تیعمج املعےئ دنہ روریاہم ا جمعیت دیلہ وصخیص وطر رپ سام ےھت ی۔‬ ‫‪:2‬وعسدی ویوینرٹس ےک اصنت اک اخہک‬ ‫ںیم قمئ وہےن وایل اسالیمی‬ ‫‪ 1941‬ںیم وعسدی رعت ےک فرامرنوا یک دروخاست رپ ومالیا ومدوی ےن دمہنی ونمرہ ی‬ ‫ایک¬¬۔ی‬ ‫ویوینرٹس ےک اصنت اک لضفم اخہک ان وک شیپ ی‬ ‫‪ 3‬؛ریڈوی رپ خڈامتی‬ ‫ریڈوی رپ ات یک یاچن رقتریںی رشن وہںیئ نج ںیم اسالم یک رواحین ‪،‬اخالیق‪ ،‬اعمرشیت اور ااصتقدی امیلعتت یکی‬ ‫وصخایصت ایبن یک ی۔‬ ‫‪)4‬؛فلتخم رحتوکین ںیم ہصح‬ ‫راہطب اعمل اسالیمیےک رنک رےہ اور رحتیک خالتف اور رحتیک رتک وماالت اک یھب ہصح رےہ ی۔‬ صفحه 82 ‫ی‬ ‫‪/ (81‬ومالیا دیس اوب االیلع ومدودی یک قراین خڈامت اک صتخم اجیرہ‬ ‫‪)5‬ادارون اک ایقمی‬ ‫ن‬ ‫‪ 1‬ی‪.‬رساہل رتامجن ارقلا ی‬ ‫رتامجن ارقلا ن اوسیکںی دصی ںیم لبقتسم یک ریمعت ےکےیل رامنہیئ اک فرہضی ااجنم دے راہ ےہاور ا چ ےک ےتگلسی‬ ‫اسملئ اک لح اسالم یک رونش ںیم شیپ رک راہ ےہ اس یاری سار اور دہع سار رساےل ےک درعی دیس اوب االیلعی‬ ‫ومدویؒ ےن ‪ 30‬ےک رشعے ںیم اس رحتیک اک ااغر ایک وج اچ اایحےئ اسالم یک اعیمل رحتیک اور دیباری یک رہلی‬ ‫ےہ۔رخم رمادؒ ےن ‪90‬ےک رشعے ںیم اےس یئن ردنیگ دی‪،‬یاینط وطاہری احمنس ےس اراہتس ایک۔ ات رپورسیفی‬ ‫دمح یک ادارت ںیم اوسیکںی دصی ںیم لبقتسم یک ریمعت ےک ےیل رامنہیئ اک فرہضی ااجنم دے راہ ےہ اور اچی‬ ‫وخردیش ا ی‬ ‫ےک ےتگلس اسملئ اک لح اسالم یک رونش ںیم شیپ رک راہ ےہ ی رساہل اچپس سال ےس ریادہ اساعت اسالم یکی‬ ‫خڈامت ااجنم دے راہ ےہ ی۔ی‬ ‫( ‪https://www.tarjumanulquran.org/about-us‬ی ی)‬ ‫‪ 2‬ی‪.‬امعت اسالیم اک ایقمی‬ ‫ےک ایقم یک وجتیر شیپ یک اور اسی‬ ‫ومالیا اوب االایلع ومدودی ےن رتچمۃ ارقلا ن ےک درعی ایک یادنب اسالم امجعت ی‬ ‫ےلسلس ںیم رتامجن ارقلا ن ںیم اضمنیم یھب ساعئ ےیک وج ولگ اس وجتیر ےس اافتق رےتھک ےھت ‪ 2٦‬اتسگ ‪ 1941‬وک‬ ‫عمج وہےئ امجعت اسالیم قمئ یک یئگ سج ںیم وپرے دنہواتسن ںیم ےس رصف ‪ 75‬ا دیم سام وہےئ ےھت اوری‬ ‫اس اامتجع ںیم ومدودی وک امجعت اکیرسیراہ بختنم ایک ایگ ی۔ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ صفحه 83 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪82( /‬‬ ‫‪ 3‬ی‪.‬داراالسالم اک ایقمی‬ ‫اہین ومالیا ےن ابطخت ہعمج اک ہلسلس رشوع ایک۔ان یک اہنیث ارث افرںی فینصت ابطخت الہی ان یہ رقتریون اک‬ ‫ومجمہع ےہ ی۔‬ ‫رفس‬ ‫‪.7‬قیقحت ی‬ ‫‪ 195٦‬ےس ‪ 1974‬یک ےک رعےص ںیم ا ت ےن داین ےک فلتخم وصحن اک رفس ایک اےنپ دعتمد دورون ےک دوران‬ ‫اتہون ےن قہرہ‪ ،‬دقشم‪ ،‬امعن‪ ،‬مکہ‪ ،‬دمہنی‪،‬خڈہ‪ ،‬وکیث‪ ،‬ریاظ‪،‬اوبنتسل‪ ،‬دنلن‪ ،‬وینویرک‪ ،‬وٹروٹن ےک عالوہ نیبی‬ ‫االوقایم رماکر ںیم رچکیل دےی۔ ایہن ساولن ںیم ا ت ےن ‪ 10‬اعیمل اکرفنوسنن ںیم رشتک یک۔ قرا ن یجم ںیمی‬ ‫ذموکرہ اقمامت یک رغجاایفیئ تیفیک اک اشمدہہ رکےن ےک ےیل وعسدی رعت‪ ،‬اردن ‪ ،‬ومشبل ریوملش‪ ،‬سام اوررصم اکی‬ ‫یھب یلیصفت اطماعلیت دورہ ایک ی۔‬ ‫‪ ٨‬ی)ساہ لصیف اویاردی‬ ‫ساہ لصیف افویڈنشی اک ستےس الہپ اویارد ومالیا وک مال ۔ی رقتبی وعسدی داراوکحلمت ریاصںیم دقعنم وہیئ ی۔‬ ‫ل‬ ‫‪)9‬ااقتن ی‬ ‫ے اور دل ںیم فیلکت وہیئ سج ےک ےیل ا ت ریاست اہےئ دحتمہ ارمہکی ےئگی‬ ‫دیس اوباالیلع ومدودی ےک رگد ی‬ ‫رگم‪ 22‬ربمتس ‪ 1979‬وک ا تی‬ ‫اہجن ان ےک اصجٹرادے وطبر اعمجل یررسروراگر ےھت ا ت ےک دنچ ا رپنشی یھب وہےئ ی‬ ‫اک ااقتنل وہ ایگ ا ت اک الہپ انجرہ نفتلو ریاست وینیارک ںیم ڑپاھ ایگ رھپ ا ت اک دسج اخیک یااتسکن الیا ایگ اور الوہر ےکی‬ ‫لمسل‬ ‫مپ‬ ‫ذقایف اڈیٹسی ںیم ا ت اک انجرہ رطق ویوینرٹس ےک واسئ اچرلسن ساقب دصر اوخان ا ن سام عالہم ویفسی‬ ‫ارقلاضویےن ڑپاھیا ی۔‬ ‫‪.2‬ومالیا اوب االایلع ومدودی یک بتک اک صتخم اجیر یہ‬ ‫ی‬ صفحه 84 ‫ی‬ ‫‪/ (83‬ومالیا دیس اوب االیلع ومدودی یک قراین خڈامت اک صتخم اجیرہ‬ ‫فین‬ ‫اصت ی‬ ‫وین وت ومالیا اوب االایلع ومدودی ےن دعتمد بتک رحتری یک ںیہ کیل مہ ان ںیم ےس ضعب امہ اتکوبن اک یڈرکہ رکںیی‬ ‫ےگ۔نفہیمات ‪ 5‬دلجںی ‪ ،‬ریسفت میہفت ارقلا ن ‪،‬اسالیم ایسست‪،‬ہلئسم تیکلم رنیم ‪ ،‬قرا ن یک اچر اینبدی اصطالںیحی‬ ‫‪ ،‬رسالئ و اسملئ ‪5‬دلجںی ‪ ،‬وقحق رونیج ‪،‬اسالیم ذہتبی اور اس ےک اوصل و ابمدی ‪ ،‬خالتف و ولمتیک ‪ ،‬رپدہی‬ ‫‪،‬امنر ‪ ،‬اسالم اک اظنم ایحت ‪ ،‬ریست رسور اعمل یلص اہلل ہیلع وا ہل وملس ‪ ،‬داینیت ‪ ،‬حطایات‪ ،‬دنی قح ‪،‬اہشدت قح‪،‬ی‬ ‫انبو اور اگلو ‪،‬اسالم اور اجتیلہ ‪،‬اسالم اک اظنم ایحت ‪،‬اسالیم ایسست‪ ،‬اہجد یف االسالم ‪،‬اعمایشت ا یسالم اوروسدی‬ ‫ںیہ وج اتکیب لکشی‬ ‫‪،‬اسالم اور طبض والیث وریغہ ۔رقتابی ‪ 70‬ےک قربی ات ےن بتک ںیھکل یایق ات یک رقتریںی ی‬ ‫ںیم ںیہ۔ ان ںیم ےس دنچاتکوبن اکاعترف مہ اہین ایبن رکےت ںیہ ی۔‬ ‫ت‬ ‫‪1‬یااہجلد یف اسالم ( ہلییفینصت ی)‬ ‫ایک صخش وسایم رشداھدنن ےن دشیھ یک رحتیک رشوع یک سج اک دصقم ی اھت ہک املسمونن وک دنہو انب ایلی‬ ‫اجےئ وچہکن اس رحتییک یک اینبد رفنت دینمش اور نعصت رپ یھت اور اس ےن اینپ اتکت ںیم رضحت دمحم یلص اہلل‬ ‫ہیلع وا ہل وملس یک وتنیہ یک سج رپ یسک املسمن ےن ریغت اامیین ںیم ا رک اس وک لتق رکدیا اور وپرے دنہواتسنی‬ ‫ںیم وشر یریا وہ ایگ دنہو دنی اسالم رپ ہلمح رکےن ےگل اور عالهین ی اہک اجےن اگل ہک اسالم ولتار اور دشتد اک ذمہتی‬ ‫ےہ ایہن دونن ومالیا دمحم یلع وجہر ےن اجعم دجسم دیلہ ںیم رقتری یک سج ںیم یری درددنمی ےک ساھت اس یکی‬ ‫رضورت اک ااہظر ایک ہک اکس وکیئ صخش اسالم ےک ہلئسم اہجد یک وپری واضحت رکے اسالم ےک خالف وج طلغی‬ ‫ت‬ ‫ایمہفن ا چ ھتالیئ اج ریہ ںیہ ںیہ وہ متخ وہاجںیئ اس رپات ےن ی اتکت یھکل اور اس وقث ا ت یک رمع‪ 24‬یرسی‬ ‫قونن حلص و حتگ رپ ی ایکی‬ ‫یھت ۔اس اتکت ےک لعتم عالہم اابقل ےن فرامیا‪:‬اسالم ےک رظنی اہجد اور اس ےک ی‬ ‫اطمہعل رکے ی۔‬ ‫رتہبنی فینصت ےہ اور ںیم ہردی ملع ا دیم وک وشمرہ داتی وہن ہک وہ اس اتکتاک ی‬ صفحه 85 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪84( /‬‬ ‫‪2‬ی۔ رپدہی‬ ‫‪ 1935‬ںیم ی اتکت یھکل یئگ یھت ااکس دصقم ویرت ےس رموعت وہرک اسالیم رپدے رپ ےئک اجےن واےلی‬ ‫ارتعااضت اک وجات دانی اھت۔ وےسی وت اتہون ےن اچر سال ےلہپ یھب رپدے ےک ےلئسم رپ ہلسلس وار اضمنیم ےھکل ےھتی‬ ‫وج رتامجن ارقلان ےک یئک ربمنون ںیم ساعئ وہ ےئ ےھت ۔سج وک اسالکم یلبپ زنشیک رپاویئیث ڈٹیمل ےن ساعئ ایک۔ی‬ ‫دنمرہج دلی اضمنیم رپ وگتفگ یک یئگ ونتیع ہلئسم‪ ،‬وعرت فلتخمی‬ ‫ی اتکت ‪ 271‬احفصت رپ لمتشم ےہ اس ںیم ی‬ ‫ادوار ںیم‪ ،‬دور خڈیڈ اک املسمن‪ ،‬رظنیات اتنجئ‪ ،‬ہلصیف نک وسال‪ ،‬وقاین رطفت‪ ،‬انساین وکیایہ‪ ،‬اسالیم اظنمی‬ ‫اعمرشت ‪،‬رپدے ےک ااکحم اور یاہر نکلیے ےک وقاین ۔اس اتکت وک سادوینےک ومعق رپ وطبر ہفحت دیا اجیا ےہ ی۔‬ ‫تیک‬ ‫‪.3‬یخالتف وولم ی‬ ‫اس اتکت اک دابیہچ ‪ 9‬ایات اور ایک ہمیمض وموجد ےہ اور اس وک ادارہ رتامجن ارقلان ےن رشن ایک ےہ اوری‬ ‫‪35٦‬احفصت ایسست ایحت انساین اک ایک امہ ہبعش وہےن یک تیثیح ےس ہر دور ںیم انساونن یک وتہج اک رمکر راہی‬ ‫ےہ ایسست یھب دنی اک ہصح ےہ اس اتکت ںیم ومالیا ےن خالتف اک یقیقح وصتر شیپ ایک اسالم ںیم خالتف نکی‬ ‫اوصولن رپقمئ وہیئ خالتف بک ولمتیک ںیم دبتلی وہیئ ۔ان ست اومر یک واضحت ےک ےیل ست ےس ےلہپی‬ ‫قرا ن یجم یک ان امتم ا یات وک ایک اخص رتبیت ےک ساھت عمج ایک نج ںیم ایسست ےک اینبدی اسملئ رپ رونشی‬ ‫ےہ رھپ قرا ن و سپت اور ااکیر احصہب ےک اوقال ےک درعی واضحت یک ہک اسالم ےک اوصل رمکحاین ایک ںیہ؟َ اسی‬ ‫ڑپیت ی‬ ‫ےک دعب خالتف رادشہ یک امپتاری وصخایصت ایبن یک وج ییاری ےس یایث ےہ اس ےک دعب خالتف ےس ولمتیکی‬ ‫یک رطف ااقتنل ےک اابست ایبن ےیک ۔ی دبتیلی سک دترجی ےس وہیئ ؟اور ان ےک درایمن فرق ایبن ایک ۔خالتفی‬ ‫ےس املسمن روال اک اکشر وہےئ املسمونن ںیم رفتوقن یک ادتبا وہیئ۔ اس ےک دعب اظنمی‬ ‫یک ہگج ولمتیک ا اجےن ی‬ ‫ریاست نک دبتایلین اک اکشر وہا املسمونن یک ردنیگ ںیم وج مسکالت ا ںیئ اںیہن رھبےن ےک ےیل املعےئ امتی‬ ‫ےنایک وکیشش یک۔ اسےلسلس ںیمومنےن ےک وطر رپ اوبہفینح اور اامم اوب ویفس ےک اکم وک شیپ ایک ی۔‬ ‫ی‬ صفحه 86 ‫ی‬ ‫‪/ (85‬ومالیا دیس اوب االیلع ومدودی یک قراین خڈامت اک صتخم اجیرہ‬ ‫ت‬ ‫‪ 4‬اسالیم ریاس ی‬ ‫ی اھت ہک اس ایقم ےک دصقموک احلص رکےن ےک‬ ‫اسالیم وہمجری یااتسکن ےک ایقم ےک دعب وفری ایک اجےن واال اکم وت ی‬ ‫ےیل اسالم ےک رہنسی اوصولن ےک اطمقب کلم اک دوتسر انبیا اجیا دعل و ااصنف اک اظنم انبیااجیا کیل یاین یااتسکن یکی‬ ‫دعب اہین ےک رمکحان ےقبط ےک ےئل کلم وک دایت اجریگ ںیم بےنل یک وکشش ےن اس دصقم وک یااکم انبی‬ ‫وافت ےک ی‬ ‫دیا۔ان احالت ںیم دیس ومدودی ےن کلم ےک ا نیئ ےک اقتوضن ےک نیع اطمقب اسالیم مہم اک ا اغر ایک ی۔‬ ‫ومالیا اوب االایلع ومدودی ےن ےلھچپ سیب سیچپ سال ےک دوران اسالیم ایسیس اظنم رپ تہب ھچک اہک اور اھکل۔اسی‬ ‫وصرت ںیم اجکی رکےن اک ومعقی‬ ‫وموضع رپ تہب ےس اوصیل رظنےی یھب شیپ ےیک رگم ان ست وک ایک اتکت یک ی‬ ‫ںیہن مال۔دنچ سال ےلہپ انجت وخردیش ادمح ےن ومالیا ےک دعتمد اضمنیم وک" اسالیم ریاست" ےک ونعان ےسی‬ ‫رمیث ایک ۔ی اتکت ‪ 499‬احفصت رپ لمتشم ےہ۔ اس وک رمیث رکےن واےل رپورسیف وخردیش ادمح اور رشلبپی‬ ‫اسالکم یلبپ زنشیک ںیہ۔اس ےک ‪ 1٦‬اوبات ںیہ اس اتکت ںیم نج اضمنیم رپ وگتفگ یک یئگ ےہ ان ںیم ریاست اوری‬ ‫اسالم‪ ،‬دور خڈیڈ اور اسالیم ریاست‪ ،‬دنی و ایسست‪ ،‬وصتر اسالم اک ایسیس رظنی‪ ،‬قرا ن اک ہفسلف ایسست‪ ،‬ینعمی‬ ‫خالتف‪ ،‬اسالیم وصتر وقتیم‪ ،‬اسالم ےک دوتسری قونن ےک امخڈ‪ ،‬اسالیم ریاست یک اینبدںی ‪ ،‬اسالیم دوتسر یکی‬ ‫اینبدںی‪ ،‬اسالیم ریاست اک متایل دور ‪ ،‬اسالم ںیم قونن ساری اور ااہتجد‪ ،‬دنچ دوتسری اور ایسیس اسملئ‪ ،‬اینسان ےکی‬ ‫اینبدی وقحق‪ ،‬ریغ وملسمن ےک وقحق‪،‬اسالیم ریاست ےک رامنہ اوصل اوراسالیم انقالت یک راہ سام ںیہ ی۔‬ ‫امنر‬ ‫‪ 5‬ی‪ .‬ی‬ ‫ی اتکت ‪ 327‬احفصت رپ لمتشم ےہ اس یک یافیل ورتبیت ایمن وخردیش اونر بارلیج اخن ےن یک اوراےکس رشلبپی‬ ‫ںیہ ان ںیم دنمرہج دلی وموضاعت رپ یات وہیئ ےہ اسمخڈ ےکی‬ ‫ادبلر زنشیکیلبپ ںیہ۔اس ںیم ‪ 25‬اوبات وموجد ی‬ ‫ا دات و ایمہ‪ ،‬امنر اک اقمم اور ایمہ‪ ،‬امنر ےک اضفلئ‪ ،‬امنر اور ابلس‪ ،‬اوقت امنر‪ ،‬ادان امنر‪ ،‬رتسےک اسملئ‪،‬ی‬ ‫ومر‪ ،‬امنر ںیمی‬ ‫امنر اک رطقی‪ ،‬امنر ںیم قرایث‪ ،‬روکع و وجسد‪ ،‬دہشت اک ایبن‪ ،‬سالم و درود‪ ،‬امنر ںیم اجیر اور یااجیر ا ی‬ ‫وہس‪ ،‬امنر ںیم دجسہ یالوت‪ ،‬امنر یاامجعت‪ ،‬ورت یک امنر اور ونقت‪،‬امنر دجہت ایقم امنراور رتاوحی‪ ،‬امنر ہعمج ےک یارےی‬ ‫ںیم ایبن وہا ےہ اور ی ومالیا یک رقتریون اک ومجمہع ےہ ی ہعلق وگرج ھگنس الوہر ںیم وہیئ ںیھت ی۔‬ صفحه 87 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪86( /‬‬ ‫‪.٦‬اسالیم ذہتبی اور اس ےک اوصل و ابمدیی‬ ‫ی‬ ‫اس وک تلس رکےن واےل اسالیم یلبپ زنشیک رپاویئیث ڈٹیمل ںیہ ی اتکت ‪ 2٦2‬احفصت رپ لمتشم ےہ اس ںیمی‬ ‫دنمرہج دلی وموضاعت رپ یات یک یئگ ےہ ‪ .‬داینوی ردنیگ اک اسالیم وصتر‪ ،‬ردنیگ اک بصن انیعل‪ ،‬اسایس ااکفر وی‬ ‫اقعدئ‪ ،‬اامین یک تقیقح و ایمہ اورہمیمض‪ ،‬اس اتکت ںیم دقمہم اور ‪ 3‬اوبات ںیہ سج ںیم اسالم یک ذہتبی ےکی‬ ‫یارے ںیم ثحب یک یئگ ےہ ۔ھچک رغمیب فنصم اور ان ےک ارث ےس رشمیق الہ ملع اک یھب ایک یرا رگوہ ی راےئی‬ ‫رکھتا ےہ ہک اسالم یک ذہتبی اےنپ املبق یک ذہتوبین اوراخص رک وییاین اور رویم ذہتبی ےس اموخد ےہ ومالیای‬ ‫اوب االایلع ومدودی ےن ایس یک واضحت ےک ےیل ی اتکت لیکشت دی ےہ ذہتبی سج زیچ اک یام ےہ اس یک وکتنیی‬ ‫یاچن انعرص ےس وہیت ےہایک دوینی ردنیگ اک وصتر دورسا ردنیگ اک بصن انیعل رسیتا اسایس اقعدئ و ااکفر اچر رتتیبی‬ ‫افراد یاوچنن اظنم اامتجیع‪ ،‬داین یک ہر ذہتبی ان یاچن انعرص ےس ینب ےہ ایس رطچ اسالیم ذہتبی یک وکتنی یھبی‬ ‫ایہن ےس ینب ےہ اس اتکت ںیم اسالیم ذہتبی ےک ےلہپ نیت انعرص اک اجیرہ ایل ایگےہ ۔ی‬ ‫دقر‬ ‫‪7‬ہلئسم ربج و ی‬ ‫ومالیا اوب ا یالیلع ومدودی اصحت ےن دقی و خڈیڈ ہفسلف اک لمکم زجتی رکےک اخصل اسالیم ہطقن رظن شیپ ایک ےہ اسی‬ ‫اتکت ےک ‪ 20‬ایڈنشی ساعئ وہےکچ ںیہ ‪ 21‬وان ایڈنشی ات ساعئ وہا ےہ ےلہپ ایڈنسٹر ںیم ومالیا ومدودی یک ایکی‬ ‫رقتری سام وہےن ےس رہ یئگ یھت وج ہک اس ایڈنشی ںیم سام یک یئگ ےہ اس اتکت یک رقتبی ی ےہ ہکی‬ ‫ہلئسم ربج و دقر ےک وحاےل ےسی‬ ‫رتامجن ارقلا ن این این اجری وہا اھت ایک اصحت ےن ومالیا وک طخ اھکل سج ںیم ی‬ ‫دیچیپیگ وک لح رکےن یک دروخاست یک وج قرا ن اک اطمہعل رکےن واےل وک اس ےلسلس ںیم شیپ ا یت ےہ۔ یہی وسالی‬ ‫اور وجات اس وقث اتکیب لکش ںیم وموجد ےہ ی اتکت ایھچیس احفصت رپ لمتشم ےہ اس وک اسالیم‬ ‫زنشیکیلبپرپاویئیث ڈٹیمل ےن رشن ایک ےہ اس اتکت ےک ومضمن ںیم دقمہم‪،‬ہلئسم ربج و دقر یک تقیقح‪ ،‬امدعبی‬ ‫ل‬ ‫ا طپی یعی ہطقن رظن‪ ،‬یعیبط ہطقن رظن‪ ،‬اخالیق ہطقن رظن‪ ،‬داینی یت ہطقن رظن‪،‬قیقحت ہلئسم‪ ،‬تقیقح یک رپدہ اشکیئ‪ ،‬اور ربج وی‬ ‫دقر ےک وموضاعت سام ںیہ ی رساہل اس وقث اس طخ ےک وجات ںیم اھکل ایگ اھت اور اس اک دصقم یھب اسی‬ ‫اعترص وک رعف رکیا اھت وج قرا ن یجم یک ضعب ا یات ےک درایمن اظبہر رظن ا یا ےہ ۔ی‬ صفحه 88 ‫ی‬ ‫‪/ (87‬ومالیا دیس اوب االیلع ومدودی یک قراین خڈامت اک صتخم اجیرہ‬ ‫میہفت قرا ن ےک ےیل ان یک خڈامت اک صتخم اجیر یہ‬ ‫‪ 3‬ی‪ .‬ی‬ ‫وسحمس ایک ہک وہ اینپ رقتری و رحتری ےس وخاہ انتک یہ دنی اسالم یک رتامجین رکںی ولگ‬ ‫ومالیا دیس ومدودی ےن حت ی ی‬ ‫وصتر ہن رکںی ےگ حت یک قرا ن ےک درعی ان وک ہن اھجمسیا اجےئ اس یک اخرط ا ت ےنی‬ ‫اس وقث یک اےس حیحص ی‬ ‫ریسفت قرا ن یک لکش ایتخر‬ ‫اس اکم اک ا اغر‪ 193٨‬ںیم رکدیا اس اکم اک ا اغر دروس قرا ن ےس وہا دعب ںیم ی ہلسلس ی‬ ‫رک ایگ ۔اس اکم اک ااغر‪ 1941‬ںیم لیکشت امجعت ےک ھچ امہ دعب وہا۔ ومالیا ےن میلعت ارقلا ن ےک یام ےس رتامجنی‬ ‫ارقلا ن ںیم قرا ن یاک یک ریسفت یاک ہلسلس رشوع ایک ۔ ریسفت قرا ن ےک ےلسلس ںیم رشمق ویطسٰ اک دورہ ایک قرا ن‬ ‫یاک ںیم نج یاریخی اقمامت یاک یڈرکہ ا یا ےہ ان وک وخد اجےک داھکی اور اجیرہ ایل ‪،‬دعب ںیم اےنپ اس رفسیاہم وکی‬ ‫رفسیاہم ارص ارقلا ن ےک یام ےس اتکیب لکش ںیم یھب ساعئ ایک۔ امجعت اسالیم یک لیکشت ےک دعب ایسست یکی‬ ‫ںیم ی اکم لمکم ایک ومالیای‬ ‫اگنہہم زیخوین اور دیق و دنب ےک یاووجد ومالیا ےتھکل رےہ اور ‪ 23‬سال ےک وطلی رعےص ی‬ ‫ےن قرا ن یک ہلمج دقی و خڈیڈ ریسفت اک رہگایئ ےس اطمہعل ایک رھپ ی ریسفت رظنمیاعم رپ ا یئ اسالم اور دورسے ادیان اکی‬ ‫ایگ اور ان ےک ارتعااضت اک وجات دیا وج یحیسم الہ ملق اور رغمیب رشتسمنیق ےن قرا ن رپ ےیک ےھتی‬ ‫اقتیلب اجیرہ ایل ی‬ ‫ریسفت یک ی وصختیص یھب ےہ ہک رتہمج ارقلا ن "رساہل" ںیم طسق وار ساعئ وہیئ ی امتم اسمکل اور اکمیثی‬ ‫اس ی‬ ‫رکف یک رظن ےس زگریت ریہ اس ےس یرھ رک ریغ ملسم یھب اامین ےل ا ےئ۔ اامرت ےس دحیلعیگ ےک دعب اتہونی‬ ‫ےن امتم رت وتہج فینصت اور یافیل ےک اکم وصخاص میہفت ارقلا ن یک ابطعت اور وتعیس اساعت رپ رموکر رکدی۔ی‬ ‫وچدوھںی دصی رجهی ںیم اس میظع اتکت یک یافیل ےن اس دصی وک یاداگر انب دیا ۔ریسفت یک یافیل ےک دورانی‬ ‫ومالیا ےن اوتکیر ‪1959‬ےس فروری‪ 19٦2‬ےکدوران ‪ ،‬ان اقمامت اک رفس ایک وج ریست روسل ےس لعتم ںیہ اوقامی‬ ‫ساہقب ےک ڈنھکرات زگہتش ایپتاء ےکاقمامت اور زغوات ےک دیمان اک رغجاایفیئ اشمدہہ ایک ی۔‬ ‫ت‬ ‫" ومالیا وک دنچ ووجاہت یک انب رپ رگاتفر رک ےک دیق ایک رگم دیق ےک یاووجد ومالیا ےن اس اکم وک اجری راھک" یہلی رمہبتی‬ ‫ت‬ ‫فس یک ریسفت رپی‬ ‫ںیم‪ 25‬دن ےک دوران ومالیا ےن ہلی دلج اک دقمہم ےنھکل ےک عالوہ وسرہ وی ی‬ ‫رٹنیسل لیج اتلمن ی‬ ‫رظنیاین یک۔ دورسی دہعف اتلمن لیج ںیم ومالیا ےن اتکںیب فرامہ وہےن رپ وسرہ جح ےس وسرہ فیرقن یک ریسفتی‬ ‫یھکل۔ رسیتی یار یک دیق ےک دوران الوہر ںیم وسرہ ومنم ےس ااقحف یک ریسفت لمکم یک اوروچیھت رمہبت ومالیای‬ ‫ےن رسیتی دلج رپ رظنیاین اک اکم لمکم ایک۔ اس ےس ادنارہ اگلیا اجاتکس ےہ ہک ومالیا ےن سک رطچ وپری ردنیگی‬ صفحه 89 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪88( /‬‬ ‫ےن قرا ن ںیم مظن قرا ن اک ایک رفنمد وصتر شیپ ایک ہر وسرہ ےکی‬ ‫قرا ن ںیم قیقحت ےک ےیل رصف یک ۔ومالیا ی‬ ‫یاریخی سپ رظنم اور رمکری ومضمن و وموضاعت اک نیعت ایک ےہ ی۔‬ ‫ن‬ ‫‪ 4‬ی‪.‬خڈااگہن اولست میہفت ارقلا ی‬ ‫ومالیا اوب ا یال یلع ومدودی ےن قرا ن یک ریسفت ںیم ایک اخص روس اانپیئ وج اس ےس ےلہپ یسک ےن ںیہن اانپیئی‬ ‫رتےمج اک رطقی وھچر رک ا راد رتامجین اک رطقی ایتخر ایک اس یک وہج ی ںیہن ہک یادنبی ےک ہطقن رظنےک ساھت قرا نی‬ ‫یجم اک رتہمج رکےن وک طلغ ےتھجمس ےھتہکلب اس یک وہج ی یھت ہک اہجن یک رتہمج قرا ن اک قلعت ےہ ی خڈمت تہبی‬ ‫سارے یررگ ولوگن ےن ااجنم دی ےہ ےسیج رضحت ساہ ویل اہلل اک افریس رتہمج اردو ںیم ساہ دبعااقلدر اصحتی‬ ‫ےن ایک اور یھب تہب سارے املعء ےن رتامج وک وخبیب ااجنم دیا ےہ کیل ھچک رضورںیت ایسی ںیہ وج یظفل رتےمج ےسی‬ ‫وپری ںیہن وہںیئ ایس وہج ےس اوھنن ےن رتامجین ےک درعی ےس ان رضوروتن وک وپرا رکےن یک وکشش یکی‬ ‫ےہ۔ یظفل رتہمج اک الص افدئہ ی ےہ ہک ا دیم وک ہر ظفل اک رتہمج ا اجےئ اور ا یث ےک ےچین ےھکل وہےئ رتےمج وک ڑپھی‬ ‫ےکس کیل ومالیا ےک اطمقب اس ںیم رواحین ابعدت‪ ،‬یالعت ریان اور یاریث کالم اک دقفان ےہ ہک اس ےک ڑپ ھیےی‬ ‫ےس انسان ےک روےٹگن ڑھکے ںیہن وہےت ا وھکنن ےس ا وسن اجری ںیہن وہےت۔ رتہمج ڑپےتھ وقث ضعب اوقتی‬ ‫انسان وساتچ ےہ ہک ایک ی ویہ اتکت ےہ سج یک ریظن الےن ےک ےئل داین رھب وک جنلیچ دیا ایگ ایس وہج ےس ومالیا ےن یی‬ ‫ہمج ےس وپری رطچ اتمرث ہن وہ ےکس اس یک ایک وہج اور یھب ایبن یک ہک رتہمج یاومعلم نیبی‬ ‫روس ایتخر یک یظفل رت ی‬ ‫اوطسلر درچ ےیک اجےت ںیہ دو وصحن ںیم میسقت رک ےک ایک رطف کالم اہلل اور دورسی رطف رتہمج اھکل اجیا ےہی‬ ‫ی رطقی اس رغص ےک وت نیع انمست ےہ سج یک اخرط ا دیم یظفل رتہمج ڑپاتھ ےہ ویکہکن ارطسچ ہر ظفل ہر ا یث‬ ‫ےک اقمےلب ںیم اس اک رتہمج اتلم ےہ کیل اصقنن ی ےہ ہک سج رطچ دورسی اتکوبن وک ڑپاتھ ےہ ان ےس ارثی‬ ‫سلسم ڑپھ سکیے اور ہن اس ےس ارث وبقل رک اتکس ےہ۔ ایس رطچ یالبئ ےکی‬ ‫وبقل رکیا ایس رطچ رتہمج قرا ن وک ہن وت ی‬ ‫ث اک رتہمج اگل ربمن رپ درچ ایک اجیا ےہ ا ت یسک رتہب ےس رتہب ومضمن وک ےلی‬ ‫رتےمج یک ریپوی ںیم قرا ن یک ہر ا ی ی‬ ‫رک اس ےک رقفے رقفے وک اگل رک دںی اور اورپ ےچین ربمن ھکل رک اےس ڑپںیھ ا ت وک وخد وسحمس وہ اجےئ اگ۔ی‬ ‫ایک رموبظ سلسم ابعرت ےس وج ارث وہ اتکس ےہوہ خڈا خڈا ےس ںیہن وہ اتکس ےہ۔ایک اور یری وہج وجومالیا ےنی‬ ‫یظفل رتہمج ےک ریغ ومرث وہےن یک ایبن یک ےہ وہ ی ےہ ہک قرا ن اک رطر ایبن رحتریی ںیہن ہکلب رقتریی ےہ اسوک‬ صفحه 90 ‫ی‬ ‫‪/ (89‬ومالیا دیس اوب االیلع ومدودی یک قراین خڈامت اک صتخم اجیرہ‬ ‫لقتنم رکےت وقث رقتری یک ریان وک رحتری یک ریان ںیم دبتلی ہن ایک اجےئ اور وجن اک وتن اس اک رتہمج رک داالی‬ ‫رک رہ اجیت ےہ ی وت ست وک ولعمم ےہ دوعت اسالیم ےک ےلسلس ںیم حست‬ ‫اجےئ وت ی ساری ابعرت ریغ رموبظ وہ ی‬ ‫ومعق ورضورت ایک رقتری یبن رپ یارل یک اجیت یھت ا ت ےبطخ یک لکش ںیم ولوگن وک انسےت ےھت رقتری یک رییانی‬ ‫اور رحتری یک ریان ںیم تہب یرا فرق ےہ ےہ رقتری ںیم ملکتم اور اخمبط یار اہر بےتل ںیہ رقمر رور کیالم ںیمی‬ ‫ومعق و لحم ےک احلظ ےس یھبک ایک یہ رگوہ اک درک ہغیص اغیث رکیا ےہ اور یھبک اےس احرض ھجمس رک یراہ راستی‬ ‫حطات رکیا ےہ یھبک وادح اک ہغیص وباتل ےہ یھبک عمج ےک ےغیص اکاامعتسل رکیا ےہ‪ ،‬کیل یسک دورسی ریان ںیم قرا نی‬ ‫یک رتامجین رکےت وہےئ ارگ رقتری یک ریان وک اایتحظ ےک ساھت رحتری یک ریان ںیم دبتلی ایک اجےئ وت یری ا ساینی‬ ‫ےک ساھت ےب ریطب دور وہ یتکس ےہ قران یک رھ وسرت درالص ایک رقتری یھت وج روسل رپ یارل وہیئ اس ےکی‬ ‫وصخمص احالت ےھت‪ ،‬ھچک رضورںیت وہیت ںیھت ںیہنج وپرا رکےن ےک ےیل وہ ارتی ںیھت ارگ اس ےس اگل رکےکی‬ ‫رجمد اافلظ اک رتہمج ا دیم ےک ساےنم رھک دیا اجےئ وت تہب یس یاوتن وک ںیہن ےھجمس اگ یاوتن وک ااٹل ےھجمس اگ یالص قرا ن‬ ‫ںیم یسک زیچ اک ااضہف ںیہن ایک اج اتکس کیل دورسی ریان ںیم مہ اینت ا رادی یرت سکیے ںیہ ہک ولگ قرا ن یکی‬ ‫ےک شیپ رظنم اےکس احالت ےک ساھت وجر سکیے ںیہ یاہک یارظ‬ ‫رتامجین رکےت وقث کالم وک یسک ہن یسک دح یک اس ی‬ ‫ےک ےئل وہ وپری رطچ یاینعم وہ ی۔‬ ‫ےہہک قرا ن یک ایکی‬ ‫ومالیا ےن اس فینصت ںیم قرا ن ےک اافلظ وک اردو اجہم انہپےن ےک اجبےئ وکشش یک ی‬ ‫ابعرت وک ڑپھ رک وجوہفمم ان یک ھجمس ںیم ا یا ےہ اور وج ارث اےکن دل رپ ڑپیا ےہ اےس یتح االاکمن اینپ ریان ںیمی‬ ‫لقتنم رکےک اور سج دح یک نکمم وہ اایتحظ وک وحلمظ رےتھک وہےئ اس ارم اک وپرا اامتہم ایک ہک قرا ن یک اینپ ابعرتی‬ ‫ایبن یک ینتج ا رادی دیتی ےہ اور ایبنیک ااجرت دیتی ےہ ہک ےس اجتور ہن رکںی ی۔‬ ‫ف‬ ‫‪)5‬فینصت دشہ ریسفت‪ ،‬ریسفت میہفت قران اک اعتر ی‬ ‫وہشمر رامہن رحتیک اسالیم ےک قدئ ومالیا اوب ایلع ومدودی یک فینصت دشہ ریسفت ‪ 1949‬ںیم اساعت یڈری وہیئ یی‬ ‫ریسفت ھچ دلجون رپ لمتشم ےہ یاک و دنہ ںیم درونجن ایڈنشی لکن ےکچ ںیہ اس ریسفت ےک ےنھکل ےک رحماکتی‬ ‫شیپ رظن املعء اور نیققحم ےک رظنیات ںیہن ےہی‬ ‫فنصم ےن وخد ان اافلظ ںیم ایبن ےیک ںیہ ‪،‬اس اکم ںیم ریمے ی‬ صفحه 91 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪90( /‬‬ ‫نی یک لیصحت ےس افرع وہےن ےک دعب قرا ن یجم‬ ‫اور ہن ان ولوگن یک رضوریات ںیہ وج رعیب ریان اور علوم ںیم د ی‬ ‫اطمہعل رکیا اچےتہ ںیہ ہکلب اےسی رضحات ےک ےیل تہب ےسوسا لئ ایہم وہن ےگہکلب ی ان ولوگنی‬ ‫اک رہگا قیقحت ی‬ ‫ےئلیک وکشش ےہ وج علوم قرا ن ےک وعیس دریخے ےس اافتسدہ ںیہن رک سکیے ی ان یک دقرت ںیم ںیہن ےہ ایسی‬ ‫ےیلںیم ےن اس وک ا سان ریان ںیم ےنھکل یک وکشش یک ےہ۔یہی اس ریسفت اک امنیان یوفص ےہ ۔قرا ن یک وج‬ ‫ا یات اکانئیت اقحئ ےس لعتم ںیہ ان رپ یری دمعہ وگتفگ یک یئگ ےہ ایس رطچ وااعقت نج یک قیقحت ےک ےیل یملعی‬ ‫ا یار اور یاریخی اقحئ ےس واتیعق ولطمت ےہ ان ےک ایبن ںیم تہب ایھچ رطچ وکشش یک یئگ ےہ ۔ رشمنیکی‬ ‫ےک ارتعااضت و اہبشت ےک رد ںیم یھب اکیف اکم ےہ اس وک اس ریسفت اک ہطقن امپتار قرار دیا اجاتکس ےہ۔ ایس رطچی‬ ‫قرا ن اک یالبئ اور ذمبہ احصفئ ےس اقتیلب اقمہلب ایک ےہ اہجن ںیہک رضورت ڑپی واہن یالبئ ےس یھب اافتسدہی‬ ‫ت‬ ‫ایک ایگ ےہ۔ ہلی دو دلجون ںیم ااصتخر یک راہ ایتخر یک ےہ اور ریسفت ودحیث ےک رماعج یک رطف مک اافتلت ایکی‬ ‫ریسفت ھچی‬ ‫ےہ رسیتی ےس یٹھچ دلج یک دحیث اور ا یار رثکبت لقن ےئک ےئگ ںیہ ۔اردو ریان ںیم ی رتہمج و ی‬ ‫دلجون رپ لمتشم ےہ ہکبج داین یک یئک ریاونن ںیم ااکس رتہمج وہ اکچ ےہ۔ی‬ ‫ومالیا ےن اینپ ریسفت ےک لعتم اہک ‪:‬ریمی ساری وتایاایئن اور وکیشش احل ےک ولوگن یک خڈمت ںیم رصفی‬ ‫وہریہ ںیہ لبقتسم ےک ولوگن ےئلیک درییا اکم ریمی ریسفت ےہ"ی‬ ‫اس میظع اکم وک ااجنم دےنی ےک ےئل ومالیا ےن سیت سال سلسم تنحم یک اور اس دوران ات فلتخم لکشم رتنیی‬ ‫احالت ےس زگرے ۔میہفت ارقلا نی ےک ا اغر ںیم ومالیا اک ایخل اھت ہک ی دو دلجون ںیم فلتخم وحایش ےک ساھتی‬ ‫ت‬ ‫ےک دعب ہلی دلجی‬ ‫لمکم وہ اجےئ یگ اور اس وک لمکم رک ےک وہ ریست و دحیث رپ اکم رکںی ےگ کیل رشوع رکےن ی‬ ‫ےس ا رخی دلج یک اطمہعل اشمدہہ اور ایخالت یک وتعس یک وہج ےس نفص یتالت یھب یریتھ یئگ اور اس رطچ ھچی‬ ‫میخض دلجون ںیم اس اکم یک لیمکت وہ یکس۔ ومالیا ےن دابیہچ ںیم رحتری ایک ہک ںیم خڈا ےس داع رکیا وہن ہک سجی‬ ‫رغص ےک ےئل ںیم تنحم رکیا اچاتہ وہن وہ وپری وہ۔ میہفت ارقلا ن ایک سادہ ریسفت ںیہن ےہ ہکلب ومالیا یک رمعی‬ ‫رجتیات رکف و دتیر اک وچنر ےہ اس ںیم ومالیا ےن دقی و خڈیڈ ہفسلف ‪،‬رمعاین علوم اور علوم رشہیعی‬ ‫رھب ےک اشمدہات ی‬ ‫ےک لعتم وج یھب اطمہعل ایک اس ست اک اس ریسفت ںیم رھبوپر اامعتسل ایک۔ ومالیا اوب االایلع ومدودی اک رطر قیقحتی‬ ‫ےہ وت ےنھکل اک لسلستی‬ ‫ںیہ حت وکیئ لکشم اقمم ا یا ی‬ ‫یالکل ساکفٹنئ ےہ وہ ہشیمہ ایلص امخڈ یک رطف روجع رکےت ی‬ صفحه 92 ‫ی‬ ‫‪/ (91‬ومالیا دیس اوب االیلع ومدودی یک قراین خڈامت اک صتخم اجیرہ‬ ‫عطقنم رکےک ہقلعتم ا یات یا اافلظ وک ےنھجمس ےک ےیل ےتفہ یا ےنیہم رصف رک دےتی اورحت یک رشچ دصر ہن وہاجےئی‬ ‫میہفت ارقلا ن مظن قرا ن اک ایک رفنمد وصتر شیپ ایک ہر وسرہ ےک یاریخی سپ رظنمی‬ ‫اس وقث یک اےس رحتری ہن رکےت ی‬ ‫اور رمکری ومضمن وموضاعت اک نیعت ایک یہقف ااکحم یک رشتحی اور یہقف اکمیث رکف اک ہطقن رظن قرا ن رکی یکی‬ ‫ومجمیع امیلعتت اور قرا ن ےک اتبےئ وہےئ اظنم اخالق و دمتن ےک ومجمیع اخہک یک رونش ںیم اکم یک واضحت یکی‬ ‫ریسفتی اقمدص یک اخرط ارص ارقلا ن اک رفسی‬ ‫رصع احرض ےک دنہواتسین اور یااتسکین رسفمنی ںیم ےس یسک ےن یھب ی‬ ‫ںیہن ی رشف رضحت ومالیا اوب االایلع ومدودی ےک یہ ےصح ںیم ا اکس ا ت ےن واہن اج رک مشچب ان زیچون وک داھکیی‬ ‫اور اھجمس دقی یاومن یک خڈیڈ یاومن ےس قیبطت یک ےشقن انبےئ ریسفت وصتریںی ںیل اور میہفت یک رسیتی دلج ںیمی‬ ‫ان امتم زیچون وک سام ایک اور اشمدہات وک املصح ایبن ایکمیسقت کلم ےک دعب یااتسکن ےک اصحت ادتقار ہقبطی‬ ‫ےن دعتمد ونعایات ےک تحت ا ت وک یئک یار رگاتفر رک ےک دیق ایک کیل دیق دو دنب ںیم یھب ومالیا ےن اس اکم وکی‬ ‫اتمرث ہن وہےن دیا اور لسلستےک ساھت اجری و ساری راھک ی۔‬ صفحه 93 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪92( /‬‬ ‫اصمد یر‬ ‫رہفستی ی‬ ‫یی‬ ‫‪ .1‬قرا ن رک ی‬ ‫‪ .2‬ارادااعملرف؛ویکتپتڈییا ی‪،‬اوب االیلع ومدودیی‬ ‫‪ .3‬اسالکم ررسیچ اڈیکیمی‬ ‫ی‬ ‫‪ .4‬اسالیم ذہتبی اور اس ےک اوصل یو ابمدی ی‪ ،‬اوب االیلع ومدود ی‬ ‫ی‬ ‫‪ .5‬اسالیم ریاستی ی‪ ،‬اوب االیلع ومدود ی‬ ‫ی‬ ‫‪ .٦‬رپدہ ی‪ ،‬اوب االیلع ومدود ی‬ ‫ی‬ ‫‪ .7‬اہجد یفیالاسالم ی‪ ،‬اوب االیلع ومدود ی‬ ‫ی‬ ‫‪ .٨‬خالتف و تیکلم ی‪ ،‬اوب االیلع ومدود ی‬ ‫ل‬ ‫‪ .9‬رومر ےب وخدیی ی‪،‬عالہم دمحم اابق ی‬ ‫ی‬ ‫‪ .10‬مہف ارقلانی ی‪ ،‬اوب االیلع ومدود ی‬ ‫ی‬ ‫‪ .11‬ہلئسم ربج و دقر ی‪ ،‬اوب االیلع ومدود ی‬ ‫ی‬ ‫‪ .12‬امنر ی‪ ،‬اوب االیلع ومدود ی‬ ‫‪ .13‬وناےئ وقث ‪sep,2016 24‬ی‬ ‫ی‪14. Prr.hec.gov.pk‬‬ ‫‪15. Shodhgang.inflibnet.ac.in.bitstrea‬‬ صفحه 94 ‫لمسل‬ ‫مپ‬ ‫ی‬ ‫ق‬ ‫ق‬ ‫امت اکیصتخمیاج یر یہ‬ ‫ین خڈ ی‬ ‫جح االسال یم وا نییاقییسحمی راتئییکی ریا ی‬ ‫رسفمقریانی ی‬ ‫ی‬ ‫دنسیہ‪:‬دیسہ دعلی افہمط وقن ی‬ ‫ون ی‬ ‫رظن یاین‪ :‬وعن یلع اجروی‬ ‫‪1‬‬ ‫‪2‬‬ ‫خالہص ی‪:‬‬ ‫لم‬ ‫ی قیقحت رسفم ورتممج قران جح االسالم وا سلپن ااغ سحم قراتئ یک قراین ویملع خڈامت اک ایک صتخم اجیرہ ےہ ی۔‬ ‫اس قیقحت ںیم ایک دقمہم اور دنچ ونعایات ایبن ےیک ےئگ ںیہ ۔دقمہم ںیم صتخما قیقحت اک وموضع اور دصقمی‬ ‫ایبن ایک ایگ ےہ ی۔‬ ‫دقمہم ےک دعب ادہاف قیقحت وک اچر ونعایات ےک درعی ایبن ایک ایگ ےہ۔ان ونعایات ںیم ااغقراتئ اکی‬ ‫اعترف ی‪،‬ان یک قراین خڈامت اک اجیرہ‪،‬ان یک یھکل یئگ ضعب بتک اک اعترف اور ان یک فینصت ریسفت ونر اک اعترفی‬ ‫ایگ ےہ ی۔‬ ‫ایبن ایک ی‬ ‫ت‬ ‫ےلہپ ونعان ےک تحت ااغ قراتئ ےک وادل اک اعترف‪،‬ات یک حصتالت دنی‪،‬ات ےک اسایڈہ ‪،‬ریسفت ومنہن ےک رسفمانی‬ ‫میہفت قران ےک ےیل ات یک رگان امی خڈامت اک یڈرکہ ایک ایگ ےہی‬ ‫ےک رگوہ ںیم ومشتیل‪ ،‬ریسفت ونر اک یااغر اور ی‬ ‫۔دورسے ونعان ےک تحت ات یک دیچہ دیچہ قراین اعفلپیون اک یڈرکہ ےہ‪،‬رسیتے ونعان ےک تحت ات یک ضعبی‬ ‫بتک اک صتخماعترف شیپ ایک ایگ ےہ ہکبج ارخی ونعان ےک تحت ات یک رگان امی فینصت ریسفت ومن یہن اک صتخمی‬ ‫اعترف شیپ ایک ایگ ےہ۔ارخ ںیم اناصمدر یک رہفست دی یئگ ےہ نج ےس اس قیقحتںیم اافتسدہایک ایگ ےہ ی۔‬ ‫لمسل‬ ‫وگ ہک ی صتخم ولعمامت جح االسالم وا مپن ااغسحم قراتئ ےک الروال خڈامت ےک ساےنم وسرچ وک رچاعی‬ ‫داھکےن ےک رتمادف ںیہ اہتبل اس قیقحت ےک درہعی اتی یک ےب متال قراین و یملع خڈامت رخاچ نیسحت اچنہپےنی‬ ‫یک وکشش یک یئگ ےہ ی۔‬ ‫اتسکن‬ ‫‪ 1‬۔ ریسفت اور علوم قرا ن ‪ ،‬ای لف یک طاہبل‪،‬یا ی‬ ‫ٹس‬ ‫‪ 2‬۔ وکرسرجینم‪ ،‬ایفطصملٰ وروچلئ ویوینر ی‬ صفحه 95 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪94( /‬‬ ‫ہم‬ ‫املکت‪:‬قراتئ‪،‬قرا ن‪ ،‬ریسفت‪ ،‬یخڈامت‪ ،‬ردنانیگ ی‬ ‫دیلکی ی‬ ‫ہم‬ ‫دقم ی‬ ‫قران یاک اتکت دہایث ےہ ۔اہتبل اس ےس دہایث احلص رکےن ےک ےیل رضوری ےہ ہک اس زجعمہ اجوداین ےکی‬ ‫ےہ‪َ :‬ول َ َق ْدُ‬ ‫دنمراجت اک مہف و ادراک احلص رکےن یک وکشش یک اجےئ۔خڈاودن اعتمل اینپ اتکت یکح ںیم فرامیا ی‬ ‫ان لِل ِذکْ ِر فَھَ ْل ِمن م َد ِک ُر(رمق‪ )17 /‬رتہمج ‪ :‬مہ ےن اس قران وک تحیصن ےک ےیل اسان انبیا وت وکیئ ےہی‬ ‫ی َ َس ْرنَا الْق ْر َ‬ ‫تحیصن وبقل رکےن واال ی؟‬ ‫ےیل ےہ وج اس راہ ںیم یعس و وکشش رکےت ںیہ ویکہکن خڈاودن اعتمل ےن اینپی‬ ‫ارگہچ ی اساین رصف ان افراد ےک ی‬ ‫ےیل ویہ زیچ ےہ سج یک وہ وکشش رکیا ےہ” ـ‬ ‫یاک اتکتںیم یہ فرامیا ےہ ـ”انسانی ےکی ی‬ ‫مسل‬ ‫رعت افراد یک ےہ ) ےک ےیلی‬ ‫وطل یاری ںیم اس دقمس اتکت وک ومعم مپن (نج ںیم ایک یری دعتاد ریغ ی‬ ‫قیل مہف انبےن ےک ےیل املع ء ہقح ےن ےب متال خڈامت ااجنم دی ںیہ۔ان رونش اتسرون ںیم ےس ایک جحی‬ ‫لمسل‬ ‫مہف قران وک ولوگن ےک ےیل اسان انبےن ںیم ےب متال خڈامت‬ ‫االسالم وا مپن ااغ سحم قراتئ ںیہ وہنجن ےن ی‬ ‫صتخم اجیرہ ےہ ۔اہتبل ی صتخم اکوس دنمسری‬ ‫رتحمم یک ان الروال اکووشن اک ایک ی‬ ‫ااجنم دںی ںیہ۔رری رظن قیقحت ااغ ی‬ ‫ےک ایک رطقہ یک تیثیح ریتھک ےہ۔اس قیقحتںیم مہ درچ دلی وموضاعت اک اجیرہ ںیل ےگ ی۔‬ ‫قیقحت‬ ‫‪ 1‬ی) اھڈاف ی‬ ‫لمسل‬ ‫مپ‬ ‫ق‬ ‫ف‬ ‫‪1‬۔ جح االسالم وا ن ااغ سحم راتئ اک صتخم اعتر ی‬ ‫‪2‬۔میہفت قران رکی ےکیےیل یک یئگ ات یک خڈامت اک صتخم اجیر یہ‬ ‫ف‬ ‫‪3‬۔امیلعتت اور اخالق قراین ےک وموضاعت رپ یھکل یگ ات یک اتکوبن اک اعتر ی‬ ‫ف‬ ‫‪4‬۔ات یک فینصت دشہ ریسفت ‪،‬ریسفت ونر اک اعتر ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ صفحه 96 ‫ی‬ ‫لمسل‬ ‫مپ‬ ‫‪/ (95‬رسفم قرا ن جح االسالم وا ن ا قی سحم قرا تئ…‬ ‫‪1‬۔ جح االسالم سحم قراتئ اک اعترف‬ ‫لمسل‬ ‫ف‬ ‫افل‪:‬یجح االسالم وا مپن ااغ قراتئ ےک وادل رتحمم اکیاعتر ی‬ ‫ااغقراتئ سال ‪ 1324‬رجهی ںیم اریان ےک ایک رہش اکسان ںیم دیپا وہےئ۔ات ےک وادل اک یام یلع یقن اھت۔اتی‬ ‫ےک رموحم دادا راض اخن ےک رامےن ںیم (وج ہک ایک اسالم دنمش رمکحان اھت ) اکسان ےک ولوگن ےک ےیل اےنپرھگی‬ ‫ںیم قران ےک درس اک اامتہم ایک رکےت ےھت۔ات ےن اینپ ردنیگ اک ایک ہصح ایس اکم ںیم رصف ایک ذہلا ایسی‬ ‫انمسپت ےس ات ےک اخدنان اک یام قراتئ وہشمر وہا۔ات ےک دادا یک وافت ےک دعب ات ےک وادل رتحمم ےن یھبی‬ ‫اےنپ وادل ےک شقن دقم رپ ےتلچ وہےئ اےنپ رھگ رپ قراین دروس ےک ےلسلس وک اجری راھک ہکلب مریڈ یراھےت وہےئی‬ ‫اسمخڈ ںیم یھب اس ےلسلس اک ااغر ایک۔ایس انمسپت ےسات ےک وادل ااتسد قرایث ےک ونعان ےس وہشمر وہےئ۔ی‬ ‫ات ےک وادل ےسیج یہ ادان یک اوار سپیے اینپ داکن اک دروارہ دنب رکےت اور امنر اول وقث ےک ےیل دجسم اک رچ رکےت۔ی‬ ‫اوھنن ےن اینپ وکوششن ےس تہب یس اسمخڈ وک ایاد ایک اور ان ںیم قران یک دترسی یک اینبد ریھک۔اےنپ ایہن اکری‬ ‫اہیئ ریخ یک بولث ات ےک وادل وک خڈا ودن اعتمل ےن ایک نئمطم اور رعافن و تمکح ےس رپ روچ اطع فرامیئی‬ ‫یھت۔رصف ایک ایخل وج ان وک رطضمت رکھتا اھت وہ ی اھت ہک‪ 40‬سال رمع زگرےن ےک یاووجد اصحت فرر یدن ہنی‬ ‫تیب اہلل یک اعسدت بیصن وہیئ ‪،‬واہن ات ےن اےنپ رپورداگر ےکی‬ ‫وہےئ ےھت۔اہین یک ہک ایس دوران ان وک جح ی‬ ‫وضحر ایک اےسی فرردن یک داع یک وجغلبم قران اور غلبم دنی خڈا وہ۔خڈا ودن اعتمل ےن اےنپ رکم ےس ات یک داع وکی‬ ‫وبقتیل اک رشف اشخب اور ات وک فرردناطع فرامےئ نجیںیم ےس ضعب غلبم دنی ےنب۔ (‪ qaraati.ir‬ی)‬ ‫ت‬ ‫اغر‬ ‫ت‪:‬ی حص یتالت دنی اک ا ی‬ ‫ااغ قراتئ ےن‪ 14‬سال یک رمع ںیم دنی میلعت اک ااغر ایک۔‪ 1‬سال یک وحرہ اکسان ںیم ڑپ ھیے ےک دوران ات رموحمی‬ ‫ا یث اہلل احچ خیش یلع اق یفجن دقس رسہ ےک خلسات قراین ںیم رشتک رکےت رےہ سج یک بولث ات ےک دلی‬ ‫ںیم قران یک تبحم دیبار وہیئ سج اک ہمشچ اچ یھب اجری ےہ۔ات ےک رتشیب اطماعلت قران اور ریسفت قران ےسی‬ ‫ےھت۔یتح حت ات ےن وحرہ هیملع مق ںیم لیصحت ملع اک ااغر ایک وت اےنپ وحروی دروس ےک رمہاہ اےنپی‬ ‫لعتم ی‬ ‫ںیم ےچنہپ وت اےنپ اطماعلت‬ ‫دووتسن ےکساھت ریسفت عمجم اایبلن ےک ابمہثح اک یھب ااغر ایک‪ ،‬اور حت ات درس اخرچ ی‬ صفحه 97 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪96( /‬‬ ‫اور ابموثحن وک خالےص یک وصرت ںیم عمج رکےن اک ےگل ی۔‬ ‫تیل‬ ‫چ‪:‬یریسفت ومنہن ےک رگوہ رسفمان ںیمیومش ی‬ ‫حت ااغ یارص اکمرم ریشاری دامت یراکہت ےن املعءو فصالء ےک ایک رگوہ ےک رمہاہ ریسفت قران اک ااغر ایک وت ات ےنی‬ ‫اےنپ ونےتش ان یک خڈمت ںیم شیپ ےیک نج وک اوھنن ےن دنسپ ایک اور اس رطچ ات رسفمان ےک اس رگوہ اک ہصحی‬ ‫نب ےئگ۔رقتابی ‪ 15‬سال ےک رعےص ںیم ریسفت ومنہن یک ‪ 27‬دلجںی لمکم وہیئ‪،‬وج ہک اچ ےک دن یک وبقمل اعم‬ ‫ےہ اور دعتمد یار اھچیپ اج یکچ ےہ۔اس ریسفت اک دعتمد ریاونن ںیم رتہمجیھب ایک اج اکچ ےہ ی۔‬ ‫ونر‬ ‫د‪:‬یا اغر ریسفت ی‬ ‫سج وقث ریسفت ومنہن یک فینصت رقتابی ادیھ لمکم وہیئ یھت یث اریان ںیم انقالت اسالیم وک اکایمیب بیصنی‬ ‫رہطمی دقس رسہ ےک وشمرہ اور اامم ینیمخ (رہ) یک ااجرت ےس ویلیٹیرن رپ دروسی‬ ‫وہیئ اور ااغ قراتئ ےن سھتڈ ی‬ ‫مہف دروس اک ااغر ایکی‬ ‫قراین اک ااغر ایک۔ایس دوران ات ےن ریڈوی رپ اہنیئ وح ےک یام ےس ومعم رمدم ےک ےیل اسان ی‬ ‫وج ہک اچ یک اجری ںیہ۔ایس ےک دعب دووتسن ےک ارصار رپ ریڈوی ےک ان دروس وک اور اینپ یھکل یئگ یاداوتشنی‬ ‫وکعمج رک ےکاور ھچک فصالء یک دمد ےس یار ونیسی اور دتونی رک ےن ےک دعبریسفت ونر ےک ونعان ےس اھچیا ی۔‬ ‫ھ‪:‬یا قی قراتئ ےک اسایڈ یہ‬ ‫ل‬ ‫ع‬ ‫ظ‬ ‫مق ادقملس ںیم دمرہس رموحم ایث اہلل ا می گلتااگیین دقس رسہ ںیم لیصحت ملع یک اور اینپ میلعت وکی‬ ‫ات ےن ی‬ ‫لمکم رکےن ےک ےیل فجن ارشف رشتفی ےل ےئگ۔میلعت لمکم رک ےک واسپ مق رشتفی الےئ۔ات ےن ومجماع‪1٦‬ی‬ ‫سال اکسان ی‪،‬مق ‪،‬دہشم اور فجن ںیم میلعت احلص یک۔ات ےک اسایڈہ ںیم ایثی اہلل وبصری دامت یراکہت‪،‬رموحمی‬ ‫ایث اہلل احچ خیش یلع ااغ یفجن دامت یراکہت سام ںیہ ی۔‬ صفحه 98 ‫ی‬ ‫لمسل‬ ‫مپ‬ ‫‪/ (97‬رسفم قرا ن جح االسالم وا ن ا قی سحم قرا تئ…‬ ‫امت‬ ‫چ‪:‬یمیہفتیقرا ن ےک ےیل ا ت یک خڈ ی‬ ‫ےیل اسکین رضوری ںیہ ایس ےیل اتی‬ ‫ات ےک ایخل ںیم اسالم اور قران یک امیلعتت ہر ہقبط اور ہر رمع ےک افراد ےک ی‬ ‫میہفت اسان رکےن اک زعم ایک‪،‬اور ایسی‬ ‫چب وہ وجان وہ یا وبراھ وہ ےک ےیل قران یک ی‬ ‫ےناعمرشے ےک ہر فرد وخاہ وہ ی‬ ‫ےیل ات ےن ارادہ ایک ہک اعمرف قراین وک اسان اور سادہ ریان ںیم وچبن اور وجاونن یک اچنہپیا اجےئ۔ایس ےیلی‬ ‫ات اکسان واسپ اےئ اور‪ 7‬افراد ےک ساھت اےنپ یغیلبت یریاےم اک ااغر ایک۔ی کالںیس ونوجاونن ںیم تہب وبقملی‬ ‫ن کالوسن یک اخرطمق ےس اکسان رشتفی ےل اجےتےھت‪،‬ات وسےتچ ےھت ہک قران ںیمی‬ ‫وہںیئ ۔ات ہر ےتفہا ی‬ ‫دیسن دااتسںین وموجد ںیہ اور ربمغیپ ارکم ص ےن اںیہن دااتسونن یک دمد ےس املسان اور اوبدر ےسیج افراد یکی‬ ‫رتتیب یک سپ ںیمہ یھب ان ےک اوسہ ہنسح یک ریپوی رکین اچےیہ۔ان کالوسن ںیم بجعت اور ییات ی یھت یک ایکی‬ ‫ابع ابق واال صخش متٹر رپ اجےن ےک اجبےئ کیلب وبرد اور اچک ےک درعی ڑپاھ راہ ےہ۔ااغر ںیم ضعب افراد ےنی‬ ‫ہکن ااغ قراتئ وک اےنپ اکم یک دریگتس رپ وپرا اامین اھت ات ےن ان ارتعااضت رپ وکیئ وتہجی‬ ‫ارتعااضت ااھٹےئ کیل ویک ی‬ ‫ںیہن دی اور ذگست رامنیےک ساھت ان کالوسن یک وبقمتیل یک بولث ارتعااضت وحم وہےت ےئگ ی۔‬ ‫ث اور یاریث اک ادنارہ اسی‬ ‫اکسان ےک دعب مق ادقملہس ںیم یھب ایس روس رپ کالوسن اک ااغر ایک ایگ۔ان کالوسن یک اافدی ی‬ ‫م‬ ‫یات ےس اگلیا اج اتکس ےہ ہک ایک دن ایث اہلل سکپیی دامت یراکہت ات یک کالس ںیم رشتفی الےئ اور فرامیا ہکی‬ ‫ااغ قراتئ ات ریمے ساھت ایک اعمملہ رک ںیل۔ات اینپ ان کالوسن اک وثات ےھجم دے رک اس ےک بےل وحرہ ںیمی‬ ‫ڑپاھیئ ریمی کالوسن اک وثاتیےل ںیل۔‬ ‫ساہ ےک دور خکومت ںیم ااغ وک ویلیٹیرن رپ ان دروس ےک ارجاء یک دوعت دی یئگ کیل ات ےن طاوغیت خکومتی اکی‬ ‫دست و یارو اننب وبقل ہن ایک۔اےنپ اکم ےس قشع یک بولث ااغ ےن رقتابی وپرے اریان ںیم رفس ےیک اور امتم انمقطی‬ ‫ت‬ ‫ںیم کالوسن اک ارجاء ایک۔انقالت اریان یک اکایمیب ےک دعب حت ات ہلی دہعف ٹ وی رپورگام یک راکیدیگ ےک ےیلی‬ ‫ےئگ وت اکرونکن یک اکٹریث وک ہلبق یک تمس یھب ولعمم ںیہن یھت۔اوھنن ےن ات ےک رپورگام ںیم تہب راکوںیٹی‬ ‫داےنل یک وکشش یک اور حت اکایمت ہن وہےئ وت ےنہک ےگل ہک ات رواحتین ےک ابلس ںیم رپورگام ںیہن راکیردی‬ ‫ینیمخ (رہ)ی‬ ‫رکوا سکیے ںیہ۔کیل ااغ ےن ایکن یات امےنن ےس ااکنر رک دیا اور اہک ہک ںیم ات یک روی یک اکشیث اامم ی‬ ‫ےس رکون اگ یث وہ اخومس وہ ےئگ اور ااغ ےن ابلس رواحتین ںیم یہ وہ رپورگام راکیرد رکوایا اور ساولن ےس یی‬ صفحه 99 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪98( /‬‬ ‫رپورگام ٹ وی رپ شیپ ایک اج راہ ےہ۔اس رپورگام یک بولث ات اامم ینیمخ (رہ) ےک وصخیص فطل و انعیث ےسی‬ ‫دیفتسم وہےئ۔ات ےن ان رپورگون ےک وعص یھبکیقح ازلچمت ووصلںیہن ایک ی۔‬ ‫‪2‬۔ ا ت یک خڈامت اک صتخم اجیر یہ‬ ‫وےسی وت ات ےن امیلعتت قران وک فروع دےنی اور فرد فرد یک اچنہپےن ےک ےیل وکیئ دہقیق فرو ذگاسیت ںیہن ایکی‬ ‫اہتبل ات ضعب خڈامت اک مہ یاوصخلص یڈرکہ رکںی ےگ۔(ویکی ڈیپیا ی)‬ ‫ی‬ ‫‪ .1‬تہصتی وساد اومر ی‬ ‫امنر‬ ‫‪ .2‬اتسد اقہم ی‬ ‫ن‬ ‫‪ .3‬رمکر فریگنہ دراہسیی ار قرا ی‬ ‫ع‬ ‫( ج ی)‬ ‫‪ .4‬اینبد فریگنہیرضحت دہمیی‬ ‫ین‬ ‫‪ .5‬ومهسس رتوجی فرھتگ قرا ی‬ ‫ی‬ ‫‪ .٦‬اتسد ریسفت قران رک ی‬ ‫نی‬ ‫‪ .7‬اتسد قران و اعمرف د ی‬ ‫‪ .٨‬یلیویرن اور ریڈوی رپورگام یر‬ ‫ن‬ ‫‪ .9‬وچبن اور ونوجاونن ےک ےیل قران دروس قرا ی‬ ‫ن‬ ‫‪ .10‬یافیل بتک و ریسفت قرا ی‬ ‫نی‬ ‫‪ .11‬ٹ وی اور ریڈوی رپورگامر ےک درعی غیلبتید ی‬ صفحه 100 ‫ی‬ ‫لمسل‬ ‫مپ‬ ‫‪/ (99‬رسفم قرا ن جح االسالم وا ن ا قی سحم قرا تئ…‬ ‫ف‬ ‫‪3‬۔ امیلعتت اور اخالق قرا ین ےکوموضاعت رپ یھکل یگ ا ت یک اتکوبن اک اعتر ی‬ ‫جح االسالم ااغ قراتئ یک یملع خڈامت ےبامشر ںیہ اہتبل مہ ان ںیم ےس دنچ اک یڈرکہ رصف یام یک دح یک رکںیی‬ ‫ےگ اور ضعب امہ بتک اک اعترف شیپیرکںی ےگ ی۔‬ ‫وموضاعت قران ےس لعتم ںیہ ےسیج ہک اہجن و انسان ار دیڈاگہ قران‪،‬یا قران دری‬ ‫ات یک افینصتت ںیم رتشیب ےک ی‬ ‫رس رنیم وح‪،‬دقیقئ یا قران‪،‬رپشس و یاخس اہی قراین‪،‬ریسفت قران رکی(ایاتی یرذگیڈہ)ویرہ دانسگاہ‪،‬ریسفتی‬ ‫ت ینیسح در رپوت قرانی‪،‬قران و دغری‪،‬راضمن یای‬ ‫ونر‪،‬ریسفت وسرہ ارلنمح و واہعق‪،‬ایپم اہی قران یرای وجایان ی‪،‬تہص ی‬ ‫ت‬ ‫قران‪ ،‬مپتالت ونر‪،‬ریسفت زجء ‪30‬وریغہ۔قراین ونعایات ےک عالوہ دنچ بتک متال ریسفت امنر‪ 114 ،‬ہتکن دریارہی‬ ‫امنر‪،‬اانشیئ یا امنر‪،‬رپوتی ار ارسار امنر‪،‬ویپدناہی امنر‪،‬اوصل اقعدئ اسالیم‪،‬وتدیح‪ ،‬دعل‪،‬وبنت‪ ،‬ااممت‪،‬اعمد‪،‬گتاہ‬ ‫لمسل‬ ‫مپ‬ ‫ق‬ ‫ق‬ ‫جح االسالم و ا ن راتئ‪،‬اہمرت یملعم‪،‬مین رن دترسیی‬ ‫انشیس‪ ،‬جح‪،‬ارم ہب رعموف و یھن ار متکر‪،‬اخرطات ی‬ ‫ےس دنچ اتکوبن اک صتخم اعترف درک‬ ‫رہش اسالیم‪،‬کبس ردنیگ اسالیم وریغہ ۔ات مہ ان ںیم ی‬ ‫و غیلبت‪،‬امیسی نکسم و ی‬ ‫ںیہ‬ ‫رکےت ی‬ ‫ن‬ ‫فل)یراضمن یا قرا ی‬ ‫ا ی‬ ‫ل‬ ‫م‬ ‫سل‬ ‫اتکت راضمن یا قران ےک ومفل جح االسالم وا مپنی ااغسحم قراتئ ںیہ۔ی اتکت ریسفت ونر یک اساس رپ ‪30‬ی‬ ‫دن ‪ 30‬درس ےک ونعان ےس یھکل یئگ ےہ سج یک عمج اوری یلع دمحم وتمیلس ےن یک ےہ۔اس اتکت ےک احفصت یکی‬ ‫دعتاد ‪ 120‬ےہ ۔اس اتکت ںیم راضمن رکی یک انمسپت ےس املکت قران یک رتکپتات‪،‬ریسفتی اکنت اور اہمئی‬ ‫وصعمنیم ےک کالم ےس ےیل ےئگضعب اکنت وک ‪ 30‬دن ےک ےیل مظنم ایک ایگےہ۔اس ںیم رقتابی ‪ 30‬ونعایات ںیہی‬ ‫ل‬ ‫۔رورہ‪،‬دتیر در قران‪،‬امپتارات قران‪،‬داع‪،‬ایمہ امنر‪،‬امنر ست‪،‬ارم ییارعملوف و یھن نع ا متکر‪،‬امنی‬ ‫ع‬ ‫یات‪،‬امومران الیہی‪،‬رجهت‪،‬الہ تیب‪،‬ومدت الہ تیب‪،‬ااممت و والیث‪،‬اامم رامن ج‪،‬افشعت‪،‬گتاہ و‬ ‫یافرامین‪،‬وتہب‪،‬اعمد‪،‬اافنق‪،‬دجسم‪،‬ادات اامتجیع‪،‬اخدنان وریغہ اس اتکت ےک امہ ونعایات ںیہ۔(‪)qaraati.ir‬‬ صفحه 101 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪100( /‬‬ ‫ن‬ ‫ت)یایپمیاہییقرا ن یرای وجایا ی‬ ‫ی‬ ‫ی قران یرای وجایان وسرہ دمح اور وسرہ رقبہ یک ریسفت رپ ینبم اتکت ےہ سج ےک ومفل دارٹک ومحمد وتملسی‬ ‫ایپم اہ ی‬ ‫ںیہ وج ہک ےلھچپ ‪ 30‬ساولن ےس ااغ قراتئ یک خڈمت ںیم رشایفت رےہ ںیہ اور نتم ریسفت ونر یک اگنرس ںیم ااغی‬ ‫ریسفت ومنہن اور ریسفت ونرےس اافتسدہ ایکی‬ ‫قراتئ ےک اعمون یھب ےھت۔اس اتکت یک یافیل ںیم ومفل ےن ی‬ ‫ے‬ ‫ےہ۔اہتبل ویکہکن اس اتکت ےک دنمراجت ےک اخمبط ریادہ رت ریغ یکلم افراد ےھت اسےیل ریادہ رہگ ی‬ ‫اور فسلف اطملث ےس اافتسدہ ںیہن ایک ایگ۔ااغقراتئ یک دہایث رپ ومفل ےن اس اتکت رپرظن یاین اور ونعانی‬ ‫ذگاری یک۔ی اتکت درتف یتلیعاتی اسالیم وحرہ هیملع مق ےن اھچیپ ےہ اور ‪ 2٨٨‬احفصت رپ لمتشم ےہ۔اس ںیمی‬ ‫ایبن یک یئگ ےہ ی۔‬ ‫وسرہ دمح اور وسرہ رقبہ یک امتم ایات یک ریسفت ی‬ ‫غیلبت‬ ‫چ)یمین قرن دترسی و ی‬ ‫ی‬ ‫اتکت مین قرن دترسی و غیلبت جح االسالم ااغ قراتئ یک اتکت ےہ سج یک دتونی نیسح تعنص وپر اریمی ےن یکی‬ ‫ےہ۔ومهسس یفریگنہ دراہسیی ار قران ےن اس اتکت وک اھچیا ےہ۔اس اتکت ےک لک احفصت یک دعتاد ‪ 255‬اوری‬ ‫ولصفن یک دعتاد ‪ 5‬ےہ۔لصف اول ںیم فردی وصخایصت ےک لعتم یات یک یئگ ےہ‪،‬دورسی لصف ںیم فلتخمی‬ ‫رووشن اور اہمروتن وک ایبن ایک ایگ ےہ‪،‬رسیتی لصف ںیم تحما ینعی ‪ content‬اامدہ رکےن ےک لعتم راامنہیئ یکی‬ ‫یئگ ےہ‪،‬وچیھت لصف ںیم اخمبط ےک وحاےل ےس افسرسات شیپ یک یئگ ںیہہکبج یاوچنںی اور ارخی لصف ںیم ھچکی‬ ‫امہ اکنت ایبن ےیک ےئگ ںیہ۔اس اتکت ںیم ااغ قراتئ ےک دتریسی اور یغیلبت رجتیات یک رونش ںیم ااہتنیئ دیفم اوری‬ ‫۔(‪)noorlib.ir‬‬ ‫ںیہ ی‬ ‫قیل اافتسدہ اکنت ایبن ےیک ےئگ ی‬ ‫یملعم‬ ‫اہمرت ی‬ ‫ید)ی ی‬ ‫ت‬ ‫ےہ۔ ہلی لصف اکی‬ ‫اتکت اہمرت یملعم ےک ومفل ااغقراتئ ںیہ۔ی اتکت ‪ 2٨٨‬احفصت او یر‪ ٨‬ولصفن رپینبم ی‬ ‫وموضع اررس وامپتار اکر یملعم ےہ‪،‬دورسی لصف ںیم افصت ملعم ایبن یک یئگ ںیہ‪،‬رسیتی لصف ںیم ملعم ےکی‬ ‫زیہ اہی ملعم ینعی وہ اکم وج ملعم وک سیک وصرت ااجنم ںیہن دےنیی‬ ‫وطافئ ایبن ےیک ےئگ ںیہ‪،‬وچیھت لصف ںیم رپ ی‬ ‫اچےیہ اور یاوچنںی لصف ںیم ملعم یک اہمروتن اور رووشن ےک لعتم یات یک یئگ ےہ‪،‬یٹھچ لصف تحما ےسی‬ ‫لعتم ےہ‪،‬ساوتںی لصف ںیم اخمبط ینعی سارگد ےک وحاےل ےس راامنہیئ یک یئگ ےہ اور اوھٹںی ینعی ارخی لصفی‬ صفحه 102 ‫ی‬ ‫لمسل‬ ‫مپ‬ ‫‪/ (101‬رسفم قرا ن جح االسالم وا ن ا قی سحم قرا تئ…‬ ‫ےئگ ںیہ۔اس اتکت ںیم ااغ قراتئ ےنایک ملعم قران یک راامنہیئ رکےت وہےئی‬ ‫ںیم ساری امہ اکنت ایبن ےیک ی‬ ‫تہب وخوصبریت ےس ی ایبن ایک ےہ ہک سک رطچ ایک ملعم قران درس قران وک دپسچل اور دولن ںیم وفند رکےنی‬ ‫واال انب اتکس ےہ۔ (‪)adinehbook.com‬ی‬ ‫ن‬ ‫یھ)یتہصت ینیسح در رپوت ق یرا ی‬ ‫ض اہی قراین اک ونعان دیا ےہ ینعی قراین اجمسل۔اس اتکت ےک لک احفصت یک دعتادی‬ ‫اس اتکت وک ااغ قراتئ ےن رو ی‬ ‫‪ 152‬ےہ۔ان احفصت ںیم ااغ قراتئ ےن تہب وخوصبریت ےس ایقم اامم نیسحؑ یک ووجاہت اک اجیرہ قراین اوصولن یکی‬ ‫رونش ںیم ایل ےہ۔ست ےس ےلہپ ات ےن رجهت‪،‬اہجداورایحت وایعق یہش رپ رونش دایل اور اس ےک دعب اویل‬ ‫االرم وکن ےہ؟رحتک اامم نیسحؑ یر اساس قران‪،‬ایقم یراےئ اص یالچ اجہعم‪،‬ولجہ اہی قران در رکیال‪،‬ےکی‬ ‫وموضاعت رپ رونش داےتل وہےئ وعام احدہث رکیال ایبن ےیک ںیہ۔اس ےک دعب ات واہعق رکیال ںیم سامی‬ ‫یاران اامم نیسح ؑ ےک نیقی‪،‬رکیال ںیم وخانیت ےک رکدار‪ ،‬ایاالضفلؑ ےک ااثیر اور رضحت ربنی س ےک ابطخت ےکی‬ ‫لعتم ایبن رکےت ںیہ۔اس اتکت اک ست ےس وخوصبرت اور رفنمد ہصح وہ ےہ اہجن ات قران یک فلتخم ایات وکی‬ ‫یک سلجم ےس انمسپت ریتھک ںیہ یای‬ ‫دہشا رکیال یک انمسپت ےس ایبن رکےت ںیہ متال وہ ایات وج رضحت یلع اربک س ی‬ ‫ت ںیم تہبی‬ ‫وہ ایات وج انجت قمس یک اہشدت ےس انمسپت ریتھک ںیہ اور ارخ ںیم ات ےن رعش یک وصر ی‬ ‫وخوصبریت ےس اامم نیسحؑ اور یب یب ربنی س یک میسقت اکر وک ایبن ایک۔ی اتکت الہ متٹر و سلجم ےک ےیل نقپتای‬ ‫رتہبنی ااختنت یایث وہ یتکس ےہ ی۔‬ ‫یم‬ ‫یو)یکبس ردنیگ اسال ی‬ ‫اتکت کبس ردنیگ اسالیم وک ریسفت ونر یک اساس رپ اھکل ایگ ےہ۔اس ےک دمون یلع دمحم وتمیلس ںیہ۔اس اتکت ےکی‬ ‫لک احفصت ‪ 15٦‬ںیہ۔دقمہم ںیم قران اتکت ردنیگ ےک ونعان ےس انساین ردنیگ یک لیکشت ںیم قران یک ایمہی‬ ‫اور رضورت ایبن یک یئگ ےہ۔اتکت وک دو وصحن ںیم میسقت ایک ایگ ےہ۔الہپ ہصح یاوراھ ینعی نیقی یا ااقتعدات رپی‬ ‫لعتم ےہ۔ااقتعدات ےک ہصح ںیم خڈا رپ نیقی‪،‬روسلی‬ ‫لمتشم ےہ ہکبج دورسا ہصح راتفراھ ینعی لمع ےس ی‬ ‫خڈاﷺاور اہمئ طاہرنیؑ رپ نیقی‪،‬قران رپ نیقی‪،‬مسکالت یک تمکح اور ہفسلف رپ نیقی‪،‬ایقمت رپ نیقی اور دنمشی‬ صفحه 103 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪102( /‬‬ ‫انشیس ےک لعتم ایبن ایک ایگ ےہ۔ ہکبج دورسے ہصح ںیم ارفنادی وطر رپ ولطمت اامعل‪،‬ارفنادی یادنسپیڈہی‬ ‫ت اامعل‪،‬اامتجیع یادنسپیڈہ اامعل‪،‬اخدنان ےک اخالق ےک ےیل رول امدل اورااصتقد ےکی‬ ‫اامعل‪،‬اامتجیع ولطم ی‬ ‫ولطمت رطقی اکر ےک وحاےل ےس لصفم ایبن ایک ایگ ےہ۔مہ ہہک سکیے ںیہ ہک ی اتکت اطمہعل رکےن واےل ےکی‬ ‫ساےنم اسالیم کبس ردنیگ یک ایک اجعم وصتری شیپ رکیت ےہ۔ (‪)adinehbook.com‬‬ ‫ن‬ ‫یر)یامیسی انسان درقرا ی‬ ‫ل‬ ‫اتکت امیسی انسان در قران وک ریسفت ونر یک اساس رپ اھکل ایگ ےہ۔اس اتکت یک عمج اوری روچ اہل ضیف ا ھی ےن یکی‬ ‫ےہ۔اس اتکت ںیم لک ‪ 272‬احفصت اور ‪ 9‬ںیلصف ںیہ۔ لصف اول ںیم یلخت انسان اور رضحت ادمؑ اک ہصق ایبن‬ ‫ایک ایگ ےہ‪،‬فسل دومئ ںیم انسان یک افرشنی ےک دہف اک یڈرکہ ےہ‪،‬لصف وسمئ ںیم اظنم افرشنی ںیم انسان ےکی‬ ‫اقمم ےک لعتم اتبیت ےہ‪،‬لصف اہچرم انسان ےک خڈا ےس راہطب رپ رونش داتل ےہ‪،‬لصف مجنپ انسان اور دورسیی‬ ‫ولخمقت ےک لعتم ایبن رکیت ےہ‪،‬لصف مشش ںیم ااعبد ووجدی انسان اک یڈرکہ ےہ‪،‬لصف متفہ ںیم رطفت انسان‬ ‫ےل ےس یات یک یئگ ےہ‪،‬لصف متشہ ںیم ایتخر اور دقرت انسان رپ یات یک یئگ ےہ ہکبج لصف مہن ینعیی‬ ‫ےک وحا ی‬ ‫ارخی لصف ںیم رمالح و رمایث ایحت ایبن ےیک ےئگ ںیہ۔ی اتکتی یقران یک رو ےس انسان اکم یک لمکم وصتریی‬ ‫یشک رکیت ےہ۔(‪ qaraati.ir‬ی)‬ ‫س‬ ‫چ)یاخالق ا ومر ی‬ ‫ی‬ ‫یگنہ دراہسیی قران ےہ۔لک احفصت یکی‬ ‫اتکت اخالق اومرس ےک ومفل ااغ قراتئ ںیہ۔اس اتکت اک یارش رمکر فر ی‬ ‫دعتاد ‪ 120‬ےہ۔دقمہم ںیم میلعت و رتتیب یک ایمہ اور وطل یاری ںیم دادنمشنان اسالیم یک ادات میلعت و رتتیب‬ ‫ےکرنیم ںیم یک یئگ اکووشن اک یڈرکہ ایک ےہ۔اس اتکت ںیم ‪ 5‬وموضاعت رپ ملق ااھٹیا ایگ ےہ سج ںیم اررسی‬ ‫میلعت ورتتیب‪،‬اخالق اومرس‪،‬اخالق یروشہ‪،‬شنم و راتفر ااتسد اور راہطب ااتسد وسارگد سام ںیہ۔میلعت ورتتیبی‬ ‫ےک دیمان ںیم ی اتکت ایک رگانیدقر ااضہف ےہ۔(‪)qaraati.ir‬‬ ‫ی‬ ‫ی‬ صفحه 104 ‫ی‬ ‫لمسل‬ ‫مپ‬ ‫‪/ (103‬رسفم قرا ن جح االسالم وا ن ا قی سحم قرا تئ…‬ ‫یگنہ‬ ‫یظ)یقرا ن و وتمایلن ف یر ی‬ ‫ہک ات ےن سج وموضع رپ ملق ااھٹیا اےس ایات قران ےکی‬ ‫جح االسالم ااغ سحم قراتئ یک ایک امنیان وخیب ی ےہ ی‬ ‫انترظ ںیم واحض ایک‪،‬ومرد رظن اتکت یھب ایس وصختیص یک احم ےہ۔اس اتکت ںیم ات ےن وئسمنیل فریگنہ‬ ‫ایل ایگ ےہ۔اس اتکت ےک احفصت یک دعتاد ‪ 31‬ےہ اوری‬ ‫ےک ےیل راامنہ اوصل ایبن ےیک ںیہ نج وک قراین ایات ےس ی‬ ‫اس ںیم ‪ 200‬قراین ایات ےک تحت وئسمنیل فریگنہ ےک ےیل ‪ 200‬اوصل ایبن ےیک ںیہ وج ہک نقپتا قیل اافتسدہ‬ ‫ںیہ ی۔‬ ‫ت‬ ‫ونر‬ ‫ی)ی مپتال ت ی‬ ‫ی‬ ‫ث یک اینبد رپ رحتری یک یئگ ےہ سج یک عمج اوری دیس راض ومیس اکیمظی‬ ‫ی اتکت یھب ریسفت ونر ےس احلص دشہ اطمل ی‬ ‫یگنہ دراہسیی ارقران ےن سالی‬ ‫یاینیئ ےن یک ےہ۔اس اتکت ےک لک احفصت یک دعتاد ‪ 141‬ےہ۔اےس رمکر فر ی‬ ‫‪ 1370‬ںیم رشن ایک ےہ۔اس اتکت ںیم قران یجم یک رفتمق ایات ںیم ایبن دشہ متاولن وک درک ایک ایگ ےہ۔ان‬ ‫میہفت وک اسان انبےن ےک ےیلاینپ اتکت ںیم ایبن ایک ےہ۔اسیج ہکی‬ ‫یمتاولن وک خڈاودن اعتمل ےن اعمرف الہی یک ی‬ ‫قح وک رجشہ ہبیط اور یالط وک رجشہ ہثیبخ ےس ہیبشت دی ےہ اوروتبن اور طاوغت وک ڑکمی ےک رھگ ےس اشمہہب قراری‬ ‫ت‬ ‫دیا ےہ۔دیس راض ومیس ےن ااغ قراتئ ےک دروس ںیم ایبن دشہ دپسچل قراین مپتالت وک اتکت یک وصرت عمجی‬ ‫ایک ےہ۔( محسن قرائتی‪ ،‬مرکز فرہنگی درس ہایی از قران)‬ ‫ف‬ ‫‪ 4‬ی‪ .‬ا ت یک فینصت دشہ ریسفت ‪،‬ریسفت ونر اک اعتر ی‬ ‫املع ءاسالم ےن کالم یاک وک ولوگن ےک ےنھکیس اور ےنھجمس ےک ےیل اسان انبےن یک الدعتاد اکوںیش یک ںیہ کیل کالمی‬ ‫وکوششن ےک یاووجد مریڈ رتہب یک اجنگشئ ہشیمہ وموجد ریتہ ےہ۔تہبی‬ ‫الہی ویکہکن زجعمہ اجوداین ےہ اس ےیل امتم ی‬ ‫ےس املعء و فصالء ےن قران رکی یک ریسفتںی رحتری یک نج ںیم ےس ایک قیل دقر ریسفت‪،‬ریسفت ونر ےہ۔ ریسفت ونری‬ ‫لمسل‬ ‫مپ‬ ‫ق‬ ‫ق‬ ‫جح االسالم وا ن ااغ راتئ یک رگان امی اکوس ےہ وج ہک صتخم اکنت یک وصرت ںیم ایات ران یک ریسفتی‬ ‫یم‬ ‫ایبن رکےن ےک رفنمد اولست یک یاحم ےہ۔ی ریسفت ‪ 12‬دلجون رپ لمتشم ےہ۔ ‪ 1997‬ںیم اس ریسفت وک اسال ی‬ ‫وہمجری اریان ےک دصر ےن”‪ ”Book of the year‬ےک اویارد ےس ونارا۔اس ریسفت وک ےنھکل ےک ےیل ااغ قراتئی‬ صفحه 105 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪104( /‬‬ ‫عمجم اایبلن‪،‬ریسفت اریبکل(ارلاری)‪،‬ریسفت ونر انیلقثل‪،‬روچی‬ ‫ےن فلتخم دقی افتریس ےس اافتسدہ ایک نج ںیم ریسفت ی‬ ‫ل‬ ‫ااعملین‪،‬ریسفت ا مٹران‪،‬یف رالل ارقلان۔ریسفت اصیف‪،‬اایتتی اایبلن‪،‬ریسفت ومنہن اور ریسفت راامنہ سام ںیہ۔انی‬ ‫افتریس ےک عالوہ اوھنن ےن دوران لیصحت ےیک ےئگدایت ابموثحن یک یاداوتشن ےسیھب اافتسدہ ایکےہ ی۔‬ ‫اس ریسفت ںیم فنصم ےلہپ ومرد رظن ایث اک رتہمج رکےت ںیہ رھپ سان یرول ایبن رکےت ںیہ‪،‬اےکس دعب ھچکی‬ ‫ںیہ وج ہک نکمم ےہ ہک ڑپ ھیے واےل ےک دنہ ںیم دیپا وہےئ وہن ‪ ،‬رھپ وہ ان وساالت ےکی‬ ‫وساالت ااھٹےت ی‬ ‫وجایات دےتی ںیہ اور ست ےس ارخ ںیم ایات ےس اخڈ دشہ اتنجئ وک اکنتیک وصرت ںیم ایبن رکےت ںیہ ی۔‬ ‫اریان ںیم اس ریسفت وک اھچےنپ واال ادارہ ومهسس در راہ قح مق اور یااتسکن ںیم اس اک یارش ادارہ رشن و اعمرفی‬ ‫اسالیم الوہر ےہ۔اردو ریان ںیم اس رگادقنر ریسفت اک رتہمج ومالیا دمحم یلع افلض ےن ایک ےہ۔ااغ قراتئ ےنی‬ ‫ایک ےہ ہک ےلہپ ‪ 5‬یارون یک ریسفت ںیم جح االسالم دہ رہشی اور جح االسالم رفعجیی‬ ‫دقمہم ریسفت ونر ںیم ایبن ی‬ ‫ےن ان ےک ساھت اعتون فرامیا اور یاوچنںی ےس وسوہلن یارے یک ریسفت ںیم جح االسالم دیس وجاد یتشہب اور جحی‬ ‫االسالم خیش وجاد وتملس ےن اس دقمس نشم ںیم ان ےک ساھت اعتون فرامیا۔( محسن قرائتی‪ ،‬تفسیر نور‪،‬‬ ‫تہران ‪ ۱۳۹۶ ،‬ی)‬ ‫وصخایصت‬ ‫ی‬ ‫اس ریسفت یک امنیان‬ ‫‪1‬۔اس ریسفت ںیم ینف‪،‬ادیب‪،‬یہقف‪،‬کالیم اور فسلف اصطالاحت ےس رگیر ایک ایگ ےہ ویکہکن ان اک قلعت یسک ایک رگوہی‬ ‫ےک ساھت اخص ےہاور رصف قران یجم ےک دروس وک اھکل ایگ ےہ وج داین یک ردنہ ریاونن ںیم رتہمج ےک قیلیںیہی‬ ‫اور اغیپم یک وصرت نب سکیے ںیہ ی۔‬ ‫‪2‬۔ریسفت یارلای ےس ارتحار ایک ایگ ےہاور رصف قراین ایات اور اہلپیت تمصع و اہطرتؑ یک روایات ےس اافتسدہی‬ ‫ایک ایگیےہ ی۔‬ ‫‪3‬۔رتشیب ایپم و دروس وک ہعیش اور ینس یک ربتعم ریسفتون ےس ایل ایگ ےہاور ضعب اقمامت رپ ااغ قراتئ ےک اےنپ یای‬ ‫ان ےک اکمہرون ےک اکنت وک شیپ ایک ایگ ےہ ی۔‬ ‫‪4‬۔ اس ریسفت یک ایک امنیان وصختیص اعم مہف وہیا ےہویکہکن قراین ایات ےس احلص دشہ اطملث وک اکنت یکی‬ ‫وصرت شیپ ایک ایگ ےہ اور یبمل وچری واضوتحن ےس اانتجت ایک ایگ ےہ اس ےیل اےس اعم انسان یھب یا اساین ھجمسی‬ صفحه 106 ‫ی‬ ‫لمسل‬ ‫مپ‬ ‫‪/ (105‬رسفم قرا ن جح االسالم وا ن ا قی سحم قرا تئ…‬ ‫اتکس ےہ ی۔‬ ‫افتسدہ ےہ ہکلب اس یک اینبد رپ تہب یس بتک یھب رحتری یک یئگ ںیہی‬ ‫‪5‬۔ی ریسفت ہن رصف وخد ریثک افراد ےکےیل قیل ا ی‬ ‫نجیںیم فلتخم وموضاعت ےک ےیل اس ریسفتںیم ایبن رکدہ اکنت قراین ےس اافتسدہ ایک ایگ ےہ ی۔‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ صفحه 107 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪106( /‬‬ ‫ہجیتن ی‪:‬‬ ‫فینصت الئ اتسشئ ےہ۔ان یک قراین امیلعتت وک اعم رکےنی‬ ‫ی‬ ‫صتخم ی ہک جح االسالم ااغ قراتئ یک ی رگان امی‬ ‫یک اکوںیش قیل نیسحت ںیہ۔سج رطچ اوھنن ےن اعم ردنیگ ےس لعتم وموضاعت وکقراین ایات ےک درعیی‬ ‫واحض ایک ےہ ی ایک تہب یہ رفنمد اولست ےہ۔ایکن بتک وصخماص ریسفت ونر ایک وخوصبرت اور قیل اافتسدہی‬ ‫مہف ادنار ایبن یک بولث وبقمل اعم قرار یایئ۔ خڈاودن اعتمل اتکت یجم وک ستی‬ ‫ریسفت ےہ وج ہک اےنپ سادہ اور اعم ی‬ ‫یک اچنہپےن یک ان یک امتم وکوشن ےک ےیل ااغ وک زجاےئ ریخ اطع فرامےئ ی۔‬ ‫اینپ یات اک ااتتخم اامم جسدؑ ےک اافلظ ےس رکےت ںیہ وجہک ہفیحص جسدی یک داعےئ متخ قران ںیم درک وہےئ ںیہی‬ ‫ن قرص ںیہن ےہ ی”‬ ‫اسی رتاروےئ دعل ےہ ہک قح ایبن رکےن ےس سج یک ریا ی‬ ‫ںیہ‪“ :‬قران ا ی‬ ‫اامم اعیل اقممؑ فرامےت ی‬ صفحه 108 ‫ی‬ ‫لمسل‬ ‫مپ‬ ‫‪/ (107‬رسفم قرا ن جح االسالم وا ن ا قی سحم قرا تئ…‬ ‫رہفست اصمد یر‬ ‫یجمی‬ ‫‪ .1‬قران ی‬ ‫‪ .2‬جہن التالہغی‬ ‫ی‬ ‫‪ .3‬ہفیحص جسد ی‬ ‫‪.4‬‬ ‫‪.5‬‬ ‫‪.٦‬‬ ‫‪.7‬‬ ‫‪.٨‬‬ ‫‪.9‬‬ ‫‪.10‬‬ ‫‪.11‬‬ ‫‪.12‬‬ ‫‪.13‬‬ ‫‪.14‬‬ ‫وپر اریمی ‪،‬ینیسح تعنص ‪ ،‬مینقرن دترسی و غیلبت‪ ،‬رمکر فریگنہیدراہسیی ارقران ‪،1375‬رہتانی‬ ‫تئ‬ ‫یگ یاہم ااغ قرا ی‬ ‫ردن ی‬ ‫قراتئ ی‪،‬سحم ‪ ،‬اخالق اومرس‪،‬رمکر فریگنہ دراہسیی ارقرانی‪، 1375‬رہتانی‬ ‫ت‬ ‫قراتئ ی‪،‬سحم ‪ ،‬مپتالت ونر‪،‬رمکر فریگنہ دراہسیی قران‪،‬رہتان ی‪1375،‬‬ ‫قراتئ ی‪،‬سحم ‪،‬راضمن یا قران‪ ،‬ومهسس فریگنہ دراہسیی ار قرا ن ی‪،139 2،‬رہتانی‬ ‫قراتئ ی‪،‬سحم ‪،‬امیسی انسان در قران‪،‬رمکر فریگنہ دراہسیی ارقرانی‪،1375‬رہتانی‬ ‫قراتئ ی‪،‬سحم ‪،‬قران و وتمایلن فریگنہ‪،‬اتسد اقہم امنر‪،‬رہتان ی‪139٦،‬‬ ‫ن‬ ‫قراتئ ی‪،‬سحم ‪ ،‬اہمرت یملعم‪،‬رمکر فریگنہ دراہسیی ارقرانی‪،13٨9‬رہتا ی‬ ‫قراتئ ی‪،‬سحم ‪ ،‬تہصت ینیسح در رپوت قران‪ ،‬رمکر فریگنہیدراہسیی ارقران‪،‬رہتان ی‪1397،‬‬ ‫قراتئ ی‪،‬سحم ‪،‬ریسفت ونر ی‪،139٦،‬رہتانی‬ ‫ی قران یرای وجایان‪ ،‬رمکر فریگنہیدراہسیی ارقرانی‪،1375‬رہتانی‬ ‫وتملس ی‪،‬ومحمد ‪ ،‬ایپ یم اہ ی‬ ‫‪ .15‬وتمیلس ی‪،‬یلع دمحم ‪،‬کبس ردنیگ اسالیم‪،‬رمکر فریگنہ دراہسیی ارقران‪،‬رہتانی‬ ‫‪ .1٦‬ویکی یڈییا‬ صفحه 109 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪100( /‬‬ ‫ن‬ ‫ایپمیاہییقرا ن یرای وجایا ی‬ ‫ت)ی ی‬ ‫ی‬ ‫ی قران یرای وجایان وسرہ دمح اور وسرہ رقبہ یک ریسفت رپ ینبم اتکت ےہ سج ےک ومفل دارٹک ومحمد وتملسی‬ ‫ایپم اہ ی‬ ‫ںیہ وج ہک ےلھچپ ‪ 30‬ساولن ےس ااغ قراتئ یک خڈمت ںیم رشایفت رےہ ںیہ اور نتم ریسفت ونر یک اگنرس ںیم ااغی‬ ‫ریسفت ومنہن اور ریسفت ونرےس اافتسدہ ایکی‬ ‫قراتئ ےک اعمون یھب ےھت۔اس اتکت یک یافیل ںیم ومفل ےن ی‬ ‫ے‬ ‫ےہ۔اہتبل ویکہکن اس اتکت ےک دنمراجت ےک اخمبط ریادہ رتیریغ یکلم افراد ےھت اسیل ریادہ رہگ ی‬ ‫اور فسلف اطملث ےس اافتسدہ ںیہن ایک ایگ۔ااغقراتئ یک دہایث رپ ومفل ےن اس اتکت رپرظن یاین اور ونعانی‬ ‫ذگاری یک۔ی اتکت درتف یتلیعاتی اسالیم وحرہ هیملع مق ےن اھچیپ ےہ اور ‪ 2٨٨‬احفصت رپ لمتشم ےہ۔اس ںیمی‬ ‫ایبن یک یئگ ےہ ی۔‬ ‫وسرہ دمح اور وسرہ رقبہ یک امتم ایات یک ریسفت ی‬ ‫غیلبت‬ ‫چ)یمین قرن دترسی و ی‬ ‫ی‬ ‫اتکت مین قرن دترسی و غیلبت جح االسالم ااغ قراتئ یک اتکت ےہ سج یک یدتونی نیسح تعنص وپر اریمی ےن یکی‬ ‫ےہ۔ومهسس یفریگنہ دراہسیی ار قران ےن اس اتکت وک اھچیا ےہ۔اس اتکت ےک لک احفصت یک دعتاد ‪ 255‬اوری‬ ‫ولصفن یک دعتاد ‪ 5‬ےہ۔لصف اول ںیم فردی وصخایصت ےک لعتم یات یک یئگ ےہ‪،‬دورسی لصف ںیم فلتخمی‬ ‫رووشن اور اہمروتن وک ایبن ایک ایگ ےہ‪،‬رسیتی لصف ںیم تحما ینعی ‪ content‬اامدہ رکےن ےک لعتم راامنہیئ یکی‬ ‫یئگ ےہ‪،‬وچیھت لصف ںیم اخمبط ےک وحاےل ےس افسرسات شیپ یک یئگ ںیہہکبج یاوچنںی اور ارخی لصف ںیم ھچکی‬ ‫امہ اکنت ایبن ےیک ےئگ ںیہ۔اس اتکت ںیم ااغ قراتئ ےک دتریسی اور یغیلبت رجتیات یک رونش ںیم ااہتنیئ دیفم اوری‬ ‫۔(‪)noorlib.ir‬‬ ‫ںیہ ی‬ ‫قیل اافتسدہ اکنت ایبن ےیک ےئگ ی‬ ‫یملعم‬ ‫اہمرت ی‬ ‫ید)ی ی‬ ‫ت‬ ‫ےہ۔ ہلی لصف اکی‬ ‫اتکت اہمرت یملعم ےک ومفل ااغقراتئ ںیہ۔ی اتکت ‪ 2٨٨‬احفصت او یر‪ ٨‬ولصفن رپینبم ی‬ ‫وموضع اررس وامپتار اکر یملعم ےہ‪،‬دورسی لصف ںیم افصت ملعم ایبن یک یئگ ںیہ‪،‬رسیتی لصف ںیم ملعم ےکی‬ ‫زیہ اہی ملعم ینعی وہ اکم وج ملعم وک سیک وصرت ااجنم ںیہن دےنیی‬ ‫وطافئ ایبن ےیک ےئگ ںیہ‪،‬وچیھت لصف ںیم رپ ی‬ ‫اچےیہ اور یاوچنںی لصف ںیم ملعم یک اہمروتن اور رووشن ےک لعتم یات یک یئگ ےہ‪،‬یٹھچ لصف تحما ےسی‬ ‫لعتم ےہ‪،‬ساوتںی لصف ںیم اخمبط ینعی سارگد ےک وحاےل ےس راامنہیئ یک یئگ ےہ اور اوھٹںی ینعی ارخی لصفی‬ صفحه 110 ‫ی‬ ‫لمسل‬ ‫مپ‬ ‫‪/ (101‬رسفم قرا ن جح االسالم وا ن ا قی سحم قرا تئ…‬ ‫ےئگ ںیہ۔اس اتکت ںیم ااغ قراتئ ےنایک ملعم قران یک راامنہیئ رکےت وہےئی‬ ‫ںیم ساری امہ اکنت ایبن ےیک ی‬ ‫تہب وخوصبریت ےس ی ایبن ایک ےہ ہک سک رطچ ایک ملعم قران درس قران وک دپسچل اور دولن ںیم وفند رکےنی‬ ‫واال انب اتکس ےہ۔ (‪)adinehbook.com‬ی‬ ‫ن‬ ‫یھ)یتہصت ینیسح در رپوت ق یرا ی‬ ‫ض اہی قراین اک ونعان دیا ےہ ینعی قراین اجمسل۔اس اتکت ےک لک احفصت یک دعتادی‬ ‫اس اتکت وک ااغ قراتئ ےن رو ی‬ ‫‪ 152‬ےہ۔ان احفصت ںیم ااغ قراتئ ےن تہب وخوصبریت ےس ایقم اامم نیسحؑ یک ووجاہت اک اجیرہ قراین اوصولن یکی‬ ‫رونش ںیم ایل ےہ۔ست ےس ےلہپ ات ےن رجهت‪،‬اہجداورایحت وایعق یہش رپ رونش دایل اور اس ےک دعب اویل‬ ‫االرم وکن ےہ؟رحتک اامم نیسحؑ ییر اساس قران‪،‬ایقم یراےئ اص یالچ اجہعم‪،‬ولجہ اہی قران در رکیال‪،‬ےکی‬ ‫وموضاعت رپ رونش داےتل وہےئ وعام احدہث رکیال ایبن ےیک ںیہ۔اس ےک دعب ات واہعق رکیال ںیم سامی‬ ‫یاران اامم نیسح ؑ ےک نیقی‪،‬رکیال ںیم وخانیت ےک رکدار‪ ،‬ایاالضفلؑ ےک ااثیر اور رضحت ربنی س ےک ابطخت ےکی‬ ‫لعتم ایبن رکےت ںیہ۔اس اتکت اک ست ےس وخوصبرت اور رفنمد ہصح وہ ےہ اہجن ات قران یک فلتخم ایات وکی‬ ‫یک سلجم ےس انمسپت ریتھک ںیہ یای‬ ‫دہشا رکیال یک انمسپت ےس ایبن رکےت ںیہ متال وہ ایات وج رضحت یلع اربک س ی‬ ‫ت ںیم تہبی‬ ‫وہ ایات وج انجت قمس یک اہشدت ےس انمسپت ریتھک ںیہ اور ارخ ںیم ات ےن رعش یک وصر ی‬ ‫یل نقپتای‬ ‫وخوصبریت ےس اامم نیسحؑ اور یب یب ربنی س یک میسقت اکر وک ایبن ایک۔ی اتکت الہ متٹر و سلجم ےک ی‬ ‫رتہبنی ااختنت یایث وہ یتکس ےہ ی۔‬ ‫یم‬ ‫یو)یکبس ردنیگ اسال ی‬ ‫اتکت کبس ردنیگ اسالیم وک ریسفت ونر یک اساس رپ اھکل ایگ ےہ۔اس ےک دمون یلع دمحم وتمیلس ںیہ۔اس اتکت ےکی‬ ‫لک احفصت ‪ 15٦‬ںیہ۔دقمہم ںیم قران اتکت ردنیگ ےک ونعان ےس انساین ردنیگ یک لیکشت ںیم قران یک ایمہی‬ ‫اور رضورت ایبن یک یئگ ےہ۔اتکت وک دو وصحن ںیم میسقت ایک ایگ ےہ۔الہپ ہصح یاوراھ ینعی نیقی یا ااقتعدات رپی‬ ‫لعتم ےہ۔ااقتعدات ےک ہصح ںیم خڈا رپ نیقی‪،‬روسلی‬ ‫لمتشم ےہ ہکبج دورسا ہصح راتفراھ ینعی لمع ےس ی‬ ‫خڈاﷺاور اہمئ طاہرنیؑ رپ نیقی‪،‬قران رپ نیقی‪،‬مسکالت یک تمکح اور ہفسلف رپ نیقی‪،‬ایقمت رپ نیقی اور دنمشی‬ صفحه 111 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪102( /‬‬ ‫انشیس ےک لعتم ایبن ایک ایگ ےہ۔ ہکبج دورسے ہصح ںیم ارفنادی وطر رپ ولطمت اامعل‪،‬ارفنادی ییادنسپیڈہی‬ ‫ت اامعل‪،‬اامتجیع یادنسپیڈہ اامعل‪،‬اخدنان ےک اخالق ےک یل رول امدل اورااصتقد ےکی‬ ‫اامعل‪،‬اامتجیع ولطم ی‬ ‫ولطمت رطقی اکر ےک وحاےل ےس لصفم ایبن ایک ایگ ےہ۔مہ ہہک سکیے ںیہ ہک ی اتکت اطمہعل رکےن واےل ےکی‬ ‫ساےنم اسالیم کبس ردنیگ یک ایک اجعم وصتری شیپ رکیت ےہ۔ (‪)adinehbook.com‬‬ ‫ن‬ ‫یر)یامیسی انسان درقرا ی‬ ‫ل‬ ‫اتکت امیسی انسان در قران وک ریسفت ونر یک اساس رپ اھکل ایگ ےہ۔اس اتکت یک عمج اوری روچ اہل ضیفیا ھی ےن یکی‬ ‫ےہ۔اس اتکت ںیم لک ‪ 272‬احفصت اور ‪ 9‬ںیلصف ںیہ۔ لصف اول ںیم یلخت انسان اور رضحت ادمؑ اک ہصق ایبن‬ ‫ایک ایگ ےہ‪،‬فسل د یومئ ںیم انسان یک افرشنی ےک دہف اک یڈرکہ ےہ‪،‬لصف وسمئ ںیم اظنم افرشنی ںیم انسان ےکی‬ ‫اقمم ےک لعتم اتبیت ےہ‪،‬لصف اہچرم انسان ےک خڈا ےس راہطب رپ رونش داتل ےہ‪،‬لصف مجنپ انسان اور دورسیی‬ ‫ولخمقت ےک لعتم ایبن رکیت ےہ‪،‬لصف مشش ںیم ااعبد ووجدی انسان اک یڈرکہ ےہ‪،‬لصف متفہ ںیم رطفت انسان‬ ‫ےل ےس یات یک یئگ ےہ‪،‬لصف متشہ ںیم ایتخر اور دقرت انسان رپ یات یک یئگ ےہ ہکبج لصف مہن ینعیی‬ ‫ےک وحا ی‬ ‫ارخی لصف ںیم رمالح و رمایث ایحت ایبن ےیک ےئگ ںیہ۔ی اتکتی یقران یک رو ےس انسان اکم یک لمکم وصتریی‬ ‫یشک رکیت ےہ۔(‪ qaraati.ir‬ی)‬ ‫س‬ ‫چ)یاخالق ا ومر ی‬ ‫ی‬ ‫یگنہ دراہسیی قران ےہ۔لک احفصت یکی‬ ‫اتکت اخالق اومرس ےک ومفل ااغ قراتئ ںیہ۔اس اتکت اک یارش رمکر فر ی‬ ‫دعتاد ‪ 120‬ےہ۔دقمہم ںیم میلعت و رتتیب یک ایمہ اور وطل یاری ںیم دادنمشنان اسالیم یک ادات میلعت و رتتیب‬ ‫ےکرنیم ںیم یک یئگ اکووشن اک یڈرکہ ایک ےہ۔اس اتکت ںیم ‪ 5‬وموضاعت رپ ملق ااھٹیا ایگ ےہ سج ںیم اررسی‬ ‫میلعت ورتتیب‪،‬اخالق اومرس‪،‬اخالق یروشہ‪،‬شنم و راتفر ااتسد اور راہطب ااتسد وسارگد سام ںیہ۔میلعت ورتتیبی‬ ‫ےک دیمان ںیم ی اتکت ایک رگانیدقر ااضف ےہ۔(‪)qaraati.ir‬‬ ‫ی‬ ‫ی‬ صفحه 112 ‫ی‬ ‫لمسل‬ ‫مپ‬ ‫‪/ (103‬رسفم قرا ن جح االسالم وا ن ا قی سحم قرا تئ…‬ ‫یگنہ‬ ‫یظ)یقرا ن و وتمایلن ف یر ی‬ ‫ہک ات ےن سج وموضع رپ ملق ااھٹیا اےس ایات قران ےکی‬ ‫جح االسالم ااغ سحم قراتئییک ایک امنیان وخیب ی ےہ ی‬ ‫م ےہ۔اس اتکت ںیم ات ےن وئسمنیل فریگنہ‬ ‫نترظ ںیم واحض ایک‪،‬ومرد رظن اتکت یھب ایس وصختیص یک اح ی‬ ‫ایل ایگ ےہ۔اس اتکت ےک احفصت یک دعتاد ‪ 31‬ےہ اوری‬ ‫ےک یل راامنہ اوصل ایبن ےیک ںیہ نج وک قراین ایات ےس ی‬ ‫اس ںیم ‪ 200‬قراین ایات ےک تحت وئسمنیل فریگنہ ےک یل ‪ 200‬اوصل ایبن ےیک ںیہ وج ہک نقپتا قیل اافتسدہ‬ ‫ںیہ ی۔‬ ‫ت‬ ‫ونر‬ ‫ی)ی مپتال تی ی‬ ‫ی‬ ‫ث یک اینبد رپ رحتری یک یئگ ےہ سج یک عمج اوری دیس راض ومیس اکیمظی‬ ‫ی اتکت یھب ریسفت ونر ےس احلص دشہ اطمل ی‬ ‫یگنہ دراہسیی ارقران ےن سالی‬ ‫یاینیئ ےن یک ےہ۔اس اتکت ےک لک احفصت یک دعتاد ‪ 141‬ےہ۔اےس رمکر فر ی‬ ‫‪ 1370‬ںیم رشن ایک ےہ۔اس اتکت ںیم قران یجم یک رفتمق ایاتی ںیم ایبن دشہ متاولن وک درک ایک ایگ ےہ۔ان‬ ‫میہفت وک اسان انبےن ےک یلاینپ اتکت ںیم ایبن ایک ےہ۔اسیج ہکی‬ ‫یمتاولن وک خڈاودن اعتمل ےن اعمرف الہی یک ی‬ ‫قح وک رجشہ ہبیط اور یالط وک رجشہ ہثیبخ ےس ہیبشت دی ےہ اوروتبن اور طاوغت وک ڑکمی ےک رھگ ےس اشمہہب قراری‬ ‫ت‬ ‫دیا ےہ۔دیس راض ومیس ےن ااغ قراتئ ےک دروس ںیم ایبن دشہ دپسچل قراین مپتالت وک اتکت یک وصرت عمجی‬ ‫ایک ےہ۔( محسن قرائتی‪ ،‬مرکز فرہنگی درس ہایی از قران)‬ ‫ف‬ ‫ریسفت ‪،‬ریسفت ونر اک اعتر ی‬ ‫‪ 4‬ی‪ .‬ا ت یک فینصت دشہ ی‬ ‫املع ءاسالم ےن کالم یاک وک ولوگن ےک ےنھکیس اور ےنھجمس ےک یل اسان انبےن یک الدعتاد اکوںیش یک ںیہ کیل کالمی‬ ‫وکوششن ےک یاووجد مریڈ رتہب یک اجنگشئ ہشیمہ وموجد ریتہ ےہ۔تہبی‬ ‫الہی ویکہکن زجعمہ اجوداین ےہ اس یل امتم ی‬ ‫ےس املعء و فصالء ےن یقران رکی یک ریسفتںی رحتری یک نج ںیم ےس ایک قیل دقر ریسفت‪،‬ریسفت ونر ےہ۔ ریسفت ونری‬ ‫لمسل‬ ‫مپ‬ ‫ق‬ ‫ق‬ ‫جح االسالم وا ن ااغ راتئ یک رگان امی اکوس ےہ وج ہک صتخم اکنت یک وصرت ںیم ایات ران یک ریسفتی‬ ‫یم‬ ‫ایبن رکےن ےک رفنمد اولست یک یاحم ےہ۔ی ریسفت ‪ 12‬دلجون رپ لمتشم ےہ۔ ‪ 1997‬ںیم اس ریسفت وک اسال ی‬ ‫وہمجری اریان ےک دصر ےن”‪ ”Book of the year‬ےک اویارد ےس ونارا۔اس ریسفت وک ےنھکل ےک یل ااغ قراتئی‬ صفحه 113 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪104( /‬‬ ‫عمجم اایبلن‪،‬ریسفت اریبکل(ارلاری)‪،‬ریسفت ونر انیلقثل‪،‬روچی‬ ‫ےن فلتخم دقی افتریس ےس اافتسدہ ایک نج ںیم ریسفت ی‬ ‫ل‬ ‫ااعملین‪،‬ریسفت ا مٹران‪،‬یف رالل ارقلان۔ریسفت اصیف‪،‬اایتتی اایبلن‪،‬ریسفت ومنہن اور ریسفت راامنہ سام ںیہ۔انی‬ ‫افتریس ےک عالوہ اوھنن ےن دوران لیصحت ےیک ےئگدایت ابموثحن یک یاداوتشن ےسیھب اافتسدہ ایکےہ ی۔‬ ‫اس ریسفت ںیم فنصم ےلہپ ومرد رظن ایث اک رتہمج رکےت ںیہ رھپ سان یرول ایبن رکےت ںیہ‪،‬اےکس دعب ھچکی‬ ‫ںیہ وج ہک نکمم ےہ ہک ڑپ ھیے واےل ےک دنہ ںیم دیپا وہےئ وہن ‪ ،‬رھپ وہ ان وساالت ےکی‬ ‫وساالت ااھٹےت ی‬ ‫وجایات دےتی ںیہ اور ست ےس ارخ ںیم ایات ےس اخڈ دشہ اتنجئ وک اکنتیک وصرت ںیم ایبن رکےت ںیہ ی۔‬ ‫اریان ںیم اس ریسفت وک اھچےنپ واال ادارہ ومهسس در راہ قح مق اور یااتسکن ںیم اس اک یارش ادارہ رشن و اعمرفی‬ ‫ےہ۔ااغ قراتئ ےنی‬ ‫اسالیم الوہر ےہ۔اردو ریان ںیم اس رگادقنر ریسفت اک رتہمج ومالیا دمحم یلع افلض ےن ایک ی‬ ‫ایک ےہ ہک ےلہپ ‪ 5‬یارون یک ریسفت ںیم جح االسالم دہ رہشی اور جح االسالم رفعجیی‬ ‫دقمہم ریسفت ونر ںیم ایبن ی‬ ‫ےن ان ےک ساھت اعتون فرامیا اور یاوچنںی ےس وسوہلن یارے یک ریسفت ںیم جح االسالم دیس وجاد یتشہب اور جحی‬ ‫االسالم خیش وجاد وتملس ےن اس دقمس نشم ںیم ان ےک ساھت اعتون فرامیا۔( محسن قرائتی‪ ،‬تفسیر نور‪،‬‬ ‫تہران ‪ ۱۳۹۶ ،‬ی)‬ ‫وصخایصت‬ ‫ی‬ ‫اس ریسفت یک امنیان‬ ‫‪1‬۔اس ریسفت ںیم ینف‪،‬ادیب‪،‬یہقف‪،‬کالیم اور فسلف اصطالاحت ےس رگیر ایک ایگ ےہ ویکہکن ان اک قلعت یسک ایک رگوہی‬ ‫ےک ساھت اخص ےہاور رصف قران یجم ےک دروس وک اھکل ایگ ےہ وج داین یک ردنہ ریاونن ںیم رتہمج ےک قیلیںیہی‬ ‫اور اغیپم یک وصرت نب سکیے ںیہ ی۔‬ ‫‪2‬۔ریسفت یارلای ےس ارتحار ایک ایگ ےہاور رصف قراین ایات اور اہلپیت تمصع و اہطرتؑ یک روایات ےس اافتسدہی‬ ‫ایک ایگیےہ ی۔‬ ‫‪3‬۔رتشیب ایپم و دروس وک ہعیش اور ینس یک ربتعم ریسفتون ےس ایل ایگ ےہاور ضعب اقمامت رپ ااغ قراتئ ےک اےنپ یای‬ ‫ان ےک اکمہرون ےک اکنت وک شیپ ایک ایگ ےہ ی۔‬ ‫‪4‬۔ اس ریسفت یک ایک امنیان وصختیص اعم مہف وہیا ےہویکہکن قراین ایات ےس احلص دشہ اطملث وک اکنت یکی‬ ‫وصرت شیپ ایک ایگ ےہ اور یبمل وچری واضوتحن ےس اانتجت ایک ایگ ےہ اس یل اےس اعم انسان یھب یا اساین ھجمسی‬ صفحه 114 ‫ی‬ ‫لمسل‬ ‫مپ‬ ‫‪/ (105‬رسفم قرا ن جح االسالم وا ن ا قی سحم قرا تئ…‬ ‫اتکس ےہ ی۔‬ ‫افتسدہ ےہ ہکلب اس یک اینبد رپ تہب یسیبتک یھب رحتری یک یئگ ںیہی‬ ‫‪5‬۔ی ریسفت ہن رصف وخد ریثک افراد ےکیل قیل ا ی‬ ‫نجیںیم فلتخم وموضاعت ےک یل اس ریسفتںیم ایبن رکدہ اکنت قراین ےس اافتسدہ ایک ایگ ےہ ی۔‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ صفحه 115 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪106( /‬‬ ‫ہجیتن ی‪:‬‬ ‫فینصت الئ اتسشئ ےہ۔ان یک قراین امیلعتت وک اعم رکےنی‬ ‫ی‬ ‫صتخم ی ہک جح االسالم ااغ قراتئ یک ی رگان امی‬ ‫یک اکوںیش قیل نیسحت ںیہ۔سج رطچ اوھنن ےن اعم ردنیگ ےس لعتم وموضاعت وکقراین ایات ےک درعیی‬ ‫واحض ایک ےہ ی ایک تہب یہ رفنمد اولست ےہ۔ایکن بتک وصخماص ریسفت ونر ایک وخوصبرت اور قیل اافتسدہی‬ ‫مہف ادنار ایبن یک بولث وبقمل اعم قرار یایئ۔ خڈاودن اعتمل اتکت یجم وک ستی‬ ‫ریسفت ےہ وج ہک اےنپ سادہ اور اعم ی‬ ‫یک اچنہپےن یک ان یک امتم وکوشن ےک یل ااغ وک زجاےئ ریخ اطع فرامےئ ی۔‬ ‫اینپ یات اک ااتتخم اامم جسدؑ ےک اافلظ ےس رکےت ںیہ وجہک ہفیحص جسدی یک داعےئ متخ قران ںیم درک وہےئ ںیہی‬ ‫ن قرص ںیہن ےہ ی”‬ ‫اسی رتاروےئ دعل ےہ ہکیقح ایبن رکےن ےس سج یک ریا ی‬ ‫ںیہ‪“ :‬قران ا ی‬ ‫اامم اعیل اقممؑ فرامےت ی‬ صفحه 116 ‫ی‬ ‫لمسل‬ ‫مپ‬ ‫‪/ (107‬رسفم قرا ن جح االسالم وا ن ا قی سحم قرا تئ…‬ ‫رہفست اصمد یر‬ ‫یجمی‬ ‫‪ .1‬قران ی‬ ‫‪ .2‬جہن التالہغی‬ ‫ی‬ ‫‪ .3‬ہفیحص جسد ی‬ ‫‪.4‬‬ ‫‪.5‬‬ ‫‪.٦‬‬ ‫‪.7‬‬ ‫‪.٨‬‬ ‫‪.9‬‬ ‫‪.10‬‬ ‫‪.11‬‬ ‫‪.12‬‬ ‫‪.13‬‬ ‫‪.14‬‬ ‫وپر اریمی ‪،‬ینیسح تعنص ‪ ،‬مینقرن دترسی و غیلبت‪ ،‬رمکر فریگنہیدراہسیی ارقران ‪،1375‬رہتانی‬ ‫تئ‬ ‫یگ یاہم ااغ قرا ی‬ ‫ردن ی‬ ‫قراتئ ی‪،‬سحم ‪ ،‬اخالق اومرس‪،‬رمکر فریگنہ دراہسیی ارقرانی‪، 1375‬رہتانی‬ ‫ت‬ ‫قراتئ ی‪،‬سحم ‪ ،‬مپتالت ونر‪،‬رمکر فریگنہ دراہسیی قران‪،‬رہتان ی‪1375،‬‬ ‫قراتئ ی‪،‬سحم ‪،‬راضمن یا قران‪ ،‬ومهسس فریگنہ دراہسیی ار قرا ن ی‪،139 2،‬رہتانی‬ ‫قراتئ ی‪،‬سحم ‪،‬امیسی انسان در قران‪،‬رمکر فریگنہ دراہسیی ارقرانی‪،1375‬رہتانی‬ ‫قراتئ ی‪،‬سحم ‪،‬قران و وتمایلن فریگنہ‪،‬اتسد اقہم امنر‪،‬رہتان ی‪139٦،‬‬ ‫ن‬ ‫قراتئ ی‪،‬سحم ‪ ،‬اہمرت یملعم‪،‬رمکر فریگنہ دراہسیی ارقرانی‪،13٨9‬رہتا ی‬ ‫قراتئ ی‪،‬سحم ‪ ،‬تہصت ینیسح در رپوت قران‪ ،‬رمکر فریگنہیدراہسیی ارقران‪،‬رہتان ی‪1397،‬‬ ‫قراتئ ی‪،‬سحم ‪،‬ریسفت ونر ی‪،139٦،‬رہتانی‬ ‫ی قرانییرای وجایان‪ ،‬رمکر فریگنہیدراہسیی ارقرانی‪،1375‬رہتانی‬ ‫وتملس ی‪،‬ومحمد ‪ ،‬ایپ یم اہ ی‬ ‫‪ .15‬وتمیلس ی‪،‬یلع دمحم ‪،‬کبس ردنیگ اسالیم‪،‬رمکر فریگنہ دراہسیی ارقران‪،‬رہتانی‬ ‫‪ .1٦‬ویکی یڈییا‬ صفحه 117 صفحه 118 صفحه 119 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪96( /‬‬ ‫اور ابموثحن وک خالےص یک وصرت ںیم عمج رکےن اک ےگل ی۔‬ ‫تیل‬ ‫چ‪:‬یریسفتیومنہن ےک رگوہ رسفمان ںیمیومش ی‬ ‫حت ااغ یارص اکمرم ریشاری دامت یراکہت ےن املعءو فصالء ےک ایک رگوہ ےک رمہاہ ریسفت قران اک ااغر ایک وت ات ےنی‬ ‫اےنپ ونےتش ان یک خڈمت ںیم شیپ ےیک نج وک اوھنن ےن دنسپ ایک اور اس رطچ ات رسفمان ےک اس رگوہ اک ہصحی‬ ‫ابی ‪ 15‬سال ےک رعےص ںیم ریسفت ومنہن یک ‪ 27‬دلجںی لمکم وہیئ‪،‬وج ہک اچ ےک دن یک وبقمل اعم‬ ‫نب ےئگ۔رقت ی‬ ‫ےہ اور دعتمد یار اھچیپ اج یکچ ےہ۔اس ریسفت اک دعتمد ریاونن ںیم رتہمجیھب ایک اج اکچ ےہ ی۔‬ ‫ونر‬ ‫د‪:‬یا اغر ریسفت ی‬ ‫ن ںیم انقالت اسالیم وک اکایمیب بیصنی‬ ‫سج وقث ریسفت ومنہن یک فینصت رقتابی ادیھ لمکم وہیئ یھت یث اریا ی‬ ‫رہطمی دقس رسہ ےک وشمرہ اور اامم ینیمخ (رہ) یک ااجرت ےس ویلیٹیرن رپ دروسی‬ ‫وہیئ اور ااغ قراتئ ےن سھتڈ ی‬ ‫مہف دروس اک ااغر ایکی‬ ‫قراین اک ااغر ایک۔ایس دوران ات ےن ریڈوی رپ اہنیئ وح ےک یام ےس ومعم رمدم ےک یل اسان ی‬ ‫وج ہک اچ یک اجری ںیہ۔ایس ےک دعب دووتسن ےک ارصار رپ ریڈوی ےک ان دروس وک اور اینپ یھکل یئگ یاداوتشنی‬ ‫وکعمج رک ےکاور ھچک فصالء یک دمد ےس ییار ونیسی اور دتونی رک ےن ےک دعبریسفت ونر ےک ونعان ےس اھچیا ی۔‬ ‫ھ‪:‬یا قی قراتئ ےک اسایڈ یہ‬ ‫ل‬ ‫ع‬ ‫ظ‬ ‫مق ادقملس ںیم دمرہس رموحم ایث اہلل ا می گلتااگیین دقس رسہ ںیم لیصحت ملع یک اور اینپ میلعت وکی‬ ‫ات ےن ی‬ ‫لمکم رکےن ےک یل فجن ارشف رشتفی ےل ےئگ۔میلعت لمکم رک ےک واسپ مق رشتفی الےئ۔ات ےن ومجماع‪1٦‬ی‬ ‫سال اکسان ی‪،‬مق ‪،‬دہشم اور فجن ںیم میلعت احلص یک۔ات ےک اسایڈہ ںیم ایثی اہلل وبصری دامت یراکہت‪،‬رموحمی‬ ‫ایث اہلل احچ خیش یلع ااغ یفجن دامت یراکہت سام ںیہ ی۔‬ صفحه 106 ‫ی‬ ‫لمسل‬ ‫مپ‬ ‫‪/ (97‬رسفم قرا ن جح االسالم وا ن ا قی سحم قرا تئ…‬ ‫امت‬ ‫چ‪:‬یمیہفتیقرا ن ےک یل ا ت یک خڈ ی‬ ‫یل اسکین رضوری ںیہ ایس یل اتی‬ ‫ات ےک ایخل ںیم اسالم اور قران یک امیلعتت ہر ہقبط اور ہر رمع ےک افراد ےک ی‬ ‫میہفت اسان رکےن اک زعم ایک‪،‬اور ایسی‬ ‫چب وہ وجان وہ یا وبراھ وہ ےک یل قران یک ی‬ ‫ےناعمرشے ےک ہر فرد وخاہ وہ ی‬ ‫یل ات ےن ارادہ ایک ہک اعمرف قراین وک اسان اور سادہ ریان ںیم وچبن اور وجاونن یک اچنہپیا اجےئ۔ایس یلی‬ ‫ات اکسان واسپ اےئ اور‪ 7‬افراد ےک ساھت اےنپ یغیلبت یریاےم اک ااغر ایک۔ی کالںیس ونوجاونن ںیم تہب وبقملی‬ ‫ن کالوسن یک اخرطمق ےس اکسان رشتفی ےل اجےتےھت‪،‬ات وسےتچ ےھت ہک قران ںیمی‬ ‫وہںیئ ۔ات ہر ےتفہا ی‬ ‫دیسن دااتسںین وموجد ںیہ اور ربمغیپ ارکم ص ےن اںیہن دااتسونن یک دمد ےس املسان اور اوبدر ےسیج افراد یکی‬ ‫رتتیب یک سپ ںیمہ یھب ان ےک اوسہ ہنسح یک ریپوی رکین اچےیہ۔ان کالوسن ںیم بجعت اور ییات ی یھت یک ایکی‬ ‫ںیم ضعب افراد ےنی‬ ‫ابع ابق واال صخش متٹر رپ اجےن ےک اجبےئ کیلب وبرد اور اچک ےک درعی ڑپاھ راہ ےہ۔ااغر ی‬ ‫ہکن ااغ قراتئ وک اےنپ اکم یک دریگتس رپ وپرا اامین اھت ات ےن ان ارتعااضت رپ وکیئ وتہجی‬ ‫ارتعااضت ااھٹےئ کیل ویک ی‬ ‫ںیہن دی اور ذگست رامنیےک ساھت ان کالوسن یک وبقمتیل یک بولث ارتعااضت وحم وہےت ےئگ ی۔‬ ‫ث اور یاریث اک ادنارہ اسی‬ ‫اکسان ےک دعب مق ادقملہس ںیم یھب ایس روس رپ ک یالوسن اک ااغر ایک ایگ۔ان کالوسن یک اافدی ی‬ ‫م‬ ‫یات ےس اگلیا اج اتکس ےہ ہک ایک دن ایث اہلل سکپیی دامت یراکہت ات یک کالس ںیم رشتفی الےئ اور فرامیا ہکی‬ ‫ااغ قراتئ ات ریمے ساھت ایک اعمملہ رک ںیل۔ات اینپ ان کالوسن اک وثات ےھجم دے رک اس ےک بےل وحرہ ںیمی‬ ‫ڑپاھیئ ریمی کالوسن اک وثاتیےل ںیل۔‬ ‫ساہ ےک دور خکومت ںیم ااغ وک ویلیٹیرن رپ ان دروس ےک ارجاء یک دوعت دی یئگ کیل ات ےن طاوغیت خکومتی اکی‬ ‫دست و یارو اننب وبقل ہن ایک۔اےنپ اکم ےس قشع یک بولث ااغ ےن رقتابی وپرے اریان ںیم رفس ےیک اور امتم انمقطی‬ ‫ت‬ ‫ںیم کالوسن اک ارجاء ایک۔انقالت اریان یک اکایمیب ےک دعب حت ات ہلی دہعف ٹ وی رپورگام یک راکیدیگ ےک یلی‬ ‫ےئگ وت اکرونکن یک اکٹریث وک ہلبق یک تمس یھب ولعمم ںیہن یھت۔اوھنن ےن ات ےک رپورگام ںیم تہب راکوںیٹی‬ ‫داےنل یک وکشش یک اور حت اکایمت ہن وہےئ وت ےنہک ےگل ہک ات رواحتین ےک ابلس ںیم رپورگام ںیہن راکیردی‬ ‫ینیمخ (رہ)ی‬ ‫رکوا سکیے ںیہ۔کیل ااغ ےن ایکن یات امےنن ےس ااکنر رک دیا اور اہک ہک ںیمیات یک روی یک اکشیث اامم ی‬ ‫ےس رکون اگ یث وہ اخومس وہ ےئگ اور ااغ ےن ابلس رواحتین ںیم یہ وہ رپورگام راکیرد رکوایا اور ساولن ےس یی‬ صفحه 107 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪98( /‬‬ ‫رپورگام ٹ وی رپ شیپ ایک اج راہ ےہ۔اس رپورگام یک بولث ات اامم ینیمخ (رہ) ےک وصخیص فطل و انعیث ےسی‬ ‫دیفتسم وہےئ۔اتیےن ان رپورگون ےک وعص یھبکیقح ازلچمت ووصلںیہن ایک ی۔‬ ‫‪2‬۔ ا ت یک خڈامت اک صتخم اجیر یہ‬ ‫وےسی وت ات ےن امیلعتت قران وک فروع دےنی اور فرد فرد یک اچنہپےن ےک یل وکیئ دہقیق فرو ذگاسیت ںیہن ایکی‬ ‫اہتبل ات ضعب خڈامت اک مہ یاوصخلص یڈرکہ رکںی ےگ۔(ویکی ڈیپیا ی)‬ ‫ی‬ ‫‪ .1‬تہصتی وساد اومر ی‬ ‫امنر‬ ‫‪ .2‬اتسد اقہم ی‬ ‫ن‬ ‫‪ .3‬رمکر فریگنہ دراہسیی ار قرا ی‬ ‫ع‬ ‫( ج ی)‬ ‫‪ .4‬اینبد فریگنہیرضحت دہمیی‬ ‫ین‬ ‫‪ .5‬ومهسس رتوجی فرھتگ قرا ی‬ ‫ی‬ ‫‪ .٦‬اتسد ریسفت قران رک ی‬ ‫نی‬ ‫‪ .7‬اتسد یقران و اعمرف د ی‬ ‫‪ .٨‬یلیویرن اور ریڈوی رپورگام یر‬ ‫ن‬ ‫‪ .9‬وچبن اور ونوجاونن ےک یل قران دروس قرا ی‬ ‫ن‬ ‫‪ .10‬یافیل بتک و ریسفت قرا ی‬ ‫نی‬ ‫‪ .11‬ٹ وی اور رییڈوی رپورگامر ےک درعی غیلبتید ی‬ صفحه 108 ‫ی‬ ‫لمسل‬ ‫مپ‬ ‫‪/ (99‬رسفم قرا ن جح االسالم وا ن ا قی سحم قرا تئ…‬ ‫ف‬ ‫‪3‬۔ امیلعتت اور اخالق قرا ین ےکوموضاعت رپ یھکل یگ ا ت یک اتکوبن اک اعتر ی‬ ‫جح االسالم ااغ قراتئ یک یملع خڈامت ےبامشر ںیہ اہتبل مہ ان ںیم ےس دنچ اک یڈرکہ رصف یام یک دح یک رکںیی‬ ‫ےگ اور ضعب امہ بتک اک اعترف شیپیرکںی ےگ ی۔‬ ‫وموضاعت قران ےس لعتم ںیہ ےسیج ہک اہجن و انسان ار دیڈاگہ قران‪،‬یا قران دری‬ ‫اتی یک افینصتت ںیم رتشیب ےک ی‬ ‫رس رنیم وح‪،‬دقیقئ یا قران‪،‬رپشس و یاخس اہی قراین‪،‬ریسفت قران رکی(ایاتی یرذگیڈہ)ویرہ دانسگاہ‪،‬ریسفتی‬ ‫ت ینیسح در رپوت قرانی‪،‬قران و دغری‪،‬راضمن یای‬ ‫ونر‪،‬ریسفت وسرہ ارلنمح و واہعق‪،‬ایپم اہی قران یرای وجاییان ی‪،‬تہص ی‬ ‫ت‬ ‫قران‪ ،‬مپتالت ونر‪،‬ریسفت زجء ‪30‬وریغہ۔قراین ونعایات ےک عالوہ دنچ بتک متال ریسفت امنر‪ 114 ،‬ہتکن دریارہی‬ ‫امنر‪،‬اانشیئ یا امنر‪،‬رپوتی ار ارسار امنر‪،‬ویپدناہی امنر‪،‬اوصل اقعدئ اسالیم‪،‬وتدیح‪ ،‬دعل‪،‬وبنت‪ ،‬ااممت‪،‬اعمد‪،‬گتاہ‬ ‫لمسل‬ ‫مپ‬ ‫ق‬ ‫ق‬ ‫جح االسالم و ا ن راتئ‪،‬اہمرت یملعم‪،‬مین رن دترسیی‬ ‫انشیس‪ ،‬جح‪،‬ارم ہب رعموف و یھن ار متکر‪،‬اخرطات ی‬ ‫ےس دنچ اتکوبن اک صتخم اعترف درک‬ ‫رہش اسالیم‪،‬کبس ردنیگ اسالیم وریغہ ۔ات مہ ان ںیم ی‬ ‫و غیلبت‪،‬امیسی نکسم و ی‬ ‫ںیہ‬ ‫رکےت ی‬ ‫ن‬ ‫فل)یراضمن یا قرا ی‬ ‫ا ی‬ ‫ل‬ ‫م‬ ‫سل‬ ‫اتکت راضمن یا قران ےک ومفل جح االسالم وا مپنی ااغسحم قراتئ ںیہ۔ی اتکت ریسفت ونر یک اساس رپ ‪30‬ی‬ ‫یلع دمحم وتمیلس ےن یک ےہ۔اس اتکت ےک احفصت یکی‬ ‫دن ‪ 30‬درس ےک ونعان ےس یھکل یئگ ےہ سج یک عمج اوری ی‬ ‫دعتاد ‪ 120‬ےہ ۔اس اتکت ںیم راضمن رکی یک انمسپت ےس املکت قران یک رتکپتات‪،‬ریسفتی اکنت اور اہمئی‬ ‫وصعمنیم ےک کالم ےس یل ےئگضعب اکنت وک ‪ 30‬دن ےک یل مظنم ایک ایگےہ۔اس ںیم رقتابی ‪ 30‬ونعایات ںیہی‬ ‫ل‬ ‫۔رورہ‪،‬دتیر در قران‪،‬امیپتارات قران‪،‬داع‪،‬ایمہ امنر‪،‬امنر ست‪،‬ارم ییارعملوف و یھن نع ا متکر‪،‬امنی‬ ‫ع‬ ‫یات‪،‬امومران الیہی‪،‬رجهت‪،‬الہ تیب‪،‬ومدت الہ تیب‪،‬ااممت و والیث‪،‬اامم رامن ج‪،‬افشعت‪،‬گتاہ و‬ ‫یافرامین‪،‬وتہب‪،‬اعمد‪،‬اافنق‪،‬دجسم‪،‬ادات اامتجیع‪،‬اخدنان وریغہ اس اتکت ےک امہ ونعایات ںیہ۔(‪)qaraati.ir‬‬ صفحه 109 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪100( /‬‬ ‫ن‬ ‫ایپمیاہییقرا ن یرای وجایا ی‬ ‫ت)ی ی‬ ‫ی‬ ‫ی قران یرای وجایان وسرہ دمح اور وسرہ رقبہ یک ریسفت رپ ینبم اتکت ےہ سج ےک ومفل دارٹک ومحمد وتملسی‬ ‫ایپم اہ ی‬ ‫ںیہ وج ہک ےلھچپ ‪ 30‬ساولن ےس ااغ قراتئ یک خڈمت ںیم رشایفت رےہ ںیہ اور نتم ریسفت ونر یک اگنرس ںیم ااغی‬ ‫ریسفت ومنہن اور ریسفت ونرےس اافتسدہ ایکی‬ ‫قراتئ ےک اعمون یھب ےھت۔اس اتکت یک یافیل ںیم ومفل ےن ی‬ ‫ے‬ ‫ےہ۔اہتبل ویکہکن اس اتکت ےک دنمراجت ےک اخمبط ریادہ رتیریغ یکلم افراد ےھت اسیل ریادہ رہگ ی‬ ‫اور فسلف اطملث ےس اافتسدہ ںیہن ایک ایگ۔ااغقراتئ یک دہایث رپ ومفل ےن اس اتکت رپرظن یاین اور ونعانی‬ ‫ذگاری یک۔ی اتکت درتف یتلیعاتی اسالیم وحرہ هیملع مق ےن اھچیپ ےہ اور ‪ 2٨٨‬احفصت رپ لمتشم ےہ۔اس ںیمی‬ ‫ایبن یک یئگ ےہ ی۔‬ ‫وسرہ دمح اور وسرہ رقبہ یک امتم ایات یک ریسفت ی‬ ‫غیلبت‬ ‫چ)یمین قرن دترسی و ی‬ ‫ی‬ ‫اتکت مین قرن دترسی و غیلبت جح االسالم ااغ قراتئ یک اتکت ےہ سج یک یدتونی نیسح تعنص وپر اریمی ےن یکی‬ ‫ےہ۔ومهسس یفریگنہ دراہسیی ار قران ےن اس اتکت وک اھچیا ےہ۔اس اتکت ےک لک احفصت یک دعتاد ‪ 255‬اوری‬ ‫ولصفن یک دعتاد ‪ 5‬ےہ۔لصف اول ںیم فردی وصخایصت ےک لعتم یات یک یئگ ےہ‪،‬دورسی لصف ںیم فلتخمی‬ ‫رووشن اور اہمروتن وک ایبن ایک ایگ ےہ‪،‬رسیتی لصف ںیم تحما ینعی ‪ content‬اامدہ رکےن ےک لعتم راامنہیئ یکی‬ ‫یئگ ےہ‪،‬وچیھت لصف ںیم اخمبط ےک وحاےل ےس افسرسات شیپ یک یئگ ںیہہکبج یاوچنںی اور ارخی لصف ںیم ھچکی‬ ‫امہ اکنت ایبن ےیک ےئگ ںیہ۔اس اتکت ںیم ااغ قراتئ ےک دتریسی اور یغیلبت رجتیات یک رونش ںیم ااہتنیئ دیفم اوری‬ ‫۔(‪)noorlib.ir‬‬ ‫ںیہ ی‬ ‫قیل اافتسدہ اکنت ایبن ےیک ےئگ ی‬ ‫یملعم‬ ‫اہمرت ی‬ ‫ید)ی ی‬ ‫ت‬ ‫ےہ۔ ہلی لصف اکی‬ ‫اتکت اہمرت یملعم ےک ومفل ااغقراتئ ںیہ۔ی اتکت ‪ 2٨٨‬احفصت او یر‪ ٨‬ولصفن رپینبم ی‬ ‫وموضع اررس وامپتار اکر یملعم ےہ‪،‬دورسی لصف ںیم افصت ملعم ایبن یک یئگ ںیہ‪،‬رسیتی لصف ںیم ملعم ےکی‬ ‫زیہ اہی ملعم ینعی وہ اکم وج ملعم وک سیک وصرت ااجنم ںیہن دےنیی‬ ‫وطافئ ایبن ےیک ےئگ ںیہ‪،‬وچیھت لصف ںیم رپ ی‬ ‫اچےیہ اور یاوچنںی لصف ںیم ملعم یک اہمروتن اور رووشن ےک لعتم یات یک یئگ ےہ‪،‬یٹھچ لصف تحما ےسی‬ ‫لعتم ےہ‪،‬ساوتںی لصف ںیم اخمبط ینعی سارگد ےک وحاےل ےس راامنہیئ یک یئگ ےہ اور اوھٹںی ینعی ارخی لصفی‬ صفحه 110 ‫ی‬ ‫لمسل‬ ‫مپ‬ ‫‪/ (101‬رسفم قرا ن جح االسالم وا ن ا قی سحم قرا تئ…‬ ‫ےئگ ںیہ۔اس اتکت ںیم ااغ قراتئ ےنایک ملعم قران یک راامنہیئ رکےت وہےئی‬ ‫ںیم ساری امہ اکنت ایبن ےیک ی‬ ‫تہب وخوصبریت ےس ی ایبن ایک ےہ ہک سک رطچ ایک ملعم قران درس قران وک دپسچل اور دولن ںیم وفند رکےنی‬ ‫واال انب اتکس ےہ۔ (‪)adinehbook.com‬ی‬ ‫ن‬ ‫یھ)یتہصت ینیسح در رپوت ق یرا ی‬ ‫ض اہی قراین اک ونعان دیا ےہ ینعی قراین اجمسل۔اس اتکت ےک لک احفصت یک دعتادی‬ ‫اس اتکت وک ااغ قراتئ ےن رو ی‬ ‫‪ 152‬ےہ۔ان احفصت ںیم ااغ قراتئ ےن تہب وخوصبریت ےس ایقم اامم نیسحؑ یک ووجاہت اک اجیرہ قراین اوصولن یکی‬ ‫رونش ںیم ایل ےہ۔ست ےس ےلہپ ات ےن رجهت‪،‬اہجداورایحت وایعق یہش رپ رونش دایل اور اس ےک دعب اویل‬ ‫االرم وکن ےہ؟رحتک اامم نیسحؑ ییر اساس قران‪،‬ایقم یراےئ اص یالچ اجہعم‪،‬ولجہ اہی قران در رکیال‪،‬ےکی‬ ‫وموضاعت رپ رونش داےتل وہےئ وعام احدہث رکیال ایبن ےیک ںیہ۔اس ےک دعب ات واہعق رکیال ںیم سامی‬ ‫یاران اامم نیسح ؑ ےک نیقی‪،‬رکیال ںیم وخانیت ےک رکدار‪ ،‬ایاالضفلؑ ےک ااثیر اور رضحت ربنی س ےک ابطخت ےکی‬ ‫لعتم ایبن رکےت ںیہ۔اس اتکت اک ست ےس وخوصبرت اور رفنمد ہصح وہ ےہ اہجن ات قران یک فلتخم ایات وکی‬ ‫یک سلجم ےس انمسپت ریتھک ںیہ یای‬ ‫دہشا رکیال یک انمسپت ےس ایبن رکےت ںیہ متال وہ ایات وج رضحت یلع اربک س ی‬ ‫ت ںیم تہبی‬ ‫وہ ایات وج انجت قمس یک اہشدت ےس انمسپت ریتھک ںیہ اور ارخ ںیم ات ےن رعش یک وصر ی‬ ‫یل نقپتای‬ ‫وخوصبریت ےس اامم نیسحؑ اور یب یب ربنی س یک میسقت اکر وک ایبن ایک۔ی اتکت الہ متٹر و سلجم ےک ی‬ ‫رتہبنی ااختنت یایث وہ یتکس ےہ ی۔‬ ‫یم‬ ‫یو)یکبس ردنیگ اسال ی‬ ‫اتکت کبس ردنیگ اسالیم وک ریسفت ونر یک اساس رپ اھکل ایگ ےہ۔اس ےک دمون یلع دمحم وتمیلس ںیہ۔اس اتکت ےکی‬ ‫لک احفصت ‪ 15٦‬ںیہ۔دقمہم ںیم قران اتکت ردنیگ ےک ونعان ےس انساین ردنیگ یک لیکشت ںیم قران یک ایمہی‬ ‫اور رضورت ایبن یک یئگ ےہ۔اتکت وک دو وصحن ںیم میسقت ایک ایگ ےہ۔الہپ ہصح یاوراھ ینعی نیقی یا ااقتعدات رپی‬ ‫لعتم ےہ۔ااقتعدات ےک ہصح ںیم خڈا رپ نیقی‪،‬روسلی‬ ‫لمتشم ےہ ہکبج دورسا ہصح راتفراھ ینعی لمع ےس ی‬ ‫خڈاﷺاور اہمئ طاہرنیؑ رپ نیقی‪،‬قران رپ نیقی‪،‬مسکالت یک تمکح اور ہفسلف رپ نیقی‪،‬ایقمت رپ نیقی اور دنمشی‬ صفحه 111 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪102( /‬‬ ‫انشیس ےک لعتم ایبن ایک ایگ ےہ۔ ہکبج دورسے ہصح ںیم ارفنادی وطر رپ ولطمت اامعل‪،‬ارفنادی ییادنسپیڈہی‬ ‫ت اامعل‪،‬اامتجیع یادنسپیڈہ اامعل‪،‬اخدنان ےک اخالق ےک یل رول امدل اورااصتقد ےکی‬ ‫اامعل‪،‬اامتجیع ولطم ی‬ ‫ولطمت رطقی اکر ےک وحاےل ےس لصفم ایبن ایک ایگ ےہ۔مہ ہہک سکیے ںیہ ہک ی اتکت اطمہعل رکےن واےل ےکی‬ ‫ساےنم اسالیم کبس ردنیگ یک ایک اجعم وصتری شیپ رکیت ےہ۔ (‪)adinehbook.com‬‬ ‫ن‬ ‫یر)یامیسی انسان درقرا ی‬ ‫ل‬ ‫اتکت امیسی انسان در قران وک ریسفت ونر یک اساس رپ اھکل ایگ ےہ۔اس اتکت یک عمج اوری روچ اہل ضیفیا ھی ےن یکی‬ ‫ےہ۔اس اتکت ںیم لک ‪ 272‬احفصت اور ‪ 9‬ںیلصف ںیہ۔ لصف اول ںیم یلخت انسان اور رضحت ادمؑ اک ہصق ایبن‬ ‫ایک ایگ ےہ‪،‬فسل د یومئ ںیم انسان یک افرشنی ےک دہف اک یڈرکہ ےہ‪،‬لصف وسمئ ںیم اظنم افرشنی ںیم انسان ےکی‬ ‫اقمم ےک لعتم اتبیت ےہ‪،‬لصف اہچرم انسان ےک خڈا ےس راہطب رپ رونش داتل ےہ‪،‬لصف مجنپ انسان اور دورسیی‬ ‫ولخمقت ےک لعتم ایبن رکیت ےہ‪،‬لصف مشش ںیم ااعبد ووجدی انسان اک یڈرکہ ےہ‪،‬لصف متفہ ںیم رطفت انسان‬ ‫ےل ےس یات یک یئگ ےہ‪،‬لصف متشہ ںیم ایتخر اور دقرت انسان رپ یات یک یئگ ےہ ہکبج لصف مہن ینعیی‬ ‫ےک وحا ی‬ ‫ارخی لصف ںیم رمالح و رمایث ایحت ایبن ےیک ےئگ ںیہ۔ی اتکتی یقران یک رو ےس انسان اکم یک لمکم وصتریی‬ ‫یشک رکیت ےہ۔(‪ qaraati.ir‬ی)‬ ‫س‬ ‫چ)یاخالق ا ومر ی‬ ‫ی‬ ‫یگنہ دراہسیی قران ےہ۔لک احفصت یکی‬ ‫اتکت اخالق اومرس ےک ومفل ااغ قراتئ ںیہ۔اس اتکت اک یارش رمکر فر ی‬ ‫دعتاد ‪ 120‬ےہ۔دقمہم ںیم میلعت و رتتیب یک ایمہ اور وطل یاری ںیم دادنمشنان اسالیم یک ادات میلعت و رتتیب‬ ‫ےکرنیم ںیم یک یئگ اکووشن اک یڈرکہ ایک ےہ۔اس اتکت ںیم ‪ 5‬وموضاعت رپ ملق ااھٹیا ایگ ےہ سج ںیم اررسی‬ ‫میلعت ورتتیب‪،‬اخالق اومرس‪،‬اخالق یروشہ‪،‬شنم و راتفر ااتسد اور راہطب ااتسد وسارگد سام ںیہ۔میلعت ورتتیبی‬ ‫ےک دیمان ںیم ی اتکت ایک رگانیدقر ااضف ےہ۔(‪)qaraati.ir‬‬ ‫ی‬ ‫ی‬ صفحه 112 ‫ی‬ ‫لمسل‬ ‫مپ‬ ‫‪/ (103‬رسفم قرا ن جح االسالم وا ن ا قی سحم قرا تئ…‬ ‫یگنہ‬ ‫یظ)یقرا ن و وتمایلن ف یر ی‬ ‫ہک ات ےن سج وموضع رپ ملق ااھٹیا اےس ایات قران ےکی‬ ‫جح االسالم ااغ سحم قراتئییک ایک امنیان وخیب ی ےہ ی‬ ‫م ےہ۔اس اتکت ںیم ات ےن وئسمنیل فریگنہ‬ ‫نترظ ںیم واحض ایک‪،‬ومرد رظن اتکت یھب ایس وصختیص یک اح ی‬ ‫ایل ایگ ےہ۔اس اتکت ےک احفصت یک دعتاد ‪ 31‬ےہ اوری‬ ‫ےک یل راامنہ اوصل ایبن ےیک ںیہ نج وک قراین ایات ےس ی‬ ‫اس ںیم ‪ 200‬قراین ایات ےک تحت وئسمنیل فریگنہ ےک یل ‪ 200‬اوصل ایبن ےیک ںیہ وج ہک نقپتا قیل اافتسدہ‬ ‫ںیہ ی۔‬ ‫ت‬ ‫ونر‬ ‫ی)ی مپتال تی ی‬ ‫ی‬ ‫ث یک اینبد رپ رحتری یک یئگ ےہ سج یک عمج اوری دیس راض ومیس اکیمظی‬ ‫ی اتکت یھب ریسفت ونر ےس احلص دشہ اطمل ی‬ ‫یگنہ دراہسیی ارقران ےن سالی‬ ‫یاینیئ ےن یک ےہ۔اس اتکت ےک لک احفصت یک دعتاد ‪ 141‬ےہ۔اےس رمکر فر ی‬ ‫‪ 1370‬ںیم رشن ایک ےہ۔اس اتکت ںیم قران یجم یک رفتمق ایاتی ںیم ایبن دشہ متاولن وک درک ایک ایگ ےہ۔ان‬ ‫میہفت وک اسان انبےن ےک یلاینپ اتکت ںیم ایبن ایک ےہ۔اسیج ہکی‬ ‫یمتاولن وک خڈاودن اعتمل ےن اعمرف الہی یک ی‬ ‫قح وک رجشہ ہبیط اور یالط وک رجشہ ہثیبخ ےس ہیبشت دی ےہ اوروتبن اور طاوغت وک ڑکمی ےک رھگ ےس اشمہہب قراری‬ ‫ت‬ ‫دیا ےہ۔دیس راض ومیس ےن ااغ قراتئ ےک دروس ںیم ایبن دشہ دپسچل قراین مپتالت وک اتکت یک وصرت عمجی‬ ‫ایک ےہ۔( محسن قرائتی‪ ،‬مرکز فرہنگی درس ہایی از قران)‬ ‫ف‬ ‫ریسفت ‪،‬ریسفت ونر اک اعتر ی‬ ‫‪ 4‬ی‪ .‬ا ت یک فینصت دشہ ی‬ ‫املع ءاسالم ےن کالم یاک وک ولوگن ےک ےنھکیس اور ےنھجمس ےک یل اسان انبےن یک الدعتاد اکوںیش یک ںیہ کیل کالمی‬ ‫وکوششن ےک یاووجد مریڈ رتہب یک اجنگشئ ہشیمہ وموجد ریتہ ےہ۔تہبی‬ ‫الہی ویکہکن زجعمہ اجوداین ےہ اس یل امتم ی‬ ‫ےس املعء و فصالء ےن یقران رکی یک ریسفتںی رحتری یک نج ںیم ےس ایک قیل دقر ریسفت‪،‬ریسفت ونر ےہ۔ ریسفت ونری‬ ‫لمسل‬ ‫مپ‬ ‫ق‬ ‫ق‬ ‫جح االسالم وا ن ااغ راتئ یک رگان امی اکوس ےہ وج ہک صتخم اکنت یک وصرت ںیم ایات ران یک ریسفتی‬ ‫یم‬ ‫ایبن رکےن ےک رفنمد اولست یک یاحم ےہ۔ی ریسفت ‪ 12‬دلجون رپ لمتشم ےہ۔ ‪ 1997‬ںیم اس ریسفت وک اسال ی‬ ‫وہمجری اریان ےک دصر ےن”‪ ”Book of the year‬ےک اویارد ےس ونارا۔اس ریسفت وک ےنھکل ےک یل ااغ قراتئی‬ صفحه 113 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪104( /‬‬ ‫عمجم اایبلن‪،‬ریسفت اریبکل(ارلاری)‪،‬ریسفت ونر انیلقثل‪،‬روچی‬ ‫ےن فلتخم دقی افتریس ےس اافتسدہ ایک نج ںیم ریسفت ی‬ ‫ل‬ ‫ااعملین‪،‬ریسفت ا مٹران‪،‬یف رالل ارقلان۔ریسفت اصیف‪،‬اایتتی اایبلن‪،‬ریسفت ومنہن اور ریسفت راامنہ سام ںیہ۔انی‬ ‫افتریس ےک عالوہ اوھنن ےن دوران لیصحت ےیک ےئگدایت ابموثحن یک یاداوتشن ےسیھب اافتسدہ ایکےہ ی۔‬ ‫اس ریسفت ںیم فنصم ےلہپ ومرد رظن ایث اک رتہمج رکےت ںیہ رھپ سان یرول ایبن رکےت ںیہ‪،‬اےکس دعب ھچکی‬ ‫ںیہ وج ہک نکمم ےہ ہک ڑپ ھیے واےل ےک دنہ ںیم دیپا وہےئ وہن ‪ ،‬رھپ وہ ان وساالت ےکی‬ ‫وساالت ااھٹےت ی‬ ‫وجایات دےتی ںیہ اور ست ےس ارخ ںیم ایات ےس اخڈ دشہ اتنجئ وک اکنتیک وصرت ںیم ایبن رکےت ںیہ ی۔‬ ‫اریان ںیم اس ریسفت وک اھچےنپ واال ادارہ ومهسس در راہ قح مق اور یااتسکن ںیم اس اک یارش ادارہ رشن و اعمرفی‬ ‫ےہ۔ااغ قراتئ ےنی‬ ‫اسالیم الوہر ےہ۔اردو ریان ںیم اس رگادقنر ریسفت اک رتہمج ومالیا دمحم یلع افلض ےن ایک ی‬ ‫ایک ےہ ہک ےلہپ ‪ 5‬یارون یک ریسفت ںیم جح االسالم دہ رہشی اور جح االسالم رفعجیی‬ ‫دقمہم ریسفت ونر ںیم ایبن ی‬ ‫ےن ان ےک ساھت اعتون فرامیا اور یاوچنںی ےس وسوہلن یارے یک ریسفت ںیم جح االسالم دیس وجاد یتشہب اور جحی‬ ‫االسالم خیش وجاد وتملس ےن اس دقمس نشم ںیم ان ےک ساھت اعتون فرامیا۔( محسن قرائتی‪ ،‬تفسیر نور‪،‬‬ ‫تہران ‪ ۱۳۹۶ ،‬ی)‬ ‫وصخایصت‬ ‫ی‬ ‫اس ریسفت یک امنیان‬ ‫‪1‬۔اس ریسفت ںیم ینف‪،‬ادیب‪،‬یہقف‪،‬کالیم اور فسلف اصطالاحت ےس رگیر ایک ایگ ےہ ویکہکن ان اک قلعت یسک ایک رگوہی‬ ‫ےک ساھت اخص ےہاور رصف قران یجم ےک دروس وک اھکل ایگ ےہ وج داین یک ردنہ ریاونن ںیم رتہمج ےک قیلیںیہی‬ ‫اور اغیپم یک وصرت نب سکیے ںیہ ی۔‬ ‫‪2‬۔ریسفت یارلای ےس ارتحار ایک ایگ ےہاور رصف قراین ایات اور اہلپیت تمصع و اہطرتؑ یک روایات ےس اافتسدہی‬ ‫ایک ایگیےہ ی۔‬ ‫‪3‬۔رتشیب ایپم و دروس وک ہعیش اور ینس یک ربتعم ریسفتون ےس ایل ایگ ےہاور ضعب اقمامت رپ ااغ قراتئ ےک اےنپ یای‬ ‫ان ےک اکمہرون ےک اکنت وک شیپ ایک ایگ ےہ ی۔‬ ‫‪4‬۔ اس ریسفت یک ایک امنیان وصختیص اعم مہف وہیا ےہویکہکن قراین ایات ےس احلص دشہ اطملث وک اکنت یکی‬ ‫وصرت شیپ ایک ایگ ےہ اور یبمل وچری واضوتحن ےس اانتجت ایک ایگ ےہ اس یل اےس اعم انسان یھب یا اساین ھجمسی‬ صفحه 114 ‫ی‬ ‫لمسل‬ ‫مپ‬ ‫‪/ (105‬رسفم قرا ن جح االسالم وا ن ا قی سحم قرا تئ…‬ ‫اتکس ےہ ی۔‬ ‫افتسدہ ےہ ہکلب اس یک اینبد رپ تہب یسیبتک یھب رحتری یک یئگ ںیہی‬ ‫‪5‬۔ی ریسفت ہن رصف وخد ریثک افراد ےکیل قیل ا ی‬ ‫نجیںیم فلتخم وموضاعت ےک یل اس ریسفتںیم ایبن رکدہ اکنت قراین ےس اافتسدہ ایک ایگ ےہ ی۔‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ی‬ صفحه 115 ‫ابعشنی‪,1443‬امشرہ ‪,1‬سال ‪, 1‬یملع‪-‬قیقحت امششیہ لجم درکورکف ‪106( /‬‬ ‫ہجیتن ی‪:‬‬ ‫فینصت الئ اتسشئ ےہ۔ان یک قراین امیلعتت وک اعم رکےنی‬ ‫ی‬ ‫صتخم ی ہک جح االسالم ااغ قراتئ یک ی رگان امی‬ ‫یک اکوںیش قیل نیسحت ںیہ۔سج رطچ اوھنن ےن اعم ردنیگ ےس لعتم وموضاعت وکقراین ایات ےک درعیی‬ ‫واحض ایک ےہ ی ایک تہب یہ رفنمد اولست ےہ۔ایکن بتک وصخماص ریسفت ونر ایک وخوصبرت اور قیل اافتسدہی‬ ‫مہف ادنار ایبن یک بولث وبقمل اعم قرار یایئ۔ خڈاودن اعتمل اتکت یجم وک ستی‬ ‫ریسفت ےہ وج ہک اےنپ سادہ اور اعم ی‬ ‫یک اچنہپےن یک ان یک امتم وکوشن ےک یل ااغ وک زجاےئ ریخ اطع فرامےئ ی۔‬ ‫اینپ یات اک ااتتخم اامم جسدؑ ےک اافلظ ےس رکےت ںیہ وجہک ہفیحص جسدی یک داعےئ متخ قران ںیم درک وہےئ ںیہی‬ ‫ن قرص ںیہن ےہ ی”‬ ‫اسی رتاروےئ دعل ےہ ہکیقح ایبن رکےن ےس سج یک ریا ی‬ ‫ںیہ‪“ :‬قران ا ی‬ ‫اامم اعیل اقممؑ فرامےت ی‬ صفحه 116 ‫ی‬ ‫لمسل‬ ‫مپ‬ ‫‪/ (107‬رسفم قرا ن جح االسالم وا ن ا قی سحم قرا تئ…‬ ‫رہفست اصمد یر‬ ‫یجمی‬ ‫‪ .1‬قران ی‬ ‫‪ .2‬جہن التالہغی‬ ‫ی‬ ‫‪ .3‬ہفیحص جسد ی‬ ‫‪.4‬‬ ‫‪.5‬‬ ‫‪.٦‬‬ ‫‪.7‬‬ ‫‪.٨‬‬ ‫‪.9‬‬ ‫‪.10‬‬ ‫‪.11‬‬ ‫‪.12‬‬ ‫‪.13‬‬ ‫‪.14‬‬ ‫وپر اریمی ‪،‬ینیسح تعنص ‪ ،‬مینقرن دترسی و غیلبت‪ ،‬رمکر فریگنہیدراہسیی ارقران ‪،1375‬رہتانی‬ ‫تئ‬ ‫یگ یاہم ااغ قرا ی‬ ‫ردن ی‬ ‫قراتئ ی‪،‬سحم ‪ ،‬اخالق اومرس‪،‬رمکر فریگنہ دراہسیی ارقرانی‪، 1375‬رہتانی‬ ‫ت‬ ‫قراتئ ی‪،‬سحم ‪ ،‬مپتالت ونر‪،‬رمکر فریگنہ دراہسیی قران‪،‬رہتان ی‪1375،‬‬ ‫قراتئ ی‪،‬سحم ‪،‬راضمن یا قران‪ ،‬ومهسس فریگنہ دراہسیی ار قرا ن ی‪،139 2،‬رہتانی‬ ‫قراتئ ی‪،‬سحم ‪،‬امیسی انسان در قران‪،‬رمکر فریگنہ دراہسیی ارقرانی‪،1375‬رہتانی‬ ‫قراتئ ی‪،‬سحم ‪،‬قران و وتمایلن فریگنہ‪،‬اتسد اقہم امنر‪،‬رہتان ی‪139٦،‬‬ ‫ن‬ ‫قراتئ ی‪،‬سحم ‪ ،‬اہمرت یملعم‪،‬رمکر فریگنہ دراہسیی ارقرانی‪،13٨9‬رہتا ی‬ ‫قراتئ ی‪،‬سحم ‪ ،‬تہصت ینیسح در رپوت قران‪ ،‬رمکر فریگنہیدراہسیی ارقران‪،‬رہتان ی‪1397،‬‬ ‫قراتئ ی‪،‬سحم ‪،‬ریسفت ونر ی‪،139٦،‬رہتانی‬ ‫ی قرانییرای وجایان‪ ،‬رمکر فریگنہیدراہسیی ارقرانی‪،1375‬رہتانی‬ ‫وتملس ی‪،‬ومحمد ‪ ،‬ایپ یم اہ ی‬ ‫‪ .15‬وتمیلس ی‪،‬یلع دمحم ‪،‬کبس ردنیگ اسالیم‪،‬رمکر فریگنہ دراہسیی ارقران‪،‬رہتانی‬ ‫‪ .1٦‬ویکی یڈییا‬ صفحه 117 صفحه 118 صفحه 119

آخرین شماره های دو فصلنامه Biannual Journal of Zike and Fikr

ثبت نشریه در مگ لند

شما صاحب نشریه هستید ؟

با عضویت در مگ لند امکانات متنوعی را در اختیار خواهید داشت
ثبت نام ناشر
لطفا کمی صبر کنید !!