صفحه قبل

هفته نامه مثلث شماره ۱۶۳

صفحه بعد

هفته نامه مثلث شماره 163

هفته نامه مثلث شماره 163

‫از نوسازي آمرانه تا انقالب‬ ‫هفته‌نامه‌خبري‪،‬تحليلي‪/‬سالچهارم‪/‬شمارهصدوشصتوسوم‪ 21/‬بهمن‌ماه ‪ 88/1391‬صفحه‪3000/‬تومان‬ ‫روحانيون انقالبي چگونه گروه‌هاي اجتماعي‬ ‫را بسيج كردند؟‬ ‫پروند ه‌اي درباره‬ ‫حاشيه‌هاي جلسه استيضاح وزير كار‬ ‫عبرت‌هاييكشنبه‬ ‫‪ISSN: 2008-5281‬‬ ‫‪MOSALAS.IR‬‬ ‫مذاكره پايداري با جليلي و چمران‬ ‫تو‌گو با‬ ‫گف ‌‬ ‫عضو ارشد جبهه پايداري‬ ‫هدف آمريكا از پيشنهاد مذاكره‬ ‫مستقيم چيست؟‬ ‫سناريوهايمذاكره قزاقستان‬ ‫دنياي شخصي فيلم‌سازها‬ ‫يادداشت‌هاييدرباره فيلم‌هايمهم‬ ‫جشنوارهسي‌ويكم‬
‫راهامام‬ ‫و كذلك جعلنكم امه وسطا لتكونوا شهدا علي الناس‬ ‫و يكون الرسول عليكم شهيدا‬ ‫اجتناب از اختالف‬ ‫ش��ما مي‏دانيد داريد چه مي‏كني��د؟ مي‏دانيد داريد‬ ‫چه ضرري به خودتان و به كش��ور خودتان مي‏رس��انيد؟‬ ‫شما مي‏بينيد كه اآلن در ايران كه يك وحدت كلمه ـ في‬ ‫الجمله ـ پيدا شده است چطور لرزانده است همه تختها و‬ ‫تاجها را و همه ابرقدرتها را؟ همه به دس��ت و پا افتاده‏اند؟‬ ‫اين را مي‏بينيد؟ مي‏بينيد كه اآلن در ايران كه جناحها با‬ ‫هم نزديك شدند يك قدري‪ ،‬دانشگاه با روحانيت نزديك‬ ‫شده‪ ،‬روحانيت با دانشگاه نزديك شده‪ ،‬بازار با دانشگاه و‬ ‫خبرنامه‬ ‫‪14 - 21‬‬ ‫ديدار در قاهره‬ ‫ن‪‌-‬قاهره؛ دور یا نزدیک؟‬ ‫تهرا ‌‬ ‫خداحافظيباسياستمدار‌آرام‬ ‫سياست‬ ‫‪28 - 41‬‬ ‫يك بعدازظهر تلخ در بهارستان‬ ‫بازداشت و آزادي آقاي قاضي‬ ‫چهار مصداق پايداري‬ ‫بين‌الملل‬ ‫‪52-61‬‬ ‫ي قزاقستان‬ ‫سناريو‌ها ‌‬ ‫مذاكرات برد ‪ -‬برد‬ ‫خداحافظ واشنگتن‬ ‫‌‌‬ ‫انقالب آنارشيك‬ ‫هفتهنامهخبري‪،‬تحليلي‪/‬سالچهارم‪/‬شمارهصدوشصتوسوم‪ 21/‬بهمنماه ‪ 88/1391‬صفحه‪3000/‬تومان‬ ‫هفته‌نامه سياسي‪ ،‬فرهنگي با رويكرد خبري‪ ،‬تحليلي‬ ‫صاحب امتياز و مدير مسئول‪ :‬مصطفي آجورلو‬ ‫سردبیر‪ :‬سعيد آجورلو‬ ‫روحانيون انقالبي چگونه گروههاي اجتماعي‬ ‫را بسيج كردند؟‬ ‫پر ونده اي درباره‬ ‫حاشيه هاي جلسه استيضاح وزير كار‬ ‫عبرتهاييكشنبه‬ ‫‪ISSN: 2008-5281‬‬ ‫‪MOSALAS.IR‬‬ ‫مثلث؛ هفته نامه‌اي خبري‪ ،‬تحليلي است كه سعي دارد روايتي منصفانه و عادالنه‬ ‫از واقعيت‌ها ارائه دهد‪ .‬نامش تمثيل و اشاره‌اي است به سه ضلع استقالل‪ ،‬آزادي و‬ ‫جمهوري اسالمي‪ .‬مرامش تقويت گفتمان انقالب اسالمي‪ ،‬چارچوبش اسالم‪ ،‬انقالب‪،‬‬ ‫امام و رهبري‪ ،‬آرمانش گس�ترش و سيادت اسالم‌‌خواهي در سراسر جهان و عزت‬ ‫مسلمانان‪ ،‬توسعه و پيشرفت ايران‌اسالمي و رفاه مردم شريف ايران و رونق گرفتن‬ ‫عدال�ت‪ .‬مرزش رواداري و تأليف قلوب اهالي انقالب و ايس�تادگي در برابر مقابالن‬ ‫گفتماني و عملي نظام و س�ياق و مشرب‌مان نجابت قلم و روزنامه‌نگاري مومنانه و‬ ‫تالشدرجهترونقگرفتنسنتگفت‌وگوميانفرهيختگانونخبگانكشوراست‪.‬‬ ‫اميدواريم كه در روايت‌مان صادق‪ ،‬بر مرام‌مان مستمر و دائم‪ ،‬بر چارچوب‌مان مستقر‪،‬‬ ‫بر آرمان‌مان مومن‪ ،‬بر مرزهايمان مراقب و هوشيار و بر سياق‌مان استوار بمانيم‪.‬‬ ‫مثلث‬ ‫از نوسازي آمرانه تا انقالب‬ ‫مذاكره پايداري با جليلي و چمران‬ ‫گفتوگو با‬ ‫عضو ارشد جبهه پايداري‬ ‫هدف آمريكا از پيشنهاد مذاكره‬ ‫مستقيم چيست؟‬ ‫سناريوهايمذاكره قزاقستان‬ ‫دنياي شخصي فيلمسازها‬ ‫يادداشتهاييدرباره فيلمهايمهم‬ ‫جشنوارهسيويكم‬ ‫شماره پيامك‪3000411711 :‬‬
‫با روحانيت يكي ش��ده‏اند ـ در صورتي ك��ه باز اختالفاتِ‬ ‫في‏الجمله‏اي هست و بعد عرض مي‏كنم ـ شما مي‏بينيد‬ ‫كه اآلن يك وحدت في الجمله‏اي كه در ايران پيدا ش��ده‬ ‫است‪ ،‬آمريكا را آنجا متزلزل كرده و شوروي را آنجا متزلزل‬ ‫كرده؛ و اين قلدرها هم در خود ايران به دست و پا افتاده‏اند‬ ‫و همين آدمكشي‌ها و همين تشبثاتي كه اين مرد مي‏كند‬ ‫براي همين اس��ت ك��ه مي‏بيند كه مردم ب��ا هم مجتمع‬ ‫شده‏اند و چه بكنيم كه اين اجتماع رفع بشود‪ ،‬چه بكنيم‬ ‫كه به هم بزنيم اين را!‬ ‫آفات اختالف و تفرقه‬ ‫ش��ما بدانيد كه اين كارهايي را كه مي‏كنيد يا از دست‬ ‫غير داري��د‪ ،‬اتّبا ِع از غير مي‏كنيد و ديگران ش��ما را وادار‬ ‫مي‏كنند به اينطور كارها‪ ،‬براي اينكه اين وحدتي كه اآلن‬ ‫در ايران پيدا شده[و]در اين جناحهاي خارجي‪ ،‬كه اينها‬ ‫هم اشخاص موثري هستند‪ ،‬در خارج هستند‪ ،‬در اينها هم‬ ‫اگر يك وحدتي پيدا بشود ضرر زياد مي‏شود براي خارج‪،‬‬ ‫دنبال اين افتادند كه جناح داخل را به يكجور با هم مخالف‬ ‫كنند‪ ،‬جناح خارج را هم به يكجور با هم مخالف كنند‪ ،‬اينها‬ ‫را هم با آنها با يكجور ديگر مخالف كنند‪.‬‬ ‫ش��ما مي‏دانيد ك��ه داريد ب��ه نفع ديگ��ران فعاليت‬ ‫مي‏كنيد[و]خودتان متوجه نيس��تيد؟ مي‏دانيد كه اين‬ ‫مخالفت امروز در يك وضعي كه ايران واقع شده است‪ ،‬در‬ ‫يك وضع حساسي كه بين موت و حيات اآلن ايران واقع‬ ‫شده‪ ،‬اين مخالفتهاي شما با هم چه ضرري به اين نهضت‬ ‫اس�لامي ايران مي‏زند؟ اگر شما با هم اجتماع كنيد‪ ،‬اين‬ ‫جبهه‏هاي مختلفي كه داريد‪ ،‬هر ده‏تاي ش��ما‪ ،‬صدتاي‬ ‫ش��ما با هم جمع شديد يك اس��مي‌روي آن گذاشتيد‪،‬‬ ‫اين اسمها را كنار بگذاريد و همه با هم بشويد و يك اسم‬ ‫داشته باش��يد‪ ،‬و اتفاق كلمه داشته باشيد‪ ،‬همان طوري‬ ‫كه مي‏بينيد ايران متزلزل كرده اس��ت اين ابرقدرتها را‪،‬‬ ‫اين قدرت ش��ما هم در خارج به ايران ُمنْضَ م مي‏ش��ود و‬ ‫بيشتر آنها متزلزل مي‏شوند لكن آنها از شما مي‏خواهند‬ ‫االن استفاده كنند‪.‬‬ ‫پروندهويژه‬ ‫‪42-51‬‬ ‫چگونه نوسازي آمرانه پهلوي‌ها را به سقوط كشاند‬ ‫بسيج اجتماعي عليه توسعه نامتوازن‬ ‫انقالب عليه گفتمان باستان گرايي‬ ‫اصالحاتتشنج‌آفرین‬ ‫فرهنگ‬ ‫‪52 -61‬‬ ‫حاشیه‌های روزهای سیمرغی‬ ‫نابودي در اوج زيبايي‬ ‫يك ضد قهرمان جديد‬ ‫ملودرامي‌شريف‬ ‫ورزش‬ ‫‪62 -67‬‬ ‫سرخابی‌ها تا پایان اردیبهشت ‪ 92‬واگذار می‌شوند؟‬ ‫چرا به اقدامات فوری فکر می‌کنیم‬ ‫اوایل سال آینده سرخابی‌ها واگذار خواهند شد‬ ‫کمک مالی یازده شرکت اقتصادی به صندوق پرسپولیس‬ ‫تحريريه‪:‬‬ ‫ي‬ ‫دبیر تحريريه و سياست‪ :‬مصطفي صادق ‬ ‫دبیر فرهنگ‪ :‬سيدرضا صائمي‬ ‫دبیر جهان‌اسالم و دين‌وتاريخ‪ :‬مصطفي شوقي‬ ‫دبیر بين‌الملل‪‌:‬سعيده سادات فهري‬ ‫دبير ديدار‪ :‬افشين خماند‬ ‫دبير بازار‪ :‬مصطفي ميري ‬ ‫دبیر ورزش‪ :‬مهدي ربوشه‬ ‫دبیر خبرنامه‪ :‬علي حاجي‌ناصري‬ ‫اعضاي تحريريه و همکاران‪ :‬زهير توكلي ‪ -‬ش��اهين فتحيان ‪ -‬شاهده‌يوسفي‬ ‫ياس��ين سيف‌االس�لام ‪ -‬امي��د كرماني‌ه��ا ‪ -‬زه��ره ديان��ي ‪ -‬فاطمه‌ميرزايي‬ ‫ش��يما غفاري ‪ -‬فاطمه كريم خان ‪ -‬زهرا‌راد‪ -‬عاطفه كربالئي‪ -‬محمد تاجيك‬ ‫حسين غالمي‪ -‬فاطمه سيف‪ -‬حميدرضا نصيري‌نژاد‪ -‬مسعود نجفي‬ ‫دبيراجرايي‪ :‬سمانه مومني‬ ‫مدير فني و هنري‪ :‬نيما ملك‌نيازي‬ ‫گرافيك و صفحه‌آرايي‪ :‬فاطمه قنائي ‪ -‬علي آجورلو‬ ‫پردازش تصاوير و عكس‪ :‬هومن سليميان‪ -‬امير طاليي‌كيوان و نيوشا‬ ‫ملك‌نيازي‬ ‫تصحيح‪ :‬ژيال شاكري ‪ -‬امير عزيزي‬ ‫حروفچيني‪ :‬داود حشمتي‬ ‫مدير مالي‪ :‬محمد پاليزدار‬ ‫سازمان آگهي‌ها‪ :‬مصطفي ميري‬ ‫بازرگاني و بازاريابي‪ :‬محمدعلي آجورلو‬ ‫امور اداري‪ :‬محمد سرخ‌خواه ‪ -‬محمد شكراللهي‬ ‫انفورماتيك‪ :‬شهرام زحمتي‬ ‫ناظر چاپ‪ :‬بابك اسكندرنيا‬ ‫با تشکر از‪ :‬دكتر اسماعيل تبار‪ -‬مهندس واعظي‪ -‬دكتر آيت‌اله ابراهيمي‬ ‫دكتر غالم‌حسن تقي نتاج ‪ -‬حسين زندي ‪ -‬احمد طاليي ‪ -‬مهندس بختياري‬ ‫مهندس صدوقي‪ -‬حسين مجاهدي ‪ -‬حاج‌آقاتوکلي ‪ -‬هادي انباردار‬ ‫سيد عارف علوي ‪ -‬رضا راستي ‪ -‬ابراهیم صفرلکی‪ -‬دکتر زارعیان‬ ‫عليرضا حسن‌زاده ‪ -‬دکتر بهرامپور‪ -‬مهندس فخار‬ ‫سازمان آگهي‌ها‪ :‬تلفن‪0912 - 5169927 :‬‬ ‫چاپ‪ :‬هنر سرزمين سبز‬ ‫توزيع‪ :‬نامه امروز‬ ‫نشاني ‪ :‬تهران‪ ،‬خيابان شهيد بهشتي‪ ،‬خيابان پاكستان‪ ،‬كوچه دوازدهم‪،‬‬ ‫پالك ‪ ،24‬واحد ‪1‬‬ ‫تلفن ‪88171506-8 :‬‬
‫خبرنامه‬ ‫‌در خبرنامه اين هفته گزارش س�فر محمود احمدي‌نژاد به مصر درج ش�ده است‪ .‬گزارش�ي درباره در‌گذشت‬ ‫دكترحسنحبيبيازديگربخشهايخبرنامهاينهفتهاست‪.‬‬ ‫خبرنامه‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫ن‪‌-‬قاهره؛ دور یا نزدیک؟‬ ‫تهرا ‌‬ ‫خداحافظي با سياستمدار‌آرام‬ ‫اردوکشی انتخاباتی‬ ‫‪14‬‬
‫تيتر يك‬ ‫خبرنامه‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫ديدار در قاهره‬ ‫محمود احمدي‌نژاد اولين رئيس‌جمهوري اسالمي ايران است كه به مصر سفر كرده است‬ ‫محمود احمدی‌نژاد صبح روز سه‌شنبه ‪ 17‬بهمن‌ماه‬ ‫ب��رای ش��رکت در دوازدهمی��ن اجالس س��ران س��ازمان‬ ‫همکاری‌های اسالمی و به دعوت رس��می از سوی دولت‬ ‫مصر عازم این کشور شد‪ .‬سفر رئی س‌جمهور به مصر اولین‬ ‫سفر یک مقام رسمی از سوی جمهوری اسالمی ای ران بعد‬ ‫از ‪ 35‬سال قطع رابطه بود‪.‬‬ ‫رئی س‌جمهور پیش از‌آغاز این سفر در یک کنف رانس‬ ‫خبری ش��رکت کرد و با اش��اره به اینکه قطعا در این سفر‬ ‫روابط سیاس��ی س��ازنده و مس��ائل پی رامونی مورد تاکید‬ ‫قرار خواه��د گرفت‪ ،‬تصریح ک��رد‪« :‬منطق��ه خاورمیانه از‬ ‫جمله مصر و مجموع��ه جهان بش��ریت در حال تحوالت‬ ‫اساسی است و رس��یدن به تحلیل مش��ترک و پس از آن‬ ‫برنامه و عمل مش��ترک ب رای تعام��ل و مدیریت تحوالت‬ ‫از جمل��ه برنامه‌های اصلی اس��ت که س��عی م ی‌کنیم در‬ ‫نشست سازمان همکاری‌های اسالمی با مطرح کردن نظر‬ ‫جمهوری اسالمی درباره آنها به یک نقطه مشترک برسیم‪».‬‬ ‫رئی س‌جمهور با اشاره به مشترکات فرهنگی و سابقه‬ ‫تمدن��ی طوالنی ای ران و مصر اظهار داش��ت‪« :‬دو کش��ور‬ ‫سابقه درخشان و نیروی انسانی بااستعداد و ورزیده‌ای دارند‬ ‫و از جایگاه سیاسی و اجتماعی بسیار برجسته‌ای در سطح‬ ‫منطقه و عرصه بی ن‌الملل��ی برخوردارند و جهت‌گیری‌های‬ ‫آنها در منطقه و جهان تاثیر گذار‌است‪ ».‬وی اظهار داشت‪:‬‬ ‫«امیدواریم در این سفر بتوانیم گام‌هایی در جهت منافع و‬ ‫کرامت ملت‌ها برداریم‪».‬‬ ‫رئیس دولت ای��ران ظهر سه‌ش��نبه ‪ 17‬بهمن‌ماه به‬ ‫محض ورود به مصر مورد استقبال رسمی محمد المرسی‪،‬‬ ‫رئی س‌جمهور مصر قرار گرفت‪ .‬احمدی‌نژاد در دیدار همتای‬ ‫مصری خود با تاکید بر اینکه با گسترش همکاری‌های ای ران‬ ‫و مصر قدرت جدیدی در منطقه ایجاد خواهد شد‪ ،‬تصریح‬ ‫کرد‪« :‬اگر ای ران و مصر با هم باش��ند‪ ،‬دشمنان بی ن‌المللی‬ ‫بشریت نم ی‌توانند هیچ آسیبی به ملت‌های ما وارد کنند‪».‬‬ ‫محمود احمدی‌ن��ژاد همچنین در خص��وص روابط‬ ‫ای ران و مصر گفت‪« :‬جمهوری اس�لامی ای ران بدون هیچ‬ ‫محدودیتی آمادگ��ی دارد روابط خ��ود را در تمام زمینه‌ها با‬ ‫مصر افزایش دهد‪ .‬راه و آغوش ملت ای ران ب رای توس��عه و‬ ‫پیشرفت ملت مصر باز است‪».‬‬ ‫محمد المرسی‪ ،‬رئی س‌جمهور مصر نیز در این دیدار با‬ ‫بیان اینکه روابط ای ران و مصر از جایگاه مهم و تاثیرگذاری‬ ‫در منطقه و جهان برخوردار اس��ت‪ ،‬اظهار داش��ت‪« :‬امروز‬ ‫هم��کاری ای ران و مص��ر در تمام زمینه‌ه��ا الزم و ضروری‬ ‫است‪ ،‬از این رو بسیار خرسند هستم که شخصا از جنابعالی‬ ‫استقبال کردم و بس��یار مایلم که از فرصت این سفر ب رای‬ ‫رایزنی در موضوعات مختلف منطقه‌ای و بی ن‌المللی و نیز‬ ‫تحکیم روابط دو‌جانبه نهایت استفاده را به عمل آوریم‪».‬‬ ‫رئی س‌جمهور مصر با اشاره به تحوالت سوریه‪ ،‬نقش‬ ‫مهم ای ران و ض��رورت نقش‌آفرینی ای ران در حل مش��کل‬ ‫سوریه تاکید کرد‪« :‬ما نس��بت به تالش‌های ای ران‪ ،‬رهبری‬ ‫معظم‪ ،‬رئی س‌جمهور و مسئوالن ای رانی اعتماد کامل داریم‬ ‫و نسبت به اینکه ای ران در جهت رفع مس��ائل در سوریه و‬ ‫س��ایر ملت‌ها تالش خالصانه دارد‪ ،‬هیچ‌ تردیدی نداریم‪ .‬از‬ ‫این رو تاکید داریم که با ای ران در این زمینه همکاری داشته‬ ‫باشیم‪ .‬تفرقه‌اندازی دشمنان هم نم ی‌تواند به روابط دو ملت‬ ‫و ملت‌های اسالمی آسیب بزند‪».‬‬ ‫ديدار با علماي االزهر‬ ‫رئی س‌جمهور کشورمان در ادامه برنامه‌های سفرشان‬ ‫در اولین روز با شیخ احمد الطیب‪ ،‬رئیس و اساتید و علمای‬ ‫دانشگاه االزهر مصر دیدار کرد‪.‬‬ ‫او در ای��ن دیدار گفت‪« :‬احس��اس م ی‌کن��م در بین‬ ‫علمای بزرگی هس��تم که به حقیق��ت راه و مکتب پیامبر‬ ‫گرام ی‌اس�لام (ص) و صالح و رس��تگاری همه انسان‌های‬ ‫جهان م ی‌اندیشند‪».‬‬ ‫احمدی‌نژاد با بیان اینکه مش��کل امروز جهان بشری‬ ‫ب ی‌عدالتی است و این ماموریت مش��ترک همه ماست که‬ ‫در مس��یر اس��تق رار عدالت تالش کنیم‪ ،‬خاطرنشان کرد‪:‬‬ ‫«شیاطین و مس��تکب ران قصد دارند تا ما را از این ماموریت‬ ‫جدا و به مسائل فرعی و حاشی ه‌ای مشغول کنند‪».‬‬ ‫رئی س‌جمهور با تاکی��د بر اینکه بای��د اهدافی بزرگ‬ ‫را مدنظر خود داش��ته باش��یم‪ ،‬گفت‪« :‬پیامبر اسالم (ص)‬ ‫‪15‬‬
‫خبرنامه‬ ‫نیامد تا عده‌ای را ش��یعه و عده‌ای دیگر را سنی کند‪ ،‬بلکه‬ ‫م ی‌خواست همه مسلمان باشند‪ ،‬چرا که نگاه اسالم نگاهی‬ ‫جهانی بوده و متعلق به همه بشریت است‪ ،‬اما مشکالت از‬ ‫جایی شروع م ی‌شود که افق نگاه خود را به کشور یا مذهبی‬ ‫خاص متمرکز م ی‌کنیم‪».‬‬ ‫دکتر احمدی‌نژاد افزود‪« :‬امروز باید پرچم عدالت و دفاع‬ ‫از حقوق انسان‌ها را حتی ب رای مردم آمریکا و اروپا ب رافرازیم‪،‬‬ ‫چرا که م��ا هیچ فاصله‌ای میان انس��ان‌ها قائل نیس��تیم‬ ‫و معتقدیم نوع انس��ان هنوز نجات پیدا نکرده و خواس��ته‬ ‫پیامب ران تاکنون محقق نشده است‪».‬‬ ‫در بخش��ی از صحب ت‌ه��ای اعض��ای علم��ی‌‬ ‫دانش��گاه‌االزهر مس��ائلی در ارتب��اط ب��ا اختالف��ات اهل‬ ‫سنت و تش��ییع بیان ش��د و دکتر احمدی‌نژاد در خصوص‬ ‫صحب ت‌های مطرح ش��ده خصوصا در مورد وضعیت اهل‬ ‫تس��نن در ای ران گفت‪« :‬ب��رادران اهل س��نت در ای ران به‬ ‫اندازه س��ایر ملت جایگاه دارن��د و دولت خ��ود را خادم آنها‬ ‫م ی‌داند‪ .‬البته مش��کالت در هم��ه جا وج��ود دارد که باید‬ ‫ب رای برطرف ش��دن آنها دس��ت در دس��ت همدیگر داده و‬ ‫پیش برویم‪».‬‬ ‫دکتر احمدی‌ن��ژاد تصریح کرد‪« :‬ب��ه صراحت اعالم‬ ‫م ی‌کنم‪ ،‬ه��ر کس در هر کج��ای دنیا به صحاب��ه پیامبر‬ ‫اسالم (ص) توهین کند‪ ،‬مسلمان نیست و در مسیر اسالم‬ ‫گام برنداشته است‪ ،‬بلکه نوکر بیگانگان و بازی خورده آنها‬ ‫است‪».‬‬ ‫ش��یخ احم��د الطی��ب نی��ز در ای��ن جلس��ه ضمن‬ ‫خوش��امدگویی به رئی س‌جمهوری اس�لامی ای��ران اظهار‬ ‫امیدواری کرد‪ ،‬تا با این س��فر رواب��ط دیپلماتیک‪ ،‬علمی‌و‬ ‫فرهنگی میان دو کشور گسترش یابد‪.‬‬ ‫رئیس دانش��گاه‌االزهر با بیان اینکه این دانشگاه در‬ ‫تقریب مذاهب پیش��رو بوده و هدف اصل��ی علمای بزرگ‬ ‫االزهر ریش��ه‌کن کردن تفرقه میان مسلمان است‪ ،‬گفت‪:‬‬ ‫«امروز سیاستمداران غربی تفرقه‌اندازی میان مسلمانان را‬ ‫دنبال م ی‌کنند تا خود در آرامش و راحتی باشند‪».‬‬ ‫شیخ احمد‌الطیب همچنین با تقدیر از سخنان دکتر‬ ‫احمدی‌نژاد در جمع اساتید دانش��گاه‌االزهر سخنان وی را‬ ‫مورد اتفاق همه علما و اساتید این دانشگاه برشمرد و گفت‪:‬‬ ‫«آنچه رئی س‌جمهوری اس�لامی ای ران در رابطه با برقراری‬ ‫عدالت بیان کردند به عنوان موضوعی مهم در این دانشگاه‬ ‫مورد بررسی قرار گرفته است‪».‬‬ ‫احمدی‌نژاد پس از این دیدار در جمع خبرنگاران گفت‪:‬‬ ‫«اگر ای ران و مصر در کنار هم ق��رار بگیرند‪ ،‬نه تنها به نفع‬ ‫دو ملت خواهد بود‪ ،‬بلکه تمام جهان از آن سود خواهند برد‪.‬‬ ‫امروز از ای ران آمده‌ام که بگویم ملت مصر در قلب ای رانیان‬ ‫جای دارند و ملت ای ران پیشرفت‪ ،‬استقالل و اقتدار مصر را‬ ‫پیشرفت و اقتدار خود م ی‌داند و امیدواریم این سفر سرآغازی‬ ‫جدید ب رای همبستگ ی‌های بیشتر دو ملت باشد‪».‬‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫رژیم‌صهیونیستی در مسیر سراشیبی و ضعف‬ ‫محمود احمدی‌ن��ژاد همچنین در جریان این س��فر‬ ‫دیدارهایی با سران کشورهای دیگر داشت‪ .‬در دیدار محمود‬ ‫عباس‪ ،‬رئیس تش��کیالت خودگردان فلس��طین با اظهار‬ ‫خرسندی از دستاورد اخیر فلسطین در سازمان ملل اظهار‬ ‫داشت‪« :‬اینکه مس��اله فلس��طین یک گام به جلو رفت و‬ ‫سندی در سطح بی ن‌المللی به نفع ملت فلسطین ثبت شد‪،‬‬ ‫فرصت بهتری ایجاد کرده که حقوق ملت فلسطین به‌طور‬ ‫جدی‌تری پیگیری شود‪».‬‬ ‫دکتر احمدی‌نژاد با تاکید بر اینکه جمهوری اسالمی‬ ‫ای ران در تمام مجامع بی ن‌المللی از حقوق ملت فلس��طین‬ ‫به‌طور کامل حمایت م ی‌کند‪ ،‬اظهار داشت‪« :‬این موضوع‬ ‫راهبرد جمهوری اس�لامی بوده و تغییرناپذیر است و ملت‬ ‫ای ران همواره در کنار ملت فلسطین قرار خواهد داشت‪».‬‬ ‫‪16‬‬ ‫رئی س‌جمهور با اشاره به اینکه رژیم‌صهیونیستی در‬ ‫مسیر سراشیبی و ضعف قرار دارد‪ ،‬گفت‪« :‬صهیونیس ت‌ها‬ ‫با مقاومت‪ ،‬ضعی ف‌تر م ی‌شوند‪ ،‬بناب راین باید به‌طور همزمان‬ ‫که در مجامع بی ن‌المللی موضوع تش��کیل دولت مستقل‬ ‫فلس��طینی پیگیری م ی‌ش��ود‪ ،‬آزادی کل س��رزمی ن‌های‬ ‫فلسطین و مقاومت در این زمینه نیز مورد توجه قرار گیرد‬ ‫و امروز شرایط به‌گونه‌ای است که آ‌سان‌تر م ی‌توان این دو‬ ‫موضوع را در کنار هم پیگیری کرد‪».‬‬ ‫محمود عباس‪ ،‬رئیس تشکیالت خودگردان فلسطین‬ ‫نیز در این دیدار با قدردانی از حمایت‌ها و پش��تیبان ی‌های‬ ‫جمهوری اس�لامی ای ران از حقوق ملت فلس��طین گفت‪:‬‬ ‫«ب��رادران ای رانی هم��واره در تم��ام ش��رایط در کنار ملت‬ ‫مظلوم فلس��طین بوده‌اند و ملت فلسطین قدرشناس این‬ ‫حمایت‌هاست‪».‬‬ ‫محمود احمدی‌نژاد همچنین در نشس��ت سه‌جانبه‬ ‫روس��ای‌جمهور ای ران‪ ،‬مصر و ترکیه با محوریت بررس��ی و‬ ‫تبادل‌نظر پی رامون تحوالت سوریه در قاهره شرکت کرد‪.‬‬ ‫در این نشست که با حضور دکتر محمود احمدی‌نژاد‪،‬‬ ‫محمد المرسی و عبداهلل گل در حاشیه دوازدهمین اجالس‬ ‫سران کشورهای سازمان همکاری‌های اسالمی برگزار شد‪،‬‬ ‫آخرین تحوالت سوریه و راه‌های برقراری امنیت و جلوگیری‬ ‫از جنگ و درگیری در این کشور مورد بررسی قرار گرفت‪.‬‬ ‫همچنین رئی س‌جمهور کش��ورمان در این س��فر از‬ ‫راس‌الحس��ین و منطقه زینبیه قاهره دیدن کرد‪ .‬در جریان‬ ‫این دیدار صدها نفر از مردم مصر در حالی که پالکاردهای‬ ‫متعددی در دست داشتند از وی اس��تقبال کردند‪ .‬برخی از‬ ‫استقبال‌کنندگان شعارهایی در حمایت از جمهوری اسالمی‬ ‫ای ران سر دادند‪.‬‬ ‫آمادگی ایران برای ارتقای سطح روابط دیپلماتیک‬ ‫با مصر‬ ‫محمود احمدی‌نژاد روز اول س��فر خود در نشستی با‬ ‫اصحاب رس��انه و نویس��ندگان مصری در پاسخ به سوالی‬ ‫درباره روابط ای��ران و مصر و راه‌های گس��ترش این روابط‬ ‫گفت‪« :‬آنچه در ذهن تاریخی خود از ملت مصر داریم ملتی‬ ‫بزرگ و تاریخ‌ساز است که ب رای آنها احترام زیادی قائلیم؛ این‬ ‫کشور دیار فرهنگ‪ ،‬تمدن و انسانیت است‪».‬‬ ‫دکتر احمدی‌نژاد با تاکید بر اینک��ه اگر ای ران و مصر‬ ‫به عنوان دو ب رادر دست به دست هم بدهند‪ ،‬شرایط به نفع‬ ‫مطالبات ملت‌ها تغییر خواهد کرد‪ ،‬گفت‪« :‬این چیزی است‬ ‫که شیاطین به‌شدت با آن مخالف بوده و تالش م ی‌کنند‪،‬‬ ‫دست این دو ب رادر به هم نرسد‪».‬‬ ‫رئی س‌جمهور تصریح کرد‪« :‬جمهوری اسالمی ای ران‬ ‫همچنین آمادگی دارد س��طح روابط دیپلماتیک خود را با‬ ‫مصر ارتقا دهد‪».‬‬ ‫رئی س‌جمه��ور ب��ا اش��اره به س��فر ب��ه بس��یاری از‬ ‫کش��ورهای منطقه از جمل��ه بحرین به منظ��ور تحکیم‬ ‫روابط دو‌‌جانبه اظهار داش��ت‪« :‬البته امروز شرایط بحرین‪،‬‬ ‫مس��اعد نیس��ت‪ ،‬باید با مردم بحرین خوش��رفتاری شود‪.‬‬ ‫باالخره انتخاب حق مردم اس��ت و همه باید از آن برخوردار‬ ‫باش��ند؛ البته ای��ران دخالتی در ام��ور بحرین ن��دارد‪ ،‬اما از‬ ‫حقوق م��ردم بحری��ن و هم��ه ملت‌ه��ا دفاع ک��رده و به‬ ‫حکوم��ت بحرین نی��ز توصیه داری��م که به ح��ق ملتش‬ ‫احترام بگذارد‪».‬‬ ‫رئی س‌جمهور در پاسخ به سوالی درباره تحوالت سوریه‬ ‫و دیدار دکت��ر صالحی با معاذ‌الخطی��ب‪ ،‬رئیس معارضین‬ ‫س��وریه‪ ،‬اظهار داش��ت‪« :‬نظر ما درباره س��وریه مثل تمام‬ ‫کشورهاس��ت و معتقدیم انتخاب حاکمیت ملی‪ ،‬عدالت و‬ ‫احترام‪ ،‬حقوق اساسی همه ملت‌هاست و باید محترم شمرده‬ ‫شود‪ ،‬اما این حق از طریق جنگ به دست نم ی‌آید؛ بلکه از‬ ‫طریق تفاهم ملی حاصل م ی‌شود‪ ،‬به‌خصوص در سوریه که‬ ‫جامع ه‌ای طایفه‌ای دارد‪».‬‬ ‫وی افزود‪« :‬هر کس با جن��گ روی کار بیاید‪ ،‬این به‬ ‫معنای ادامه یافتن جنگ و ادامه ناامنی است‪ ،‬تنها راه‌حل‬ ‫مشکل سوریه‪ ،‬تفاهم ملی و برگزاری انتخابات آزاد است و ما‬ ‫در این مسیر حرکت م ی‌کنیم‪ .‬البته بعضی تصور م ی‌کنند‬ ‫که با جنگ و درگیری م ی‌توانند مسائل را حل‌و‌فصل کنند؛‬ ‫اگر چه جنگ ممکن است‪ ،‬راه‌حل باشد اما پایدار و انسانی‬ ‫نیست‪ ،‬مسائل انسانی راه‌حل نظامی ندارد‪».‬‬ ‫دکت��ر احمدی‌نژاد خاطرنش��ان کرد‪« :‬خوش��بختانه‬ ‫نشانه‌هایی در حال مشاهده اس��ت که دو طرف در سوریه‬ ‫با هم گفت‌وگو کنند‪ ،‬درباره س��وریه اظهارات امیدبخشی‬ ‫شنیده م ی‌شود که امیدوارم زمینه ب رای تفاهم ملی در این‬ ‫کشور فراهم شود‪».‬‬ ‫رئی س‌جمه��ور اف��زود‪« :‬ای��ران به‌دنب��ال امنی��ت‪،‬‬ ‫پیشرفت و وحدت س��وریه و کل منطقه اس��ت و با کشتار‬ ‫مردم از هر طرفی که باش��د به‌ش��دت مخالفی��م‪ ،‬چرا که‬ ‫دش��منان م ی‌خواهند به دس��ت خودمان کش��ورهایمان‬ ‫نابود ش��ود و کینه و دش��منی حاکم گ��ردد‪ ،‬بناب راین همه‬ ‫باید هوشیار باش��ند‪ ،‬کش��ورها باید با تفاهم و وحدت ملی‬ ‫اداره شوند‪».‬‬ ‫وی تصریح کرد‪« :‬هیچ شخص و گروهی نم ی‌تواند‬ ‫خودش را به یک ملت تحمیل کند؛ زبان اسلحه و استفاده از‬ ‫زور مناسب نیست و امیدواریم هر چه زودتر گفت‌وگو ب رای‬ ‫تفاهم ملی در سوریه شکل بگیرد‪».‬‬ ‫رئی س‌جمهور در پاسخ به س��وال دیگری درباره روابط‬ ‫ای ران و آمریکا و س��خنان ج و‌بایدن‪ ،‬مع��اون رئی س‌جمهور‬ ‫آمریکا در این خص��وص تصریح ک��رد‪« :‬حرف‌هایی که از‬ ‫مقامات آمریکایی شنیده م ی‌ش��ود‪ ،‬جدید و مثبت است و‬ ‫امیدواریم در رفتارش��ان هم تغیی رات مثبت��ي اتفاق بیفتد‬ ‫و اگر در رفتارش��ان ه��م ش��اهد تغیی رات مثبت باش��یم‪،‬‬ ‫در آن ص��ورت ما ه��م با نگاه مثب��ت‪ ،‬آن را مورد بررس��ی‬ ‫قرار خواهیم داد‪».‬‬ ‫او همچنی��ن ب��ا تاکی��د ب��ر اینک��ه مل��ت ای��ران‪،‬‬ ‫صهیونیس��ت‌ها را در معادالت خود به حس��اب نیاورده و‬ ‫جدی نم ی‌گیرد‪ ،‬اظهار داشت‪« :‬قدرت دفاعی ای ران به قدری‬ ‫قوی است که هر متجاوزی را پشیماني کند‪».‬‬ ‫دکت��ر احمدی‌نژاد در پاس��خ ب��ه اینکه چه کس��ی‬ ‫رئی س‌جمهور آینده ای ران خواهد ش��د؟ اظهار داشت‪« :‬هر‬ ‫کس��ی را که ملت ای ران انتخ��اب کنن��د او رئی س‌جمهور‬ ‫خواهد شد‪».‬‬ ‫رئی س‌جمهور در پاسخ به سوالی مبنی بر اظهار نظر‬ ‫مسئوالن ای ران در این خصوص که هر کس به سوریه تجاوز‬ ‫کند‪ ،‬در حقیقت ب��ه ای ران تجاوز کرده اس��ت‪ ،‬گفت‪« :‬این‬ ‫مطلب موضع ایران در خصوص همه کش��ورهای منطقه‬ ‫اس��ت و اعالم کرده ایم که هر کش��وری در منطقه ما مورد‬ ‫تجاوز قرار گیرد‪ ،‬در کنار آن کشور و ملت خواهیم بود و این‬ ‫اصل ب رای کشور مصر هم حاکم است‪ .‬اگر کسی بخواهد به‬ ‫مصر تجاوز کند‪ ،‬ملت ای ران در کنار دولت و ملت مصر است‬ ‫و چنانچه از ما کمک بخواهند در کنار آنان خواهیم بود‪».‬‬ ‫احمدی‌ن��ژاد در پاس��خ ب��ه س��والی در خص��وص‬ ‫چگونگ��ی ادام��ه فعالی ت‌ه��ای هس��ته‌ای جمه��وری‬ ‫اس�لامی ای ران گفت‪« :‬فعالی ت‌های هس��ته‌ای صلح‌آمیز‬ ‫جمهوری‌اس�لام ی‌ای ران ادامه داشته و توس��عه م ی‌یابد؛ ما‬ ‫به‌دنبال ایجاد ‪ 20‬نیروگاه هس��ته‌ای هستیم که اولین آن‬ ‫افتتاح ش��ده و در حال حاضر چند ماه است که مشغول کار‬ ‫ش��ده و ب رای ادامه فعالی ت‌ها در حال رایزنی با پیمانکاران‬ ‫هستیم‪».‬‬ ‫دکتر احمدی‌نژاد اف��زود‪« :‬ما عالقه‌مندیم س��وخت‬ ‫نیروگاه‌ها را نیز خودمان بس��ازیم البته راه را ب رای استفاده‬ ‫از تجربه دیگران و حضور آنان نم ی‌بندی��م‪ ،‬اما تکنولوژی‬ ‫ساخت سوخت را نیز دارا هستیم‪g ».‬‬
‫يادداشت‬ ‫ن‪‌-‬قاهره؛ دور یا نزدیک؟‬ ‫تهرا ‌‬ ‫درباره سفر احمدي‌نژاد به مصر و ديدار با مرسي‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫برگزاری اجالس س��ران اس�لامی در مصر ب��ار دیگر‬ ‫قاه��ره را به‌کانون تح��والت منطقه بدل س��اخته اس��ت‪.‬‬ ‫گرچه نا‌آرام ی‌های مدنی و ش��کاف فزاینده میان نیروهای‬ ‫تحولخواه و سنت‌گرا در مصر بر سر قانون اساسی جدید و‬ ‫الگوی حکومتداری‪ ،‬ابتکار دیپلماسی منطقه‌ای را از دولت‬ ‫اسالمگرای مصر س��لب کرده اس��ت؛ با این وجود جایگاه‬ ‫مصر در جهان عرب و نیز جهان اسالم به دلیل مولفه‌های‬ ‫ژئوپلتیکی و ژئواستراتژیکی همچنان‌ب ی‌نظیر است‪ .‬قاهره‪،‬‬ ‫قلب جهان و کانون فکر و اندیشه‪ ،‬همچنان اثرگذاری خود‬ ‫را بر کشورهای منطقه حفظ کرده است‪ .‬البته‌ تراکم بحران‬ ‫بر سر مسائل اجتماعی و اقتصادی و سیاسی (که به نوعی‬ ‫می راث رژیم‌های نظامی گذشته بوده که به محمدالمرسی‬ ‫رس��یده) و فقدان چهره کاریزماتیک از وی‪ ،‬ب��ر ناکارآمدی‬ ‫دولت و مشروعی ت‌زدایی از الگوی اخوان‌المسلمین افزوده‬ ‫اس��ت‪ .‬مصر در دوره انتقالی و گذار بیشتر به خود پرداخته و‬ ‫از نقش‌آفرینی اثر‌گذار در تحوالت منطقه و نیز ایجاد موازنه‬ ‫قوای منطقه‌ای بازمانده اس��ت‪ .‬اگر ن��گاه واقع‌بینانه‌ای به‬ ‫تحوالت منطقه خاورمیانه و جای��گاه قدرت‌های منطقه‌ای‬ ‫داش��ته باش��یم باید گفت ترکیه به دلیل اتخاذ سیاس��ت‬ ‫بی ن‌المللی در منطقه و تعریف خود ذیل هویت جهان غرب‬ ‫نقش پیش��رو را در تحوالت منطقه داش��ته و دارد‪ .‬ترکیه در‬ ‫این مسیر تالش کرده با پذیرش نقش نیابتی از غرب ب رای‬ ‫ایجاد ساختار جدید قدرت‪ ،‬دیگر قدرت‌ها به ویژه عربستان‬ ‫و قطر را نیز با خود همراه سازد‪ .‬از دیگر سو باراک اوباما هم‬ ‫تالش کرده که ب رای کاهش هزینه‌های نظامی و ارائه چهره‬ ‫صلح‌دوس��ت از آمریکا نزد افکار عمومی منطقه با مدیریت‬ ‫بح��ران‪ ،‬آن را به متحدان خ��ود نظیر ترکی��ه و قطر واگذار‬ ‫کند؛ در این برهه شرایط جدیدی ب رای مصر در منطقه رقم‬ ‫خورده است‪.‬‬ ‫به‌نظر م ی‌رسد که خطوط قرمز سیاست خارجی آمریکا‬ ‫در منطقه ب رای المرسی مشخص شده و آمریکای ی‌ها تضمین‬ ‫امنیت اس��رائیل در منطقه را جزو اولویت‌های اساسی خود‬ ‫م ی‌دانند‪ .‬اولویت اخوان‌المس��لمین هم در حوزه سیاس��ت‬ ‫خبرنامه‬ ‫داود احمدزاده‪ /‬کارشناس مصر‬ ‫خارجی در کنار مصلحت‌گرایی و متوازن سازی قدرت با دیگر‬ ‫کشورها مساله فلسطین است‪.‬‬ ‫از این‌رو هم قدرت‌های هم‌پیمان مصر نظیر ترکیه و‬ ‫قطر و ع ربستان و هم آمریکا از ظرفی ت‌های قاهره م ی‌خواهند‬ ‫در ایجاد س��ازوکار جدید ب رای ایجاد صل��ح میان حماس و‬ ‫اسرائیل استفاده کنند‪ .‬المرسی نیز به خصلت اخوان ی‌ها قصد‬ ‫برهم زدن توافقات قبلی و پ ی‌ریزی مناسبات جدید ب راساس‬ ‫مش��ی رادیکال را پ ی‌گیری نم ی‌کند‪ .‬قط��ر صحنه‌‌گردان‬ ‫تحوالت داخلی مصر نی��ز با تزریق پول و قدرت رس��انه‌ای‬ ‫در قالب ش��بکه الجزیره نه تنها از ظهور ه�لال اخوانی در‬ ‫منطقه ه راس��ی ندارد‪ ،‬بلکه قرائت میانه‌رو از اسالم از سوی‬ ‫اخوان ی‌ها را گزینه مناس��ب ب رای به چالش کش��یدن قدرت‬ ‫ع ربستان و متحدان سلفی آن در مصر م ی‌داند‪ .‬طوالنی شدن‬ ‫دوره انتقال قدرت در س��رزمین فراعنه و اس��تیالی چرخه‬ ‫خشونت به‌دلیل تضاد منافع نیروهای سیاسی در نبود احزاب‬ ‫کارآمد شرایط را ب رای دخالت بیشتر قدرت‌های خارجی فراهم‬ ‫ساخته است‪ .‬ای ران نیز به‌عنوان یکی از قدرت‌های فرادست‬ ‫منطقه‌ای به تحوالت مصر از آغاز قیام ‪ 2011‬خوشبیانه نگاه‬ ‫کرده و در این مس��یر از حل‌وفصل مش��کالت ساختاری و‬ ‫برقراری روابط رسمی دیپلماتیک حمایت کرده است‪ .‬یکی‬ ‫از موانع اصلی برقراری مجدد روابط ته ران – قاهره عالوه بر‬ ‫دخالت‌های قدرت‌های خارجی بر عدم شکل‌گیری مناسبات‬ ‫تازه میان دو ملت مس��لمان باتمدن درخش��ان و اشتراکات‬ ‫تاریخی و فرهنگی در نبود اعتماد ف ی‌مابین اس��ت؛ گرچه‬ ‫اش��تیاق‌ب ی‌حدواندازه و بدون هدف‌گذاری خاص از سوی‬ ‫ای ران در فردای به قدرت رس��یدن اسالمگرایان موجب شده‬ ‫که مصر با فرصت‌طلبی از این موضوع نزدیکی به ته ران را‬ ‫به‌عنوان ابزاری در امتیازگیری اقتصادی و سیاسی از شرکای‬ ‫عرب خود در حوزه خلی ج‌فارس و نیز غ��رب قلمداد کند‪ .‬از‬ ‫سوی دیگر برداشت مصر از تمایل ته ران به مراودات سیاسی‬ ‫و همکاری‌های مش��ترک در این نکته نهفته است که گویا‬ ‫ته ران نزدیکی به قاهره را س��وپاپ اطمینانی ب رای کاستن‬ ‫از تحریم‌های بی ن‌المللی به‌دلی��ل فعالی ت‌های صلح‌آمیز‬ ‫هسته‌ای خود یافته است‪ .‬از نظردولتمردان مصری ه ر‌گونه‬ ‫همکاری با ای ران م ی‌تواند هزنی ه‌های ناخواسته‌ای را بر اقتصاد‬ ‫رنجور مصر تحمیل نماید‪ .‬بناب راین مصر نم ی‌خواهد ب ‌هدلیل‬ ‫برقراری مناسبات جدید با ای ران خود را از کمک‌های اقتصادی‬ ‫غرب و برخی از کشورهای ثروتمند و نفت‌خیز ع ربی محروم‬ ‫سازد‪ .‬گرچه به دلیل آشوب‌های سیاسی وضع بد‌اقتصادی‬ ‫مصر هنوز در ارائه الگوی مس��تقل حکومتداری و نیز اتخاذ‬ ‫سیاست مس��تقل ناتوان مانده‪ ،‬ولی برخی از سیاست‌ها و‬ ‫تاکتی ک‌های تعریف شده مصر جدید نشان م ی‌دهد که این‬ ‫کشور تالش مستمری را ب رای حفاظت از جغ رافیای سیاسی‬ ‫منطقه و مقابله با هرگونه اقدام که بخواهد با توس��ل به زور‬ ‫تغییر به‌وجو آورد؛ آغازکرده است‪.‬‬ ‫از این‌رو مشاهده م ی‌شود که المرسی در راهبرد جدید‬ ‫منطقه‌ای خود امنیت کش��ورهای حوزه خلیج‌فارس را جزو‬ ‫امنیت مصر دانسته و با پیگیری سیاست‌های اسالف خویش‬ ‫از تشکیل ناتوی ع ربی ب رای مقابله با ای ران سخن م ی‌گوید‪.‬‬ ‫البته گرچه این سیاست و اعالم هم‌پیمانی با ع ربستان‬ ‫و دیگر کش��ورهای عربی ب رای تضمین ارسال کمک‌های‬ ‫اقتصادی و حضور کارگران مصری شاغل در منطقه صورت‬ ‫م ی‌گیرد‪ ،‬با این وجود مصر نفع خ��ود را فعال در تداوم تنش‬ ‫میان ای ران و کشورهای حوزه خلی ج‌فارس م ی‌بیند‪ .‬منفعت‬ ‫راهبردی مصر تحقق توسعه اقتصادی وفناوری نوین است‬ ‫بناب راین ناچار اس��ت باتوجه به نیازه��ای محیط بی ن‌الملل‬ ‫سیاست خود را تدوین و اعمال کند‪.‬‬ ‫البته نگاه مص��ر به ای��ران در منطقه به‌رغ��م تداوم‬ ‫مشکالت س��اختاری در روابط دو جانبه نگاه تک‌سونگر و‬ ‫منفی نیس��ت و ای ران و مصر در برخ��ی از زمینه‌ها به‌ویژه‬ ‫بحث التزام اسرائیل به امضای پیمان ‪ NPT‬و دفاع مشروع از‬ ‫حقوق حقه فلسطینیان همکاری داشته و دارند‪ .‬در نشست‬ ‫اخیر سازمان همکاری‌های اسالمی باتوجه به تحوالت اخیر‬ ‫در سوریه و آمادگی عمده‌ترین گروه مخالف بشار اسد شورای‬ ‫ملی به رهبری معاذ خطیب ب رای آغ��از گفت‌وگو با دولت و‬ ‫نقش فعال دیپلماس��ی م ی‌تواند دریچه روشنی ب رای آینده‬ ‫روابط دو کشور باش��د‪ .‬مصر در موضوع س��وریه نیز گرچه‬ ‫در نقطه مقابل سیاس��ت ای ران قد‌علم کرده بود ولی گزینه‬ ‫نظامی و دخالت خارجی را ب رای ایجاد س��اختار جدید در این‬ ‫کشور رد م ی‌کرد‪ .‬نفوذ مصر بر اپوزیسیون به ویژه عمده‌ترین‬ ‫گروه مخالف دول��ت در قالب اخ��وان قابل توجه اس��ت و‬ ‫ای ران نیز نزدیک ترین متحد دولت بش��ار اس��د در منطقه‪،‬‬ ‫بناب راین رایزن ی‌های دو کشور و فعال‌سازی کمیته مشترک‬ ‫چهارجانبه(ای ران‪ -‬مصر – ترکیه و ع ربستان) م ی‌تواند ضمن‬ ‫ایجاد ثبات و کاهش خشونت‌ها در داخل سوریه بر نزدیکی‬ ‫دو ملت نیز تاثی ر‌گذار باشد‪.‬‬ ‫نکته آخر اینکه ماهیت متغیر سیاس��ت خارجی مصر‬ ‫جدید و تمرکز ب��ر منفعت‌محوری در تنظی��م قواعد بازی با‬ ‫قدرت‌های منطقه‌ای باعث س��ر‌درگم ی‌هایی در ش��ناخت‬ ‫ش��اخ ص‌ها وتبیین رویکرد دقیق آن ش��ده اس��ت‪ .‬به‌رغم‬ ‫فعالی ت‌های سیاس��ی هش��تاد س��ال اخوان ی‌ها در مصر و‬ ‫منطقه فاقد تجرب��ه الزم در حکومتداری هس��تند‪ ،‬بنابرین‬ ‫برخی ناپختگ ی‌ها در عرصه تصمیم‌گیری‌ها و تنظیم روابط‬ ‫با دیگر کش��ورها از س��وی جریان اخوان‌المسلمین صورت‬ ‫گرفته اس��ت‪ .‬همچنین باید در نظر داش��ت ک��ه نیروهای‬ ‫امنیت��ی و مهره‌ه��ای کلیدی رژی��م گذش��ته همچنان در‬ ‫تصمیم‌س��ازی‌های امنیتی و تنظیم روابط خارجی در مصر‬ ‫فعال‌اند‪ .‬پیوند این طیف قدرتمند با برخی از س��رمایه داران‬ ‫مصری به سیاس��ت خارجی مصر جدید ش��کل م ی‌دهد‪،‬‬ ‫بناب راین این گروه نم ی‌خواهند مناس��بات ای��ران و مصر با‬ ‫حل وفصل مش��کالت دیرینه وارد فصل نوین خود بشود‪.‬‬ ‫در هر صورت ب��رای آغاز روابط رس��می فیمابی��ن فارغ از‬ ‫آرمانگرایی محض و اقدامات افراطی باید منتظر باز‌گشت‬ ‫آرامش واقعی به جامعه بح��ران زده مصر و تعیین تکلیف‬ ‫جدال سیاس��ی میان نخبگان و جریان‌ه��ای مختلف آن‬ ‫نشست‪ .‬خود اخوان ی‌ها هم در داخل همچنان سیاست صبر‬ ‫و تحمل پیشه کرده‌اند‪ ،‬آنچه مسلم اس��ت راهکار زدودن‬ ‫تنش‌ها میان ته ران و قاهره تدریجی و ب راساس واقعی ت‌ها‬ ‫و منافع دوکشور امکان پذیر است‪g .‬‬ ‫‪17‬‬
‫رويداد‬ ‫دو دوره به‌عنوان نماینده ای ران در دیوان داوری بی ن‌المللی‬ ‫در الهه انتخاب ش��ده بود‪ .‬کتاب دیگری تحت عنوان «در‬ ‫آی‍ی‍ن‍ه‌ ح‍ق‍وق‌؛ م‍ن‍اظری‌ از ح‍ق‍وق‌ ب‍‍ین‌ال‍م‍‍لل‌‪ ،‬ح‍ق‍وق‌ ت‍ط ‍بی‍ق‍ی‌ و‬ ‫ج‍ام‍ع‍ه‌ش‍ن‍اس‍ی» چاپ انتشارات کیهان از او در دست است‪.‬‬ ‫او البته ت��ا آخرين روز حياتش عضو ش��وراي عالي انقالب‬ ‫فرهنگي و عضو مجمع تشخيص مصحلت نظام نیز ماند‪.‬‬ ‫پیام تسلیت رهبر معظم انقالب‬ ‫خداحافظي با سياستمدار‌آرام‬ ‫حسن حبيبي درگذشت‬ ‫خبرنامه‬ ‫داوود حشمتي‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫حس��ن حبيبي‪ ،‬دولتمردي بود كه عم��ر زيادي را در‬ ‫دولت‌هاي جمهوري اسالمي سپري كرد؛ از دولت بازرگان تا‬ ‫دولت خاتمي‪ .‬سه دوره معاون اولي و حضور در سه كابينه‬ ‫به‌عن��وان وزير او را دولتمردي س��اخت كه نقطه اش��تراك‬ ‫دولت‌‌هاي راست و چپ بود‪ .‬او در نهايت همزمان با سالروز‬ ‫بازگش��تش همراه با هواپيماي حضرت امام به كشور‪١٢ ،‬‬ ‫بهمن‌ماه ‪ ٩١‬حبيبي دار‌فانی را وداع گفت‪.‬‬ ‫حسن حبیبی متولد س��ال ‪ 1315‬در تهران و دارای‬ ‫دكترای جامع ه‌شناس��ی و حقوق از دانشگاه سوربون بود‪.‬‬ ‫وی در اولین انتخابات ریاست‌جمهوری بعد از وقوع انقالب‬ ‫اس�لامی یكی از اصل ی‌ترین رقبای ابوالحسن بن ی‌صدر‬ ‫بود‪.‬با اينكه يكي از چهره‌هاي ثابت كاريكاتورهاي نشريه‬ ‫«گل‌آق��ا» بود‪ ،‬با اين ح��ال‪ ،‬حبيبي چه��ره محترمي بود؛‬ ‫محترم آمد‪ ،‬محترم ماند و محترم رفت‪ .‬اين را حضور چهره‌ها‬ ‫از جريان‌ها و تفكرات مختلف در مراس��م خاكسپاري‌اش و‬ ‫پيام تسليت شخصي ت‌ها به مناسبت در‌گذشتش نشان داد‪.‬‬ ‫او از «مذهب ی‌های فرنگ‌رفت��ه‌ای» بود که در دوران‬ ‫امام خمینی(ره) در فرانس��ه گرد او جمع ش��دند‪ .‬وي صبح‬ ‫پنجشنبه گذشته در پي یک بيماري طوالني مدت‌دار فاني‬ ‫را وداع گفت‪.‬دكت��ر حبیبی در كارنامه خود‪ ،‬ریاس��ت بنیاد‬ ‫ای رانشناسی‪ ،‬عضو افتخاری شورای عالی انقالب‌فرهنگی‪،‬‬ ‫عضو فرهنگس��تان زبان و ادب فارس��ی‪ ،‬عض��و حقیقی‬ ‫ش��ورای عالی انقالب فرهنگی‪ ،‬رئیس فرهنگستان زبان و‬ ‫ادب فارس��ی‪ ،‬عضو هیات امنای كتابخانه مجلس شورای‬ ‫اسالمی‪ ،‬عضو دیوان داوری (الهه) و عضو كمیسیون ملی‬ ‫یونسكو و عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام را دارد‪.‬‬ ‫پی ش‌تر‪ ،‬حض��رت آی��ت‌اهلل خامن��ه‌ای‪ ،‬رهبر معظم‬ ‫انقالب اس�لامی چهاردهم مهر س��ال ‪ 1387‬با حضور در‬ ‫یكی از بیمارس��تان‌های ته ران از وی ك��ه آن زمان رئیس‬ ‫فرهنگستان زبان و ادب فارسی بود‪ ،‬عیادت كردند‪.‬‬ ‫ایش��ان در این عی��ادت‪ ،‬از آخرین وضعی��ت درمانی‬ ‫دكتر حبیب��ی اطالع یافته و ب رای بهبودی و ش��فای عاجل‬ ‫ایشان دعا كردند‪.‬حبیبی هشت سال در دولت سازندگی از‬ ‫‪18‬‬ ‫سال‌های ‪ 68‬تا ‪ 76‬و یك دوره در دولت اصالحات از سال ‪76‬‬ ‫تا ‪ ،80‬معاون اول آیت‌اهلل‌ هاشم ی‌رفسنجانی و سی د‌محمد‬ ‫خاتمی‪ ،‬روسای‌جمهور وقت بود‪.‬‬ ‫بزرگترین اث��ر باقیمان��ده او از دوره ابت��داي انقالب‪،‬‬ ‫پی ش‌نویس قانون اساسی است‪ .‬حضرت امام خمین ی‌(ره)‪،‬‬ ‫در پاریس او را مامور تدوین آن کرد و وی به‌خوبی از عهده‬ ‫اين كار برآمد‪ .‬دکتر‌حبیبی با درکی که از فرهنگ ای ران و روح‬ ‫انقالب اسالمی داش��ت و همچنین‪ ،‬با فهمی که از دنیای‬ ‫معاصر داشت و آن را تجربه کرده بود‪ ،‬پی ش‌نویسی را تهیه‬ ‫كرد که مورد قبول ابتدایی رهبر انقالب قرار گرفت‪ .‬بعدها‬ ‫این پی ش‌نویس توسط سایر حقوقدانان بزرگ در ای ران مورد‬ ‫واکاوی قرار گرفت و توسط مراجع تقلید نیز مورد بررسی قرار‬ ‫گرفت و با اصالحات اندکی به مجلس خبرگان قانون اساسی‬ ‫تقدیم شد‪ .‬دکتر حس��ن حبیبی عالوه بر دکترای حقوق و‬ ‫جامع ه‌شناسی از دانشگاه سوربن در سال‌های دهه ‪ ۷۰‬هم‬ ‫دکترای افتخاری در رشته جامع ه‌شناسی از دانشگاه ته ران‬ ‫را دریافت کرده بود‪ .‬تلفیق حقوق و جامع ه‌شناسی نه فقط‬ ‫ی آکادمیکش هم بوده‬ ‫رشته تحصیلی او‪ ،‬که دغدغه شخص ‌‬ ‫است‪ .‬از این روست که از حس��ن حبیبی کتابی قدیمی در‬ ‫حوزه جامع ه‌شناسی حقوقی به جای مانده است‪.‬‬ ‫حوزه دیگر فعالیت حبیبی تلفیق ادبیات و حقوق بود‪.‬‬ ‫او به این منظور طرحی با عنوان «طرح تدوین اصطالحات‬ ‫و تعبی رات حقوقی ب ر‌اساس قوانین و مقررات و دیگر اسناد‬ ‫حقوقی صد‌ساله اخیر» را تهیه و در نشریه فرهنگستان ادب‬ ‫پارسی در سال ‪ ۱۳۸۳‬منتشر کرد‪ .‬عالوه بر این خود او بخش‬ ‫کوچکی از این طرح را انجام داد و مقاله‌ای با عنوان بررسی‬ ‫برخی از ویژگ ی‌های زبانی و برخ��ی از اصطالحات حقوق‬ ‫اداری و دیوانی را در س��ه قانون مهم مجلس اول مشروطه‬ ‫نوشت‪ ،‬اما این طرح بزرگ ب ی‌سرانجام و ب ی‌پایان ماند‪.‬‬ ‫حبیبی در حوزه حقوق بی ن‌الملل هم دس��تی بر قلم‬ ‫داشت و کتاب حقوق بی ن‌الملل عمومی سه نویسنده بزرگ‬ ‫فرانس��وی؛ ‍نگ‍وی‍ن‌ ک‍ک‌ دی‍ن‌‪ ،‬پ‍ات‍ری‍ک‌ دی‍ی‍��ه‌ و آل‍ن‌ پ‍ل‍ه‌ را به‬ ‫فارسی ترجمه و در موسسه اطالعات به چاپ رساند؛ کتابی‬ ‫که گفته شده ‪ 10‬سال صرف ترجمه آن شد‪ .‬در عین حال‬ ‫حضرت آیت‌اهلل خامنه‌ای‪ ،‬رهبر معظم انقالب اسالمی‬ ‫در پیام تسلیتی به مناسبت درگذشت دكتر حسن حبیبی‪ ،‬با‬ ‫اشاره به تاریخچه خدمات ایشان به نظام جمهوری اسالمی‪،‬‬ ‫مرحوم دکتر حبیبی را مومنی صادق‪ ،‬پارسا و خدوم خواندند‪.‬‬ ‫به گزارش پایگاه اطالع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری‪ ،‬متن‬ ‫پیام رهبر انقالب اسالمی به شرح زیر است‪:‬‬ ‫« بسم‌اهلل الرحمن الرحیم‬ ‫با دریغ و تاس��ف خبر درگذش��ت یار دیرین انقالب و‬ ‫دانش��مند متعهد مرحوم مغفور آقای دكتر حس��ن حبیبی‬ ‫(رحمه‌اهلل‌علیه) را دریافت كردم‪ .‬ایشان مومنی صادق و پارسا‬ ‫و خدوم بود‪ .‬تاریخچه خدمات وی به نظام جمهوری اسالمی‬ ‫از پیش از انقالب و هنگام تدوین پی ش‌نویس قانون اساسی‬ ‫آغاز شده و در طول سال‌های متمادی در عضویت شورای‬ ‫انقالب و سپس بر عهده گرفتن مسئولی ت‌های بزرگ دیگر‬ ‫ادامه یافته اس��ت‪ .‬بیماری جانكاه و طوالن��ی وی‪ ،‬صبر و‬ ‫تس��لیم و توكل او را نیز بر فهرست مزایای شخصیت ی‌اش‬ ‫افزود و امید است رحمت و مغفرت و رضوان الهی شامل حال‬ ‫ایشان شود‪ .‬الزم م ی‌دانم به همسر گرامی و باوفای ایشان‬ ‫و دیگر بازماندگان و نیز به هم��كاران و عالقه‌مندان به آن‬ ‫فقید سعید تسلیت خویش را تقدیم نمایم‪».‬‬ ‫پس از مق��ام معظم رهب��ري‪ ،‬محم��ود احمدي‌نژاد‬ ‫رئي س‌جمهور‪ ،‬آیت‌اهلل صادق آمل��ی الریجانی رئيس قوه‬ ‫قضائیه‪ ،‬عل��ی الریجان��ی رئي س‌مجلس‪ ،‬اکب ر‌هاش��می‬ ‫رفس��نجانی رئي س‌مجم��ع تش��خیص مصلح��ت نظام‪،‬‬ ‫محمدرضا رحیمی معاون اول رئي س‌جمهور‪ ،‬آیت‌اهلل‌هاشمی‬ ‫شاهرودی‪ ،‬حجت‌االسالم سیدحس��ن خمینی‪ ،‬محمدرضا‬ ‫عارف‪ ،‬محمدرض��ا باهنر و ديگر ش��خصي ت‌ها در اين باره‬ ‫پيام تسليت صادر كردند‪ .‬حبيبي ‪ 76‬ساله از جمله كساني‬ ‫بود كه ‪ 12‬بهمن ‪ 57‬به همراه امام خمینی(ره) از پاریس به‬ ‫ته ران آمد و در ‪ 12‬بهمن ‪ 91‬نيز چشم از جهان فروبست‪.‬‬ ‫در س��اعات اوليه درگذش��ت مع��اون اول دولت‌هاي‌‬ ‫هاش��مي و دول��ت اول خاتم��ي‪ ،‬منزل ش��خصي وي به‬ ‫صحنه حض��ور چهره‌هاي راس��ت و چپ و ميان��ه تبديل‬ ‫ش��ده بود‪ .‬همچنين در مراس��م تش��ييع وی نيز افرادي از‬ ‫طي ف‌هاي مختلف و مس��ئوالن سابق و فعلي نظام حضور‬ ‫داشتند‪ .‬حبیبی در شش دولت به‌عنوان وزیر و معاون اول‬ ‫رئي س‌جمهور فعال بوده است‪ .‬وی در دولت موقت مهندس‬ ‫بازرگان مسئوليت وزارت ارشاد را عهده‌دار بود و بعد از اینکه‬ ‫در دولت‌هاي بن ی‌صدر و ش��هید رجایی حضور نداشت‪ ،‬در‬ ‫دولت نخست میرحس��ین موس��وی به عنوان وزیر علوم‬ ‫و آموزش عالی برگزيده ش��د و در دولت چه��ارم هم وزارت‬ ‫دادگس��تری را عهده‌دار ش��د‪ .‬پس از اين در دولت‌هاشمي‬ ‫رفسنجاني‪ ،‬حسن حبيبي معاون اول شد و در دولت خاتمي‬ ‫نيز با همين سمت تا ‪ 4‬سال به كارش ادامه داد‪ .‬نماز میت بر‬ ‫پيكر وي را يادگار بنيانگذار انقالب سي د‌حسن خميني اقامه‬ ‫كرد تا حبيبي سرانجام در مرقد امام آرام بگيرد‪.‬‬ ‫زيب�اكالم‪ :‬حبيبي ي�ك تكنوكرات ب�ه معني دقيق‬ ‫كلمه نبود‬ ‫صادق زیب��اکالم در پاس��خ به این س��وال كه حبيي‬ ‫چگونه سياس��تمداری بود‪ ،‬م ی‌گوید‪« :‬مرحوم دکتر حسن‬ ‫حبیبی سیاس��تمداری بود که ش��اید اگ��ر در عصر و فضا‬
‫خبرنامه‬ ‫عباس عبدي‪ :‬سياستمدار با تيپ حبيبي كم‌داشتيم‬ ‫عباس عبدی ام��ا درباره اتهام «خنثی بودن حس��ن‬ ‫حبیبی به‌عنوان یک سیاستمدار در ای ران پس از انقالب»‬ ‫معتقد است‪« :‬در قضاوت درباره عملکرد حسن حبیبی‪ ،‬باید‬ ‫به پ س‌زمینه فکری و سیاسی نیز توجه کرد‪ .‬اگر از این منظر‬ ‫به کارنامه سیاس��ی وی نگاه کنیم‪ ،‬شاید به نتیجه بهتری‬ ‫برسیم‪ .‬ما االن کسانی را در جامعه خودمان داریم که همان‬ ‫پ س‌زمینه حس��ن حبیبی را داش��تند و االن جزو منتقدان‬ ‫نظامند‪ .‬بعضی از این افراد به لحاظ سیاسی حتی در سطح‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫و مقطع تاریخی دیگری ظاهر م ي‌ش��د‪ ،‬عص��ر و فضایی‬ ‫که جامعه ای ران کمی بیش��تر پذی رای آدم‌ه��ای وزین‌تر و‬ ‫عمی ق‌تر م ي‌بود‪ ،‬م ي‌درخشید‪ .‬حسن حبیبی در شرایطی در‬ ‫سپهر سیاسی ای ران ظاهر شد که جامعه ای ران هیجان‌زده‪،‬‬ ‫تب‌آلود‪ ،‬توسعه نیافته و به شدت گرفتار عواطف و احساسات‬ ‫بود‪ .‬چنین جامعه ای کس��ی مثل حس��ن حبیبی را خیلی‬ ‫ب رنم ی‌تافت‪ .‬آدمی که صبور و ب ی‌سر‌و‌‌صدا و ب ی‌جا‌رو‌جنجال‬ ‫باشد‪ ،‬ولی اعتقادات عمیق به اس�لام و دموکراسی داشته‬ ‫باش��د و به انس��جام جامع��ه ب ر‌اس��اس قانون اساس��ی و‬ ‫قانونمداری باور داشته باشد‪ ،‬خیلی نم ی‌توانست در جامعه‬ ‫ای ران گل کند‪ .‬مرحوم حسن حبیبی هم خیلی گل نکرد‪».‬‬ ‫وی م ي‌افزاید‪« :‬از س��وی دیگر حس��ن حبیبی یک‬ ‫تکنوک��رات به معن��ای دقیق کلمه ه��م نبود‪ .‬او بیش��تر‬ ‫ب��ه درد کاره��ای عمی��ق و زیربنایی فک��ری و فرهنگی‬ ‫م ي‌خورد‪ .‬به‌عن��وان مث��ال‪ ،‬در دوران انق�لاب که صادق‬ ‫قط��ب‌زاده‪ ،‬دکتر اب راهیم‌ی��زدی و ابوالحس��ن بن ی‌صدر و‬ ‫دیگران در نوفل لوش��اتو اط راف ام��ام(ره) بودند و همه به‬ ‫دنبال پیش بردن امور روزمره انق�لاب و برنامه‌ریزی قیام‪،‬‬ ‫حسن حبیبی به فکر تدوین قانون اساسی آینده ای ران بود‪.‬‬ ‫این مثال به بهترین وجه از ش��خصیت مرحوم دکتر حسن‬ ‫حبیبی پ��رده برم ی‌دارد و نش��ان م ي‌دهد که او بیش��تر به‬ ‫مسائل عمی ق‌تر‪ ،‬ب ی‌س ‌رو‌صداتر و کم هیجان‌تر م ي‌اندیشید‬ ‫و فکر م ي‌کرد‪».‬‬ ‫زيباكالم با اش��اره به اينك��ه هر دولتي ني��از به افراد‬ ‫اجرايي دارد ك��ه كارهاي اساس��ي را بدون دردس��ر انجام‬ ‫دهند‪ ،‬افزود‪« :‬هاش��می به درس��تی متوجه ش��ده بود که‬ ‫حسن حبیبی یک نیروی ارزشمند فکری است که ب ی‌آنکه‬ ‫درگیری سیاسی ایجاد کند و سخنانی بگوید که ب رای دولت‌‬ ‫هاشمی دردسرساز ش��ود و‌هاشمی مجبور ش��ود روزها و‬ ‫هفته‌ها وقت خودش را صرف جم ‌عو‌جور کردن حرف‌های او‬ ‫کند‪ ،‬م ي‌تواند ب رای کارهای اجرایی هم مفید باشد‪ .‬محمد‬ ‫خاتمی و اط رافیانش هم متوجه این کش��ف‌ هاشمی شده‬ ‫بودند و حسن حبیبی را در دولت اصالحات به کار گرفتند‪.‬‬ ‫قوه مجریه هر اندازه هم اهل سر‌و‌صدا و هوچ ی‌گری باشد‪،‬‬ ‫باالخره یک جاهایی مجبور اس��ت کار هم بکند و دقیقا در‬ ‫همین جاها به آدمی مثل حسن حبیبی نیاز دارد‪».‬‬ ‫باالتری نسبت به حس��ن حبیبی بودند‪ .‬اما اینها مسیری‬ ‫متفاوت از حسن حبیبی را طی کردند‪ .‬فارغ از ارزشگذاری‪،‬‬ ‫االن م ي‌توان در این باره قضاوت ک��رد که کدام یک از این‬ ‫افراد موفق‌تر بودند‪».‬‬ ‫وی معتقد است كه حبيبي داراي «كارآيي» خوبي در‬ ‫نظام بوده و م ي‌افزايد‪« :‬آقای حبیبی دوازده سال معاون اول‬ ‫رئی س‌جمهور بود‪ ،‬به‌لحاظ شخصیتی با اتهام قدرت‌طلبی‬ ‫مواجه نیس��ت و کس��انی که از نزدیک ب��ا او کار کرده‌اند‬ ‫م ي‌گویند او اگر چه محافظ��ه‌کار بود‪ ،‬ولی در چارچوب کار‬ ‫خودش فاقد اصول و پرس��تیژ نبود‪ .‬آن کسانی که به قول‬ ‫معروف «خنثی» نیستند‪ ،‬اگر اصطالحا مثل آقای حبیبی‬ ‫خنثی م ي‌شدند و در حکومت باقی م ي‌ماندند‪ ،‬قطعا کارآیی‬ ‫بیشتری ب رای جامعه داش��تند‪ .‬یعنی م ي‌توانستند خدمات‬ ‫بیشتری به جامعه ای ران بکنند و اینجا و آنجا جلوی ظلمی‬ ‫را بگیرند و به پیش��رفت کشور کمک بیش��تری کنند‪ .‬اگر‬ ‫هم کیشان حسن حبیبی نیز مثل او عمل م ي‌کردند‪ ،‬شاید‬ ‫االن م ي‌توانستند به راحتی نامزد ریاست‌جمهوری شوند و‬ ‫خدمت بیشتری به ای ران و ای رانی بکنند‪».‬‬ ‫وي م ي‌افزايد‪« ‌:‬ش��اید ما هم در گذشته این نوع رفتار‬ ‫سیاس��ی را ترجیح م ي‌دادیم‪ .‬نمی خواه��م بگویم که من‬ ‫در گذش��ته هم نظر امروزم را در این زمینه داش��تم‪ .‬به هر‬ ‫حال کسی از آقای حبیبی بدی ندیده اس��ت‪ .‬او اگر جایی‬ ‫م ي‌توانس��ت کار مثبتی هم انجام ده��د‪ ،‬آن کار را انجام‬ ‫م��ي‌داد و هیچ وقت هم پ��ای کار بدی را امض��ا نکرد و بر‬ ‫اعمال نادرست کسی صحه نگذاشت‪ .‬افرادی مثل حبیبی‬ ‫م ي‌توانند در حوزه سیاست به‌عنوان سرمایه‌ای مطرح باشند‬ ‫که در مواقعی خ��اص م ي‌توانند گره‌های��ی را ولو کوچک‬ ‫باز کنند‪ .‬ما سیاس��تمدارانی با تیپ رفت��اری آقای حبیبی‬ ‫کم‌داش��تیم‪ .‬آقای حبیبی وقتی معاون اول رئی س‌جمهور‬ ‫بود‪ ،‬خیلی س��اده کاریکاتورش م ي‌رف��ت روی جلد گل آقا‪.‬‬ ‫شخص دیگری را در این مملکت نداشتند که چنین بالیی‬ ‫بر سر او بیاورند! ولی وقتی حبیبی رضایت م ي‌داد به اینکه‬ ‫گل آق��ا کاریکاتورش را بکش��د و از او انتقاد کن��د‪ ،‬در واقع‬ ‫کمک م ي‌کرد به باز شدن فضای مطبوعات و شکل‌گیری‬ ‫آنچه آزادی نامیده م ي‌ش��ود‪ .‬اگر کس��ی در همین حد هم‬ ‫به مطبوع��ات کمک کن��د‪ ،‬کار مهمی انجام داده اس��ت‪.‬‬ ‫خیل ی‌های دیگر در همین حد هم نتوانستند به مطبوعات‬ ‫کمک کنند‪».‬عب��اس عبدی در خصوص قابلیت حس��ن‬ ‫حبیبی ب رای الگو بودن به عنوان یک سیاستمدار‪ ،‬با اشاره به‬ ‫شباهت حسن حبیبی به محمود دعایی از حیث نوع سلوک‬ ‫و تداوم حضور در ای ران پ��س از انقالب‪ ،‬م ي‌گوید‪« :‬ممکن‬ ‫است کسی روزنامه‌ای منتشر کند‪ ،‬ولی شش ماه بیشتر دوام‬ ‫نیاورد‪ .‬هر چند که من قصد ندارم ب��ه چنین فردی بگویم‬ ‫مثل مدیر روزنام��ه اطالعات عمل کند‪ ،‬ول��ی م ي‌خواهم‬ ‫بگویم رفتار رادیکال نباید به گسست منجر شود‪ .‬اگر کسی‬ ‫به دلیل رادیکال بودنش س��ریعا حذف ش��ود و کنار برود و‬ ‫ش��خص دیگری به دلیل محافظه‌کار بودنش دوازده سال‬ ‫معاون رئی س‌جمهور باشد و در فرهنگستان زبان و نهادهای‬ ‫دیگر حضور داشته باشد و کم‌و‌بیش منشا اثر باشد‪ ،‬به هر‬ ‫حال الگویی از سیاس��ت‌ورزی را ارائه کرده اس��ت‪ .‬هر چند‬ ‫نم ی‌خواهم بگویم همه باید از این الگو تبعیت کنند ولی به‬ ‫نظر م ي‌ر‌سد این شیوه سیاس��ت‌ورزی نیز الگویی در میان‬ ‫مجموعه‌ای از الگوهای سیاست‌ورزی است‪».‬‬ ‫وی در پاسخ به این سوال که حسن حبیبی به‌عنوان‬ ‫یک سیاس��تمدار چه دس��تاوری داش��ت‪ ،‬گفت‪« :‬بخشی‬ ‫از سیاس��تمداران دس��تاوردهای روش��ن‌تری دارن��د‪ .‬مثال‬ ‫یک فوتبالیس��ت ممکن اس��ت در جام‌جهان��ی یک گل‬ ‫سرنوشت‌س��از زده باش��د‪ ،‬ولی یک فوتبالیست دیگر گل‬ ‫نزده و صرفا بازیکنی بوده در کنار سایر بازیکنان‪ .‬این دومی‬ ‫هی چ‌گاه به اندازه آن اولی به چشم نم ی‌آید‪ ،‬اما در عین دیده‬ ‫نشدن‪ ،‬حضورش الزم است‪ .‬حسن حبیبی سیاستمداری بود‬ ‫مثل همین فوتبالیست نوع دوم‪».‬‬ ‫عب��اس عب��دی درب��اره تط��ور عقای��د سیاس��ی‬ ‫حس��ن حبیبی و اینک��ه آیا حبیبی ک��ه در آغ��از انقالب‬ ‫مل��ی مذهب��ی ب��ود در پای��ان ب��ه لح��اظ سیاس��ی به‬ ‫کلی ب��ا عقاید قبل��ی‌اش وداع ک��رده ب��ود‪ ،‬م ي‌گوید‪« :‬به‬ ‫نظ��ر م��ن آق��ای حبیب��ی در پای��ان ای��ن س��ی و چند‬ ‫س��ال حضور سیاس��ی‌اش در ای ران پس از انق�لاب‪ ،‬فرق‬ ‫عمده‌ای با آغاز راه نکرده بود‪ .‬این‌طور نبود که اگر دیگران‬ ‫نس��بت به نظام انتقاداتی داشتند حس��ن حبیبی به کلی‬ ‫ب ی‌انتقاد بوده باش��د‪ .‬من چنین گمانی ندارم‪ .‬خصلت‌های‬ ‫ش��خصی حبیبی موجب تداوم حضورش در ساخت قدرت‬ ‫شده بود ولی این به این معنا نبود که او عقاید روشنفکرانه‬ ‫س ی‌سال پیش خودش را از دست داده باشد‪ .‬در حرف‌های او‬ ‫هم چنین چیزی دیده نم ی‌شد‪».‬‬ ‫حضور پرشمار سیاسیون از دو جناح‬ ‫حجت‌االس�لام محم��دی گلپایگان��ی‪ ،‬رئیس دفتر‬ ‫مقام‌معظ��م رهب��ری‪ ،‬سيدحس��ن خمين��ي‪ ،‬عل ی‌اکب��ر‌‬ ‫هاشم ی‌رفس��نجانی‪ ،‬س��یدمحمد خاتم��ی‪ ،‬عل ی‌اکب��ر‬ ‫ناطق‌ن��وری‪ ،‬محمدباق��ر الریجانی‪ ،‬عل ی‌اکب��ر صالحی‪،‬‬ ‫محمدرضا میرتاج‌الدینی‪ ،‬س��يد محمد حسيني‪ ،‬عل ي‌اكبر‬ ‫صالحي‪ ،‬عب��اس آخوندي‪ ،‬احمد مس��جد‌جامعي‪ ،‬عبداهلل‬ ‫جاس��بي‪ ،‬عبدالواحد موس��وي الري‪ ،‬محمدرض��ا عارف‪،‬‬ ‫محمد‌علی نجفی‪ ،‬محمد ش��ریعتمداری‪ ،‬علی یونس��ی‪،‬‬ ‫مرتضی بختی��اری‪ ،‬غالمعل��ی حدادعادل‪ ،‬غالمحس��ين‬ ‫كرباس��چي‪ ،‬مهدي‌ هاش��مي‪ ،‬مجيد انص��اري‪ ‌،‬قدرت‌اهلل‬ ‫علیخانی‪ ،‬داوود دانش‌جعفری‪ ،‬محمدعلی سبحانی‪ ،‬بیژن‬ ‫زنگنه‪ ،‬احمد خرم‪ ،‬محمود دعایی‪ ،‬آیت‌اهلل موسوی‌بجنوردی‪‌،‬‬ ‫اس��حاق جهانگي��ري‪ ‌،‬س��ردار نقدي و ش��مار ديگ��ري از‬ ‫چهره‌هاي سياسي در مراس��م تشییع پیکر مرحوم حبیبی‬ ‫حضور داش��تند‪g.‬‬ ‫حسن حبيبي در مقابل كاريكاتورهاي گل‌آقا مدارا و تسامح به خرج م ي‌داد‬ ‫‪19‬‬
‫عكس ‌هاي خبري‬ ‫چهر ه ‌ها‬ ‫دو وزير خارجه در يك كادر‬ ‫دو مرحله‌ای نشود‬ ‫علی‌اکبر والیتی‬ ‫عل ی‌اکبر والیتی م ی‌گوی��د‪« :‬نباید بگذاریم انتخابات‬ ‫به دور دوم بکش��د‪ ».‬این عضو ائتالف ‪ 2+1‬ب��ا بیان اینکه‬ ‫اصولگرایان نباید متفرق باشند‪ ،‬تاکید کرده است‪« :‬اصحاب‬ ‫فتنه و کسانی که به‌عنوان جریان انحرافی شناخته م ی‌شوند‬ ‫احتم��ال دارد بخواهند ب��رای انتخاب��ات برنامه‌ریزی‌هایی‬ ‫داشته باش��ند‪ .‬ما ائتالف را ‪ 2+1‬نامگذاری نکردیم و سه نفر‬ ‫از کاندیدای ریاس��ت‌جمهوری با هم ائت�لاف کردند و قرار‬ ‫گذاشتند در نزدیکی ایام انتخابات یک نفر آنها کاندیدا شود‬ ‫حسن روحاني و مجيد انصاري‬ ‫درجلسهمجمعتشخيص‬ ‫خبرنامه‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫رونماييازهواپيمايجنگنده‬ ‫ايراني‬ ‫اردوکشیانتخاباتی‬ ‫محمدحسینصفارهرندی‬ ‫محمدحسین صفارهرندی م ی‌گوید‪« :‬اصالح‌طلبان‬ ‫تصمی��م دارن��د ش��خصیتی موج��ه در انق�لاب‪ ،‬یعن��ی‬ ‫آقای رفسنجانی را ب رای انتخابات ‪ 92‬معرفی کنند‪».‬‬ ‫وی معتقد اس��ت‪« :‬دوره اصالحات ما را از خواب بیدار‬ ‫کرد و هدایت‌گری‌های مقام‌معظم‌رهبری نیز س��بب ش��د‬ ‫ملت ای ران دریابند ماموریت‌های گسترده بی ن‌المللی برعهده‬ ‫آنهاست‪ ».‬صفارهرندی در پاس��خ به سوال دیگری مبن ی‌بر‬ ‫چگونگی حضور اصالح‌طلبان در انتخابات س��ال آینده نیز‬ ‫چنین ب��اوری دارد‪« :‬هدف اصلی آنها بازگش��ت به صحنه‬ ‫سیاسی کش��ور اس��ت؛ برخی اصالح‌طلبان در مقابل فتنه‬ ‫واکنش نش��ان ندادند‪ .‬این افراد باید امروز علنا این مس��اله‬ ‫تاثیر یارانه‌ها‬ ‫محسن رضایی‬ ‫پيروزي پر گل ايران مقابل لبنان‬ ‫محسن رضایی معتقد است که ‪ 45‬هزار تومان یارانه‬ ‫تاثیر منفی بر زندگی مردم داشته است‪.‬دبیر مجمع تشخیص‬ ‫مصلحت نظام پرداخت یارانه نق��دی را موجب افزایش تورم‬ ‫برشمرده و البته تاکید کرده اس��ت که یارانه‌ها حتی در این‬ ‫ش��رایط قدرت خرید را از مردم س��لب کرده اس��ت‪ .‬رضایی‬ ‫درعی ن‌حال گفته اس��ت‪« :‬در حال حاضر شرایط کشورمان‬ ‫به‌گونه‌ای اس��ت که همه دولتمردان کش��ور باید به‌دنبال‬ ‫راهکار اساسی به منظور حل بحران گرانی و بیکاری باشند؛‬ ‫نه اینکه بخواهند به‌خاطر برخی مس��ائل حاشی ه‌ای از حل‬ ‫معضالت موجود که دامنگیر مردم ش��ده‪ ،‬غافل بمانند‪».‬او‬ ‫استقبال از مذاكره‬ ‫علی‌اکبر صالحی‬ ‫عل ی‌اکبر صالحی هفته گذشته با واکنش مثبت نسبت‬ ‫به پیش��نهاد جو بایدن‪ ،‬معاون رئی س‌جمهوری آمریکا ب رای‬ ‫مذاکره با ای ران خبرساز ش��د‪ .‬یک روز پس از آنکه جو بایدن‪،‬‬ ‫معاون رئی س‌جمه��وری آمریکا از آمادگی واش��نگتن ب رای‬ ‫مذاکرات مستقیم با ای ران خبر داد‪ ،‬وزیر خارجه ای ران گفت که‬ ‫«جمهوری اسالمی ای ران این پیشنهاد را با نگاه مثبت بررسی‬ ‫‪20‬‬
‫ی دولت دانس��ت که‬ ‫پرداخ��ت یارانه‌ها را موجب س��ردرگم ‌‬ ‫هیچ‌گونه راه برگش��ت یا ادامه ندارد و اگر در این خصوص‬ ‫مدیریت صحیحی صورت م ی‌گرفت‪ ،‬ضمن ایجاد اشتغال و‬ ‫تقویت تولید از تورم موجود نیز کاسته م ی‌شد و آن وقت بود‬ ‫که قدرت خرید مردم نیز باال م ی‌رفت‪.‬دبیر مجمع تشخیص‬ ‫مصلحت نظ��ام ادامه داد‪« :‬راهکارهای بس��یار اساس��ی و‬ ‫کارشناسی وجود دارد که م ی‌ش��ود اجرایی کرد و با اجرایی‬ ‫ش��دن این راهکارها منجر به تقویت نظام و رفع مشکالت‬ ‫موجود اقتصادی جامعه م ی‌شود‪ ».‬او با انتقاد از برخی افراد‬ ‫که امروزه دس��ت به دعواهای سیاس��ی زده‌ان��د‪ ،‬نیز گفت‪:‬‬ ‫«کشور را با تفکرات واهی و پوچ نم ی‌شود اداره کرد و اگر افراد‬ ‫ناالیقی یک سنگر خدمتگزاری را اشغال کرده‌اند‪ ،‬باید با آنها‬ ‫برخورد شود تا از افراد کاردان و مستعد استفاده شود‪».‬محسن‬ ‫رضایی که اصالتی خوزستانی دارد فرمانده سپاه پاسداران در‬ ‫دوران دفاع مقدس بوده اس��ت‪ .‬او پیش از انقالب از اعضای‬ ‫اصلی گروه مب��ارز منصورون و س��ازمان مجاهدین انقالب‬ ‫اسالمی بود‪ .‬رضایی مقاطع کارشناس��ی‪ ،‬کارشناس ی‌ارشد‬ ‫و دکترا را در رشته اقصاد در دانش��گاه ته ران گذرانده است‪.‬‬ ‫وي پس از کناره‌گیری از فرماندهی س��پاه پاسداران در سال‬ ‫‪ ،۱۳۷۶‬وارد دنیای سیاست شد‪ .‬در سال ‪ ۱۳۷۶‬با حکم رهبر‬ ‫معظم انقالب‪،‬بهسمتدبیرمجمعتشخیصمصلحتنظام‬ ‫منصوبشدوریاستکمیسیوناقتصادکالنمجمعتشخیص‬ ‫رابهعهدهگرفت‪.‬رضاییکهدرانتخاباتمجلسششمنتوانست‬ ‫آرای مردم ته ران را ب رای وکالت آنها کس��ب کن��د‪ ،‬دو بار دیگر‬ ‫نیز کاندیدای انتخابات ش��د؛ اما این ب��ار ردای کاندیداتوری‬ ‫انتخابات ریاس��ت‌جمهوری را بر تن کرد‪ .‬این سیاس��تمدار‬ ‫اصولگرا در روزهای منتهی به انتخابات ریاست‌جمهوری نهم‬ ‫از کاندیداتوری انصراف داد و در انتخابات ریاس��ت‌جمهوری‬ ‫دهم نفر سوم شد‪ .‬سایت خبری تابناک و روزنامه ملت ما از‬ ‫رسانه‌های نزدیک به رضایی هستند‪g .‬‬ ‫م ی‌کند‪».‬صالحی گف��ت‪« :‬تا زمانی که ط��رف دیگر نیتی‬ ‫واقعی ب رای حل‌وفصل موضوع داشته باشد‪ ،‬ب رای مذاکرات‬ ‫دوجانبه خط قرمزی وجود ن��دارد‪ ».‬وزیر امور خارجه ای ران‪ ،‬در‬ ‫واکنش به پیشنهاد آمریکا گفته اس��ت که ای ران از پیشنهاد‬ ‫مذاکرات مستقیم با آمریکا استقبال م ی‌کند؛ ولی او تعهدی‬ ‫در این زمینه نداد و آن را مشروط دانست‪ .‬عل ی‌اکبر صالحی که‬ ‫در شهر کربال متولد شده‪ ،‬فعالی ت‌های آکادمیک پررنگ‌‌تری‬ ‫دارد؛ چه آنکه س��ال‌ها ریاس��ت دانش��گاه صنعتی شریف و‬ ‫دانشگاه بی ن‌المللی امام خمینی (ره) قزوین را بر عهده داشته‬ ‫است‪ .‬او که ب رای تحصیل به کشورهای لبنان و آمریکا رفته‪،‬‬ ‫مدتی هم معاون ایرج فاضل‪ ،‬وزیر اس��بق فرهنگ و آموزش‬ ‫عالی بوده است‪ .‬صالحی در دوره ریاست‌جمهوری سی د‌محمد‬ ‫خاتمی نماینده ای ران در آژانس بی ن‌المللی انرژی اتمی‌بود‪ .‬او‬ ‫همچنین در دوره ریاس��ت اکمل‌الدین احسان‌اوغلو‪ ،‬معاون‬ ‫دبیرکل سازمان کنف رانس اسالمی بود اما پس از انتصابش‬ ‫به‌عنوان رئیس سازمان انرژی اتمی‌از این سمت استعفا داد و‬ ‫جانشین غالمرضا آقازاده شد‪ .‬در آذر ‪ 89‬پس از آنکه منوچهر‬ ‫متکی از وزارت امور‌خارجه عزل شد‪ ،‬به‌عنوان سرپرست این‬ ‫وزارتخانه منصوب شد و چندی بعد با رای اعتماد نمایندگان‬ ‫مجلس هشتم سکاندار دستگاه دیپلماسی ای ران شد‪g .‬‬ ‫هيالري‬ ‫كلينتون و‬ ‫قدرت زنان در‬ ‫آمريكا موضوع‬ ‫اين شماره‬ ‫نيوزويك است‬ ‫خبرنامه‬ ‫را مطرح کنند‪ .‬البت��ه رئوس فتنه نم ی‌توانن��د چنین کاری‬ ‫انجام دهند‪ ،‬اما وابس��تگان آنها چنین امکان��ی دارند؛ زی را‬ ‫نظام روی نام اصالح‌طلبی حساسیت ندارد و رهبری نیز در‬ ‫مقابل درخواست برخی افراد ب رای بستن دفتر اصالح‌طلبان‬ ‫فرموده بود این کار نباید صورت گیرد‪ ».‬صفاره رندی با بیان‬ ‫اینکه اصالح‌طلبان م ی‌دانند گزین��ه حداکثری آنان امکان‬ ‫حض��ور در انتخابات را ن��دارد‪ ،‬عنوان م ی‌کن��د‪« :‬به همین‬ ‫دلیل آنها تصمیم دارند ش��خصیتی موجه در انقالب یعنی‬ ‫هاشم ی‌رفسنجانی را ب رای انتخابات ‪ 92‬معرفی کنند‪ ،‬هرچند‬ ‫در مرحله دوم انتخابات سال ‪ 84‬اردوکشی پشت سر هاشمی‬ ‫از س��وی اصالح‌طلبان صورت گرفته بود؛ نشانه‌ها حاکی از‬ ‫دعوت همه گروه‌های اصالح‌طلبی ب رای وحدت است‪».‬‬ ‫محمدحس��ین صفارهرندی‪ ،‬عضو مجمع تشخيص‬ ‫مصلحت نظام‪ ،‬وزیر فرهنگ و ارش��اد اسالمی دولت نهم‬ ‫بود‪ .‬او از سال‌های ابتدایی انقالب اس�لامی تا سال ‪1372‬‬ ‫در س��پاه پاس��داران فعالیت م ی‌کرد؛ اما ب��رای همکاری با‬ ‫حسی ن‌ش��ریعتمداری به روزنامه کیهان رفت‪ .‬او که تا سال‬ ‫‪ 84‬سردبیر این روزنامه بود‪ ،‬با یادداشت‌ها و سخنران ی‌های‬ ‫خود گروه‌های تن��دروی اصالح‌طل��ب را مورد انتق��اد قرار‬ ‫م ی‌داد‪ .‬صفارهرندی با روی کار آمدن محمود احمدی‌نژاد در‬ ‫انتخابات ریاست‌جمهوری ‪ 84‬به‌عنوان وزیر فرهنگ و ارشاد‬ ‫اسالمی دولت نهم به مجلس هفتم معرفی شد و توانست‬ ‫رای اعتماد نمایندگان را ب رای تکیه بر کرسی وزارت کسب‬ ‫کند‪ .‬او در روزهای پایانی دولت نهم از سمت خود عزل شد‪،‬‬ ‫اما از آنجایی که برکناری او سبب م ی‌شد که دولت بار دیگر‬ ‫از مجلس ب رای تمام کابینه رای اعتماد بگیرد‪ ،‬اعالم کرد که‬ ‫تنها به‌عنوان «یک عدد» به همکاری خ��ود با دولت ادامه‬ ‫خواهد داد‪ .‬صفاره رندی پس از پایان دوره وزارت‪ ،‬بار دیگر به‬ ‫سپاه بازگشت و به‌عنوان مش��اور فرمانده کل سپاه مشغول‬ ‫به کار شد‪g .‬‬ ‫قدرت نظامي‬ ‫آمريكا در‬ ‫اين شماره تايم‬ ‫مورد بررسي‬ ‫قرار گرفته است‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫و البته ممکن هم اس��ت نفر چهارمی‌هم باشد که خارج از‬ ‫ائتالف بوده و رای بیاورد‪ ».‬والیتی با تاکید بر اینکه اگر دولت‬ ‫آینده متعلق به اصولگرایان نباشد مصیبت داریم و باید هشت‬ ‫سال مشکالتی را تحمل کنیم‪ ،‬تصریح کرد‪« :‬از مجموعه‬ ‫اصولگرایان باید یک نفر رای بیاورد‪ .‬اگر اصولگرایان متفرق‬ ‫باشند‪ ،‬معلوم نیست دولت آینده دست چه کسی باشد‪».‬‬ ‫او با تاکید بر اینکه اگر انتخابات به دور دوم کش��یده‬ ‫شود‪ ،‬آس��ی ب‌پذیری بیش��تری خواهد داش��ت‪ ،‬اظهار کرد‪:‬‬ ‫«اس��اس ائتالف این اس��ت اش��خاصی که تکلیف بر آنها‬ ‫گذاشته شده است یا احساس تکلیف م ی‌کنند ب رای انتخابات‬ ‫ائتالف م ی‌کنند‪ ،‬اگر یکی از آنها رای آورد که رئی س‌جمهور‬ ‫م ی‌شود اگر هم رای نیاوردند یا در پایان به‌عنوان کاندیدای‬ ‫ریاست‌جمهوری کنار کشیدند خیلی باال و پایین نم ی‌کنند‬ ‫و غصه نم ی‌خورند‪ ».‬عل ی‌اکبر والیتی که روزگاری قرار بود‬ ‫بر کرسی نخس��ت‌وزیری کابینه حضرت آیت‌اهلل خامنه‌ای‬ ‫تکیه زند‪ ،‬سابقه ‪ 16‬سال وزارت امور خارجه کابینه‌های دوره‬ ‫جنگ و دولت س��ازندگی را در کارنامه خود دارد‪ .‬این پزشک‬ ‫سیاس��تمدار البته پیش از مطرح ش��دن نام��ش به‌عنوان‬ ‫نخس��ت‌وزیر احتمالی دول��ت دوره جنگ‪ ،‬مع��اون وزارت‬ ‫بهداری و نماینده مردم ته��ران در مجلس اول بود‪ .‬او که در‬ ‫انتخابات ریاست‌جمهوری ‪ 76‬از عل ی‌اکبر ناطق‌نوری حمایت‬ ‫کرد‪ ،‬خود یکی از کاندیداهای انتخابات ریاست‌جمهوری ‪84‬‬ ‫بود؛ اما با اعالم کاندیداتوری عل ی‌اکبر هاشم ی‌رفس��نجانی‬ ‫از کاندیداتوری انصراف داد و ب��ه ادامه فعالی ت‌های خود در‬ ‫مشاورت امور بی ن‌الملل رهبر معظم انقالب مشغول شد‪ .‬او‬ ‫به همراه کمال خ رازی‪ ،‬محمد شریعتمداری‪ ،‬علی شمخانی‬ ‫و محمدحسین طارمی‌از اعضای ش��ورای راهبردی روابط‬ ‫خارجی است‪g .‬‬ ‫دكه‬ ‫اشپيگل‬ ‫دراين شماره‬ ‫از شكست‬ ‫سياست‌هاي‬ ‫خانواده‌محور‬ ‫آلمان‌مي‌گويد‬ ‫نيوزويك از‬ ‫داليل موفقيت‬ ‫مدل اقتصادي‬ ‫كشورهاي‬ ‫اسكانديناوي‬ ‫مي‌نويسد‬ ‫‪21‬‬
‫نقد و نظر‬ ‫عاقبت سياست تهاجمي‬ ‫نـقدونظر‬ ‫سیاست خارجی ترکیه و بحران سوریه‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫برهان سلیمي‬ ‫سوریه در زمره کشورهایی اس��ت که دارای موقعیت‬ ‫ژئوپلتیک و ژئواس��تراتژیکی خاصی در خاورمیانه اس��ت و‬ ‫همین موقعیت نیز‪ ،‬نقش مهم��ی‌در روابطش با بازیگران‬ ‫فرامنطق��ه‌ای و منطق��ه‌ای چ��ون ترکی��ه‪ ،‬ای��ران‪ ،‬مصر‪،‬‬ ‫ع ربستان‌سعودی‪ ،‬اسرائیل و‪...‬ایفا م ی‌کند‪ .‬در رابطه با ترکیه‪،‬‬ ‫همسایه جنوب ش��رقی و پل ارتباطی این کش��ور با اردن‪،‬‬ ‫لبنان و‪ ...‬اس��ت‪ .‬وجود اقلیت کرد و مساله علوی‌ها‪ ،‬باعث‬ ‫تاثی ر‌پذیری دو کشور از تحوالت همدیگر به شکل مستقیم و‬ ‫غیرمستقیم شده و خواهد شد‪ .‬دوکشور در دهه‌های پیشین‬ ‫دارای روابط پ ر‌فرا‌زو‌نشیب وتوام با تنشی بوده‌اند؛ که م ی‌توان‬ ‫ن هاتای‪-‬اسکندرون و تقسیم‬ ‫به اختالفات ارضی بر سر استا ‌‬ ‫آب فرات اشاره کرد؛ مساله کردها در خاورمیانه نیز‪ ،‬اگرچه آنها‬ ‫را به هم نزدیک کرده‪ ،‬اما همین مساله بر اثر حمایت سوریه‬ ‫از حزب کارگران کردستان در دهه‪ 90‬مجادالت عمده‌ای بین‬ ‫طرفین ایجاد کرد وحتی دو کش��ور را در س��ال ‪ 1998‬تا مرز‬ ‫جنگ پیش برد‪ .‬با افتتاح مجلس ملی ترکیه‪ ،‬رئی س‌جمهور‪،‬‬ ‫سلیمان دميرل در این سال‪ ،‬از حق آنکارا ب رای انتقام از سوریه‬ ‫به علت حمایت از فعالی ت‌های تروریس��تی س��خن گفت‪.‬‬ ‫رئیس ستاد ارتش نیز بیان داشت که یک جنگ اعالم نشده‬ ‫بین ترکیه و س��وریه در جریان بوده اس��ت‪ .‬متعاقبا مسعود‬ ‫یلماز‪ ،‬نخس ت‌وزیر ترکیه نیز اعالم کرد که نظامیان در انتظار‬ ‫دستور هس��تند‪ )1(.‬اما به دلیل عقب‌نشینی سوریه و اخ راج‬ ‫اوجاالن‪ ،‬رهبر حزب کارگران کردستان و بعدها دستگیری او‪،‬‬ ‫تنش‌ها تا حدودی کاهش یافت‪ .‬یکی از نتایج مهم بحران‬ ‫‪ 1998‬در روابط دو کش��ور و امتناع دمشق از حمایت ‪،PKK‬‬ ‫عادی ش��دن روابط دو کش��ور بود و میان آنها رابطه آشتی‬ ‫جویانه‌تری برقرار گردید؛ چنانچه رئی س‌جمهور احمد نجدت‬ ‫سزر‪ ،‬در مراسم تشییع جنازه حافظ اسد رئی س‌جمهور سوریه‪،‬‬ ‫‪22‬‬ ‫در ژوئن ‪ 2000‬شرکت کرد‪ .‬آنکارا همچنین از ریاست‌جمهوری‬ ‫بشار اسد استقبال کرد‪ )2(.‬با اين حال روابط دو کشور نه تنها‬ ‫بهبود نیافت‪ ،‬بلکه حکومت سوریه در پی برداشتن گام‌های‬ ‫بیشتر‪ ،‬شروع به سختگیری‌های شدیدی روی ‪ PKK‬کرد و‬ ‫دمشق کمپ‌های آموزشی این سازمان را درون سوریه بست‬ ‫و خطوط فرستنده رادیوی ی‌اش را متوقف کرد و تظاه رات‌هایی‬ ‫را که طرفداران این حزب به‌ویژه در خالل انتخابات‌های ملی‬ ‫و محلی برگزار م ی‌کردند‪ ،‬ممنوع اعالم کرد و توزیع کتاب‌ها‬ ‫و نشریات انتش��ار یافته این س��ازمان را محدود ساخت و‪...‬‬ ‫با نمایان ش��دن چنین حس��ن‌نیتی‪ ،‬آن��کارا همکاری‌های‬ ‫نزدیکی با دمش��ق در چندین حوزه برقرار س��اخت؛ به‌ویژه‬ ‫در قلمرو دفاعی‪ ،‬نظامی‪ ،‬اقتصادی‪ ،‬س��ازمان دادن جلسات‬ ‫امنیتی ‪ 1998‬ت��ا ژانویه‪ ، 2002‬امضای پروت��کل امنیتی در‬ ‫سپتامبر‪ 2001‬و‪)3(...‬‬ ‫بعد از به قدرت رسیدن حزب عدالت و توسعه در سال‬ ‫‪ ،2002‬این روابط بی��ش از پیش گس��ترش یافت؛ امضای‬ ‫توافقنامه‌ه��ای تجاری در س��ال‌های ‪2004‬و‪2007‬و کاهش‬ ‫تعرفه‌های گمرکی س��وریه در قبال صادرات ترکیه‪ ،‬باعث‬ ‫س��رازیر ش��دن کاالهای ترکیه به بازارهای این کشور شد‪.‬‬ ‫گسترش سرمایه‌گذاری‌های کالن در بخش‌های مختلف‬ ‫و فعالیت شرکت‌های متعدد ترکی به شکل وسیع‪ ،‬از تبعات‬ ‫روابط گسترده تجاری دو کشور‪ ،‬تا همین اواخر بود‪ .‬از طرف‬ ‫دیگر میانج ی‌گری ترکیه در مذاکرات میان سوریه و اسرائیل‬ ‫و می زبانی آن در سال‌های ‪2007‬و‪ 2008‬نه تنها گویای نقش و‬ ‫ورود فعال ترکیه به معادالت و مناقشات منطقه‌ای بود‪ ،‬بلکه‬ ‫ی داشت‪ .‬در سال‬ ‫در بس��ط روابط با س��وریه نیز نقش مهم ‌‬ ‫‪ ،2009‬دو کش��ور یک بیانیه سیاسی مشترک را امضا کردند‬ ‫که در پی تاسیس شورای همکاری استراتژیک (‪)HLSCC‬‬ ‫بودند و قصد داشتند روابطشان را به یک سطح باالتری ارتقا‬ ‫دهند‪)4(.‬‬ ‫به وقوع پیوس��تن انقالب‌های عربی و س��رایت آنها‬ ‫به س��وریه که منجر به نا‌آرام ی‌های وس��یع و خونینی طی‬ ‫یک‌سال اخیر شده است‪ ،‬ترکیه را با فرصت‌ها و نگران ی‌های‬ ‫عمده‌ای مواجه س��اخت‪ .‬ش��دت گرفتن م��وج اعتراضات و‬ ‫گسترش خشونت‌ها‪ ،‬منجر به آواره‌ش��دن هزاران شهروند‬ ‫سوری به درون مرزهای ترکیه ش��د‪ .‬مقامات ترکیه در ابتدا‪،‬‬ ‫جهت دفع تاثی رات نامطلوب این وقایع بر ترکیه از دمش��ق‬ ‫دیدار و با مقامات س��وری به‌ط��ور مداوم در تم��اس بودند‪.‬‬ ‫سیاست ترکیه تاکید بر انجام اصالحات از سوی رژیم اسد‪ ،‬با‬ ‫لحنی ملایم بود؛ از نظر ترکیه این اصالحات م ی‌توانست از‬ ‫شدت‌گرفتن خشونت‌ها جلوگیری و منجر به مدیریت بحران‬ ‫گردد‪ .‬در همین راستا‪ ،‬یک بسته پیش��نهادی نیز در اختیار‬ ‫مقامات س��وری قرار گرفت که روی از میان برداشتن قانون‬ ‫اضط راری در سوریه‪ ،‬گفت‌وگو با اپوزیسیون و اجازه مشارکت‬ ‫احزاب مختلف در سیاس��ت و‪ ...‬تاکید داشت‪ .‬اما اصالحات‬ ‫مورد‌نظر ترکی��ه به وقوع نپیوس��ت و اصالح��ات محدود‬ ‫بشار اس��د را نیز از قبیل تغییر و جابه‌جایی برخی مقامات‬ ‫دولتی‪ ،‬برداش��تن وضعی��ت اضط راری و اعالم شناس��نامه‬ ‫و تابعیت س��وریه به ‪300‬هزار ت��ن از کردهای این کش��ور‬ ‫نتوانس��ت معترضان و مخالف��ان رژیم را در داخ��ل و خارج‬ ‫قانع س��ازد و تحوالت در این کش��ور روز به روز به س��مت‬ ‫خش��ونت‌های بیش��تری جریان یافت‪ .‬دخال��ت بازیگران‬ ‫منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای نیز‪ ،‬با حمایت‌هایشان از اپوزیسیون‬ ‫و رژیم سوریه به تشديد بحران سوريه منجر شده است‪.‬‬ ‫سیاست آنکارا تا مدت‌ها‪ ،‬همانطور که گفته شد‪ ،‬تاکید‬ ‫بر انجام اصالحات‪ ،‬توقف خش��ونت‌ها و جلوگیری از جنگ‬ ‫داخلی ‪ -‬فرقه‌ای بود‪ .‬ترکیه به‌طور فزاینده‌ای نگران بوده که‬ ‫کشمکش‌های این کشور به منازعات فرقه‌ای در سوریه تبدیل‬ ‫شود؛ چرا که رژیم اس��د از حمایت شدید اقلیت علوی در این‬ ‫کشور برخوردار است و کشورهای سنی مذهب منطقه نیز از‬ ‫جنبش ضد‌دولتی و اپوزیس��یون که مدعی نماینده اکثریت‬ ‫سنی هستند‪ ،‬حمایت م ی‌کنند‪ .‬از تبعات خط رناک دیگر این‬ ‫منازعه این بود که به تنش‌های فرق��ه‌ای در ترکیه نیز دامن‬ ‫زند و آنکارا نیز تا حدودی از این مساله نگران بوده است؛ چرا‬ ‫که بیش از نیم‌میلیون علوی عرب در ترکیه زندگی م ی‌کنند‬ ‫که بیشترشان در ایالت «هاتای» سکونت دارند؛ جایی که در‬ ‫ی «آنتاکیا» قرار دارد‪ .‬علوی‌ها در کنار یک‬ ‫حوالی شهر قدیم ‌‬ ‫میلیون سنی مذهب مناطق جنوب شرقی ترکیه در این نواحی‬ ‫قرار دارند‪ .‬گزارش‌ها حکایت از این داشت که تظاه رات‌هایی‬ ‫از سوی علویان عرب در حمایت از بشار اسد و رژیم سوریه و‬ ‫شعارهایی ضد حزب عدالت و توسعه از سوی آنها در آنتاکیا‬ ‫جریان داشته و علویان و بازرگانان آنها‪ ،‬به حمایت از رژیم اسد و‬ ‫از طرف دیگر مردم سنی مذهب آنتاکیا نیز مشغول ساماندهی‬ ‫و کمک کردن به جنبش ض��د رژیم س��وریه بوده‌اند‪ )5(‌.‬در‬ ‫صورت گسترش منازعات و فرقه‌ای شدن آن‪ ،‬امکان جریان‬ ‫یافتن کشمکش‌ها به مناطق مستعد ترکیه نیز وجود دارد‪،‬‬ ‫مساله کردها نیز در سوریه‪ ،‬در زمره نگران ی‌های عمده ترکیه‬ ‫در خالل بحران این کشور بوده است‪ .‬اما آنکارا به‌تدریج از یک‬ ‫سیاست محتاطانه به سمت در پیش گرفتن سیاستی سفت‬ ‫و سخت (تهاجمی) درقبال سوریه گرایش پیدا کرد و در این‬ ‫راستا‪ ،‬با برخی از بازیگران منطقه‌ای به‌ویژه عربستان و قطر‬ ‫و‪ ...‬و بازیگران فرامنطقه‌ای غ ربی به‌ویژه ایاالت‌متحده آمریکا‬ ‫همگرا عمل کرده است‪ .‬ترکیه با اعمال فشارهای گوناگون از‬ ‫قبیل حمایت از اپوزیسیون که اين كشور نفوذ قابل‌توجهی‬ ‫در میان برخی از آنها از جمله اخوان‌المس��لمین سوریه دارد‪،‬‬ ‫تقویت نظامی‪ ،‬مالی‪ ،‬لجس��تیکی آنها به‌همراه ع ربستان و‬ ‫قطر‪ ،‬اعمال تحریم‌های اقتصادی و‪ ...‬در پی سیاست تغییر‬ ‫رژیم یا اصالحات گسترده سیاس��ی‪ ،‬به نحوی که با حضور‬ ‫اپوزیسیون سوری طرفدار ترکیه در آینده همراه شود‪ ،‬است‪.‬‬ ‫چنین وضعیتی م ی‌تواند در راس��تای مناف��ع ملی ترکیه در‬ ‫این کشور و افزایش نفوذ منطقه‌ای و تضعیف رقبای ترکیه و‬ ‫هم‌پیمانانش در سوریه و منطقه به‌ویژه ای ران و روسیه باشد‪.‬‬
‫نسبت رسانه‌ها با مشكالت مردم چگونه بايد باشد؟‬ ‫فرشاد مهدی‌پور‪ /‬كارشناس رسانه‬ ‫خبر‪ ،‬معموال ساخته م ی‌شود‪ ،‬ب راساس رویدادی عینی‪.‬‬ ‫این س��اختگی بودن خبر‪ ،‬به منظر روانی بازگشت م ی‌کند‬ ‫و منافع فردی یا گروهی‪ ،‬سیاس��ت‌های خبری رسانه‌‌ای و‬ ‫مضیقه‌ها و دشواری‌های کار خبرس��ازان‪ .‬از همین روست‬ ‫که خبری ممکن است تا روی میز مجری پخش اخبار ‪14‬‬ ‫سیما برسد (سه‌شنبه میانه خانه‌نشینی ‪ 11‬روزه و خبر حکم‬ ‫ابقای وزیر مربوطه) اما خوانده نشود‪ .‬تا اینجای کار‪ ،‬حرجی‬ ‫یا چاره‌ای نیست‪ ،‬چون این یک روند طبیعی و پذیرفته‌شده‬ ‫ی است و ای رانی یا جهان ی‌بردار هم نیست؛ انبوهی از‬ ‫رسانه‌ا ‌‬ ‫تجارب سانسور و فشار و ایذاء‪ ،‬مربوط به همین رسانه‌های‬ ‫مشهورند‪ :‬س��ی‪.‬ان‪.‬ان‪ ،‬ب ی‌‪.‬بی‪.‬سی‬ ‫و‪ ...‬و روس��ای کشورهای‌ش��ان در‬ ‫ینگه دنیا‪.‬‬ ‫آنچ��ه مح��ل ج��دل و جدال‬ ‫م ی‌تواند باش��د‪ ،‬پوش��ش دادن به‬ ‫خبرهای��ی اس��ت ک��ه زیرپوس��ت‬ ‫جلسات رس��می و غیررس��می‪ ،‬در‬ ‫مراک��ز مهم تصمیم‌گیری‪ ،‬ش��کل‬ ‫م ی‌گی رند و چه اعالم‌شده اجرا بشوند‬ ‫و چه اعالم‌‌نشده‪ ،‬آثار و تبعات خود را‬ ‫بر زندگی مردم باقی م ی‌گذارد؛ مثال‬ ‫چه آمریکا تاریخ و س��اعت و لحظه‬ ‫حمله خود به ع��راق را پنهان کند و‬ ‫چه آن را رسما اطالع بدهد‪ ،‬تغییری‬ ‫در نتای��ج وقوع جنگ بر سیاس��ت‪،‬‬ ‫اقتصاد و فرهنگ کشور حمله‌کننده‪،‬‬ ‫کش��ور مورد تهاجم ق��رار گرفته و‬ ‫تقریبا تمام ی‌ ذینفع��ان منطقه‌ای‬ ‫و بی ن‌المللی‌آن‪ ،‬ایجاد نم ی‌ش��ود؛‬ ‫یعنی (بخ��ش بزرگ��ی از) واقعیت‬ ‫آن‌چیزی اس��ت که سیاست‌سازان‬ ‫از پش��ت میزهای‌ش��ان تصمی��م‬ ‫به‌وقوع (ی��ا وض��ع) آن گرفته‌اند و‬ ‫تمام توان خود را به‌کار م ی‌گیرند تا‬ ‫برنامه‌ریزی‌شان را محقق سازند‪ .‬اما‬ ‫رسانه‌ها در این میانه (عمدتا)‪ ،‬ابزار‬ ‫دست و پا بس��ته‌ای بیش نیستند و‬ ‫اگر هم گاهی ُمتعرض سیاس��ت‌ها‬ ‫یا سیاس��تمداران م ی‌ش��وند‪ ،‬از زور‬ ‫ب ی‌چارگ��ی و ناتوان ی‌ش��ان در‬ ‫تشخیص مسیر و راه است‪ .‬درستی‬ ‫اجرای یک سیاست پس از اجرای آن‪ ،‬قابل ارزیابی است و‬ ‫مثال کس��ی که تصمیم م ی‌گیرد تا نرخ بلیت هواپیماها را‬ ‫فالن‌درصد گران کند‪ ،‬صرفا در چارچوب منافع بخشی خود‪،‬‬ ‫تحلی ل‌هایی دال بر افزایش هزینه‌ها و جب ران خسارات ناشی‬ ‫از کاهش مسافران ارائه م ی‌کند و نه خود را مسئول م ی‌داند‬ ‫و نه موظف که به پیامدهای خردی نظیر مسائل خانوادگی‬ ‫ناشی از این گرانی بپردازد‪ .‬این تنها یک نمونه از پ راکندگی‬ ‫حوزه نتایج یک تصمیم حاکمیتی اس��ت که چگونه همه‬ ‫ابنای بشر را از خود متاثر م ی‌کند و رسانه‌ها هم در این میانه‬ ‫تنها نظاره‌گر و بازتاب‌دهنده‌اند‪ .‬این سخن به‌معنای عقالیی‬ ‫و غی راحساسی و منطقی رفتار کردن رسانه‌ها و رسانه‌ای‌ها‬ ‫نیست‪ ،‬چه اینکه در بس��یاری از مواقع یا از روی ناچاری یا‬ ‫«جوگیرشدن»‪ ،‬تصمیماتی گرفته م ی‌شود که وی ران‌‌کننده‬ ‫و خسارت‌بار نیز هست‪ .‬اما این‌هم از آن‌ جنس تصمیماتی‬ ‫است که احصای دامنه اجرای آن‪ ،‬شدنی نیست و باید به این‬ ‫«اجتهادرسانه‌ای» در دم رخ‌داده‪ ،‬اندکی حق داد و مراعاتش‬ ‫کرد؛ چگونه پذیرفته است که فالن استاندار به بهانه حضور‬ ‫چنددقیقه‌ای در یک مجلس س��خنرانی تا حدی انتقادی‬ ‫برکنار ش��ود‪ ،‬اما همین می زان صب��وری در ب رابر رفتار یک‬ ‫رسانه‌‪ ،‬وجود نداشته باش��د و با هر سرسوزن خطایی‪ ،‬رسانه‬ ‫آماج صدها نوع گالیه و انتقاد قرار گیرد؟‬ ‫در یک‌س��ال‌ اخیر و افزایش س��طح نابسامان ی‌های‬ ‫اقتصادی‪ ،‬رس��انه‌ها مکررا متهم به‬ ‫درهم‌ریزی بازار ش��ده‌اند (حتی در‬ ‫سطح و حد ارس��ال یک پیامک!) و‬ ‫توصی ه‌هایی مکرر دریافت کرده‌اند‬ ‫برای التزام به قاعده س��کوت‪ .‬این‬ ‫سیاس��ت عبور از خبر‪ ،‬در جایی و‬ ‫زمانی تجویز م ی‌شود که اوال مردم‬ ‫با گوش��ت و پوس��ت و خون‌شان‪،‬‬ ‫درگیر گران ی‌اند و ه��ر لحظه امواج‬ ‫سهمگی ن‌تری از آن به کرانه خانه‌ها‬ ‫م ی‌رس��د و ثانیا در فرض س��کوت‬ ‫رس��انه‌های رس��می‪ ،‬ش��بکه‌های‬ ‫مجازی و ماه��واره‌ای‪ ،‬آنی (و کمتر‬ ‫از آنی) از خب ر‌گزاری و جهت‌‌سازی‬ ‫در این‌باره باز‌نم ی‌مانند‪ .‬پس اطالع‪،‬‬ ‫چون هوا‪ ،‬در فضا پخش م ی‌ش��ود‬ ‫و راه مواجهه ب��ا آن‪ ،‬آب‌دیده‌کردن‬ ‫گو ش‌ه��ا و چشم‌هاس��ت ک��ه‬ ‫ناهنجاره��ا و نارواه��ا را نبینن��د و‬ ‫رواه��ا را بفهمند و اگ��ر خبطی را‬ ‫ش��نیدند‪ ،‬نس��بت به‌آن واکنشی‬ ‫صبورانه و معقول داش��ته باش��ند‪.‬‬ ‫به این رفت��ار درس��ت در اصطالح‬ ‫اهالی ارتباطات‪ ،‬س��واد رس��انه‌ای‬ ‫گفته م ی‌ش��وند و ب رای آن‪ ،‬الزامات‬ ‫و لوازم��ی‌پی ش‌بینی ش��ده که از‬ ‫قضای��ای روزگار‪ ،‬رک��ن‌ رکی��ن آن‪،‬‬ ‫همی��ن رس��انه‌های داخل ی‌اند که‬ ‫امینند و دل‌سوز و فعال و البته که‬ ‫خودشان هم نیازمند افزایش حلم و‬ ‫سواد رسانه‌ای‌اند‪.‬‬ ‫اگر رس��انه‌ها از بازنش��ر اخبار دست بکش��ند‪ ،‬تغییر‬ ‫چندان��ی در واقعیت بیرونی حاصل نم ی‌ش��ود؛ البته که از‬ ‫دامنه بروز حواشی احساس��ی و روانی جلوگیری م ی‌شود‪،‬‬ ‫اما اینکه راه نظارت بر این روند‪ ،‬فقط ابالغ سیاست سکوت‬ ‫باشد‪ ،‬جدا محل اشکال است‪ .‬چون همیشه وقتی توصیه‬ ‫به سکوت ش��ده‪ ،‬راه مطلوب کمتر شناخته‌شده و متاسفانه‬ ‫سکوت‪ ،‬مطلوبیت عمومی یافته است‪.‬‬ ‫رس��الت دس��تگاه‌های دخی��ل در سیاس��ت‌گذاری‬ ‫رس��انه‌ای‪ ،‬هدایت و نظارت و حمایت اس��ت و اگر نظارت‬ ‫را بشود تفس��یر به کنترل کرد‪ ،‬این تنها یکی از سه وظیفه‬ ‫سازمان کالن رسانه‌ای کشور است و نه همه آن‪g .‬‬ ‫نـقدونظر‬ ‫یادداشت‌ها‪:‬‬ ‫‪Aras Damla ,The syrian uprising,Turkish .1‬‬ ‫‪syrian relation go down hill, Middle East‬‬ ‫‪.42.p,2.Volume XIX,N, 2012 quarterly,Spring‬‬ ‫‪.42.Ibid, p.2‬‬ ‫‪.43.Ibid, p.3‬‬ ‫‪Uslu Emrulla, How Kurdish pkk militamts.4‬‬ ‫‪are exploiting the crisis in Syria to achieve‬‬ ‫‪regional autonowy, Terrorism Monitor‬‬ ‫‪.6.2012 april ,7:issue,10 ,Volume‬‬ ‫‪Cagaptay Soner,Will syrians sectarian .5‬‬ ‫‪divisons spill over into turkey ? New Republic,‬‬ ‫‪.14.2012 April‬‬ ‫‪The Economist ,Turkey’s foreign .6‬‬ ‫‪.14th2012 policy,growing less mild,April‬‬ ‫‪.Uslu Emrulla.Ibid.7‬‬ ‫همچنین در خصوص روابط رژیم سوریه با ‪ PKK‬جهت فشار‬ ‫بر ترکیه‪ ،‬نگاه کنید به‪:‬‬ ‫‪Jawad Al-Tamimi Aymenn ,Syria,Turkey‬‬ ‫‪available at:,18.2011 and the Kurds, November‬‬ ‫‪Middle East forum‬‬ ‫عبور از خبر و زندگي واقعي مردم‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫این سیاست سختگی رانه و تجدیدنظ ر‌طلبانه ترکیه‪ ،‬برخی از‬ ‫ناظ ران غ ربی را متقاعد ساخته که چنین سیاستی را باید نقطه‌‬ ‫عطفی در سیاس��ت خارجی ترکیه ارزیابی کرد که گرایشات‬ ‫توسع ه‌طلبانه‌ای در آن نهفته است‪ )6(.‬در پیش گرفتن چنین‬ ‫سیاس��ت فعالی در راس��تای افزایش نفوذ منطقه‌ای ترکیه‬ ‫از سوی نئوعثمانیس��ت‌های حاکم بر آنکارا‪ ،‬تفاوت رویکرد‬ ‫متفاوت آنها را با رویکرد معمول و محافظه‌کارانه کمالیس ت‌ها‬ ‫درحوزه سیاست خارجی نمایان م ی‌سازد‪.‬‬ ‫س��وریه نیز در واکنش به این سیاست‌های تهاجمی‬ ‫ترکیه به تجدید رابطه با حزب کارگران کردس��تان (‪)PKK‬‬ ‫پرداخته است‪ ،‬بعد از گفت‌وگوهایی که مابین این حزب و رژیم‬ ‫سوریه انجام گرفته‪ ،‬اسد به رهبر حزب اتحادیه دموکراتیک‬ ‫(‪ )PYD‬محمد صالح مسلم اجازه داد که از تبعید به سوریه‬ ‫بازگردد؛ همچنین اجازه تاسیس ش��ش مدرسه کردی را داد‬ ‫که به‌وسیله افراد وابسته به ‪ PYD‬راه‌اندازی شدند و در آنجا‬ ‫زبان کردی تدریس و پرچم کردستان به اهتزاز در آمده بود‪.‬‬ ‫(‪ )7‬این حزب که شاخه سوری ‪ PKK‬است به تدریج کنترل‬ ‫مناطق کردنشین سوریه را در دست گرفته و بر این مناطق‬ ‫سلطه سیاسی – نظامی دارد‪ .‬برخی از نشریات ترکیه نیز در‬ ‫این مدت ادعا کرده‌اند که ‪ PKK‬کمپ‌های آموزشی تازه‌ای‬ ‫در برخی از شهرهای سوریه ایجاد کرده است‪ ،‬که در آنها به‬ ‫آموزش نظامی اعضایش م ی‌پردازد‪ ،‬البته مقامات ‪ PKK‬این‬ ‫ادعاها را عمدتا رد کرده‌اند‪.‬‬ ‫ترکیه از‪ ،‬از س��رگیری چنی��ن روابطی آگاه اس��ت و‬ ‫در ص��ورت کنترل رژیم دمش��ق ب��ر اوض��اع و حفظ وضع‬ ‫موجود‪ ،‬احتمال اینک��ه در آینده نیز روابط دمش��ق و ‪PKK‬‬ ‫افزایش یابد چندان دور از انتظار نیس��ت‪ .‬مس��اله فوق نیز‬ ‫باعث تقویت موضع ‪ PKK‬و فشارهای بیش��تر بر ترکیه و‬ ‫برجستگی بیش از پیش مساله کردها در ترکیه خواهد شد؛‬ ‫از طرف دیگر نفوذ ای ران در س��وریه‪ ،‬بیش از گذشته افزایش‬ ‫خواهد یافت که این مسائل متناسب با منافع ملی ترکیه و‬ ‫استراتژی این کشور در بحران اخیر سوریه نیست و همین‬ ‫مسائل نیز در اتخاذ و تداوم سیاس��ت‌های تهاجمی‌آنکارا‬ ‫در بحران کنونی س��وریه نقش مهمی‌داش��ته است‪ .‬اتخاذ‬ ‫چنین سیاس��ت تجدیدنظرطلبانه‌ای (با هدف تغییر وضع‬ ‫موجود)‪ ،‬برخالف رویکرد معمول نئوعثمانیس��ت‌ها در یک‬ ‫دهه پیش و تاکید آنها بر صفرکردن مشکالت با همسایگان‬ ‫بوده‪ ،‬بناب رای��ن در صورت بقای رژیم دمش��ق و حفظ وضع‬ ‫موجود‪ ،‬آینده مناسبات دو کشور با چالش‌های جدی مواجه‬ ‫خواهد شد‪g .‬‬ ‫‪23‬‬
‫منادي وحدت‬ ‫درباره مردي كه بهترين انسان روي زمين بود‬ ‫زهیر توکلی‪ /‬نويسنده و شاعر‬ ‫نـقدونظر‬ ‫مناسبت بسیار بسیار مبارکی را پشت سر گذاشتیم و‬ ‫سالروز والدت حضرت رسول گرام ی‌– صلّ ی‌اهلل علی ‌هو‌آله – را‬ ‫جشن گرفتیم‪ .‬از این هفته به بعد م ی‌خواهم چند نکته درباره‬ ‫آن وجود نازنین که درود خدا بر او و خاندانش باد‪ ،‬با ش��ما در‬ ‫میان بگذارم‪.‬‬ ‫نخست بگویم که قومیت ایش��ان یا نژاد ایشان‪ ،‬هیچ‬ ‫اهمیتی ندارد‪ .‬محمد مصطفي از هر ق��وم و نژادی که بوده‬ ‫باش��د‪ ،‬قبله آمال ما‪ ،‬کعبه مقصود ما و میهن معنوی ما هم‬ ‫خود اوس��ت و دختر معصومش و ب رادرش‪ ،‬علی(ع) و پس ران‬ ‫رش��ید فاطمه (س) و علی (ع) – ه��ر دم ه��زار درود خدا بر‬ ‫ایشان – اما این سوال را از آنجا طرح افکندم که دشمنان اسالم‬ ‫توانسته‌اند دعوای ترک و عرب و عجم را در میان مسلمانان‬ ‫راه‌بیندازند و این باعث دو جور موضع نامبارک در هر دو ناحیه‬ ‫اسالم شده است؛ در شرق اسالمی که جایگاه ای ران فرهنگی‬ ‫است‪ ،‬گرایش مل ی‌گرایی و شکل جاهالنه و افراطی آن یعنی‬ ‫پان‌ای رانیسم‪ ،‬اسالم را دین اع راب وانمود م ی‌کند‪ .‬در غرب با‬ ‫مس��لماناني هم که غیر از ترکیه عموما عرب‌زبانند‪ ،‬جوری‬ ‫برخورد م ی‌شود که انگار اس�لام‪ ،‬دینی ع ربی است و اع راب‪،‬‬ ‫صاحبخانه و ای رانی��ان میهمان ناخوانده اس�لامند‪ .‬آخرین‬ ‫نمونه‌اش هم صدام بود که ما ای رانیان را مجوس یعنی گبر‬ ‫و زردشتی م ی‌خواند‪ .‬در مورد عرب‌ها سابقه این گونه برخورد‬ ‫با مس��اله‪ ،‬غیر از رویکرد پان‌ع ربیس��م ک��ه همزادانی مثل‬ ‫پان‌ای رانیسم و پان‌ترکیسم دارد و محصول دوران جدید است‪،‬‬ ‫به قبیله‌گرایی و نژادگرایی صدر اسالم بازم ی‌گردد كه گويا به‬ ‫مشي خليفه دوم باز م ي‌گردد‪ .‬او بود که قانونی گذاشت مبنی‬ ‫بر اینکه مرد عرب مسلمان اجازه دارد زن ای رانی بگیرد‪ ،‬ولی‬ ‫مرد ای رانی مسلمان اجازه ندارد زن عرب بگیرد و او بود که در‬ ‫تقسیم بی ت‌المال تبعیض قائل شد‪ .‬به این شکل که عرب‬ ‫از عجم بیشتر م ی‌گرفت و حجازی از یمنی بیشتر و قریشی‬ ‫از غیرقریشی بیشتر‪ .‬از زمان روی کار آمدن خلیفه سوم اهل‬ ‫تسنن که از بن ی‌امیه بود‪ ،‬این نژادگرایی ع ربی و قبیله‌گرایی‬ ‫اموی شدت گرفت و از دوران معاویه به بعد – علیه لعنت‌اهلل‬ ‫و مالئکته و انبیائه و رس��له اجمعی ن‌‪ -‬ای��ن روند‪ ،‬تصاعدی‬ ‫ش��د‪ .‬عرب‌گرایی اع راب‪ ،‬بدین ترتیب ریش��ه تاریخی دارد‪.‬‬ ‫م��ن م ی‌خواهم در این مس��اله که بدیهی تلقی م ی‌ش��ود‪،‬‬ ‫‌تردید کنم تا ش��اید خواننده عزیز که این‌گونه ش��بهه‌ها را‬ ‫م ی‌شنود‪ ،‬از پیش آماده باشد‪ .‬واقعیت امر این است که پیامبر‬ ‫اسالم – صلّ ی‌اهلل علی ‌هو‌آله – از نسل حضرت اب راهیم خلیل‬ ‫الرحمن – عل ی‌نبینا و آله و علیه السالم – بوده است‪ .‬حضرت‬ ‫اب راهیم در بی ن‌النهرین و در دوران تمدن بابل زاده شد‪ .‬نمرود‬ ‫یکی از پادش��اهان بابل بوده و آن بت بزرگی که آن حضرت‬ ‫نشکست و بع دا وقتی به سراغش آمدند و او را واخواست کردند‬ ‫که « تنها تو در شهر مانده بودی؟ بگو چه بالیی سر خدایان‬ ‫ما آمده؟» پاسخ داد که «این کار را بت بزرگ کرده؛ از خودش‬ ‫بپرسید»‪ ،‬احتماال مرداک خدای خدایان بابل بوده است‪ .‬پس‬ ‫از اینکه به اعجاز خداوند‪ ،‬آتش بر اب راهیم سرد و سالمت شد‪،‬‬ ‫نمرود آن حضرت را به همراه جناب س��اره‪ ،‬همسر ایشان و‬ ‫حضرت لوط که از خویش��اوندان اب راهیم ب��ود‪ ،‬از بابل اخ راج‬ ‫کرد‪ .‬آن سه بزرگوار‪ ،‬به سرزمین شام رفتند (همین منطقه‌ای‬ ‫که اکنون کشورهای سوریه‪ ،‬اردن‪ ،‬لبنان و فلسطین اشغالی را‬ ‫در ب ر‌م ی‌گیرد‪ ،‬به عالوه بخش‌هایی از جنوب ترکیه و شمال‬ ‫ع راق)‪ .‬بعدا اب راهیم به دستور خداون ‌د هاجر‪ ،‬همسر دومش را‬ ‫به همراه اسماعیل‪ ،‬پس��رش که آن زمان نوزادی شیرخواره‬ ‫بود‪ ،‬به ع ربستان آورد و آنها را در مکه که در آن زمان ناحی ه‌ای‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫‪24‬‬ ‫غیرمسکون بود‪ ،‬اسکان داد و به دستور خدا به شام بازگشت‬ ‫(نهایت توکل و تس��لیم را مش��اهده کنید؛ زن جوان و بچه‬ ‫شیرخواره را در بیابان ع ربستان رها م ی‌کند و بازم ی‌گردد چون‬ ‫خدا گفته است)‪ .‬سپس آن داستان معروف پیش آمد؛ ذخیره‬ ‫آب این مادر جوان و فرزند شیرخوارش ته کشید‪‌.‬هاجر که از‬ ‫گریه‌ها و ضجه‌های کودک تشنه ب ی‌زبان‪ ،‬ب ی‌تاب شده بود‪،‬‬ ‫روی تپ ه‌ای رفت و در اط راف‪ ،‬چشم گرداند تا مگر جایی نشانی‬ ‫از آب یا نشانی از آدمی زاد بیابد؛ اما خبری نبود‪ .‬سپس از تپه‬ ‫پایین آمد و راه تپ ه‌ای دیگر را که روبه‌روی این تپ ‌ه بود‪ ،‬در پیش‬ ‫گرفت ولی آن چشم‌انداز هم مایوس‌‌کننده بود‪ .‬مادر درمانده‪،‬‬ ‫در حال استیصال و در ش��رایطی که احتماال صدای ضجه و‬ ‫یتشب ث‬ ‫دست و پا زدن بچه را م ی‌ش��نید‪ ،‬به حکم « الغریق ّ‬ ‫ّ‬ ‫بکل حشیش‪ :‬کسی که در حال غرق شدن است‪ ،‬به هر خار‬ ‫و خسکی که روی آب شناور است چنگ م ی‌اندازد» هفت‌بار‬ ‫شتابان و هروله‌کنان مسیر میان این دو تپه را پیمود و از آنها‬ ‫باال رفت ولی خبری نبود؛ همان‌طور که از اول هم خبری نبود‪.‬‬ ‫وقتی در نهایت ناامیدی نزد طفل بازگشت‪ ،‬دید از زیر پای بچه‬ ‫که روی زمین رها بوده و گریه م ی‌کرده و دس��ت و پا م ی‌زده‪،‬‬ ‫چشمه‌ای جوشیده اس��ت‪ .‬این‪ ،‬همان چش��مه زمزم است‪.‬‬ ‫قاعده‌ای در مناطق بیابانی مش��رق زمین وجود دارد که هر‬ ‫جا آب باشد‪ ،‬قبایل کوچ‌نشین به گرد آن آب جمع م ی‌شوند‪.‬‬ ‫اینجا هم همین اتفاق افتاد‪ .‬خانواده حضرت اب راهیم – علیه‬ ‫رهم م ی‌زیستند‬ ‫السالم – در کنار قبایل عرب از جمله قبیله ُج ُ‬ ‫و بع دا با همین قبایل وصلت کردند و قریش‪ ،‬یک قبیله دورگه‬ ‫بابلی – ع ربی بوده اس��ت‪ .‬بنا بر این‪ ،‬پیامبر گرام ی‌اسالم –‬ ‫صلّ ی‌اهلل علی ‌هو‌آله – از نظر سلسله پدرانش بابلی است و از‬ ‫نظر مادرانش عرب‪ .‬نکته مهم این است که همین پدر و پسر‬ ‫بزرگوار بودند که خانه خدا‪ ،‬کعب��ه را از نو برآوردند روی همان‬ ‫پی اولیه که هنوز آثارش باقی بود و س��ابقه‌اش به عهد آدم‬ ‫ابوالبشر بازم ی‌گشت‪.‬‬ ‫پس از آن نیز اب راهیم – علیه الس�لام – به دس��تور‬ ‫خدا حج را به مردم آموخت و بدین ترتیب مکه ابتدا به خاطر‬ ‫چشمه زمزم که از زیر پای پسر اب راهیم جوشیده بود و سپس‬ ‫به‌خاطر این معبد که آن را اب راهیم و پسرش تجدید بنا کرده‬ ‫بودند و س��پس آیین زیارت آن را احیا کرده بودند‪ ،‬رفته رفته‬ ‫تبدیل به یک ش��هر آباد ش��د‪ .‬بنا بر این‪ ،‬این ش��هر به‌طور‬ ‫خاص «شهر اب راهیم و فرزندانش» بوده و چنین که م ی‌بینیم‬ ‫اب راهیم و فرزندانش در عین همزیستی با عرب‌ها سری سوا‬ ‫از آنان داشته‌اند و هرگز داخل در معادالت و مناسبات زندگی‬ ‫بیابانگردی و کوچ‌نشینی مرسوم اع راب نشده‌اند؛ اگرچه خود‬ ‫حضرت اب راهیم – علی ه‌السالم – در ش��ام‪ ،‬کسب و کارش‬ ‫گله‌داری بوده ولی در ع ربستان‪ ،‬خاندان اب راهیم از همان ابتدا در‬ ‫همین منطقه‌ای م ی‌زیسته‌اند که بعدها شهر مکه نام گرفت‬ ‫و تا دوران والدت حضرت پیامبر گرامی‌اس�لام – صلّ ی‌اهلل‬ ‫علی ه‌و‌آله ‪ -‬نیز این خاندان در همین منطقه بوده‌اند؛ اگرچه‬ ‫در دوره‌ای‪ ،‬یکی از قبایل عرب به ن��ام خزاعه‪ ،‬آنها را از مکه‬ ‫راند ولی در این دوران نیز در همان دره‌ها و بیابان‌های اط راف‬ ‫مکه م ی‌زیسته‌اند تا اینکه جد چهارم پیامبر خدا – صلّ ی‌اهلل‬ ‫علی ‌هو‌آله – به نام ُق َص ی ابن‌کالب رئیس قریش شد و در دوره‬ ‫شیخوخیت او‪ ،‬قبیله خزاعه از مکه بیرون رانده شد و مکه را‬ ‫صاحبان اصلی آن بازپس گرفتند‪ .‬از ط��رف دیگر‪ ،‬اب راهیم‪،‬‬ ‫پیامبر بوده و مردم عربس��تان به او م ی‌گرویده‌اند‪ .‬نشان به‬ ‫آن نش��ان که حج را او احیا کرد و نیز به آن نشان که حتی در‬ ‫زمان حضرت عب د‌المطلب‪ ،‬پدرب��زرگ پیامبر که جاهلیت و‬ ‫ارتجاع و قهق رای اع راب به غلی ظ‌ترین حد رسیده بود‪ ،‬خاطره‬ ‫دین اب راهیم هنوز زنده بود‪ ،‬زی را عب د‌المطلب با اینکه ش��یخ‬ ‫قریش بود‪ ،‬به خالف اکثریت‪ ،‬صراحت��ا م ی‌گفت که من بر‬ ‫دین اب راهیمم و از بدعت‌هایی که به دین راه یافته بود‪ ،‬کناره‬ ‫م ی‌گرفت‪ .‬او هرگز نپذیرفت که در تقس��یم چیزها به روش‬ ‫مرسوم آن روزگار عمل کند (با پرتاب تیر‪ ،‬قسمت م ی‌کردند)‪.‬‬ ‫بت نم ی‌پرستید و هرگز از گوشت حیوانی که پای بت‌ها سر‬ ‫بریده شده بود‪ ،‬نخورد‪ .‬او بود که چاه زمزم را دوباره حفر کرد‪.‬‬ ‫در ماه رمضان به غار حرا م ی‌رفت و تمام ماه در آنجا عبادت‬ ‫م ی‌کرد و در طول این ماه‪ ،‬سفره عب د‌المطلب ب رای نیازمندان‬ ‫گس��ترده بود‪ .‬او بود که پنج قانون گذاش��ت و پس از بعثت‬ ‫حضرت‌رسول – صلّ ی‌اهلل علی ‌هو‌آله – نیز اسالم آن پنج قانون‬ ‫را تایید کرد‪ –1 :‬زنان پدران را بر فرزندان حرام کرد ‪ -2‬گنجی‬ ‫یافت و خمس آن را صدقه داد ‪ -3‬وقت��ی زمزم را یافت آن را‬ ‫به سقایت (آب‌رساندن ) حاجیان اختصاص داد ‪ -4‬دیه قتل را‬ ‫صد شتر تعیین کرد‪ -5 ،‬طواف به دور کعبه را هفت بار مقرر‬ ‫کرد زی را قریش از یاد برده بودند که چند دور باید طواف کنند‪.‬‬ ‫به همین ترتیب روایاتی که در کتاب‌های تاریخ اسالم درباره‬ ‫پدران حضرت رسول – صلّ ی‌اهلل علی ‌هو‌آله – آمده و عموما از‬ ‫روایات سینه به سینه نس ب‌شناسان عرب در روزگار نخست‬ ‫برگرفته ش��ده‪ ،‬حاکی از آن اس��ت که اجداد حضرت رسول‬ ‫– صلّ ی‌اهلل علی ‌هو‌آله – حکم آموزگار و موسس ب رای قریش و‬ ‫سایر اع راب را داشته‌اند‪ ،‬مثال درباره‌هاشم‪ ،‬ج ّد د ّوم ایشان‪ ،‬آمده‬ ‫است که مقام رفادت یعنی پذی رایی از حاجیان بر عهده‌اش بود‪.‬‬ ‫یک سال قحطی شد و او ب رای تدارک پذی رایی از حاجیان به‬ ‫شام رفت و آرد خرید‪ .‬در فصل حج شترانی کشت و آب‌گوشت‬ ‫بار گذاشت و با آن آرد که از شام خریده بود‪ ،‬نان پخت ‌و تریت‬ ‫درست کرد و از آن به بعد به ا ‌و هاشم گفتند‪ ،‬یعنی کسی که‬ ‫نان خشک را خرد م ی‌کند‪ .‬م ی‌گویند عرب تا پیش از این با‬ ‫چنین غذایی آشنایی نداشته است‪ .‬ظاه را آن جناب‪ ،‬سفره‌دار‬ ‫بوده و در س��فر هم س��نت جوانمردانه اطعامش را آن‌هم به‬ ‫همین روش «‌تریت نان در آب‌گوشت» برقرار م ی‌کرده و در‬ ‫یکی از سفرهایش به شام هر روز گوسفندی قرباني م ي‌كرده‬ ‫و در دیگی بزرگ آب‌گوشت و‌تریت به هم م ی‌رسانده و خلقی‬ ‫را بر سر سفره م ی‌نشانده‪.‬‬ ‫وقتی خبر به قیصر م ی‌رس��د (مقصود امپ راتوری روم‬ ‫ش��رقی یا همان بی زانس اس��ت که ش��ام و آناتولی متعلق‬ ‫به این امپ راتوری بوده)‪ ،‬اب راز ش��گفتی م ی‌کن��د و م ی‌گوید‬ ‫که رومیان و ای رانیان ای��ن روش پذی رایی را داش��ته‌اند‪ ،‬ولی‬ ‫از اع راب ندیده بودیم و میان آنان رس��م نبوده اس��ت‪ .‬قیصر‬ ‫کنجکاو م ی‌شود و‌هاشم را م ی‌خواند‪ .‬در این دیدار‪ ،‬مه ر‌هاشم‬ ‫به دل قیصر م ی‌نش��یند‌‪ .‬هاش��م از او م ی‌خواه��د که اجازه‬ ‫بدهد قریش به ش��ام قافله تج��اری بیاورن��د و او م ی‌پذیرد‪.‬‬ ‫قریش تا پی��ش از ای��ن بازرگانانی بودند که فعالیتش��ان به‬ ‫مکه منحصر بود و به اصطالح امروز‪ ،‬ب��ازاری بودند و پس از‬ ‫این به برکت‌هاشم پایشان به س��فرهای بازرگانی باز شد و‬ ‫به اصطالح امروزی‪ ،‬به کار صادرات و واردات افتادند‪‌.‬هاش��م‬ ‫همچنین ب رای س��ال‌های قحطی به‌عنوان ش��یخ قریش‬ ‫تدبیر کرد ک��ه این قوم شهرنش��ین‪ ،‬در چنین س��ال‌هایی‬ ‫زمستان را به یمن قافله تجاری بب رند و تابستان به شام یعنی‬ ‫ییالق‪‌-‬قشالقی که مبتن ی‌بر کسب و کار بازرگان ی‌شان باشد‪.‬‬ ‫او س��ود حاصل از این ییالق‪‌-‬قشالق را به‌طور مساوی بین‬ ‫فق را و اغنیا قسمت م ی‌کرد‪ .‬قرآن در سوره قریش به همین‬ ‫ییالق‪‌-‬قش�لاق اش��اره م ی‌کند و انگار خدا در این س��وره‪،‬‬ ‫م ی‌خواسته به‌طورغیرمستقیم‪ ،‬حق نعمت این خاندان را که‬ ‫از اب راهیم – علی ه‌السالم – به بعد پشت بر پشت‪ ،‬مایه برکت‬ ‫و رحمت ب رای مکه و قریش بوده‌اند‪ ،‬یادآوری‌کند و به خاطر‬ ‫مش��رکان قریش بیاورد که محمد‪ ،‬سالله چه کسانی بوده و‬ ‫اینکه او اکنون ب رای پیامبری برگزیده شده‪ ،‬مسبوق به سابقه‬ ‫است و تمام پدران او تا اب راهیم‪ ،‬همین نقش قیادت و زعامت‬ ‫و تاسیس را در عین اینکه هرگز با جهالت رو به تزاید قریش‬ ‫همراه نم ی‌شده‌اند‪ ،‬ایفا کرده‌اند‪g ...‬‬ ‫ادامه دارد‪...‬‬
‫كابينه متزلزل‬ ‫بحران سیاسی اسرائیل را فراگرفته است‬ ‫حسن هاني‌زاده‪ /‬كارشناس خاورميانه‬ ‫نـقدونظر‬ ‫س��اختار جمعیتی یکی از فاکتورهای مهم حفظ تمامیت‬ ‫است و در ادامه چنین اتفاقاتی و عدم حضور جمعیت ساکن‬ ‫در سرزمی ن‌های اشغالی به‌نوعی نشانه‌های پذیرش شرایط‬ ‫شکست مشاهده م ی‌شود‪ .‬نتایج انتخابات کنست «پارلمان‬ ‫اسرائیل» و شکس��ت احزاب افراطی رژیم‌صهیونیستی از‬ ‫بحران سیاس��ی موجود در پیکره احزاب سیاسی این رژیم‬ ‫حکایت دارد‪ .‬در جریان انتخابات اخیر اس��رائیل ‪ 34‬حزب‬ ‫بزرگ و کوچ��ک چپ‪ ،‬راس��ت‌ومیانه ب��رای تصاحب ‪120‬‬ ‫کرسی پارلمانی «کنس��ت» به رقابت با یکدیگر پرداختند‪.‬‬ ‫با اینکه بنیامین نتانیاهو در طول س��ه سال نخس ت‌وزیری‬ ‫خود همواره فضای کاملا امنیتی در فلس��طین اش��غالی‬ ‫ایجاد کرد‪ ،‬اما نتوانست آرای یهودیان تندرو را به سود حزب‬ ‫لیکود جلب کند‪.‬‬ ‫جریان‌س��ازی‌های خبری کابینه رژیم‌صهیونیستی‬ ‫علیه فعالیت هسته‌ای جمهوری اس�لامی ایران و هزینه‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫جامعه اس��رائیل یکی از پیچیده‌ترین جوامع جهانی‬ ‫به شمار م ی‌رود‪ ،‬چرا‌که در چنین جامع ه‌ای یهودیان از صد‬ ‫کش��ور مختلف جهان در یک محدوده جغ رافیایی کوچک‬ ‫و در عین ح��ال با ملی ت‌ه��ای مختلف گرده��م آمده‌اند‪.‬‬ ‫یهودی��ان حاضر در جامعه اس��رائیل تنها به‌واس��طه دین‬ ‫یهودیت به‌هم نزدیک ش��ده‌اند‪ .‬البته عالوه بر اشتراک در‬ ‫دین یهود در راستای تقابل با دین اسالم و جهان عرب نیز‬ ‫مشترک هستند‪ .‬در فلسطین اشغالی این دو ویژگی موجب‬ ‫ش��ده که چهار میلیون یهودی از صد‌کشور مختلف جهان‬ ‫گردهم آیند و تنها نقطه اش��تراک آنها دین یهود و دیگری‬ ‫مقابله با جهان اس�لام و جهان عرب اس��ت‪52 .‬درصد این‬ ‫مجموعه چهار میلیون نفری در حقیقت در هیچ فاکتوری با‬ ‫یکدیگر مشترک نیستند‪ ،‬حتی بسیاری از آنها زبان‬ ‫عبری را نم ی‌دانند‪ .‬این در حالی است که در همه جا‬ ‫زبان به‌عنوان یک ش��اخصه ملی مطرح است و این‬ ‫ش��اخصه ملی در اجتماع رژیم‌صهیونیستی وجود و‬ ‫معنا ندارد و در اصل وجه اشتراک این افراد در جامعه‬ ‫یهودی اسرائیل تنها دشمنی و مقابله با جهان اسالم‬ ‫و اع راب است‪.‬نبود وجه اشتراک و نداشتن یک زبان‬ ‫ملی نشانه گسست در فلسطین اشغالی شده است‪.‬‬ ‫به این مفهوم که یک ش��هرک با شهرک همسایه‬ ‫نم ی‌تواند رابطه برقرار کند‪ ،‬به‌عنوان مثال مهاجران‬ ‫فرانس��وی با زبان فرانس��وی صحب��ت م ی‌کنند و‬ ‫مهاجران روس��ی در ش��هرک دیگر به زبان روسی‬ ‫سخن م ی‌گویند‪ .‬همی ن‌طور مهاجران دیگر کشورها‬ ‫در شهرک‌های خود به زبان خود صحبت م ی‌کنند‪،‬‬ ‫بناب راین هیچ وجه مش��ترکی که به‌عنوان یک زبان‬ ‫ملی و یک فرهن��گ این جامعه چه��ار میلیونی را‬ ‫به‌هم پیوند دهد وجود ندارد‪ ،‬بناب راین جامعه اسرائیل‬ ‫یک جامعه کاملا ش��کننده اس��ت و در عین حال‬ ‫آماده بحران‪.‬‬ ‫بر همین اس��اس در طول چهارس��الی که از‬ ‫کابینه بنیامین نتانیاهو گذشت اتفاقات و اعتراضات‬ ‫مختلفی رخ داد تا آنجا که بیش از ‪ 20‬نفر از یهودیان‬ ‫خودس��وزی کردند‪ ،‬آنه��ا در اعتراض ب��ه وضعیت‬ ‫معیش��ت و افزایش قیمت‌ه��ا و همچنین کاهش‬ ‫درآمدها اعمال و رفتاره��ای مختلف انتقادی انجام‬ ‫دادند‪.‬‬ ‫این در حالی است که رژیم‌صهیونیستی ب رای انتقال‬ ‫هر یک خانواده‌های یهودی از خارج از فلس��طین اشغالی‬ ‫چیزی بالغ بر ‪ 150‬هزار دالر هزینه کرده اس��ت‪ ،‬به این معنا‬ ‫که ب رای هر یک نفر یهودی ‪ 50‬هزار دالر هزینه ش��ده تا از‬ ‫خارج از اسرائیل به داخل بیاید‪.‬‬ ‫با تامل بر شصت سال حکومتداری رژیم‌صهیونیستی‬ ‫و همچنین بعد از ش��رایط و تحوالتی ک��ه در پرتو جنگ‬ ‫س ی‌و‌س��ه روزه و حمالت موشکی حزب‌اهلل به شهرک‌های‬ ‫یهودی‌نش��ین و همچنین وقایعی که در طول هفت سال‬ ‫گذشته در صحنه اس��رائیل رخ داد باعث ش��د تا مجموعا‬ ‫‪ 270‬هزار یهودی از فلسطین اش��غالی مهاجرت معکوس‬ ‫کنند و از فلسطین به کشورهای غربی و آمریکا بروند‪.‬‬ ‫بناب راین آنچ��ه از برآیند بررس��ی جامعه اس��رائیلی‬ ‫به‌دست م ی‌آید اين اس��ت كه جامعه اسرائیلی یک جامعه‬ ‫کاملا رفاه‌طلب و صرفا به‌دنبال فضای امن و زندگی راحت‬ ‫اس��ت و افراد تنها به‌دنبال ایجاد امنیت در زندگی و دوری‬ ‫از تنش هس��تند که البته ای��ن گزینه‌ه��ا در صحنه امروز‬ ‫اس��رائیل به هی ج‌وجه دیده نم ی‌ش��ود‪ ،‬بناب رای��ن یهودیان‬ ‫حاضر در فلسطین اشغالی انگیزه‌ای ب رای ادامه زندگی در‬ ‫این س��رزمین ندارند‪ ،‬بناب راین به سمت مهاجرت معکوس‬ ‫حرکت م ی‌کنند‪.‬‬ ‫در این راس��تا ب��ه نظ��ر م ی‌آید اگ��ر در اس��رائیل و‬ ‫سرزمی ن‌های اشغالی و ش��هرک‌های یهودی‌نشین‪ ،‬چه از‬ ‫طرف حزب‌اهلل و چه از طرف فلسطین ی‌ها و سایر کشورها‬ ‫حمله و جنگی رخ دهد‪ ،‬قطعا یهودیان‪ ،‬فلس��طین اشغالی‬ ‫را ت��رک خواهند ک��رد و در پرتو چنین رفتاری س��رکردگان‬ ‫رژیم‌صهیونیستی و دولت این رژیم با مشکالت ساختاری در‬ ‫موضوع جمعیت مواجه خواهند شد‪ .‬چرا‌که ب رای هر دولتی‬ ‫سه میلیارد دالری نتانیاهو ب رای ایجاد سپر آهنین در حقیقت‬ ‫افزوده سیاس��ی قابل‌قبول��ی ب رای حزب لیک��ود به همراه‬ ‫نداشته اس��ت‪ .‬در طول این مدت میان احزاب وسط و چپ‬ ‫از یک‌س��و و نیز احزاب دینی و راست از سوی دیگر شکاف‬ ‫عمیق��ی در خصوص سیاس��ت‌های امنیت��ی و اقتصادی‬ ‫کابینه سابق اسرائیل بروز کرد که این اختالف به فرو‌پاشی‬ ‫ائتالف‌شکننده کابینه نتانیاهو منجر شد‪.‬‬ ‫افزایش مهاجرت معکوس‪ ،‬رشد ب ی‌سابقه نرخ بیکاری‬ ‫و تورم و کاهش قدرت خرید یهودیان ساکن اراضی اشغالی‬ ‫و شکست ارتش رژیم صهیونیس��تی در جنگ ‪ 8‬روزه غزه‬ ‫بخش��ی از ناکام ی‌های کابینه راس��ت افراط��ی بنیامین‬ ‫نتانیاهو تلقی م ی‌ش��ود‪ .‬این ناکام ی‌های سیاسی نتانیاهو‬ ‫موجب افزای��ش تنش‌های سیاس��ی در کابینه اس��رائیل‬ ‫بود‪ ،‬به‌گونه‌ای که ائتالف حزب کادیما به رهبری ش��ائول‬ ‫موفاز و حزب کار به رهبری ایهود باراک موجب فرو‌پاش��ی‬ ‫کابین��ه و در نهایت انحالل کنس��ت ش��د‪ .‬اگرچه جامعه‬ ‫فلسطین اش��غالی نوعا یک جامعه کاملا نظامی‪ ،‬امنیتی‬ ‫و افراطی است‪ ،‬اما سیاست‌های خارجی نتانیاهو به‌عنوان‬ ‫نخس��ت‌وزیر و آویگدور لیبرمن‪ ،‬وزیر خارج��ه در رابطه با‬ ‫منطقه و جهان به انزوای سیاسی اسرائیل منجر شد‪ .‬بروز‬ ‫اختالف شدید میان واشنگتن و تل‌آویو بر سر سیاست‌های‬ ‫شهرک‌سازی نتانیاهو در اراضی اشغالی موجب شد تا‬ ‫احزاب سیاسی میان و چپ ب رای حضور در انتخابات‬ ‫پارلمانی دوره جدید از ش��یوه تخری��ب احزاب دینی‬ ‫راست و نیز ناکارآمد جلوه دادن سیاست‌های احزاب‬ ‫راستی استفاده کنند‪.‬‬ ‫طی سه ماه گذشته حزب میانه «یش عاتید»‬ ‫که از احزاب جدیدالتاسیس اسرائیل به‌شمار م ی‌رود‬ ‫توانست آرای یهودیان «اش��کنازی» را به سود خود‬ ‫جلب کند که این ام��ر از رویگردانی یهودیان مهاجر‬ ‫از کش��ورهای غرب اروپا نس��بت به سیاست احزاب‬ ‫افراطی راس��ت حکایت دارد‪ .‬اکنون نتایج انتخابات‬ ‫کنست اس��رائیل ش��رایط کاملا دش��واری را ب رای‬ ‫نتانیاهو به‌وج��ود آورده زی را وی ناچار خواهد ش��د تا‬ ‫ش��رایط احزاب چ��پ و میانه را ب رای تش��کیل یک‬ ‫کابینه ائتالفی بپذیرد‪ .‬یکی از این ش��رایط موضوع‬ ‫تهدیدات نتانیاهو و لیبرمن نس��بت به ای ران اس��ت‬ ‫که به‌ هی چ‌وجه مورد موافقت تیم جدید باراک اوباما‪،‬‬ ‫رئی س‌جمهوری آمریکا و نیز احزاب میانه‌رو اسرائیل‬ ‫نیست‪.‬‬ ‫اعتقاد احزاب میانه اس��رائیل این اس��ت که‬ ‫این تهدیدات با حجم سیاسی‪ ،‬نظامی و اقتصادی‬ ‫اس��رائیل متناس��ب نیس��ت‪ ،‬زیرا هرگون��ه حمله‬ ‫احتمالی اس��رائیل به تاسیس��ات هس��ته‌ای ای ران‬ ‫به‌مفهوم نابودی کامل رژیم‌صهیونیس��تی خواهد‬ ‫بود‪ .‬از سوی دیگر چاک‌هگل‪ ،‬وزیر دفاع و جان کری‬ ‫وزیر خارجه جدید آمریکا بارها نسبت به شکل‌گیری یک‬ ‫کابینه افراطی در فلسطین اشغالی هشدار داده بودند که‬ ‫این امر نش��ان م ی‌دهد نتانیاهو در آینده برای هماهنگ‬ ‫ساختن سیاس��ت خارجی خود با آمریکا با مشکل اساسی‬ ‫مواجه خواهد شد‪.‬‬ ‫بناب راین اگرچه نتانیاهو و لیبرم��ن در انتخابات اخیر‬ ‫کنست اسرائیل با آرای شکننده‌ای به پیروزی رسیدند‪ ،‬اما‬ ‫این پیروزی با طعم تلخ سیاسی همراه بود‪ .‬آنچه انتخابات‬ ‫زود‌هنگام اس��رائیل به همراه داش��ت بروز شکاف در میان‬ ‫احزاب ‪‌34‬گانه اسرائیل است که پی ش‌بینی م ی‌شود احزاب‬ ‫چپ در آینده با سیاس��ت‌های اقتصادی و نظامی نتانیاهو‬ ‫مخالفت خواهند کرد‪ .‬بنا‌ب ر‌این نتانیاهو ناچار خواهد ش��د‬ ‫سیاس��ت‌های داخلی و خارجی خود را ب ر‌اس��اس برون‌داد‬ ‫انتخابات اخیر اس��رائیل تنظیم کند‪ ،‬در غی��ر این‌صورت‬ ‫کابینه وی در آینده دوام چندانی نخواهد داشت‪g .‬‬ ‫‪25‬‬
‫کری دنباله‌رو هیالری؟‬ ‫دوران جديد وزارت خارجه آمريكا چگونه خواهد بود‬ ‫امیرعلی ابوالفتح‪/‬کارشناس مسائل آمریکا‬ ‫نـقدونظر‬ ‫در دور دوم ریاست‌جمهوری باراک اوباما دیگر هیالری‬ ‫کلینتون به‌عنوان وزیر خارجه وی را همراهی نخواهد کرد‪.‬‬ ‫البته قابل انتظار ب��ود که وزیر خارجه وق��ت آمریکا‪ ،‬صرفا‬ ‫ب رای یک دوره تصدی مسئولیت داشته باشد؛ زی را تقریبا به‬ ‫صورت یک سنت درآمده که یک شخص در دو دوره متوالی‬ ‫یک رئی س‪‎‬جمهور‪ ،‬دو بار وزیر خارجه نشود‪ .‬اکنون جان کری‬ ‫به‌عنوان وزیر خارجه بعدی جانشین هیالری کلینتون شده‬ ‫اس��ت و به این ترتیب انتظار نم ی‌رود سیاست‌های کالن‬ ‫ایاالت متحده در قبال کش��ورهای دیگر از جمله روس��یه‬ ‫تغییر بنیادین داشته باش��د‪ ،‬مگر اینکه شاهد تحوالتی در‬ ‫طرف مقابل باشیم‪ .‬یعنی اگر روس‌ها در عرصه بی ن‪‎‬الملل‬ ‫واکنش‪‎‬شان تغییر کند و به ش��یوه دیگری وارد عمل شوند‬ ‫این مس��اله م ی‌تواند در واش��نگتن نیز بازتاب داشته باشد‬ ‫و موجب ش��ود که ای��االت متحده نیز سیاس��ت‌های خود‬ ‫را تغییر دهد‪ .‬در غیر ای��ن صورت نوع ن��گاه وزارت‌خارجه‬ ‫آمریکا چندان تحول اساس��ی نخواهد داش��ت‪ .‬اینکه جان‬ ‫کری در مواضع اعالمی‌خ��ود ای ران را صاح��ب حق ب رای‬ ‫در اختیار داش��تن برنامه هس��ته‌ای معرفی م ی‌کرد‪ ،‬نباید‬ ‫منجر به بروز این تعبیر غلط در ای ران ش��ود که او با س��ایر‬ ‫سیاس��تمداران آمریکایی تفاوت دارد و این تفاوت م ی‌تواند‬ ‫منجر به بازشدن گره پرونده هسته‌ای ای ران شود‪ .‬حقی که‬ ‫کری در مورد برنامه هسته‌ای ای ران مورد تاکید قرار داده نه‬ ‫حق در اختیار داشتن چرخه کامل سوخت هسته‌ای‪ ،‬بلکه‬ ‫منظور صرفا حق در اختیار داش��تن نیروگاه هسته‌ای تولید‬ ‫برق است؛ این همان رویکرد و نگاهی است که‌غیر از جان‬ ‫کری س��ایر سیاس��تمداران آمریکایی هم مورد تاکید قرار‬ ‫م ی‌دهند‪ .‬بناب راین از ای��ن منظر میان جان کری با هیالری‬ ‫کلینتون هیچ تفاوتی وجود ندارد‪ .‬بناب راین تغیی رات در راس‬ ‫وزارت‌خارجه آمری��کا و رفتن کلینتون و آم��دن جان کری‬ ‫نم ی‌تواند تاثیر چندانی در مناس��بات ای ران و آمریکا داشته‬ ‫باش��د‪ .‬همچنین به نظر م ی‌رس��د عملک��رد وزارت‌خارجه‬ ‫ایاالت متحده آمریکا در دوره تصدی جان کری‪ ،‬ادامه‌دهنده‬ ‫همان راهی باش��د که توس��ط هیالری کلینتون پیگیری‬ ‫شد‪ .‬در حقیقت همان سیاست‌هایی که در دولت نخست‬ ‫باراک اوباما دنبال م ی‌ش��د‪ ،‬در دولت دوم نیز تداوم خواهد‬ ‫یافت‪ .‬در این میان رابطه واشنگتن ‪ -‬مسکو جای بحث و‬ ‫بررسی بسیاری دارد‪ .‬ب رای اینکه مشخص شود واشنگتن چه‬ ‫دیدگاه و مواضعی در رابطه با روسیه دنبال م ی‌کند‪ ،‬باید به‬ ‫سیاست خارجی دوران حاکمیت محافظه‌کاران نو در زمان‬ ‫ریاس��ت‌جمهوری جرج دبلیو بوش نگاهی داش��ته باشیم‪.‬‬ ‫نئوکان‌ها معتقد بودند ایاالت‌متحده آمریکا به دلیل توانایی‬ ‫نظامی و برتری نظامی که با پایان دوران جنگ سرد بیش از‬ ‫پیش نمایان شد‪ ،‬رسالت برقراری امنیت در جهان را ب ر‌عهده‬ ‫گرفته و نباید ب رای تامین امنیت خودش منتظر متحدین‌اش‬ ‫بماند‪ ،‬بناب راین م ی‌تواند راس��ا و بدون جلب حمایت جامعه‬ ‫جهانی اقداماتی انجام ده��د‪ .‬در چارچوب این رفتار‪ ،‬جنگ‬ ‫پی ش‌دس��تانه و نادیده‌انگاش��تن س��ازمان ملل مطرح شد‬ ‫و همی ن‌ط��ور تنش‌های��ی در روابط واش��نگتن ب��ا برخی‬ ‫متحدانش بروز کرد‪ .‬در جریان جنگ ع راق شاهد بودیم که‬ ‫فرانس��ه و آلمان به‌عنوان دو متحد بزرگ ایاالت‌متحده در‬ ‫ناتو‪ ،‬با آمریکا همراهی نکردند و آمریکا بدون حضور این دو‬ ‫کشور یا حداقل با وجود مخالفت این دو به ع راق حمله کرد‪.‬‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫‪26‬‬ ‫در رابطه ب��ا روس‌ها نیز همین دیدگاه وجود داش��ت‬ ‫با این تف��اوت که دوره نخس��ت دولت ج��رج دبلیو بوش‪،‬‬ ‫همزمان با سال‌های ضعف روسیه بود‪ .‬این مساله از دوران‬ ‫ریاست‌جمهوری بوریس یلتسین شروع شده بود و با اینکه‬ ‫در مس��کو رئی س‌جمهور جدید یعنی والدیمی��ر پوتین به‬ ‫قدرت رسیده بود‪ ،‬اما شاخ ص‌های قدرت به‌گونه‌ای بود که‬ ‫مسکو عمال نم ی‌توانس��ت مخالفت‌های گسترده‌ای را با‬ ‫سیاست‌های آمریکا دنبال کند یا حداقل اینکه نم ی‌توانست‬ ‫مواضع و دیدگاه‌های خود را در قبال سیاس��ت‌های جهانی‬ ‫دنبال کند‪ .‬این وضعی��ت با اصطکاک‌های��ی همراه بود‪،‬‬ ‫به‌خصوص اینک��ه دو تحول همزمان نی��ز رخ داد؛ یعنی از‬ ‫یک س��و روس‌ها تجدید قوا کردند‪ ،‬توانس��تند مشکالت‬ ‫داخل��ی خودش��ان را به‌گون��ه‌ای ح��ل کنند‪ ،‬ب��ر بحران‬ ‫اقتصادی‌ش��ان فائق آمدن��د و بحث مش��کل ناامنی را در‬ ‫کش��ور خود حل و فص��ل کردن��د؛ بناب راین توجه‌ش��ان از‬ ‫مسائل داخلی به سمت پی رامون س��وق داده شد‪ .‬همزمان‬ ‫با این تح��والت ایاالت‌متحده به‌دنب��ال موفقی ت‌هایی که‬ ‫در جنگ با تروریسم به‌‌دس��ت آورده بود و سرنگونی صدام‬ ‫حسین‪ ،‬به نوعی احس��اس تک ابر قدرت بودن داشت و به‬ ‫همین دلیل اقداماتی انجام م ی‌داد که پیش از این چندان‬ ‫از آنها انتظار نم ی‌رفت‪ .‬اوج این تقابل در بحث سامانه‌های‬ ‫موش��کی مطرح ش��د؛ آمریکای ی‌ها ابتدا پیمان منع تولید‬ ‫موشک‌های ضد‌موشک را که در س��ال ‪ 1971‬میان اتحاد‬ ‫ش��وروی و ایاالت‌متحده آمریکا بس��ته ش��ده بود‪ ،‬نادیده‬ ‫گرفتند و پس از استفاده یک س��امانه موشکی در سواحل‬ ‫فردی خودشان در کالیفرنیا و آالس��کا به سمت اروپا مایل‬ ‫شدند و یک س��امانه موش��کی را ط راحی کردند تا در شرق‬ ‫اروپا یعنی جمهوری چک و لهس��تان مستقر شود‪ .‬تحلیل‬ ‫آمریکای ی‌ها به ای��ن صورت بود که روس‌ه��ا همچنان در‬ ‫مرحله ضعف قرار دارند و مجبور به پی��روی از دیدگاه‌های‬ ‫آمریکا هستند‪ .‬به همین دلیل بدون اینکه دیدگاه روس‌ها‬ ‫را در نظر بگیرند این سیاست را اجرا كردند‪ .‬اما از آنجا که به‬ ‫هر حال روس‌ها دوره ورود به مرحله احیای قدرت خودشان‬ ‫را آغاز کرده بودند‪ ،‬آمریکا با واکنش تند مس��کو مواجه شد‬ ‫و پوتین‪ ،‬رئی س‌جمهوری وقت‪ ،‬رس��ما اع�لام کرد که اگر‬ ‫آمریکای ی‌ها بخواهند س��امانه‌های موشکی خودشان را در‬ ‫جمهوری چک مس��تقر کنند همان اتفاقی رخ خواهد داد‬ ‫که زمانی در مورد اس��تق رار موشک‌های ش��وروی در کوبا‬ ‫رخ داد و جهان را تا آس��تانه یک جنگ اتمی‌پیش برد‪ .‬این‬ ‫اتفاقات همزمان ش��ده بود با پایان دوران ریاست‌جمهوری‬ ‫جرج ب��وش و اینکه به هر ح��ال نومحافظ��ه‌کاران قدرت‬ ‫را از دس��ت دادند و یک دول��ت دموکرات به قدرت رس��ید‪.‬‬ ‫در آن زم��ان ح��زب دموک��رات معتق��د بود که سیاس��ت‬ ‫یک جانب ه‌گرایانه محافظ��ه‌کاران نو به مناس��بات میان‬ ‫ایاالت متحده آمریکا و متحدانش آس��یب رسانده و قدرت‬ ‫مانور واش��نگتن را در عرصه بی ن‌المللی کاهش داده است‪.‬‬ ‫آنها ب��ر همکاری جمع��ی تاکید داش��تند و معتق��د بودند‬ ‫مش��کالت جهانی صرفا با قدرت زور آمری��کا حل و فصل‬ ‫نم ی‌شود و باید دیگران را نیز مش��ارکت داد تا امنی ت‌شان‬ ‫تامین ش��ود‪ .‬با این نگ��رش و دیدگاه‪ ،‬دولت ب��اراک اوباما‬ ‫کارش را در کاخ س��فید آغاز کرد و وظیفه بهبود مناسبات‬ ‫بین ایاالت‌متحده و روس��یه به‌طور مشخص ب ر‌عهده وزیر‬ ‫خارجه و شخص هیالری کلینتون قرار گرفت‪ .‬وی می راث‌دار‬ ‫نگاه مشارکت جمعی در عرصه سیاس��ت خارجی در زمان‬ ‫ریاس��ت‌جمهوری بیل کلینتون بود‪ .‬طی نخستین دیداری‬ ‫که میان وزرای خارجه ایاالت متحده و روسیه در ژنو برگزار‬ ‫شد‪ ،‬کلینتون بسته هدیه‌ای را به همتای روس خود داد که‬ ‫در آن یک کلید قرار داشت‪ .‬وزیر خارجه آمریکا در آن زمان‬ ‫اعالم کرد که این کلید نش��انه ریست کردن یا دوباره‌سازی‬ ‫مناسبات میان مسکو و واشنگتن است‪ .‬به نظر م ی‌رسید که‬ ‫به‌ه ر‌حال با روی کار آمدن هیالری کلینتون‪ ،‬روابط آمریکا و‬ ‫روسیه به سمت بهبود حرکت کند‪ ،‬به‌خصوص که مدتی بعد‬ ‫مذاکرات استارت به نتیجه رسید و روسای جمهور دو کشور‬ ‫قراردادی را امضا کردند ک��ه منجر به کاهش کالهک‌های‬ ‫اتمی‌دو کش��ور م ی‌شد‪ .‬اما گذشت چهار س��ال نشان داد‪،‬‬ ‫فارغ از اینکه چه کس��ی در کاخ س��فید قدرت را در اختیار‬ ‫داشته باشد و چه کسی در کاخ کرملین‪ ،‬تنش‌ها و رقابت‌ها‬ ‫میان دو کش��ور همچنان به قوت خودش باقی م ی‌ماند‪ .‬با‬ ‫وجودی که اوباما به وعده خود عمل کرد و طرح موش��کی‬ ‫جرج بوش را کنار گذاش��ت‪ ،‬اما طرح دیگ��ری را جایگزین‬ ‫آن کرد‪ ،‬طرحی که مطابق آن به جای اینکه س��امانه‌های‬ ‫موش��کی در جمهوری چک و لهس��تان مس��تقر شود‪ ،‬در‬ ‫رومانی و بلغارستان مستقر ش��دند‪ .‬گرچه این سامانه‌ها تا‬ ‫حدودی از مرزهای غربی روسیه دورتر هستند‪ ،‬اما همچنان‬ ‫در مکانی هستند که روسیه آن را به‌عنوان خط قرمز خودش‬ ‫تلقی م ی‌کند‪ .‬واقعه جنگ گرجستان به آمریکای ی‌ها نشان‬ ‫داد‪ ،‬روس‌ها زمانی که منافع مل ی‌شان ايجاب کند و احساس‬ ‫خطر کنند از ب��ه راه انداختن جنگ با کش��ورهايی که جزو‬ ‫متحدان نزدیک ایاالت‌متحده هستند‪ ،‬ابایی ندارند و حتی‬ ‫از پیش��روی تا پایتخت یک کشور اروپایی نیز چشم‌پوشی‬ ‫نخواهند کرد‪ .‬ضمن اینکه بحران سوریه نیز نشان داد که‬ ‫روس‌ها از حوزه پی رامونی خودشان خارج شدند و نظیر اتحاد‬ ‫شوروی سابق‪ ،‬منافع ملی خودشان را در دیگر نقاط حساس‬ ‫جهان از جمله منطق��ه خاورمیانه دنب��ال خواهند کرد‪ .‬در‬ ‫چنین فضایی‪ ،‬انتخابات ریاست‌جمهوری در ایاالت متحده‬ ‫آمریکا برگزار ش��د؛ البته با برگزاری این انتخابات‪ ،‬آثاری از‬ ‫تغییر در حاکمیت آمریکا مشاهده نشد زی را همچنان حزب‬ ‫دموکرات عهده دار مس��ئولیت قوه مجریه است و شخص‬ ‫باراک اوباما دوره دوم ریاس��تش را آغاز ک��رد‪ .‬کنگره‌ای که‬ ‫پیش از این نمایندگانش در اختیار جمهوریخواهان بود نیز‬ ‫به همان شکل باقی ماند و در ترکیب سیاسی قوه‌مقننه نیز‬ ‫تغییری دیده نشد‪ .‬بناب راین در کل نم ی‌توان انتظار داشت که‬ ‫با تغییر افراد در سیاست‌های آمریکا نسبت به دیگر کشورها‬ ‫تغیی رات بنیادینی ایجاد شود‪g .‬‬ ‫به نظر می‌رسد عملکرد وزارت‌خارجه ایاالت متحده آمریکا‬ ‫در دوره تصدی جان کری‪ ،‬ادامه‌دهنده همان راهی باشد که‬ ‫توسط هیالری کلینتون پیگیری شد‬
‫پايان راهبرد نظامي‬ ‫معارضان سوري ديگر راهي جز مذاكره ندارند‬ ‫حسین شیخ‌‌االسالم‪ /‬كارشناس خاورميانه‬ ‫نـقدونظر‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫تح��والت س��وریه در روزه��ای اخی��ر ب��ا حمل��ه‬ ‫رژیم‌صهیونیس��تی به یک مرکز تحقیقات��ی ارتش‪ ،‬چهره‬ ‫جدیدي به خود گرفته است‪ .‬در رابطه با اعالم حمایت آمریکا‬ ‫و انگلی��س از اقدام رژیم‌صهیونیس��تی در حمل��ه به مرکز‬ ‫تحقیقاتی در سوریه باید گفت اصوال موجودیت این رژیم که‬ ‫از ابتدا با جنایت و تجاوز آغاز شده‪ ،‬تحت حمایت کشورهای‬ ‫غربی صورت گرفته اس��ت‪ .‬بناب راین اعالم حمایت آمریکا و‬ ‫انگلیس از اقدام صهیونیس ت‌ها عجیب نیست و در راستای‬ ‫حمایت‌های قبلی قابل ارزیابی است‪.‬‬ ‫واقعی��ت این اس��ت که بح��ران س��وریه ب��ا هدف‬ ‫تضعیف حکومت اس��د و قدرت ملت س��وریه که در مقابل‬ ‫رژیم‌صهیونیستی ایستاده‌اند‪ ،‬ط راحی ش��د تا توان ملت و‬ ‫ارتش توانمند س��وریه با درگیری‌های داخلی تضعیف شود‪،‬‬ ‫ی که در تضعیف نظامی کشورهای‬ ‫به عبارت دیگر هر اقدام ‌‬ ‫مقاومت دخیل باش��د‪ ،‬ب رای صهیونیس��ت‌ها هدف است‪.‬‬ ‫حتی اگر ماهیت تکنولوژیک هم داش��ته باش��د به چش��م‬ ‫صهیونیس ت‌ها اقدامی‌نادرست و علیه مصالح آنهاست‪.‬‬ ‫در این ش��رایط به نظر م ی‌آید تح��رکات دیپلماتیک‬ ‫اخیر میان ته ران و دمشق بدون شک ب رای ایجاد آرامش در‬ ‫سوریه موثر و کارساز است‪ .‬همان‌طور که م ی‌دانید در صحنه‬ ‫تحوالت و بحران س��وریه از ابتدا دو خط وجود داشت؛ یکی‬ ‫نظامی و دیگر خط مذاکره‪ ،‬گروه اول خواست‪ ،‬اراده و اهداف‬ ‫خود را از طرق نظامی و با جنگ و خونریزی و کار تروریستی‬ ‫پیگیری م ی‌کردند و تنها به‌دنبال سقوط نظام سوریه بودند‪.‬‬ ‫گروه دوم به‌دنبال انجام مذاکره ب رای حل مسالمت‌آمیز‬ ‫بحران سوریه هستند‪ ،‬این گروه معتقد به حضور خواست و‬ ‫آراي مردم و تمکین آن در صحنه سوریه هستند چرا‌که راه‬ ‫صحیح این است که مردم سوریه خود در مورد سرنوشت‌شان‬ ‫تصمیم‌گیری کنند‪.‬‬ ‫این در حالی اس��ت که طرف��داران فعالیت نظامی به‬ ‫تنهایی ب رای کش��ور حکم صادر كرده و نسخه م ی‌پیچند‬ ‫و در پرتو ای��ن تصمیمات جنایاتی را انج��ام م ی‌دهند البته‬ ‫این گ��روه هم‌پیمانان��ی در منطقه دارند ک��ه هدف اصلی‬ ‫آنها نی��ز اضمحالل ت��وان مل��ت‪ ،‬دولت و ارتش س��وریه‬ ‫ضد رژیم‌صهیونیستی است به‌طوری که این قدرت و توان‬ ‫در درگیری‌های نظامی از بین برود‪.‬‬ ‫اما آن سوی ماجرا همواره به‌دنبال لحاظ‌کردن قوانین‬ ‫بی ن‌المللی در عرصه س��وریه اس��ت چرا که معتقد اس��ت‬ ‫اختالفات باید از راه مسالمت‌آمیز حل و فصل شود‪ .‬این گروه‬ ‫که مواضع خود را ب ر‌اساس منشور سازمان ملل متحد اتخاذ‬ ‫م ی‌کند؛ معتقد اس��ت که در امور داخلی کشورها تنها مردم‬ ‫همان کشور دخیل هستند‪ ،‬ضمن اینکه طرف‌های خارجی‬ ‫نباید در امور داخلی سوریه دخالت کنند‪ .‬آنچه حائز اهمیت‬ ‫است اینکه باید به‌دنبال یک راه‌حل مذاکره سوری ‪ -‬سوری و‬ ‫در عین حال راه حلی کاملا ملی بدون دخالت خارج ی‌ها بود‪.‬‬ ‫جمهوری اسالمی ای ران نیز معتقد به چنین راه‌حلی است و‬ ‫از آن دفاع م ی‌کند‪.‬‬ ‫با نگاهی به آنچه در س��وریه اتفاق م ی‌افتد مشخص‬ ‫است که بعد از گذشت ‪ 22‬ماه طرفداران فعالی ت‌های نظامی‬ ‫و تروریستی به این نتیجه رس��یده‌اند که با این نوع اعمال‬ ‫موفق نم ی‌شوند‪ ،‬بر همین اساس به‌دنبال جایگزین کردن‬ ‫راه‌حل سیاسی به‌جای راه‌حل نظامی هستند‪ .‬اما ماجرا این‬ ‫است که هدف این افراد عوض نش��ده است آنها همچنان‬ ‫به‌دنبال این هس��تند که آن چیزی را که نتوانس��تند با زور‪،‬‬ ‫ارعاب و حمله و خونریزی به‌دس��ت آورند‪ ،‬پای میز مذاکره‬ ‫به‌دست آورند‪.‬‬ ‫اما آنچه مهم است اینکه میز مذاکره حتما باز است و‬ ‫با طرح شش ماده‌ای ای ران م ی‌توان راه‌های مسالمت‌آمیزی‬ ‫ب رای حل مسائل سوریه پیدا کرد‪ ،‬اما طبق همین طرح نیز‬ ‫باید ابتدا خشونت متوقف شود چرا‌که معتقدیم بدون توقف‬ ‫خشونت و جنگ هیچ امکانی ب رای مذاکره وجود ندارد‪ ،‬اصال‬ ‫الزمه مذاکره‪ ،‬آرامش و توقف خشونت و جنگ است‪ .‬در این‬ ‫راستا اگر طرح اخضر اب راهیم ی‌ یا هر طرح دیگری در اولین‬ ‫بند‪ ،‬توقف خش��ونت و خونریزی را مطرح نکند‪ ،‬کارایی الزم‬ ‫را ندارد‪.‬‬ ‫جنگ‌طلب‌ها در صحنه سوریه تمام اعمال تروریستی‬ ‫را انجام دادند و فضا را تا مرز جن��گ داخلی پیش بردند‪ ،‬اما‬ ‫خوشبختانه با پایداری و ایس��تادگی ملت سوریه نتوانستند‬ ‫به چنین هدفی برس��ند‪ .‬ح��اال در‌صددند تا اه��داف خود را‬ ‫از طریق میز مذاکره پیگی��ری کنند‪ .‬آنها متوجه ش��دند با‬ ‫خرج‌هایی که ب رای خرید اسلحه و جنگ و خونریزی کردند‬ ‫به جایی نم ی‌رسند‪ ،‬بر همین اساس تصمیم گرفتند این‌بار‬ ‫این پول‌ها را ب رای کار سیاسی و مذاکره خرج کنند‪ .‬ه ر‌چند‬ ‫همه این پول‌ها از طریق پادشاهان عرب و به خواست آمریکا‬ ‫پای میز قماری آمد که قربانی آن ملت س��وریه شد و البته‬ ‫در نهایت باخت نصیب تروریس ت‌ها شد‪.‬‬ ‫در این راس��تا فعالی ت‌ها و تحرکات دیپلماتیک ای ران‬ ‫ب رای حل بحران سوریه بس��یار حائز اهمیت است که از آن‬ ‫جمله م ی‌توان به س��فر آقای احمدی‌نژاد به مصر نیز اشاره‬ ‫کرد‪ .‬چون ممکن است این بار نیز مانند باکو با ارائه طرحی با‬ ‫سازوکاری مشخص آتش‌بسی دیگر را ب رای سوریه رقم بزند‪.‬‬ ‫به نظر م ی‌آید ب رای ارائه هر پیشنهادی نیم‌نگاهی به‬ ‫طرح شش ماده‌ای جمهوری اس�لامی ای ران کمک شایانی‬ ‫خواهد کرد چرا‌که طرح ش��ش ماده‌ای طرح بسیار متوازنی‬ ‫است و این طرح با موضوعاتی عنوان م ی‌شود که همه‌جانبه‬ ‫است و شامل همه گروه‌ها م ی‌شود‪.‬‬ ‫به‌هرحال پای میز مذاکره باید همه طرف‌های درگیر‬ ‫در بحران سوریه حضور داشته باشند که این به معنای حضور‬ ‫و دخالت خارجی نیست‪ .‬البته این بدین معناست که مذاکره‬ ‫باید بین سوری‌ها با سوری‌ها باشد و کاملا باید یک راه‌حل‬ ‫ملی در دس��تورکار قرار گیرد‪ .‬به هرحال مذاکرات م ی‌تواند‬ ‫بدون دخالت خارجی انجام شود و اولین بند هم پایان یافتن‬ ‫خشونت باشد‪.‬‬ ‫اما گروه‌های معارضی که قرار است در مذاکره شرکت‬ ‫کنند باید اصالت داشته باشند چرا‌که گروه معارضی که فعال‬ ‫در خارج حضور دارد از اصالتی ب رای مذاکره برخوردار نیست‪،‬‬ ‫چون این گروه یک گروه دست‌نش��انده اس��ت و ب ر‌اس��اس‬ ‫خواس��ت و اراده خارج ی‌ها فعالیت م ی‌کند‪ .‬کس��انی که با‬ ‫دخالت خارجی فعالیت م ی‌کنند جایگاه اساس��ی در سوریه‬ ‫ندارند‪ ،‬چرا‌که تروریس ت‌هایی هس��تند که از خارج حمایت‬ ‫م ی‌شوند که البته خیلی از آنها نیز اصالتا خارجی هستند و‬ ‫اصوال پایه و اساسی ندارند‪ ،‬ضمن اینکه در برنامه‌ریزی‌ها و‬ ‫اجرای خواست‌های خود نیز نتوانستند میان خود به وحدت‬ ‫برسند و بعضا با یکدیگر مشکل داشتند‪.‬‬ ‫اما گروه‌های معارض اصیلی در سوریه وجود دارند که‬ ‫به‌دنبال درگیری و فعالیت نظامی نیستند و این نوع اعمال‬ ‫را تقبیح م ی‌کنند‪ .‬این گروه از معارضین باس��ابقه هستند و‬ ‫م ی‌توانند طرف مذاکره خوبی باشند‪ ،‬البته پای میز مذاکره‬ ‫نیز مهم است که چه گروه‌هایی شرکت م ی‌کنند‪ .‬معارضین‬ ‫باید تابع شرایط خاصی باشند چرا‌که هر گروهی نم ی‌تواند‬ ‫حاضر ش��ود‪ ،‬ضمن اینکه هیچ گروه خارجی حتی به بهانه‬ ‫نمایندگی ش��ورای امنیت نیز نباید در این مذاکرات حضور‬ ‫داشته باشد‪ .‬در این راستا جمهوری اسالمی ای ران خود را از این‬ ‫امر مستثنی نم ی‌داند‪ .‬آنچه مهم است اینکه سرنوشت ملت‬ ‫سوریه را خود ملت سوریه تعیین کنند و هیچ دست خارجی در‬ ‫تعیین سرنوشت آنها حضور نداشته باشد‪ ،‬ضمن اینکه ای ران‬ ‫نیز به‌دنبال دخالت در این امر نیس��ت‪ ،‬بلکه تنها به‌دنبال‬ ‫پشتیبانی از مذاکره و حفظ خط مقاومت است‪.‬‬ ‫‪27‬‬
‫سياست‬ ‫سياست‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫‪28‬‬ ‫روز غم‌انگيز‬
‫سياست‬ ‫يك بعدازظهر‬ ‫تلخ در بهارستان‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫جلسه استيضاح وزيركار با حاشيه‌هاي فراواني مواجه شد‬ ‫‪29‬‬
‫داوود حشمتی‬ ‫‪1‬‬ ‫سياست‬ ‫كمتر از يك سال پيش سعيد مرتضوي از سوي دولت‬ ‫به‌عنوان مديرعامل صندوق تامين اجتماعي منصوب شد‪،‬‬ ‫ي كه از هم��ان ابتدا واكنش‌هاي بس��ياري را به‌دنبال‬ ‫حكم ‌‬ ‫داش��ت‪ .‬نمايندگان در واكنش به اين انتصاب نامه اعتراضي‬ ‫دس��ته‌جمعي منتش��ر كردند‪ .‬با اين وجود دول��ت حمايت‬ ‫همه‌جانبه خ��ود را از مرتضوي آغاز ك��رد‪ .‬مجلس در اولين‬ ‫روزهاي سال ‪ ٩١‬و آخرين روزهاي كاري مجلس هشتم‪ ،‬بحث‬ ‫استيضاح وزير كار را مطرح كرد‪ ،‬اما در‌نهايت ماجراي استيضاح‬ ‫با وساطت حدادعادل و «قول شرف» مرتضوي ب راي استعفا‬ ‫منتفي شد‪ ،‬قولي كه بعد عملي نشد و مرتضوي در توضيح‬ ‫آن گفت كه «او به قولش عمل كرده‪ ،‬اما استعفايش پذيرفته‬ ‫نشده»‪ .‬تع دادي از نمايندگان با طرح شكايتي به ديوان عدالت‬ ‫اداري به‌عنوان شاكي خواستند تا وي از تصدي پست رياست‬ ‫تامين اجتماعي بركنار ش��ود‪ .‬در مردادم��اه ‪ ٩١‬جنجال‌هاي‬ ‫رسانه‌اي و پيگيري پرونده موجب شد تا باالخره هيات‌عمومي‬ ‫‌ديوان عدالت اداري راي خود را صادر كند‪ .‬راي ديوان‪ ،‬بركناري‬ ‫سعيد مرتضوي از صندلي رياست تامين اجتماعي بود‪.‬دولت‬ ‫اما با تغيير اساسنامه س��ازمان تامين اجتماعي‪ ،‬آن را تبديل‬ ‫به صندوق كرد و مرتضوي همچنان برجاي خود نشس��ت‬ ‫چراكه با تغيير اساسنامه سازمان پست قبلي مرتضوي اساسا‬ ‫حذف شده بود‪.‬با اين وجود دي‌ماه بار ديگر ديوان حكم خود‬ ‫را ابالغ كرد و مرتضوي عزل ش��د‪ ،‬اما اين بار دولت سازمان‬ ‫تامين اجتماعي را زي رنظر نهاد رياست جمهوري برد و با حكم‬ ‫معاون اول‪ ،‬مرتضوي به عنوان سرپرس��ت بار ديگر برجاي‬ ‫خود نشست‪.‬‬ ‫اين روند موجب شد تا هفته گذشته مجلس عزم خود را‬ ‫ب راي استيضاح وزير كار جزم كند‪ .‬روز ‪ ١٥‬بهمن‌ماه درحالي كه‬ ‫گمانه‌هايي مبن ي‌بر برگزار نشدن جلسه وجود داشت‪ ،‬جلسه‬ ‫مجلس آغاز شد‪ ،‬درحالي كه وزير كار در جلسه حضور نداشت‪.‬‬ ‫ترئيسه گفت‪« :‬طبق آيي ن‌نامه‬ ‫فرهنگي‪ ،‬يكي از اعضاي هيا ‌‬ ‫حتي اگر وزير حضور نداشته باشد استيضاح انجام م ي‌شود‪».‬‬ ‫دقايقي بعد رئي س‌جمهور به همراه شي خ‌السالمي‪‌،‬وزير كار‪،‬‬ ‫معاون اول و اكثريت كابينه به مجلس آمد تا در يك جلسه‬ ‫طوالني و پرحاشيه شاهد عزل يكي از وزرايش باشد‪.‬‬ ‫در مهمترين محور طرح نمايندگان استيضاح كنند‌گان‬ ‫آمده بود‪« :‬طبق ماده ‪ ۱۲۴‬قانون اس��تخدام كشوري‪ ،‬نصب‬ ‫قاضي تعلي ق‌شده به مناصب دولتي ممنوع است‪ ،‬در حالي‬ ‫كه وزير تعاون‪ ،‬كار و رفاه اجتماعي آقاي مرتضوي را به‌سمت‬ ‫مديرعاملي صندوق تامين اجتماعي منصوب كرده است‪».‬‬ ‫بالفاصله بعد از حضور رئي س‌جمهور‪ ،‬جلس ‌ه استيضاح‬ ‫با صحب ت‌ه��اي احمد توكل��ي به‌عنوان يك��ي از موافقان‬ ‫استيضاح ش��روع ش��د‪.‬احمد توكلي در موافقت با استيضاح‬ ‫وزير كار‪ ،‬انتصاب فردي كه از مس��ئوليت خود سوءاستفاده‬ ‫كرده و متهم در معاونت در قتل است را خالف مصالح ملت‬ ‫و نظام دانس��ت و گفت‪« :‬مرتضوي به‌عن��وان متهم پرونده‬ ‫جنايت كهريزك مايه درد و رنج رهبري ش��ده بود‪ ».‬توكلي با‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫‪30‬‬ ‫انتقاد از رفتار شي خ‌االسالم ي‌در ب رابر حكم ديوان محاسبات‬ ‫گفت‪« :‬متاس��فانه بايد بگويم كه آقاي وزير به جاي تمكين‬ ‫رأي ديوان‪ ،‬به تحقير آن پرداخت و قانون مرجع قضايي را به‬ ‫سخره گرفت‪ ».‬مطهري ديگر ناطق موافق طرح استيضاح‬ ‫در نطق خود گفت‪« :‬گاه گفته ش��ده كه اتهامات مرتضوي‬ ‫اثبات نشده و وي مجرم شناخته نم ي‌شود‪ ،‬پس نصب اوليه‬ ‫اشكال ندارد‪ ،‬در پاسخ با استناد به ماده ‪ ۱۲۴‬قانون استخدام‬ ‫كشوري‪ ،‬نصب قاضي تعلي ق‌شده به مناصب دولتي ممنوع‬ ‫است ب‌ا این وجود مشخص نیست چه اصراري است كه افراد‬ ‫مساله‌دار پس ت‌هاي حساس را اشغال كنند؟» او با طرح اين‬ ‫س��وال كه آيا وزيري كه قانون را زير پ��ا م ي‌گذارد صالحيت‬ ‫ادامه كار را دارد؟ گفت‪« :‬آيا اقدام وزير در اين موضوع مصداق‬ ‫س��خن رهبرمعظم انقالب درباره قانوندانان و قانون‌شكنان‬ ‫نيس��ت؟»غالمرضا نوري‌قزلجه نيز در نطق خود در سوالي‬ ‫از عبدالرضا شي خ‌االسالمي‌پرسيد‪« :‬چرا به‌رغم ممنوعيت‪،‬‬ ‫قاضي تعلي ق‌ش��ده را به مناس��ب دولتي گمارده‌ و به حكم‬ ‫ديوان عدالت اداري تمكين نكرده‌ايد؟» وي يادآور شد‪« :‬طرح‬ ‫اس��تيضاح وزير هم به نفع دولت است و هم به نفع مجلس؛‬ ‫اگر دولت خود را قانونمدار و واليتمدار م ي‌داند و مجلس نيز‬ ‫خود را مس��تقل و عصاره ملت معرفي م ي‌كن��د‪ ،‬بايد طرح‬ ‫اس��تيضاح وزير را به نفع هر دو ق��وه خواند‪».‬صحب ت‌هاي‬ ‫موافقان استيضاح تا ساعت ‪ 10:30‬به طول انجاميد و بعد از آن‬ ‫شي خ‌االسالمي‌به مدت يك ساعت‪ ،‬تا ساعت ‪ 11:30‬به دفاع‬ ‫از عملكرد خود و داليل انتصاب مرتضوي بر سازمان تامين‬ ‫اجتماعي پرداخت‪.‬‬ ‫از رئي س‌جمهور حرف‌شنوي دارم‬ ‫ي جلس��ه اس��تيضاح خود را‬ ‫عبدالرضا شي خ‌االس�لام ‌‬ ‫جلس��ه محاكمه غيابي مرتضوي توصيف ك��رد و با بيان‬ ‫اينكه انقالب ي‌تري��ن و مومن‌ترين نيروه��ا در وزارتخانه من‬ ‫گرد هم آمده‌اند‪ ،‬گفت‪« :‬ما در انتصاب مدي ران و مس��ئوالن‬ ‫ب راساس قانون عمل كرده‌ايم‪».‬شي خ‌االسالمي‌با رد اظهاراتي‬ ‫در خصوص ت�لاش وي ب راي تم��اس با نماين��دگان ب راي‬ ‫منتف ي‌كردن موضوع اس��تيضاح تصريح ك��رد‪« :‬من داليل‬ ‫قانع‌كننده‌اي دارم و هرگ��ز با يك نفر از نماين��دگان نيز در‬ ‫خصوص استيضاح‪ ،‬تماس تلفني نداشته‌ام‪».‬در اين قسمت‬ ‫از اظه��ارات وزير‪ ،‬محم��د قس��يم‌عثماني در تذكري گفت‪:‬‬ ‫«وزي��ر ب راي لغو اس��تيضاح تم��اس نگرفته‪ ،‬ام��ا اط رافيان‬ ‫وي ما را زنگ‌ب��اران كرده‌اند‪ .‬پرينت تلفن من گوياس��ت‪».‬‬ ‫وزيرس��ابق كار در ادام��ه درب��اره اتهامات س��عيد مرتضوي‬ ‫گفت‪« :‬ما به چه جهتي ش��خصي كه تنها اتهام نسبت به‬ ‫او وارد شده را مجرم م ي‌دانيم؟ ب راي تعيين صالحيت سعيد‬ ‫مرتضوي از باالترين مس��ئول دس��تگاه اطالعاتي كش��ور‬ ‫دو بار استعالم كردم كه حيدر مصلحي وزير اطالعات در پاسخ‬ ‫گفتند كه سعيد مرتضوي مشكلي ندارد‪ ».‬وي گفت‪« :‬من از‬ ‫رئي س‌جمهور حرف‌ش��نوي دارم چراكه ايشان حرف حساب‬ ‫م ي‌زنند و ما رئي س‌جمهور را با صداق��ت و امانتداري و پاكي‬ ‫شناخته‌ايم و بر اين اساس افتخار م ي‌كنم كه حرف ايشان را‬ ‫گوش كنم‪ ».‬پس از صحب ت‌ه��اي وزير‪ ،‬دو تن از نمايندگان‬ ‫مخالف استيضاح به اي راد نطق خود پرداختند‪.‬‬ ‫روح اهلل عباس��پور‌جاني در مخالفت با استيضاح وزير‬ ‫تع��اون‪ ،‬كار و رف��اه اجتماعي گف��ت‪« :‬آيا اس��تيضاح امروز‬ ‫م ي‌تواند در راس��تاي منويات رهبري باشد؟ آيا در اين شرايط‬ ‫منطقي است كه سه وزارتخانه‌اي كه ادغام شده است بدون‬ ‫وزير بمان��د و با اين اظه��ارات وقت مجلس گرفته ش��ود؟»‬ ‫وي اف��زود‪« :‬امروز حصر عوامل فتنه شكس��ته اس��ت و در‬ ‫جامعه آزاد هستند و بايد به ياد داشت كه كهريزك زاييده فتنه‬ ‫بود‪».‬روح‌اهلل حسينيان نيز در دفاع از وزير گفت‪« :‬مرتضوي‬ ‫يكي از قضات انقالبي اس��ت كه در مدت ‪ ۸‬سال حاكميت‬ ‫اصالح‌طلب��ان مردانه در ب راب��ر توطئه‌گ��ران و روزنامه‌هاي‬ ‫زنجيره‌اي ايس��تاد و در دوران ‪ ۸۸‬مقتدرانه و با بصيرت تمام‬ ‫ايستادگي كرد و بدون هيچ محافظه‌كاري با اشرار درگير شد‪».‬‬ ‫او ادامه داد‌‪« :‬مرتضوي مانند س��وريه است كه تاوان حمايت‬ ‫از مقاومت را م ي‌دهد و اتهام مرتضوي اين است كه در زمان‬ ‫دادستاني وي‪ ،‬در اوج درگيري‌ها بين جوانان دلداده رهبري و‬ ‫مردم مظلوم در مقابل بهائيان آمريكا و منافقان و دنياطلبان‬ ‫بودند‪ ،‬چند نفر كشته شدند‪ ».‬پس نطق مخالفان استيضاح‪،‬‬ ‫جلسه صبح كه آرامش نسبي بر آن حكمفرما بود‪ ،‬پايان يافت‬ ‫و نمايندگان و اعضای كابينه ب راي اقامه نماز جلسه را تعطيل‬ ‫و راس ساعت دو جلسه علني عصر شروع شد؛ جلس ه‌اي كه‬ ‫به هيچ روي آرامش صبح را نداشت‪.‬‬ ‫در جلسه عصر پزشكيان در موافقت با طرح استیضاح‬ ‫و با انتق��اد از اينكه تمامي‌تقصي رات به آمريكا نس��بت داده‬ ‫شود‪ ،‬افزود‪« :‬چرا همه مشكالت را به آمريكا و تحريم نسبت‬ ‫م ي‌دهيم؟ اگر ما عالمانه و با اعتق��اد و باور عمل كنيم‪ ،‬آنها‬ ‫هيچ غلطي نم ي‌توانند بكنند‪ ».‬وي افزود‪« :‬قبول م ي‌كنيم‬ ‫كه اين آدم از اس��اس خوب‪ ،‬مومن و حزب‌اللهي اس��ت‪ ،‬اما‬ ‫مساله اين اس��ت كه توان مديريتي ندارد‪ ».‬پزشكيان عدول‬ ‫از قانون را غيرقابل قبول توصيف و تصري��ح كرد‪« :‬در اين‬ ‫مملكت هي چ‌كس حق حركت خالف قان��ون را ندارد‪ ،‬حتي‬ ‫اگر رئيس دولت باش��د‪ ».‬همچنين جعفرزاده‪ ،‬ناطق موافق‬ ‫استيضاح در پاس��خ به برخي انتقادات در مورد عزل وزير كار‬ ‫گفت‪« :‬احس��اس م ي‌كنم در برخي مواقع دايه مهربان‌تر از‬ ‫مادر م ي‌ش��ويم چرا‌كه دولت در طول چند هفت��ه دو وزير را‬ ‫عزل كرد كه نشان م ي‌دهد اين دولت با سرپرست بهتر اداره‬ ‫م ي‌شود و چرا ما بايد كاسه داغ‌تر ا‌ز آش شويم؟»‬ ‫شي خ‌االسالمي‌بعد از اظهارات اين دو موافق استيضاح‪،‬‬ ‫مجددا پشت‌تريبون حاضر ش��د و گفت به هيچ نماينده‌اي‬ ‫ب راي پ س‌گرفتن امضايش زنگ نزده اس��ت‪ .‬وزير پيش��ين‬ ‫كار‪ ،‬همچنين گفت‪« :‬برخي نمايندگان استيضاح‌كننده به او‬ ‫گفته‌اند كه اگر فالن مدير را بركنار كند امضاي‌شان را پس‬ ‫خواهند گرفت‪ ».‬اين بخش از صحب ت‌هاي شيخ‌االسالمي‬ ‫‌موجب شد كه نعمتي‪ ،‬موس��وي‌الرگاني‪ ،‬مطهري‪ ،‬نادران و‬ ‫توكلي با اعتراض تقاضاي تذك��ر آيي ن‌نامه‌اي كنند‪ .‬نعمتي‬ ‫در تذكرش گفت‪« :‬اگر آقاي شيخ‌االسالمي‌راست م ي‌گويد‬ ‫اس��امي‌نمايندگان را بگويد‪».‬اما جلس��ه عصر با س��خنان‬
‫عبرت‌های یکشنبه‬ ‫سياست‬ ‫احمدي‌نژاد از حالت آرام آن خارج ش��د‪ .‬رئي س‌جمهور پس از‬ ‫اشاره به اي رادات در س��اختار تصميم‌گيري كشور و اختيارات‬ ‫رئي س‌مجل��س‪ ،‬صحب ت‌ه��اي خ��ود در دف��اع از عملكرد‬ ‫شيخ‌االسالمي را با سخن از نواري آغاز كرد؛ او گفت نواري در‬ ‫اختيار دارد كه به درخواست يكي از نمايندگان نم ي‌خواهد آن‬ ‫را پخش كند‪ .‬او ادامه داد‪« :‬به من م ي‌گويند «بگو»‪« ،‬بگو»‪،‬‬ ‫م ي‌خواهيم بگوييم‪ ،‬م ي‌گويند «نگو»‪ « ،‬نگو»‪».‬اين سخنان‬ ‫واكنش تند برخي نمايندگان را از جايگاه و صندل ي‌هاي خود‬ ‫به‌دنبال داشت كه فضاي مجلس را تاحدي متشنج كرد‪ .‬يك‬ ‫نماينده نيز با كمك اعضاي هيات‌رئيسه به بيرون از جلسه‬ ‫هدايت شد‪ .‬الريجاني خطاب به نمايندگاني كه به اين موضوع‬ ‫اعتراض م ي‌كردند‪ ،‬گفت‪« :‬آقايان! خواهش م ي‌كنم‪ ،‬امروز روز‬ ‫مهمي‌است‪ .‬اجازه دهيد حرف‌هايشان را بزنند‪ .‬در جامع ‌ه ما از‬ ‫اين حرف‌ها زياد زده م ي‌شود‪ ،‬بگذاريد بگويند‪ ،‬چرا حساسيت‬ ‫نشان م ي‌دهيد؟ آرام بنشينيد تا حرف‌هايشان را بزنند‪ ،‬ظاه را‬ ‫اين فيلم راجع به بستگان بنده است كه من خيلي دوست دارم‬ ‫آن را بشنوم‪».‬پخش نوار كه به‌صورت فيلم صوتي و تصويري‬ ‫از جلس ه‌اي با حضور فاضل الريجاني (ب رادر رئي س‌مجلس) و‬ ‫سعيد مرتضوي بود‪ ،‬به علت عدم كيفيت و قابل تشخيص‬ ‫نبودن صدا متوقف شد و رئي س‌جمهور بخش‌هايي از آن را از‬ ‫روي متني كه به همراه داشت قرائت كرد‪ .‬رئی س‌جمهور گفت‪:‬‬ ‫«من فکر م ی‌کنم یک مسائلی پشت صحنه م ی‌گذرد که نه‬ ‫نمایندگان خبر دارند و نه ما خبر داریم و وقتی به می دان کشور‬ ‫م ی‌آید یک عناوین دیگری پیدا م ی‌کند و تبدیل م ی‌شود به‬ ‫دعوای من و ش��ما‪».‬وی افزود‪« :‬یک فردی به نام آقای «م»‬ ‫م ی‌گوید که م ی‌دانید من با یکی از ب��رادران آقای الریجانی‬ ‫رفت و آمد خانوادگ��ی دارم؟ آقای مرتضوی م ی‌گوید ش��ما‬ ‫ارتباط دارید؟ او م ی‌گوید‪ :‬بله‪ ،‬م��ن م ی‌خواهم این را بگویم‬ ‫که بقیه ب راداران به گرد این آقای فاضل نم ی‌رسند‪ ،‬یعنی اگر‬ ‫آن آقا ب رادر این آقا‌فاضل نبود‪ 3-4 ،‬تا فحشی به او م ی‌دادم‪،‬‬ ‫یعنی اصال قبولش ندارم‪ .‬به او گفتم شما هر چه م ی‌خواهید‬ ‫به مرتضوی شفاف بگو‪ ،‬او واس��طه‌ای است که آقای فاضل‬ ‫الریجانی م ی‌آید‪ ،‬پیش آقای مرتضوی‪ ،‬ببین باید خودت رک‬ ‫به دکتر بگویی که آقای «ز» يعني همان فردی که م ی‌خواهد‬ ‫قرارداد بیم ‌ه تامین اجتماعی را ببندد باید از قبل من به شما‬ ‫وقت بدهد‪ ،‬آق��ای فاض��ل الریجانی خطاب ب��ه مرتضوی‬ ‫م ی‌گوید آن کس��ی که م ی‌خواهد قرارداد ببندد باید هوشیار‬ ‫باشد‪ ،‬یعنی خیلی روی ما تبلیغات نکند‪ .‬این ور و آن ور که من‬ ‫با فالنی هستم یعنی جایی مطرح نکند‪».‬وی ادامه داد‪« :‬آقای‬ ‫مرتضوی به آقای «م» م ی‌گوید بیایید بروید بیرون شما‪ ،‬چون‬ ‫احساس م ی‌کند که اینجا مسائل دیگری مطرح شود‪».‬‬ ‫پ��س از آن‪ ،‬الريجان��ي در پاس��خ ب��ه صحب ت‌هاي‬ ‫رئي س‌جمهور‌ گف��ت كه قانون��ا دوب راب��ر او وق��ت دارد كه‬ ‫توضيحات��ش را ارائه كن��د‪ .‬او در صحب ت‌ه��اي خود گفت‪:‬‬ ‫«رئي س‌جمهور برخالف آيي ن‌نامه و خارج از استيضاح صحبت‬ ‫كردند‪ ،‬اما به دليل اينكه موضوع به بستگان بنده مربوط شده‪،‬‬ ‫از ادام ‌ه صحب ت‌هاي وي جلوگي��ري نكردم‪ ».‬وي همچنين‬ ‫گفت كه فروزن��ده‪ ،‬معاون پارلمان��ي رئي س‌جمهور پيش از‬ ‫آغاز جلس�� ‌ه علني ب راي ابالغ پيام رئي س‌جمهور به دفتر وي‬ ‫آمده و از وي خواسته تا موضوع اس��تيضاح منتفي شود؛ زي را‬ ‫در غير اين صورت رئي س‌جمهور‪ ،‬نواري از بستگان وي دارد‬ ‫كه آن را پخش خواهد كرد‪.‬الريجاني اين اقدام را تهديد رئيس‬ ‫مجلس عنوان كرد و با اشاره به پخش ويدئوي مالقات فاضل‬ ‫الريجاني با سعيد مرتضوي‪ ،‬اين كار را نيز توطئه‌آميز خواند‪.‬‬ ‫وی ادامه داد‪« :‬رئی س‌جمهور بحثی در مورد به‌هم ریخته شدن‬ ‫تنظیم قوا مطرح کرد که باید بگویم تنظیم قوا به‌هم نخورده؛‬ ‫آقای رئیس جمهور این سلیقه شماست که یک جایی نظر‬ ‫شورای نگهبان را به عنوان مفسر قانون اساسی قبول ندارید‬ ‫و ی��ک جاهایی ه��م‪ »...‬الریجانی اظهار داش��ت‪« :‬به نظر‬ ‫ش��ما این یک اقدام توطئه‌آمیز علیه رئیس قوه‌مقننه نبود؟‬ ‫که آقای مرتضوی یکی از بس��تگان ما را به دفترش دعوت‬ ‫م ی‌کند و بعد فیلم م ی‌گیرند‪ ،‬پس معلوم اس��ت که برنامه‬ ‫داشته‌اند؛ مگر وقتی شما در مالقات‌ها به اتاق ما م ی‌آیید ما‬ ‫فیلم م ی‌گیریم؟ما نم ی‌دانیم دستگاه رئیس جمهور چطور‬ ‫است‪ ،‬ولی ما که فیلم نم ی‌گیریم؛ به نظر شما این توطئه‌آمیز‬ ‫نیست؟»‬ ‫رئیس مجلس شورای اس�لامی اظهار داشت‪« :‬اینکه‬ ‫یک نفری را صدا م ی‌کنند که بیاید و بعد با آن فرد صحبت‬ ‫م ی‌کنند و بع��د فیلم هم م ی‌گی رند آیا توطئه‌آمیز نیس��ت؟‬ ‫معلوم است که ب رنامه داشتید این فیلم را بگیرید و یک روزی‬ ‫مثل امروز آن را علنی کنید؛ من نم ی‌دانم چه فایده‌ای در این‬ ‫است ولی نفس این کار آیا یک کار مافیایی نیست و یک کار‬ ‫توطئه‌آمیز نیست؟ به نظر شما این اخالق است؟ آیا این کار‬ ‫در سطح یک رئی س‌جمهور است؟ رئی س‌جمهوری که مرتب‬ ‫دیگران را تهدید م ی‌کند و در مورد استیضاح رئیس مجلس را‬ ‫تهدید م ی‌کند‪ ...‬مشکالت کشور اینهاست‪».‬‬ ‫الریجانی خطاب به احمدی‌نژاد گفت‪« :‬بنده با ب رادرم‬ ‫ارتباطی ن��دارم؛ رئی س‌جمهور هی م ی‌گف��ت‪ ،‬آقای فاضل‬ ‫الریجانی‪ .‬در این کش��ور خیل ی‌ه��ا با هم نس��بت دارند اما‬ ‫رفتارهایشان متفاوت است؛ ما با هم ارتباطی نداریم‪».‬‬ ‫او در ميانه صحب ت‌هاي خود‪ ،‬محمدحسين فرهنگي‪،‬‬ ‫عضو هيات‌رئيس ه‌ مجلس را به ش��هادت گرفت؛ فرهنگي‬ ‫گفت‪« :‬پيش از پخش اين ويدئو به دليل مفهوم نبودن صداي‬ ‫آن‪ ،‬تماسي با فاضل الريجاني گرفته شده و او هم توضيح داده‬ ‫كه مرتضوي چندين بار از وي تقاضاي مالقات كرده و بعد از‬ ‫انجام مالقات هم خواستار وساطت وي ب راي ديدار با صادق‬ ‫الريجاني‪ ،‬رئيس قوه قضاييه شده است‪».‬‬ ‫بعد از اظهارات علي الريجاني‪ ،‬محمود احمدي‌نژاد از‬ ‫جاي خود بلند شد و خواس��تار ارائ ‌ه توضحياتي ش ِد اما علي‬ ‫الريجاني به وي گفت‪« :‬ش��ما اتهام زديد و ما هم جوابتان را‬ ‫داديم و ديگر وقت صحبت نداريد‪ ،‬به سالمت‪ ».‬رئي س‌جمهور‬ ‫نيز به همراه معاونين و وزرا جلس�� ‌ه علن��ي مجلس را‌ترك‬ ‫كردند‪ .‬پس ا‌ز ترك جلسه توسط رئي س‌جمهور و همراهانش‪،‬‬ ‫اس��تيضاح وزير كار به راي مجلس گذاشته ش��د كه با راي‬ ‫موافق ‪ 192‬نماين��ده‪ ،‬وي از وزارت‌رفاه‪ ،‬كار و تامي ن‌اجتماعي‬ ‫كنار رفت‪g .‬‬ ‫‪2‬‬ ‫جلسه استيضاح به اختالفات دولت و مجلس دامن زد‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫آنچه در جلسه استیضاح وزیر رفاه و کار روی داد فراتر از‬ ‫یک جلسه استیضاح بود که مانند این جلس ه‌ها در سال‌های‬ ‫گذشته چه در این دولت و چه در دیگر دولت‌ها روی داده است؛‬ ‫سوالی تند و پاسخی تند و مجادله و مباحثه‪ .‬خط قرمز ولی در‬ ‫تمامی این جلسات‪ ،‬مصالح کشور و منافع مردم بوده که اگر‬ ‫وزیری و وکیلی حرفی داشتند‪ ،‬خبری داشتند یا اینکه تحلیلی‬ ‫داش��تند که در نهایت مرزهای مصلحت نظام را رد م ی‌کرد‪،‬‬ ‫س��کوت م ی‌کردند و از ماجرا م ی‌گذش��تند‪ ،‬که این بخشی‬ ‫مهم از ویژگ ی‌های مدی ران مس��لمان جمهوری‌اس�لامی‬ ‫اس��ت؛ صبوری‪ ،‬آرامش‪ ،‬س��ع ه‌صدر و م��دارا‪ .‬صبوری ب رای‬ ‫مرهم گذاش��تن بر درد مردم‪ ،‬آرامش ب رای ننشاندن لبخند‬ ‫به لب فالن شبکه تلویزیونی خارجی که رسواتر از همیشه‬ ‫از رسانه تبدیل به حزب مخالف شده و سع ه‌صدر به واسطه‬ ‫ایام مبارک بهمن و جشن‌های ‪34‬س��الگی انقالب و مدارا‬ ‫با دوستان انقالب و نظام‪ .‬یکش��نبه تلخ در بهارستان ب رای‬ ‫دوس��تان انقالب و ب رای مردم عزیزمان به سختی گذشت‪.‬‬ ‫روزی س��خت که از بعدازظهر یکش��نبه آغاز ش��د؛ با آنچه‬ ‫میان دو رئیس قوه گذش��ت و بهت و حی��رت را بر فضای‬ ‫سیاسی کشور حاکم کرد‪ .‬خارج ش��دن از فضای استیضاح‬ ‫و شخصی شدن ماجرای تامین اجتماعی با پخش فیلمی‬ ‫که هیچ ارتباطی با ماجرای اس��تیضاح آقای وزیر نداش��ت‪،‬‬ ‫سیاست‌ورزی را از مدار خود خارج کرد‪ ،‬همچنان که استیضاح‬ ‫وزیر م ی‌توانست به قاعده مصلحت صورت نگیرد تا تنش و‬ ‫التهاب برفضای کشور حاکم نشود‪ ،‬همچنان که روبوسی و‬ ‫جشن‌ شادی برخی نمایندگان مجلس پس از حضور آقای‬ ‫رئی س‌جمهور هم حتما از قواعد سیاست‌ورزی نیست‪.‬‬ ‫بعداز ظهر زمس��تانی‪ ،‬هر طور که بود گذش��ت؛ تلخ‬ ‫و بهت‌آور‪ .‬اما آنچ��ه ماند عبرتی ب رای سیاس��یون و اهالی‬ ‫انقالب اس��ت که خروج از دایره وحدت‪ ،‬نخب��گان و مردم را‬ ‫نگران و دشمنان انقالب را راضی و خوشحال م ی‌کند‪ .‬گرچه‬ ‫خوشحالی یک سری آدم ورشکسته و وابسته مانند کوبیدن‬ ‫آب است در هاون‪ ،‬چرا که انقالب اسالمی حاال ‪ 34‬ساله شده‬ ‫و مسیر خودش را م ی‌رود با همه فراز و نشی ب‌ها‪ .‬انقالب ما‬ ‫زنده است‪ .‬مهم اين اس��ت كه از ماجراهاي يكشنبه عبرت‬ ‫بگيريم‪g .‬‬ ‫‪31‬‬
‫بازداشت و آزادي آقاي قاضي‬ ‫سعيد مرتضوي ‪ 24 ،‬ساعت را در زندان اوين گذراند‬ ‫‪3‬‬ ‫سياست‬ ‫کمتر از دو روز پس از اتفاقات هفته گذشته مجلس و‬ ‫پخش فیلم گفت‌وگوی فاضل الریجانی و سعید مرتضوی‬ ‫توس��ط رئی س‌جمهور در صح��ن علنی مجلس‪ ،‬س��ایت‬ ‫دادستانی خبر از دستگیری سعید مرتضوی داد‪.‬‬ ‫خبرگ��زاری مهر در اولین س��اعات بامداد سه‌ش��نبه‬ ‫گذشته نوشت‪« :‬بعد از دس��تگیری سعید مرتضوی ساعت‬ ‫‪ 11‬دوشنبه شب گذش��ته‪ ،‬نیروهای دادستانی ته ران‪ ،‬وی را‬ ‫ساعت ‪ 12‬تحویل زندان اوین دادند‪».‬‬ ‫یک مقام آگاه در گفت‌وگو با خبرنگار مهر اعالم کرد‪:‬‬ ‫«سعید مرتضوی وارد زندان اوین شده است‪».‬‬ ‫این مقام آگاه افزود‪« :‬ساعت ورود این متهم ‪ 12‬شب‬ ‫بوده و همانند سایر متهمان تش��ریفات الزم ب رای ثب ت‌نام‬ ‫متهم و ورودش به زندان انجام شده است‪».‬‬ ‫خبرگزاری ف��ارس نی��ز در توضیح خبر دس��تگیری‬ ‫مرتضوی به نقل از منابع آگاه در این پرونده نوشت‪« :‬سعید‬ ‫مرتضوی به عل��ت تصرف غیرقانونی در ام��وال دولتی در‬ ‫زمان تصدی ریاس��ت س��ازمان تامین اجتماعی بازداشت‬ ‫شده است‪».‬‬ ‫پیش از این دیوان عدالت اداری و همچنین معاونت‬ ‫نظارت مجلس و برخی از نمایندگان‪ ،‬مدیریت مرتضوی بر‬ ‫سازمان تامین اجتماعی را غیرقانونی و قابل پیگرد قضایی‬ ‫عنوان کرده بودند‪.‬‬ ‫محمدرضا رحیمی‪ ،‬معاون اول رئی س‌جمهور با تایید‬ ‫بازداش��ت س��عید مرتضوی‪ ،‬گفت‪« :‬از نظر دولت‪ ،‬س��عید‬ ‫مرتضوی همچنان رئیس س��ازمان تامی ن‌اجتماعی است و‬ ‫علت بازداشت وی را باید از مراجع قضایی پرسید‪».‬‬ ‫مصری‪ ،‬سخنگوی هیات‌رئیس��ه مجلس نیز درباره‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫بازداش��ت س��عید مرتضوی گفت‪« :‬ما هم ای��ن موضوع را‬ ‫در خبرها ش��نیدیم و در حد اخبار از دس��تگیری وی مطلع‬ ‫هس��تیم‪ ».‬او در پاس��خ به اینکه آیا ش��کایتی از س��وی‬ ‫رئی س‌مجلس از مرتضوی به عمل آمده است‪ ،‬گفت‪« :‬نه؛‬ ‫شکایتی از سوی رئیس مجلس از ایشان نشده است‪».‬‬ ‫همچنی��ن رئی س‌جمهور صبح سه‌ش��نبه گذش��ته‬ ‫پیش از ترک ته ران ب��ه مقصد قاهره در پاس��خ به ایرنا در‬ ‫فرودگاه مهرآباد درباره بازداش��ت مرتضوی رئیس سازمان‬ ‫تامی ن‌اجتماعی اظهار داش��ت‪« :‬نم ی‌دانم چگونه است که‬ ‫فرد دیگری تخلف کرده است و ش��خص دیگری دستگیر‬ ‫م ی‌شود‪».‬‬ ‫رئی س‌جمهوری با تاکید بر اینکه دستگاه قضایی باید‬ ‫قوه‌قضائیه ملت باشد‪ ،‬تصریح کرد‪« :‬قوه قضاییه که یک‬ ‫سازمان ویژه خانوادگی نیست‪ .‬کس��ی تخلف کرده‪ ،‬فردی‬ ‫مطلع شده و آن را اعالم کرده است؛ به جای اینکه متخلف را‬ ‫دنبال کنند با فردی که تخلف را اعالم کرده برخورد م ی‌کنند‬ ‫و این بسیار زشت است‪».‬‬ ‫احمدی‌ن��ژاد اضاف��ه ک��رد‪« :‬ب��رای مل��ت م��ا و‬ ‫جمهوری‌اسالم ی‌ای ران شایسته نیست و ب رای قوه قضائیه‬ ‫هم بس��یار زش��ت اس��ت‪ ».‬رئیس‌‌جمهور در پایان تاکید‬ ‫کرد‪« :‬هنگام ی‌ که از س��فر بازگردم این مس��اله را به‌طور‬ ‫جدی دنبال خواهم کرد‪ ».‬مرتض��وی همچنین در پرونده‬ ‫کهریزک به همراه تعدادی از همکارانش از کار معلق ش��د‪.‬‬ ‫وی پرونده مفتوحی داشته است‪ .‬پیش از این حجت‌االسالم‬ ‫والمسلمین محس��ن ی‌اژه‌ای در نشست خبری خود عنوان‬ ‫کرده بود اس��فندماه امس��ال دادگاه رس��یدگی ب��ه پرونده‬ ‫کهریزک برگزار خواهد شد‪.‬‬ ‫فيلم جنجالي‬ ‫محمود احمدي‌نژاد اتهاماتي را به فاضل الريجاني نسبت داده است‬ ‫‪3‬‬ ‫آخرين فرزند پسر آيت‌اهلل آملي الريجاني در سال ‪1342‬‬ ‫در شهر قم ديده به جهان گشود‪ .‬فاضل الريجاني پنجمين‬ ‫و آخرين پس��ر آيت‌اهلل بود كه پس از اتمام دوره متوسطه به‬ ‫دانشگاه رفت و در رشته فيزيك پذيرفته شد‪.‬‬ ‫وی ب راي خواندن رشته فيزيك به دانشگاه شريف رفت و‬ ‫با مدرك كارشناسي از اين دانشگاه فارغ‌التحصيل شد‪ .‬سپس‬ ‫به آمريكا رفت و در همين رشته ادامه تحصيل داد و از دانشگاه‬ ‫كاليفرنياي جنوبي كارشناس ي‌ارشد خود را دريافت كرد‪.‬وي‬ ‫پس از آن به اي ران آمد و در رشته فلسفه گرايش فلسفه علم و‬ ‫سياست علمي‌و تكنولوژي‪ ،‬به تحصيل در دانشگاه‌تربيت‬ ‫مدرس ادام��ه داد و مدرك دكت��راي خود را اخ��ذ كرد‪.‬فاضل‬ ‫الريجاني در سال‌هاي پاياني دهه ‪ ۷۰‬و آغاز دهه ‪ ۸۰‬معاونت‬ ‫پژوهشي دانشگاه آزاد را به عهده داشت ‪.‬‬ ‫پس از آن به استخدام وزارت‌‌خارجه در‌آمد و تاكنون نيز‬ ‫كارمند استخدامي‌اين وزارتخانه محسوب م ي‌شود‪ .‬وی در‬ ‫قالب رايزن فرهنگي اي ران به كانادا رفت‪ .‬ماموريت چند سال‬ ‫قبل وی به پايان رسيد و پس از آن به ته ران آمد و در شوراهاي‬ ‫راهبردي مراكز علمي‌و همچنين همكاري با دانشگاه پيام‬ ‫نور‪ ،‬ايفاي نقش كرد‪ .‬فاضل الريجاني در زمان حضور در اوتاوا‬ ‫‪32‬‬ ‫تالش كرد تا دانشگاه‌هاي اي ران و كانادا را به هم نزديك كند‪.‬‬ ‫وی در جريان س��فر يكي از مقامات دولتي در سال ‪ 1382‬به‬ ‫كانادا در ارتباط با اين موضوع و با اب راز عالقه‌مندي به گسترش‬ ‫روابط بي ن‌ مراكز علمي‌و فرهنگي اي ران با بخش مطالعات‬ ‫اسالمي دانشگاه مك‌گيل گفت‪« :‬بسيار خرسندم از اينكه‬ ‫به اطالع شما برس��انم بورس تحقيقاتي اي ران‌شناسي ب راي‬ ‫دانش��جويان تحصيالت تكميلي مك‌گيل توسط سازمان‬ ‫ي برقرار ش��ده و دانشجويان اين‬ ‫فرهنگ و ارتباطات اسالم ‌‬ ‫مركز م ي‌توانند در صورت عالقه‌من��دي به فعاليت در حوزه‬ ‫مطالعات مربوط به اي ران‪ ،‬پس از ط��ي مراحلی در قالب اين‬ ‫برنامه به مدت ش��ش‌ماه در يكي از دانش��گاه‌هاي اي ران به‬ ‫تحقيقات خود ادام��ه دهند‪».‬همچنين فاض��ل الريجاني‬ ‫تعدادي از متون سياس��ي و رايزن��ي فرهنگ��ي را در دوران‬ ‫حضورش در كانادا‌ترجمه كرده‪ ،‬در كارنامه كاري خود دارد‪ .‬به‬ ‫ي در يونسكو فعاليت‬ ‫عالوه او مدتي را به عنوان مشاور علم ‌‬ ‫كرده است‪.‬به‌عالوه مسئوليت وابستگي فرهنگي واحدهاي‬ ‫دانش��گاه آزاد در خارج از كش��ور را نيز برعهده داشت‪ .‬فاضل‬ ‫الريجاني در آذرماه ‪ 88‬اجالس بي ن‌المللي كيفيت را برگزار و‬ ‫به عنوان دبيركل آن فعاليت كرد‪ .‬در اين دوران اي ران به عنوان‬ ‫این بازداشت اما بیش از یک روز طول نکشید و پیش‬ ‫از آنکه محمود احمدی‌نژاد از س��فر مصر به ایران بازگردد‪،‬‬ ‫صبح چهارش��نبه روزنامه خورش��ید در گزارش��ي خبر داد‪:‬‬ ‫«سعید مرتضوی بامداد چهارشنبه آزاد شده است‪».‬‬ ‫به گزارش این روزنامه‪ ،‬مرتضوی که با شکایت فاضل‬ ‫قطب استانداردگذاري در منطقه شناخته ش��د و وی در يك‬ ‫اظهارنظر در همين اجالس گفت‪« :‬انتخاب اي ران به‌عنوان‬ ‫قطب اس��تانداردگذاري كيفي در منطقه در حالي رخ داده كه‬ ‫كش��ورهايي مانند چين و هند خواس��تار تحت پوشش قرار‬ ‫گرفتن منطقه خاورميان��ه بوده‌اند‪».‬مهمترين تفاوت فاضل‬ ‫با ديگر ب رادران��ش در اين بود كه در تي��ررس مناصب كالن‬ ‫سياس��ي قرار نگرفته‪ .‬با اين حال تجرب��ه تحصيل و بعدها‬ ‫مس��ئوليت فرهنگي خارج از مرزها‪ ،‬او را به يك كارش��ناس‬ ‫ديپلماس��ي نرم تبدیل کرد‪ .‬درحال حاضر فاضل الريجاني‬ ‫رياست دانشگاه آزاد اسالمي‌واحد علوم و تحقيقات آيت‌اهلل‬ ‫آملي را برعهده دارد‪.‬‬ ‫سوابق اجرايي فاضل الريجاني‬ ‫ رايزن فرهنگي جمهوري اسالمي‌اي ران در كانادا‬‫ مديركل مركز سياس��ت علمي‌و پژوهش��ي (وزارت‬‫علوم‪ ،‬تحقيقات و فناوري)‬ ‫مشاور علمي‌يونسكو در اي ران‬ ‫معاون و عضو شوراي عالي مركز نشر دانشگاهي‬ ‫مديرعامل انتشارات دانشگاه صنعت ي‌شريف‬ ‫قائم‌مقام پژوهشگاه علوم و مطالعات فرهنگي‬ ‫ مش��اورمعاونت وزارت فرهن��گ و ارشاداس�لامي‌و‬‫قائم‌مقام دبير شوراي عالي جهانگردي‬ ‫ مشاور وزير علوم تحقيقات و فناوري‬‫ عضو شوراي پژوهش‌هاي علمي‌كشور‬‫ معاون پژوهشي دانشگاه آزاد اسالمي‬‫‪ -‬مديرمسئول و سردبير مجله نماي پژوهش‬
‫برخي از آثار فاضل الريجاني‬ ‫ تاليف و انتش��ار كتاب «علم و تكنولوژي و توسعه»‬‫انتشارات دانشگاه آزاد‬ ‫ تالي��ف و انتش��ار كتاب «عل��م‪ ،‬جامع��ه و اخالق»‬‫انتشارات دانشگاه آزاد‬ ‫ ترجمه و نگارش «مفهوم دانشگاه اسالمي» از سوي‬‫دبيرخانه شوراي عالي انقالب فرهنگي‬ ‫ ترجمه و انتشار كتاب «اسطوره و تفكر مدرن» از لويي‬‫اشتروس‪ ،‬ناشر‪ :‬نشر فرزان‬ ‫ ترجمه و انتش��ار كت��اب «روش تحقي��ق در علوم‬‫اجتماعي» اثر‪ :‬نچمياس‪ ،‬انتشارات سروش‬ ‫ مش��اركت در ترجمه كتاب «زندگينامه دانشمندان‬‫اسالمي»‪ ،‬انتشارات مركز علم ‌‬ ‫ي و فرهنگي ‪g‬‬ ‫راه‌هايي غير از استيضاح هم وجود داشت‬ ‫دکتراحمدبخشایش‌اردستانی‪/‬نمایندهمجلسشورایاسالمی‬ ‫‪4‬‬ ‫معتقدم امکان این ب��ود که مجل��س راه‌های زیادی‬ ‫جز اس��تیضاح وزیر تعاون‪ ،‬کار و رف��اه اجتماعی را در پیش‬ ‫م ی‌گرف��ت تا از وقوع ح��وادث آن روز مجلس پیش��گیری‬ ‫کند‪ .‬آقای شی خ‌االسالمی از‌ب ی‌حاشی ه‌ترین وزیرهای دولت‬ ‫بود و روز یکشنبه ‪ 15‬بهمن او اس��تیضاح‌شد با اینکه باید‬ ‫دکتر س��عید مرتضوی در این جایگاه قرار م ی‌گرفت‪ .‬آقای‬ ‫مرتضوی انصافا در روزهایی که فتنه ‪ 88‬رخ داد در آن دوران‬ ‫پر تالطم‪ ،‬توانست پشتوانه نیروهای انتظامی باشد و احکام‬ ‫قضایی صادر کند‪.‬‬ ‫در واقع وی از جمله کسانی است که در خاموش کردن‬ ‫آتش‌فتنه نقشی اساس ایفا کردند‪ .‬بر همین اساس اکنون‬ ‫انصاف نیس��ت با او برخورد تخریبی ش��ود‪ ،‬چون به قول‬ ‫فرمانده سپاه پاس��داران انقالب اسالمی فتنه‪ ،88‬از ‪ 8‬سال‬ ‫جنگ تحمیلی بدتر و س��خت‌تر بود و مقام معظم رهبری‬ ‫فرمودند که فتنه عقبه ‪ 15‬س��اله دارد‪ ،‬بناب راین کسانی که‬ ‫فتنه را خاموش کردند باید مورد تقدیر و توجه قرار بگیرند‪،‬‬ ‫نه آنکه آنها را ب رای انج��ام کارهای تبلیغاتی بزنیم و حذف‬ ‫کنیم‪ .‬وقتی گروهی آتشی را خاموش م ی‌کند‪ ،‬شیشه‌ای هم‬ ‫شکسته م ی‌شود‪ ،‬آیا باید به خاطر شیشه شکسته اقدام آن‬ ‫گروه را محکوم کرد یا برعکس به‌خاطر خاموش کردن آتش‬ ‫تقدیرش کرد؟ به نظر من برخی با استیضاح شیخ‌االسالمی‪،‬‬ ‫م ی‌خواستند عوامل فتنه ‪ 88‬را احیا و عوامل خاموش‌کننده‬ ‫فتنه را سرزنش کنند‪.‬‬ ‫رئی س‌جمهور اعتقاد داش��ت که اصل این استیضاح‬ ‫آن‌طور نیس��ت که بیان م ی‌ش��د‪ .‬فاضل الریجانی‪ ،‬ب رادر‬ ‫رئی س‌مجلس‪ ،‬یک‌س��ری تقاضاهایی از آق��ای مرتضوی‬ ‫داشت اما این مساله نباید به دعوای شخصی دو رئیس قوه‬ ‫ختم م ی‌شد‪ .‬ضمن آنکه آقای الریجانی شأن رئی س‌جمهور‬ ‫را رعایت نکرد‪.‬‬ ‫درست است که مجلس به حرف‌های رئی س‌مجلس‬ ‫رای داد و کس��ی مخالف این مس��اله نیس��ت ولی ش��أن‬ ‫رئی س‌جمهور نیز باید رعایت م ی‌ش��د‪ ،‬حاال رئی س‌جمهور‬ ‫نباید آن ن��وار را رو م ی‌ک��رد ولی باالخره م ی‌خواس��ت به‬ ‫جمع بگوید من م ی‌خواهم از کس��ی که فتن��ه را خاموش‬ ‫کرده حمایت کنم‪ ،‬ولی افرادی هس��تند که مرتب به‌دنبال‬ ‫اس��تیضاح هس��تند اما بعد از صحب ت‌های ایشان فضایی‬ ‫به‌وجود آمد ک��ه دیگر اس��تیضاح وزیر تع��اون‪ ،‬کار و رفاه‬ ‫اجتماعی نب��ود‪ ،‬بلکه عکس‌العمل احساس��ی مجلس به‬ ‫صحب ت‌های رئی س‌جمه��ور بود و در این بین ه ر‌کس��ی‬ ‫عقده‌های فروخفته خود را رو کرد‪ ،‬مثال یکی استاندار بوده‬ ‫بعد عزلش کردند‪ ،‬اینجا تالفی کرد یا کسی با وزیری ارتباط‬ ‫داشته اما آن وزیر عزل ش��د در جواب آن‪ ،‬رای به استیضاح‬ ‫داد‪ .‬م ی‌خواهم بگویم که خیل��ی از کارهایی که آن روز رخ‬ ‫داد خدایی نبود‪.‬‬ ‫البته شروع‌کننده بحث آقای احمدی‌نژاد بود اگر آقای‬ ‫احمدی‌نژاد شروع نم ی‌کرد وزیر از کار برکنار نم ی‌شد‪ ،‬چون‬ ‫تا ظهر شرایط به نفع وزیر بود؛ بعد از ظهر مقداری مشکالت‬ ‫به‌وجود آم��د‪ .‬رئی س‌جمهور در جلس��ه بع د‌از‌ظهر مجلس‬ ‫م ی‌خواست بگوید که استیضاح چندان ریشه قانونی ندارد‪،‬‬ ‫ریشه‌هایی دارد که در حواشی اس��ت‪ .‬باالخره آقای فاضل‬ ‫الریجانی به دیدار آقای‌مرتضوی ب رای انجام اقداماتی رفته‬ ‫بود كه اینها باید لحاظ شود‪ .‬در‌کل آقای‌رئی س‌جمهور نباید‬ ‫آن مطالب را بیان م ی‌کرد و در مقاب��ل نیز آقای الریجانی‬ ‫باید با طمانینه بیش��تری برخورد م ی‌کرد‪ ،‬ولی با صراحت‬ ‫رئی س‌جمهور را مورد عتاب ق��رار داد و دیگر وقتی نداد که‬ ‫رئی س‌جمهور از خودش دفاع کند‪.‬‬ ‫ما در خط مقام معظم رهبری هس��تیم و م ی‌خواهیم‬ ‫رئی س‌جمهور و دولت دهم تا پایان دوره بر س��رکار باش��د‪‌،‬‬ ‫ب ی‌معنی اس��ت که اگر از دولت و رئی س‌جمهور خوشمان‬ ‫نم ی‌آید همه نابس��امان ی‌های اقتصادی را ب��ه گردن آنها‬ ‫بیندازیم؛ با این توجیه که مدیریت اجرایی را برعهده دارند‪.‬‬ ‫این غلط است که هی چ‌کس حاضر به پذیرش مسئولیت در‬ ‫این زمینه نیست‪ .‬همه مسئول هستند‪ .‬همه باید به سهم‬ ‫خود این مشکالت را بپذی رند و همه بار مشکالت را به عهده‬ ‫دولت نیندازند‪.‬‬ ‫معتقدم مجل��س با دول��ت مخالف نیس��ت‪ ،‬چراکه‬ ‫در مقابل مخالفان ج��دی‪ ،‬دولت طرف��داران جدی هم در‬ ‫مجلس دارد‪ ،‬ولی انتقادها به معاون پارلمانی رئی س‌جمهور‬ ‫برم ی‌گردد که نتوانس��ته هماهنگ��ی الزم را میان دولت و‬ ‫مجلس به‌وجود آورد‪ .‬در دوره ریاست‌جمهوری آقای خاتمی‪،‬‬ ‫اگر نمایندگان از رئی س‌جمهوری وقت م ی‌خواستند به موقع‬ ‫این وقت به آنها داده م ی‌ش��د اما حاال این ارتباط کم است‬ ‫که باید جب ران شود‪ ،‬به عالوه اینکه اگر موانع قانونی وجود‬ ‫دارد راه‌حلش را مقام معظم رهبری فرمودند‪ ،‬اگر قرار باشد‬ ‫نظام به شکل پارلمانی تبدیل شود مراحل آن روشن است‬ ‫که مجلس در رأس امور قرار گیرد و نخس ت‌وزیر‪ ،‬منتخب‬ ‫مجلس شود‪ .‬در این حالت رئیس حزب پیروز نخس ت‌وزیر‬ ‫م ی‌ش��ود و کار ادام��ه پیدا م ی‌کن��د و این برداش��ت‌های‬ ‫متکثر از قانون اساسی به حداقل م ی‌رس��د‪ ،‬اما تا آن زمان‬ ‫رئی س‌جمهور شخص دوم مملکت در اجرای قانون است‪.‬‬ ‫در مجموع فک��ر م ی‌کنم ماجرای دول��ت و مجلس‬ ‫به اینجا ختم ش��ود‪ ،‬روز اس��تیضاح وزیر تعاون‪ ،‬کار و رفاه‬ ‫اجتماعی آتش زیر خاکستر بود که خود را نشان داد‪.‬‬ ‫باز هم تاکی��د م ی‌کنم نبای��د مرتض��وی را به خاطر‬ ‫کهریزک اینقدر اذیت ک��رد‪ .‬او از مق��ام کار قضاوت معلق‬ ‫شد تا دادگاه بتواند محاکمه‌اش کند‪ ،‬اما وقتی محاکمه‌ای‬ ‫انجام نشده و حکم قطعی نگرفته چرا نتواند سازمان تامین‬ ‫اجتماعی را اداره کند‪ ،‬چرا فقط همه دنبال او هستند‪.‬‬ ‫روز بعد از استیضاح شیخ‌‌االسالمی‪ ،‬عباسی سرپرست‬ ‫وزارت تعاون‪ ،‬کار و رفاه‌اجتماعی شد‪ ،‬حال آنکه هیچ برتری‬ ‫کاری بر شیخ‌‌االس�لامی ن��دارد‪ ،‬بناب راین باید ب��ا آرامش و‬ ‫طمانینه جلو برویم تا مشکالت و نابس��امان ی‌هاي بزرگتر‬ ‫مثل تورم و گرانی رفع شوند‪ .‬نباید کاری کرد که حاشی ه‌ها‬ ‫قوی‌تر شود‪.‬‬ ‫رقابت‌های انتخاباتی ش��روع شده‪ .‬همه دوست دارند‬ ‫خود را‌ب ی‌گناه جلوه دهند و بگویند ما قهرمان ملی هستیم‬ ‫و م ی‌توانیم مش��کالت را ح��ل کنیم و مقص��ر این وضع‬ ‫احمدی‌نژاد اس��ت که این رویکرد غلط است‪ .‬اگر همه تابع‬ ‫مقام معظم رهبری باشند مشکالت به حداقل م ی‌رسد‪g .‬‬ ‫سياست‬ ‫ مشاور ب رنامه‌‌ريزي تحقيقات وزارت معادن و فلزات‬‫ عضو شوراي سياستگذاري كنف رانس بي ن‌المللي دكو‬‫ مدي ر‌عامل شركت انتشارات علمي‌و فرهنگي‬‫ س��ردبير فصلنام��ه رهيافت (وابس��ته به ش��وراي‬‫پژوهش‌هاي علمي‌كشور)‬ ‫ مس��ئول گ��روه تحقيق��ات و آم��وزش در مرك��ز‬‫پژوهش‌هاي مجلس شوراي اسالمي‬ ‫ عضو هيات تحريريه مجله ب رنامه توسعه‬‫ مشاور معاونت فرهنگي‪‌،‬آموزشي و پژوهشي سازمان‬‫مديريت و ب رنامه‌ريزي كشور‬ ‫ همكاري با طرح «اي ران ‪ »1400‬س��ازمان مديريت و‬‫ب رنامه‌ريزي‬ ‫شأنرئيس‌جمهوررعايتنشد‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫‌الریجان��ی بامداد روز سه‌ش��نبه پس از پای��ان کار روزانه و‬ ‫در پی مراجعه به دفتر دادس��تان عموم��ی و انقالب ته ران‬ ‫بازداشت ش��ده بود‪ ،‬بعد از ارائه توضیحات و رفع ابهامات و‬ ‫سوء‌تفاهمات‪ ،‬یک روز بعد‪ ،‬یعنی بامداد چهارشنبه از زندان‬ ‫اوین آزاد شد‪.‬‬ ‫یکی از اط رافی��ان مرتضوی با اع�لام این مطلب به‬ ‫خبرنگار خورش��ید گفت‪« :‬بازداش��ت سرپرس��ت سازمان‬ ‫تأمین اجتماعی صرفا به‌دلیل شکایت شخص آقای فاضل‬ ‫‌الریجانی انجام شده و قوه قضائیه‪ ،‬طی طرح این شکایت‬ ‫نسبت به بازداشت دکتر مرتضوی اقدام کرده است‪».‬‬ ‫دادستانی ته ران نیز در اطالعی ه‌ای که روز چهارشنبه‬ ‫منتشر شد‪ ،‬توضیح داد‪« :‬پس از اعالم جرم دادستان ته ران‬ ‫علیه سعید مرتضوی به اتهام قیدشده در اعالم جرم‪ ،‬نامبرده‬ ‫به دادس��را احضار و پس از تحقیق و تفهیم اتهام توس��ط‬ ‫بازپرس پرونده‪ ،‬به زن��دان معرفی گردی��د‪ .‬متعاقبا پس از‬ ‫تکمیل تحقیقات بازپ��رس‪ ،‬نامبرده با ص��دور قرار تأمین‬ ‫مناس��ب آزاد ش��د‪ .‬همچنین از فاضل الریجانی باتوجه به‬ ‫مطالب منعکس شده در نوار منتشره‪ ،‬تحقیقات الزم توسط‬ ‫بازپرس انجام گرفت‪ .‬رسیدگی به پرونده هر دو نفر ياد شده‬ ‫ادامه دارد‪».‬‬ ‫از س��وی دیگر آی��ت‌اهلل آمل ی‌الریجانی س��کوت در‬ ‫ب رابر نس��ب ت‌های کذب به روسای قوا و نمایندگان مجلس‬ ‫را ب��ه خاطر تبعیت از اوام��ر رهبری بیان کرد و در جلس��ه‬ ‫مس��ئوالن عالی قضایی گفت‪« :‬آنچه یکشنبه در مجلس‬ ‫رخ داد‪ ،‬به کام ملت بس��یار تلخ ب��ود و اینجان��ب با اینکه‬ ‫نسب ت‌های رئی س‌جمهور در مورد قضات محترم قوه قضاییه‬ ‫و نمایندگان محترم مجلس و روس��ای قوا را کذب و افترا و‬ ‫برخالف تمام موازین شرعی و قانونی و جرم م ی‌دانم‪ ،‬فعال‬ ‫به خاطر مصالح نظام و تبعیت از اوامر رهبر معظم انقالب‬ ‫دامت‌برکات��ه ‪ -‬س��کوت م ی‌کنم و در فرصت��ی دیگر به‬‫تفصیل در باب آن سخن خواهم گفت و ماهیت جریان‌های‬ ‫انحراف و فتنه و فس��اد اقتصادی‪ ،‬عقیدتی و عملی آنان را‬ ‫فاش خواهم کرد‪g ».‬‬ ‫‪33‬‬
‫صحبت‌هايي كه خالف مصلحت بود‬ ‫‪5‬‬ ‫تو‌گو با عضو هيات‌رئيسه مجلس‬ ‫گف ‌‬ ‫محمدحسين فرهنگي عضو هيات رئيسه مجلس شوراي اسالمي مي گويد‪« :‬مسئولين نبايد به سمت افزايش‬ ‫اختالفاتحركتكنند‪ ».‬بااوگفت‌وگوييكوتاهدرمورداتفاقاتروزاستيضاحوزيركارانجامداديم‪.‬‬ ‫چ�ه مراحل�ی طی ش�د تا ط�رح اس�تیضاح‬ ‫وزیر تعاون‪ ،‬کار و رف�اه اجتماعی در مجلس‬ ‫کلید خ�ورد؟ چ�را تدبیر هیات‌‌رئیس�ه برای‬ ‫ایج�اد تفاه�م می�ان اس�تیضاح‌کنندگان و‬ ‫عبدالرضا‌شی خ‌االسلامی میسر نیفتاد و کار‬ ‫به صحن علنی کشید؟‬ ‫‪ l‬چون هی چ‌کدام از دو طرف (استیضاح‌کنندگان‬ ‫و دول��ت) رضایت به تفاهم ندادن��د کار به صحن علنی‬ ‫مجلس رسید‪.‬‬ ‫بیشتر توضیح م ی‌دهید؟‬ ‫‪ l‬دی��وان عدال��ت اداری رای ب��ه عزل س��عید‬ ‫مرتضوی از ریاست سازمان تامین اجتماعی داد‪ ،‬اما دولت‬ ‫اجرای این حکم را نپذیرفت و در مقابل استیضاح‌کنندگان‬ ‫که از دوره هشتم پیگیر موضوع بودند نیز بر عملیاتی‬ ‫شدن طرح اس��تیضاح وزیر تعاون‪ ،‬کار و رفاه اجتماعی‬ ‫اصرار کردند‪.‬‬ ‫سياست‬ ‫از صبح تا ظهر روز استیضاح‪ ،‬گمان همه این‬ ‫بود که وزیر موفق به کسب رای اعتماد دوباره‬ ‫از مجلس م ی‌شود‪ ،‬نظر شما چیست؟‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫‪ l‬البته ای��ن احتمال وج��ود داش��ت و تقریبا‬ ‫ارزیاب ی‌ها نزدیک ب��ودن آرای مثبت و منف��ی در قبال‬ ‫اس��تیضاح را نش��ان م ی‌داد‪ ،‬اما ب��ا صحب ت‌هایی که‬ ‫بعداز‌ظهر در صح��ن علنی رخ داد‪ ،‬مجل��س به جمع‌بندی‬ ‫دیگری رسید و تقریبا دو‌س��وم حاضران رای به برکناری وزیر‬ ‫دادند‪.‬‬ ‫پیش از صح�ن علنی مجلس و آغاز اس�تیضاح‬ ‫احتم�ال م ی‌دادی�د ک�ه رئی س‌جمهور ای�ن طور‬ ‫صحبت کند؟‬ ‫‪ l‬احتم��االت مختلف��ی وج��ود داش��ت؛ بعضی از‬ ‫شخصی ت‌های روحانی مجلس با ایشان صحب ت‌هایی کردند‬ ‫و وی پذیرفت��ه بود که فقط در خصوص موضوع اس��تیضاح‬ ‫صحبت کند‪ ،‬اما در نهایت مطابق نظر خود عمل کرد و شاهد‬ ‫بازتاب‌های آن هم بود‪.‬‬ ‫روحانیونی که برای وساطت تالش م ی‌کردند‪ ،‬چه‬ ‫کسانی بودند؟‬ ‫‪ l‬آقایان ابوترابی و سالک از جمله این آقایان بودند‪.‬‬ ‫‪ l‬مس��لما به صالح کش��ور نبود و در این مس��اله‬ ‫جای‌تردید وجود ندارد‪ .‬وقتی رهبری معظم تاکید کردند که‬ ‫بحث‌های اختالفی مس��ئوالن نباید از‌تریبون‌های رسمی‬ ‫مطرح شود طبیعتا رئی س‌جمهور باید از انجام چنین رفتاری‬ ‫پرهیز م ی‌کرد‪.‬‬ ‫فکر م ی‌کنید ب�ا اتفاقی ک�ه رخ داد آین�ده روابط‬ ‫مجلس و دولت چه شود؟‬ ‫‪ l‬امیدواریم بهتر شود‪ ،‬صدور حکم سرپرستی وزارت‬ ‫تعاون‪ ،‬کار و رفاه اجتماعی ب رای اسداهلل عباسی‪ ،‬نماینده دوره‬ ‫هشتم مجلس‪ -‬که هم‌اکنون معاونت توسعه مدیریت و منابع‬ ‫این وزارتخانه را برعهده دارد‪ -‬بیانگر تمایل دولت به تعامل‬ ‫است و مجلس هم از چنین رویکردی استقبال م ی‌کند‪.‬‬ ‫صحب ت‌ه�ای آن روز رئی س‌جمه�ور را چگون�ه‬ ‫ارزیابی م ی‌کنید؟‬ ‫به نظر شما راهكار درس�ت در جلسه استيضاح‬ ‫چه بود؟‬ ‫چه کار باید کرد حوادثی این‌چنینی تکرار نشود‪،‬‬ ‫مخصوصا که میزان مشارکت مردم در انتخابات‬ ‫پیش رو بسیار اهمیت دارد؟‬ ‫‪ l‬مس��لما در مقطع فعل��ی آن مباحث را درس��ت‬ ‫نم ی‌دانم‪.‬‬ ‫‪ l‬بستگی به رفتار هریک از طرفین دارد‪.‬‬ ‫‪ l‬درس��ت آن ب��ود ک��ه رئی س‌جمهور قب��ل از روز‬ ‫استیضاح‪ ،‬نظر قانونی نمایندگان را م ی‌پذیرفت و استیضاح‬ ‫‪ l‬نظر رهبر معظم انقالب بهترین و مناس��ب‌ترین‬ ‫گفت‌وگو با اسماعيل كوثري‬ ‫اسماعيلكوثريمعتقداستكهاتفاقاتيكهدرجلسههفتهگذشتهمجلسرخداد‪،‬خالفمنافعمليكشوربودهاست‪.‬‬ ‫با او در اين مورد به گفت و گو پرداخته ايم‪ .‬‬ ‫‪34‬‬ ‫وقت�ی رئی س‌جمه�ور صحب ت‌های�ی را درب�اره‬ ‫آقای‌الریجانی انجام داد‪ ،‬برداشت شما چه بود؟‬ ‫در چند م�اه پایانی دول�ت دهم رواب�ط قوا حالت‬ ‫عادی خواهد داش�ت یا شکل سینوس�ی خود را‬ ‫همچنان ادامه م ی‌دهد؟‬ ‫وقايع مجلس به نفع كشور نبود‬ ‫‪6‬‬ ‫منتفی م ی‌ش��د یا اینکه در همان چارچ��وب حمایت از وزیر‬ ‫تعاون‪ ،‬کار و رف��اه اجتماعی صحبت م ی‌کرد‪ ،‬یعنی پاس��خ‬ ‫ای رادها را م ی‌داد‪ ،‬چرا‌‌که اکثر نمایندگان حرف‌های وزیر را قبول‬ ‫نداشتند اما به دلیل مصالح کشور م ی‌خواستند رای مخالف‬ ‫به اس��تیضاح بدهند‪ .‬حتی بخش قابل‌توجهی از کس��انی‬ ‫هم که حتی م ی‌خواس��تند رای مخالف به استیضاح بدهند‬ ‫اگر رئی س‌جمهور صحب ت‌هایش در همان مس��یر محدود‬ ‫م ی‌ش��د احتمال رای‌آوری دوباره شیخ‌االسالمی با اختالف‬ ‫کم وجود داشت‪.‬‬ ‫روز اس�تیضاح عبدالرضا شی خ‌االسلامی‪ ،‬وزیر‬ ‫تع�اون‪ ،‬کار و رف�اه اجتماع�ی اتفاق�ی افتاد که‬ ‫موجب تاس�ف و تاثر همگان ش�د‪ ،‬به نظر شما‬ ‫باتوجه ب�ه اینکه تقریبا پنج ماه ب�ه پایان دولت‬ ‫دهم باقی است‪ ،‬چه ضرورتی به عملیات ی‌کردن‬ ‫این استیضاح بود؟‬ ‫‪ l‬بحث استیضاح سعید مرتضوی تقریبا از یک سال‬ ‫پیش شروع شد‪ ،‬چون وزیر ب رای وی حکم ریاست بر سازمان‬ ‫تامی ن‌اجتماعی زد و همان زمان برخی نمایندگان خطاب به‬ ‫رئی س‌جمهور نامه نوشتند و با استناد به پرونده دانشگاه آزاد و‬ ‫دیگر موضوعات قضایی مربوط به مرتضوی خواستار برکناری‬ ‫وی از این جایگاه شدند‌ و تاکید کردند او نباید در مسئولیت‬ ‫حساسی همچون ریاست سازمان تامی ن‌اجتماعی قرار گیرد‪،‬‬ ‫اما وقتی توجهی نش��د‪ ،‬نمایندگان کار را از مجرای قضایی‬ ‫دنبال کردند و دیوان عدالت اداری حک��م به عزل مرتضوی‬ ‫از ریاست تأمی ن‌اجتماعی داد اما دولت ساختار این سازمان را‬ ‫تغییر داد‪ .‬مقاومت دولت در اجرای حکم مرجع قضایی باعث‬ ‫شد نمایندگان‪ ،‬مقام باالتر س��ازمان تامین اجتماعی یعنی‬ ‫شی خ‌االسالمی‪ ،‬وزیر تعاون‪ ،‬کار و رفاه اجتماعی را ب رای توضیح‬ ‫فرابخوانند چون مستقیما نم ی‌توانستند شخص مرتضوی را‬ ‫ترئیسه مجلس در دو نوبت سعی کرد‬ ‫احضار کنند‪ ،‬البته هیا ‌‬ ‫تا موضوع استیضاح عملی نش��ود‪ ،‬اما دولت بر تصمیم خود‬ ‫درباره ادامه فعالیت مرتضوی در مقام ریاست سازمان تامین‬ ‫اجتماعی مصر بود‪ .‬از طرفی نمایندگان امضاکننده استیضاح‬ ‫بر ع��زل وی تاکید داش��تند و از آنجا که دو ط��رف روی این‬ ‫مساله به توافق نرس��یدند‪ ،‬موضوع استیضاح عملیاتی شد‪.‬‬
‫راهکار است و باید مسئوالن به این نظ رات تمکین کنند و آن‬ ‫را فصل‌الخطاب قرار دهند‪.‬‬ ‫مجلس این کار را خواهد کرد؟‬ ‫‪ l‬مجلس مجموعه‌ای از ترکیب نمایندگان است و‬ ‫هر یک از نمایندگان اختیاراتی دارند‪ .‬من پی ش‌بینی خاصی‬ ‫ندارم اما رفتار‌های دولت م ی‌تواند تعیی ن‌کننده باشد‪.‬‬ ‫یعنی اگر دولت در خط عمل به فرمایشات رهبری‬ ‫حرکت کند‪ ،‬مجلس اقدام حساسی ت‌زایی انجام‬ ‫نم ی‌دهد؟‬ ‫آی�ا تلاش ش�د ک�ه آق�ای احمدی‌ن�ژاد ب�ه‬ ‫صحب ت‌های چالشی ورود نکند؟‬ ‫‪ l‬چند نفری پیش رئی س‌جمهور رفتند تا وارد این‬ ‫مباحث نشود‪.‬‬ ‫چه کسانی برای این کار پیشقدم شدند؟‬ ‫‪ l‬آقای روح‌اهلل حس��ینیان و ب��رادران دیگر پیگیر‬ ‫بودند تا صحب ت‌ها به خوبی و خوشی تمام شود که نهایتا در‬ ‫پایان جلسه این طور نشد‪ .‬رئی س‌جمهور نواری را آورده بود و‬ ‫همانند گذشته که م ی‌گفت چیزی دارم و باید آن را به مردم‬ ‫بگویم‪ ،‬از وجود یک نوار صحبت کرد‪ ،‬ولی گفت االن آن را‬ ‫پخش نم ی‌کنم‪ .‬بعد از این حرف‪ ،‬نمایندگان تاکید به پخش‬ ‫نوار کردند تا مشخص ش��ود محتوای نوار چیست؟ وقتی‬ ‫فیلم پخش شد تصویر نشان داد که در اتاقی جلس ه‌ای میان‬ ‫مرتضوی و اخوی آقای الریجانی برقرار اس��ت و آنها درباره‬ ‫مسائلی صحبت م ی‌کردند و درخواست‌هایی داشتند اما در‬ ‫مسئولين بايد به نظرات‬ ‫رهبر معظم انقالب تمكين كنند‬ ‫و آن را فصل‌الخطاب قرار دهند‬ ‫‪ l‬این شورا در مسائلی م ی‌تواند ورود کند‬ ‫که ابهامی‌وجود داشته باشد‪ .‬در جاهایی که احکام‬ ‫روشنی در قوانین وجود دارد نیازی به حل اختالف‬ ‫در این شورا نیست‪.‬‬ ‫برداشت کل ی‌تان از اتفاق روز استیضاح‬ ‫چه بود؟‬ ‫‪ l‬اتفاق خوش��ایندی ب رای نظام‪ ،‬مجلس‬ ‫و دولت نبود‪ ،‬هرچند دستاوردهای مثبتی داشت‪.‬‬ ‫چه دستاوردهايي؟‬ ‫‪ l‬امیدواری به اینکه شاهد چنین رفتارهای‬ ‫ناپسندی نباش��یم‪ ،‬محکوم‪ ،‬مردود و مطرود شدن‬ ‫طرح پیشنهادهای مبهم‪ ،‬بیان نظ رات ابهام‌آمیز در‬ ‫ارتباط با اشخاص و رفتن به سوی روش‌های مافیایی‬ ‫و استراق‌سمع‪ ،‬تهیه س��ند و مدرک علیه اشخاص‬ ‫توسط مس��ئوالن اجرایی از جمله دستاوردهای روز‬ ‫استیضاح وزیر تعاون‪ ،‬کار و رفاه‌اجتماعی بود‪g .‬‬ ‫نهایت معلوم ش��د مرتضوی از قبل یک کار حساب شده را‬ ‫برنامه‌ریزی کرده بود که روشن ش��دن این مساله منجر به‬ ‫رای باالی مجلس به عدم کفایت شی خ‌االسالمی شد‪.‬‬ ‫‪ l‬ایشان صراحتا به همه مس��ئوالن حفظ آرامش‬ ‫کشور و پرهیز از ایجاد حساسیت در جامعه را تاکید کردند‬ ‫که متاسفانه این طور نشد‪.‬‬ ‫‪ l‬این ش��کل کارها همیشه حساس��یت را بیشتر‬ ‫م ی‌کند‪ ،‬وقت��ی فیلم نمایش داده ش��د و نمایندگان دیدند‪،‬‬ ‫مشخص ش��د اصرار رئی س‌جمهور به طرح پاره‌ای مباحث‬ ‫آن طور نیست که حاوی مطلب موثری باشد‪.‬‬ ‫‪ l‬ش��ورای ح��ل اخت�لاف ب��ه ریاس��ت آیت‌اهلل‬ ‫هاشم ی‌شاهرودی به این مساله حتما رسیدگی م ی‌کند‪.‬‬ ‫آیا نم ی‌ش�د مجلس روی�ه‌ای را پی�ش گیرد تا‬ ‫حساسی ت‌ها به حداقل برسد؟‬ ‫آی�ا آق�ای الریجان�ی‪ ،‬رئی�س مجلس ش�ورای‬ ‫اسلامی م ی‌توانس�ت ب�ا لح�ن نرم‌ت�ری ب�ه‬ ‫رئی س‌جمهور پاسخ دهد؟‬ ‫‪ l‬ایشان دقیقا پاسخ‌های رئی س‌جمهور را داد‪ .‬تمام‬ ‫مطالبی که آقای احمدی‌نژاد در نطق خود درباره مس��ائل‬ ‫پش��ت‌پرده گفت‪ ،‬آقای الریجانی درباره آنه��ا توضیحات‬ ‫الزم را بیان کرد‪.‬‬ ‫وقایعی که در مجلس رخ داد چه اثری دارد؟‬ ‫‪ l‬اصال و ابدا به نفع کشور‪ ،‬نظام و ملت نیست‪.‬‬ ‫مقام‌معظ م‌رهب�ری چن�دی پیش به مس�ئوالن‬ ‫تاکی�د کردند ک�ه مراق�ب باش�ند‪ .‬اختالفات را‬ ‫ب�ه می�ان م�ردم نکش�انند‪ ،‬چیزه�اى جزئ�ى‬ ‫را مای�ه جنج�ال و هیاه�و و اس�تفاده تبلیغاتى‬ ‫دش�من و خوراک تبلیغاتى رادیوه�اى بیگانه و‬ ‫تلویزیون‌هاى بیگانه نکنند‪ ،‬باتوجه به س�خنان‬ ‫معظ م‌له‪ ،‬اتفاقی که در مجلس افتاد چگونه قابل‬ ‫ارزیابی است؟‬ ‫سياست‬ ‫آقای رئی س‌جمهور هم روز یکشنبه (‪ 15‬بهمن) از صبح ب رای‬ ‫دفاع از وزیر خود به مجلس آم��د‪ .‬طبق آیی ن‌نامه داخلی قوه‬ ‫قانونگذاری دو س��اعت نمایندگان استیضاح‌کننده صحبت‬ ‫کردند و بعد وزیر پش��ت‌تریبون رفت‪ ،‬کم��ی از وقت خود را‬ ‫نیز به چند نماینده داد؛ در پایان جلس��ه نوبت صبح احتمال‬ ‫داده م ی‌شد که اس��تیضاح رای نیاورد‪ ،‬اما در نوبت عصر که‬ ‫دو نف��ر از موافقان اس��تیضاح صحبت کردند و بع��د وزیر و‬ ‫آقای رئی س‌جمهور نطق کردند‪ ،‬شرایط عوض شد و مجلس‬ ‫با ‪ 192‬رای از مجموع ‪ 272‬نماین��ده حاضر در صحن علنی‪،‬‬ ‫نظر به عدم کفایت وزیر داد و شی خ‌االس�لامی از وزارت کار‬ ‫برکنار شد‪.‬‬ ‫شورای ح ل‌اختالف چقدر م ی‌تواند کمک کند؟‬ ‫توصيه به مسئوالن‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫‪ l‬بله‪ ،‬پی ش‌بینی من همین است‪ .‬عمل به فرمایش‬ ‫مقام معظم رهبری در همه زمینه‌ها ضرورت دارد و ایشان بیان‬ ‫مطالب اختالف‌انگیز و رفتارهای غیرصادقانه و ایجاد جدایی‬ ‫میان اقشار مختلف مردم را از سوی مسئوالن‌تراز اول کشور‪،‬‬ ‫خالف مصالح و حرام اعالم کردند‪ .‬کسی که بر حرکت در این‬ ‫مسیر اصرار کند‪ ،‬قابل مواخذه است و مردم تحلیلگر کشور به‬ ‫دقت رفتارهای مسئوالن نظام را رصد م ی‌کنند‪ .‬عمل به قانون‬ ‫فصل‌الخطاب است‪ ،‬طرح مسائلی از این قبیل که هر قانونی‬ ‫که مطابق میل افراد باشد‪ ،‬بپذی رند و آن بخش را که مخالف‬ ‫سلیقه و برداشت‌شان باشد‪ ،‬عمل نکنند‪ ،‬یکی از سرآغازهای‬ ‫اختالفات اس��ت‪ .‬رویه حقوق��ی همه کش��ورهای جهان و‬ ‫روالی که در قانون اساس��ی وجود دارد و منشی که در زمان‬ ‫اما ‌مراحل‌(ره) و دوران فعلی بارها مطرح شد‪ ،‬ناظر به این بخش‬ ‫از فرمایشات معمار کبیر انقالب است که خطاب به نخستین‬ ‫رئی س‌جمهور کشور فرمودند؛ هر کسی قانون را قبول ندارد‪،‬‬ ‫قانون او را قبول ندارد‪ .‬عمل به قانون یکی از راه‌های رسیدن‬ ‫به فصل‌الخطاب است و اینکه مسئول قوه‌ای احساس کند‬ ‫تمام قوای دیگر و سایر ارکان کش��ور باید تابع اراده فردی او‬ ‫باشند‪ ،‬با روح قانون‌اساسی و بسیاری از احکام و مقررات حقوق‬ ‫اساسی ملت مغایرت دارد‪ .‬جلسه روز استیضاح وزیر تعاون‪ ،‬کار‬ ‫و رفاه اجتماعی بازتابی از چنین اختالف دیدگاه‌هایی اس��ت‬ ‫که در این روز رفتار رئی س‌جمهور قاب��ل نقد بود‪ ،‬زیرا باتوجه‬ ‫به شرایط خاص سیاسی و اقتصادی کشور و موضوعاتی که‬ ‫در عرصه بی ن‌المللی داریم که بسیار حساس و تعیی ن‌کننده‬ ‫است‪ ،‬مباحثی را مطرح کرد که خالف مصالح ملی بود‪ .‬قربانی‬ ‫کردن منافع ملی بر پایه سالیق فردی و اصرار بر به کارگیری‬ ‫فرد خاصی که توس��ط یکی از مراجع اصلی تصمیم‌گیرنده‬ ‫حوزه قضایی ‪ -‬دیوان عدال��ت اداری – حکم به عزلش داده‪،‬‬ ‫طبیعی است که چنین رفتاری از مس��ئوالن‌تراز اول دولت‬ ‫مورد انتظار نیست‪ .‬مجلس فقط به دو انتصاب از میان ده‌ها‬ ‫هزار انتصابی که در دولت رخ داد ورود کرد که یکی انتخاب‬ ‫ملک‌زاده به معاون وزیر امور خارجه در مجلس هشتم و دومی‬ ‫‌انتصاب مرتضوی به‌عنوان ریاست سازمان تامی ن‌اجتماعی‬ ‫بود‪ .‬در سایر موارد مجلس به تصمیمات دولت ورودی نداشت‬ ‫و دولت به تصمیمات خود عمل کرده‪ ،‬مگر در مواردی که نیاز‬ ‫به رای اعتماد بود‪.‬‬ ‫چه کار باید ک�رد که صحنه‌هایی به این ش�کل‬ ‫تکرار نشود؟‬ ‫در ماه‌های باقیمانده روابط قوای مقننه و مجریه‬ ‫را چگونه م ی‌بینید؟‬ ‫‪ l‬باید میان ق��وا ارتباط الزم در پیگیری مس��ائل‬ ‫کش��ور برقرار باشد و کارها دنبال ش��ود‪ .‬رئی س‌جمهور هم‬ ‫بعد از جلسه روز یکشنبه هیأت وزی ران وعده کرد که بعد از‬ ‫سفر مصر الیحه بودجه ‪ 92‬کل کشور را تقدیم مجلس کند‬ ‫که البته ب رای این کار دیر است‪ ،‬اما باید هرچه زودتر الیحه‬ ‫بودجه تحول مجلس شود‪.‬‬ ‫آیا احتمال وقوع وقایع مشابهی وجود دارد‪ ،‬ارکان‬ ‫رس�می دولت گفته رئی س‌جمه�ور ناگفته‌هاي‬ ‫زیادي دارد؟‬ ‫‪ l‬اگر مث��ل روز یکش��نبه هفته گذش��ته باش��د‬ ‫صحب ت‌های وی آن‌چنان دارای ارزش نیست‪.‬‬ ‫مجلس چه کار خواهد کرد؟‬ ‫‪ l‬کارش را دنبال م ی‌کند‪.‬‬ ‫پس ش�ما کار مجلس را در روز اس�تیضاح وزیر‬ ‫تعاون‪ ‌،‬کار و رفاه اجتماعی مثبت دیدید؟‬ ‫‪ l‬خیر‪ ،‬اص��ل کار از ریش��ه خوب نب��ود‪ ،‬اما چون‬ ‫به‌وجود آمد دیگر باید مدیریت کرد که تکرار نشود‪g .‬‬ ‫‪35‬‬
‫سياست‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫د اختالفات‬ ‫دور جدي ‌‬ ‫مجمع روحانيون وكارگزاران‬ ‫اختالف‌نظر درمورد مصداق ميان طيف‌هاي راست و چپ اصالح‌طلبان باال گرفته است‬ ‫‪7‬‬ ‫آیا اصالح‌طلبان در انتخابات آینده ش��رکت م ی‌کنند؟‬ ‫این سوالی اس��ت که در فاصله حدود چهار ماه تا انتخابات‬ ‫ریاس��ت‌جمهوری یازدهم هنوز پاس��خ روش��نی به آن داده‬ ‫نشده است‪ .‬هرچند برخی چهره‌های اصالح‌طلب همچون‬ ‫محمدرضا عارف و محمد شریعتمداری از کاندیداتوری قطعی‬ ‫خود در انتخابات آینده خبر م ی‌دهند و برخی دیگر همچون‬ ‫غالمحسین کرباس��چی و عباس عبدی از ضرورت حضور‬ ‫اصالح‌طلبان در انتخابات ‪ 92‬سخن م ی‌گویند‪ ،‬اما درمقابل‬ ‫محمدعلی نجفی‪ ،‬عضو اصالح‌طلب ش��ورای شهر ته ران‬ ‫ که از گزینه‌های احتمالی اجماع اصالح‌طلبان است ‪ -‬به‬‫صراحت اعالم کرده که افرادی که ب رای کاندیداتوری اعالم‬ ‫آمادگی کرده‌اند اصالح‌طلب نیستند‪.‬‬ ‫البته محمدعلی نجفی جزو آن دسته از اصالح‌طلبانی‬ ‫است که معتقد اس��ت تنها در صورت فراهم شدن شرایط‪،‬‬ ‫اصالح‌طلبان باید در انتخابات شرکت کنند‪ .‬او از این منظر در‬ ‫کنار افراد منتسب به جناح چپ اصالح‌طلبان قرار م ی‌گیرد‬ ‫که افرادی همچون س��ی د‌محمد خاتمی و عبداهلل نوری آن‬ ‫را نمایندگی م ی‌کنند و اين شايد چرخشي از سوي نجفي از‬ ‫جناح راس��ت به جناح چپ اصالح‌طلبان باشد‪ ،‬چرخشي كه‬ ‫مي تواند تضمين كننده اجماع اصالح‌طلبانه ب راي حمايت‬ ‫از كانديداتوري او باش��د‪ .‬این در حالی است که جناح راست‬ ‫اصالح‌طلب��ان ‪ -‬که قرابت فک��ری و سیاس��ی فراوانی به‬ ‫‪36‬‬ ‫هاشم ی‌رفس��نجانی دارد ‪ -‬حضور در انتخابات ‪ 92‬را ب رای‬ ‫«ادامه حیات سیاسی اصالح‌طلبان» بسیار ضروری م ی‌داند‪.‬‬ ‫اما گویا نظ رات جناح راس��ت اصالح‌طلب��ان در میان‬ ‫چهره‌های منتسب به این جریان سیاسی طرفداران بیشتری‬ ‫دارد و حتی چهره‌های جناح چپ اصالح‌طلبان نیز ه رازگاهی‬ ‫از تمایل خود به حضور در انتخابات آینده سخن م ی‌گویند‪.‬‬ ‫ش��اید ب ر‌اس��اس همین نگاه اس��ت که ح��اال بحث‬ ‫کاندیدات��وری برخ��ی چهره‌های ش��اخص اصالح‌طلب در‬ ‫انتخابات ‪ 92‬بس��یار داغ‌تر از گذشته است‪ ،‬اما به راستی چه‬ ‫کسی کاندیدای اصالح‌طلبان خواهد بود؟‬ ‫گزینه هاشمی م ی‌آید؟‬ ‫حس��ن روحانی این روزها نظ رات سیاس��ی خود را با‬ ‫صراحت لهجه بیش��تری بیان م ی‌کند‪ .‬او که سال‌هاس��ت‬ ‫در مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت‬ ‫نظام به فعالیت مشغول است و روزگاری مرد گفت‌وگوهای‬ ‫هس��ته‌ای بود‪ ،‬حاال تالش م ی‌کند خود را به‌عنوان یکی از‬ ‫کاندیداهای احتمالی انتخاب��ات ‪ 92‬مطرح کند؛ از حضور در‬ ‫کنگره حزب مردم‌ساالری تا بیان اظهارات دوپهلو مبنی‌‌بر‬ ‫نامزدی خود در انتخابات‪ .‬این در حالی است که از خرداد ‪76‬‬ ‫تاکنون وي همواره یکی از گزینه‌ه��ای اصلی کاندیداتوری‬ ‫در انتخابات ریاس��ت‌جمهوری بوده اس��ت اما آن گونه که‬ ‫خود م ی‌گوید‪ ،‬در س��ال ‪ 76‬به احترام عل ی‌اکبر ناطق‌نوری‬ ‫کاندیدا نشد‪.‬‬ ‫علی یونسی‪ ،‬وزیر اطالعات دولت سی د‌محمد خاتمی‬ ‫هفته گذش��ته در حاشیه مراس��م ختم حس��ن حبیبی به‬ ‫خبرنگاران گفت که س��تادهای انتخاباتی حس��ن روحانی‬ ‫تشکیل شده‪ ،‬اما او مسئولیتی در این ستادها ندارد‪.‬‬ ‫او با بيان این اظهارات حضور خود و محمدباقر نوبخت‬ ‫در ستادهای انتخاباتی حسن روحانی را ‪ -‬که از سوی برخی‬ ‫رسانه‌ها مطرح شده بود ‪ -‬رد کرد‪.‬‬ ‫حس��ن روحانی اما در جمله‌ای کوتاه خبر تش��کیل‬ ‫س��تادهای انتخاباتی خود را تکذیب کرد‪« :‬هنوز س��تادی‬ ‫نداریم‪».‬‬ ‫او س��پس بار دیگر تکرار کرد که در صورت حضور در‬ ‫انتخابات حضوری «مس��تقل» در انتخابات خواهد داشت‪:‬‬ ‫«هنوز درباره اینکه بنده نامزد م ی‌ش��وم یا نم ی‌شوم عجله‬ ‫نکنید‪».‬‬ ‫ترديد‬ ‫عل ی‌اکبر هاشم ی‌رفس��نجانی که حاال در آستانه ‪79‬‬ ‫سالگی اس��ت‪ ،‬بار دیگر در معرض گمانه‌زن ی‌های سیاسی‬ ‫مبنی‌‌بر حضور در انتخاب��ات آتی قرار گرفته اس��ت‪ .‬او که‬ ‫سمت‌های گوناگونی از ریاست مجلس و جانشینی فرمانده‬ ‫کل قوا در زمان جنگ تحمیلی تا ریاس��ت دولت‪ ،‬ریاس��ت‬ ‫مجمع تشخیص مصلحت نظام و ریاست مجلس خبرگان‬ ‫رهبری را تجربه کرده‪ ،‬اگرچه در دیدار اخیر خود با خب رنگاران‬ ‫اعالم کرد که هنوز بنای ورود به صحنه انتخابات را ندارد اما‬ ‫با بیان این جمله که «اگر مطمئن بودم کس��ی غیر از من‬ ‫نم ی‌تواند شرایط را تغییر دهد لحظه‌ای‌ تردید نم ی‌کردم»‪،‬‬ ‫نشان داد که نسبت به نامزدی در انتخابات‌ب ی‌تمایل نیست‬ ‫ولی تصمیم نهایی را نگرفته است‪.‬‬ ‫این در حالی اس��ت که اط رافیان هاشم ی‌رفسنجانی‬ ‫ که خود را به‌عنوان معمار دولت وحدت ملی معرفی کرده‬‫است ‪ -‬تحلی ل‌های نسبتا مشابهی درباره احتمال حضور او‬
‫خاتمي نم ي‌آيد‬ ‫محمدرض��ا تاب��ش‪ ،‬خواه��رزاده خاتم��ی و نماینده‬ ‫اصالح‌طلب دوره‌های اخیر مجلس اعالم کرده اس��ت که از‬ ‫میان هاشمی و خاتمی یک نفر کاندیدای انتخابات خواهد‬ ‫بود‪« :‬در انتخابات آینده یا هاشمی م ی‌آید یا خاتمی؛ اگر قرار‬ ‫باشد این افراد در انتخابات آتی نامزد باشند یکی از آنها نامزد‬ ‫نم ی‌شود‪».‬‬ ‫مصطفی کواکبیان ام��ا از حضور خاتمی در انتخابات‬ ‫اب راز ناامیدی کرده اس��ت‪« :‬ما اولین حزب��ی بودیم که نام‬ ‫خاتمی را آوردیم؛ به‌گونه‌ای که در قالب چند حزب به دیدار‬ ‫سياست‬ ‫اصرار بر عدم كانديداتوري‬ ‫عل ی‌اکب��ر ناطق‌ن��وری؛ ش��یخ اصولگرا ک��ه یک بار‬ ‫شکس��ت در انتخابات دوم خرداد ‪ 76‬را تجربه کرده اس��ت‬ ‫و بار دیگر شکس��ت در اجماع اصولگرایان در انتخابات ‪84‬‬ ‫را‪ ،‬حاال بار دیگر نام او به‌عنوان کاندیدای احتمالی انتخابات‬ ‫‪ 92‬بر سر زبان‌ها افتاده است‪ .‬شیخ اما اصرار فراوانی دارد بر‬ ‫کاندیدا نشدن؛ چه آنکه نم ی‌خواهد بار دیگر وارد جنجال‌های‬ ‫سیاسی شود و ریسک شکست را به جان بخرد‪ .‬او که بارها‬ ‫نامزدی‌اش در انتخابات را رد کرده‪ ،‬هفته گذشته در حاشیه‬ ‫مراسم ختم حس��ن حبیبی بار دیگر اعالم کرد که کاندیدا‬ ‫نخواهد شد و در این زمینه احساس وظیفه نم ی‌کند‪« :‬آنهایی‬ ‫که اشتیاق دارند وارد صحنه شوند‪ ».‬شیخ اصولگرا همچنین‬ ‫از اظهارنظر درباره شرایط کشور و وضعیت اصالح‌طلبان نیز‬ ‫امتناع کرد‪« :‬م ی‌دانید که مصاحبه نم ی‌کنم‪».‬‬ ‫نجفي وارد م ي‌شود؟‬ ‫محمدعلی نجفی که از او به‌عن��وان کاندیدای مورد‬ ‫اجماع اصالح‌طلبان در انتخابات آینده یاد م ی‌ش��ود‪ ،‬هفته‬ ‫گذشته سکوت مصلحتی اصالح‌طلبان شورای شهر ته ران‬ ‫را شکس��ت‪ .‬او که حضور در وزارت آموزش و پرورش دولت‬ ‫سازندگی‪ ،‬سازمان ب رنامه و بودجه دولت سی د‌محمد خاتمی و‬ ‫شورای شهر سوم ته ران را در کارنامه خود دارد‪ ،‬پیش از این‬ ‫در انتخابات ریاست‌جمهوری نهم به‌عنوان کاندیدای مورد‬ ‫اجماع اصالح‌طلبان مطرح شد‪ ،‬اما به دالیل مبهمی‌از حضور‬ ‫در انتخابات امتناع ورزید‪.‬‬ ‫محمدعلی نجفی هفته گذش��ته با روزنامه شرق به‬ ‫گفت‌وگو نشس��ت و صراحتا اعالم کرد ک��ه اصالح‌طلبان‬ ‫به‌طور جدی وارد صحنه انتخابات خواهند شد‪« :‬بهره‌گیری از‬ ‫مدیریت شورایی در کشور طی بیست سال دچار وقفه و رکود‬ ‫بود‪ ،‬اما خوشبختانه با استق رار دولت اصالحات‪ ،‬ایده شوراهای‬ ‫اس�لامی جنبه عملیاتی به خ��ود گرفت‪ .‬در ح��ال حاضر‬ ‫اصالح‌طلبان به‌عنوان جریان فکری‪ ،‬اجتماعی و سیاسی در‬ ‫مورد شوراهای شهر و روس��تا هیچ تصمیمی‌نگرفته‌اند؛ اما‬ ‫بدون‌تردید در انتخابات آینده شوراهای شهر حضور خواهند‬ ‫داشت و ب رای آن ب رنامه‌ریزی م ی‌کنند‪».‬‬ ‫عضو ارش��د حزب کارگزاران س��ازندگی همچنین در‬ ‫گفت‌وگویی دیگر با خبرگزاری اصولگرای مهر اعالم کرد که‬ ‫الح‌طلبان ب رای رسیدن به کاندیدای واحد ب رای حضور در‬ ‫اص ‌‬ ‫انتخابات تالش م ی‌کنند‪« :‬به هیچ‌ عنوان نم ی‌توان تصور‬ ‫حضور چند کاندیدا از سوی اصالح‌طلبان را داشت و آنهایی‬ ‫که بر خ�لاف این س��از و کار و با عن��وان اصالح‌طلب وارد‬ ‫شوند‪ ،‬قطعا اصالح‌طلب نخواهند بود‪ ».‬محمدعلی نجفی‬ ‫همچنین درباره احتمال کاندیداتوری خود در انتخابات نیز‬ ‫اظهارنظر ک��رد؛ آنجا ک��ه گفت‪« :‬فعال تصمیم��ی‌در این‬ ‫خصوص گرفته نشده است؛ چون بنده و سایر اصالح‌طلبانی‬ ‫که در حال رایزنی ب رای حضور در انتخابات ریاست‌جمهوری‬ ‫آینده هس��تیم‪ ،‬هر تصمیمی‌بگیریم در چارچوب تصمیم‬ ‫جمعی اصالح‌طلبان خواهد بود‪ ».‬او در عین حال اعالم کرد‬ ‫که اصالح‌طلبان هنوز وارد بررس��ی مصادیق نشده‌اند‪« :‬در‬ ‫حال حاضر اصالح‌طلبان کلیات مسائل مربوط به انتخابات‬ ‫را بررس��ی م ی‌کنند و هن��وز وارد مصادیق نش��ده‌اند‪ ،‬البته‬ ‫صحب ت‌هایی شده و از یک س��ری از افراد که اکثرا نام آنها‬ ‫ب رای کاندیداتوری در انتخابات مطرح است اسم برده شده‌‪ ،‬اما‬ ‫هنوز موضوع به بررسی مصادیق نرسیده است‪».‬‬ ‫البته در کنار تم��ام این اظهارنظره��ا و گمانه‌زن ی‌ها‪،‬‬ ‫هس��تند چهره‌ه��ای اصالح‌طلبی ک��ه درباره اس��تراتژی‬ ‫اصالح‌طلبان در انتخابات آینده زبان به سخن م ی‌گشایند‪.‬‬ ‫محمدرضا عارف که مدت‌هاس��ت اخب��اری مبن ی‌بر‬ ‫قطعی شدن حضور او در انتخابات آینده در رسانه‌ها منتشر‬ ‫م ی‌شود و حتی دیدارهای انتخاباتی خود را نیز با گروه‌های‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫در انتخابات آینده ارائه م ی‌کنند‪.‬‬ ‫حس��ن روحانی‪ ،‬رئیس مرکز تحقیقات اس��تراتژیک‬ ‫مجم��ع تش��خیص مصلح��ت نظ��ام و از نزدی��کان‬ ‫هاشم ی‌رفسنجانی در تحلیل خود از احتمال حضور آیت‌اهلل‬ ‫در انتخابات ‪ 92‬چنین گفته اس��ت‪« :‬بنده از وی عالئمی‌را‬ ‫دریافت نکرده‌ام که در انتخابات حضور م ی‌یابد و بهتر است‬ ‫از خود وی بپرسید‪».‬‬ ‫مهدی هاشمی‪ ،‬فرزند هاشم ی‌رفسنجانی در واکنش‬ ‫به خبر نامزدی پدرش در انتخابات به گفتن این جمله که «از‬ ‫نامزدی پدرم‌ب ی‌خبر هستم» بسنده کرد‪.‬‬ ‫یاس��ر هاش��می‪ ،‬فرزند دیگر هاشم ی‌رفسنجانی نیز‬ ‫حضور مستقیم «پدر» در انتخابات را بعید م ی‌داند و تاکید‬ ‫م ی‌کند که بهتر است هاشمی کاندیدا نشود‪.‬‬ ‫حسین مرعش��ی‪ ،‬عضو ارش��د حزب کارگزاران هم از‬ ‫حضور هاش��می در انتخابات اظهار‌ب ی‌اطالعی کرده است‪:‬‬ ‫«بنده سخنگوی هاشمی نیستم‪».‬‬ ‫این چهره منتسب به جناح راست اصالح‌طلبان تاکید‬ ‫کرده است که هاشمی مواضع روشنی در خصوص شرایط‬ ‫کش��ور دارد‪« :‬هاش��م ی‌جزو اس��توانه‌های انقالب است و‬ ‫نم ی‌تواند در انتخابات حضور نداش��ته باش��د؛ اما به‌عنوان‬ ‫کاندیدا هنوز تصمیمی‌نگرفته است‪».‬‬ ‫این در حالی است که غالمحسین کرباسچی از دیگر‬ ‫چهره‌های جناح راس��ت اصالح‌طلبان‪ ،‬هاش��می را بهترین‬ ‫گزینه ب رای انتخابات آینده معرفی کرده است‪.‬‬ ‫اما در کنار تمام ای��ن اظهارنظرها‪ ،‬محمدعلی نجفی‬ ‫که از چهره‌های منتس��ب به جناح چپ اصالح‌طلبان است‬ ‫اعالم کرده که در ص��ورت نامزدی هاش��می در انتخابات‪،‬‬ ‫اصالح‌طلبان از او حمایت م ی‌کنند‪.‬‬ ‫گفته اي كه از سوي يكي از نزديكان هاشمي بيان شده‬ ‫ولي مشخص نيست اعضاي مجمع روحانيون مخصوصا‬ ‫افرادي مانند خوئيني ها كه رابطه خوبي با هاشمي ندارند از‬ ‫او حمايت كنند‪ .‬درمورد خاتمي هم نم ي‌توان به صراحت از‬ ‫حمايت او از هاشمي سخن گفت‪ .‬اختالف چپ گرايان سنتي‬ ‫با هاشمي از آنجا ناشي مي شود كه آنها مايل نيستند رداي‬ ‫اصالح‌طلبي را به تن او بپوشانند‪.‬‬ ‫وی رفتیم‪ ،‬اما آقای خاتمی به‌گون��ه‌ای صحبت کرد که ما‬ ‫دیگر بحث کاندیداتوری وی را ادامه ندادیم‪».‬‬ ‫البته سی د‌عبدالواحد موس��وی‌الری‪ ،‬وزیر کشور دولت‬ ‫اصالحات نگاهی امیدواران��ه به حضور خاتمی در انتخابات‬ ‫‪ 92‬دارد‪« :‬آق��ای خاتم��ی کاندیداتوری خ��ود در انتخابات‬ ‫ریاست‌جمهوری را به‌طور قطع رد نکرده است و باید منتظر‬ ‫شرایط ماند‪».‬‬ ‫او درب��اره اس��تراتژی اصالح‌طلب��ان در انتخابات نیز‬ ‫اظهارنظر کرد؛ آنجا که گفت‪« :‬اصالح‌طلبان در یازدهمین‬ ‫دوره انتخابات ریاس��ت‌جمهوری حتما حض��ور م ی‌یابند و‬ ‫انتخابات را تحری��م نم ی‌کنند؛ اما در حال حاضر ش��خص‬ ‫مناسبی ب رای کاندیداتوری ندارند‪».‬‬ ‫رئيس جمهور پيش��ين اما در حاش��يه مراسم ترحيم‬ ‫حسن حبيبي به خب رنگاران درمورد احتمال كانديداتوري اش‬ ‫پاسخ مشخصي نداد‪.‬‬ ‫مختلف سیاسی و اجتماعی برگزار م ی‌کند‪ ،‬هفته گذشته در‬ ‫حاشیه مراسم تشییع حسن حبیبی اعالم کرد که در زمان‬ ‫مناسب درباره کاندیداتوری‌اش اظهارنظر خواهد کرد‪« :‬االن‬ ‫که ب رای تش��ییع آمده‌ایم‪ ،‬اما در زمان مناس��ب در این مورد‬ ‫اعالم نظر خواهیم کرد؛ هرچند اعتق��اد دارم خیلی هم دیر‬ ‫شده است‪».‬‬ ‫محمد ش��ریعتمداری که از ماه‌ها پیش کاندیداتوری‬ ‫خود در انتخاب��ات ‪ 92‬را اعالم ک��رده‪ ،‬حاال لب ب��ه انتقاد از‬ ‫تعدد کاندیداها در جریان اصالحات گش��وده اس��ت‪« :‬آنقدر‬ ‫زیاد هستند که بشود آنان را صادر کرد‪( ...‬اما) اعالم کرده‌اند‬ ‫که ب رای رسیدن به اجماع در تالش هس��تند‪ .‬من از سابقه‬ ‫‪ 8‬س��ال همکاری در دولت خاتمی و قریب ب��ه بیش از این‬ ‫زمان همکاری با مجموعه مقام معظ��م رهبری برخوردارم‬ ‫و م ی‌توان��م عامل وف��اق و یک ی‌کردن دل‌ه��ا و رفع کردن‬ ‫کدورت‌ها باشم‪ ».‬وزیر بازرگانی دولت اصالحات همچنین‬ ‫اب راز امیدواری کرده که فضای مناسبی ب رای حضور جریان‬ ‫اصالح‌طلب در انتخابات فراهم ش��ود‪« :‬امی��دوارم فضای‬ ‫مناس��بی آن‌طور که مصلحت نظام ایج��اد م ی‌کند فراهم‬ ‫شود تا تمام صاحبان س�لایق از جمله اصالح‌طلبان بتوانند‬ ‫با مشارکت حداکثری در انتخابات حضور یابند‪ ».‬همچنین‬ ‫سی د‌هادی خامنه‌ای‪ ،‬دبیرکل مجمع نیروهای خط‌امام اعالم‬ ‫کرده که اگر شرایط فراهم باشد‪ ،‬اصالح‌طلبان در انتخابات‬ ‫ش��رکت م ی‌کنند‪ .‬محمدرض��ا راه‌‌چمنی‪ ،‬دبی��رکل حزب‬ ‫اصالح‌طلب وحدت و همکاری ملی نیز مدل جدیدي ب رای‬ ‫اجماع اصالح‌طلبان پیشنهاد داده است‪« :‬اکنون چهار کاندیدا‬ ‫در طیف اصالح‌طلب و اعتدال‌گرا ب رای حضور در انتخابات‬ ‫اعالم آمادگی کردند‪ ،‬به نظر من در صورتی که بتوانند با هم‬ ‫به یک اجماع برسند‪ ،‬شانس پیروزی آنها بیشتر م ی‌شود‪».‬‬ ‫او با طرح این پیش��نهاد که اصالح‌طلبان نیز همانند‬ ‫اصولگرایان ائتالف تش��کیل دهند‪ ،‬مصادیق��ی را نیز ب رای‬ ‫نمایندگی جریان اصالحات نام برده اس��ت‪« :‬در صورتی که‬ ‫محمدعلی نجفی‪ ،‬محمدرضا عارف‪ ،‬محمد ش��ریعتمداری‬ ‫و حسن روحانی در انتخابات ش��رکت کنند‪ ،‬شانس پیروزی‬ ‫اصالح‌طلبان در انتخابات بیشتر م ی‌شود‪».‬‬ ‫راه‌چمنی معتقد اس��ت که بهتر اس��ت این ائتالف با‬ ‫محوریت هاشم ی‌رفسنجانی شکل بگیرد‪« :‬اگر این ائتالف‬ ‫شکل بگیرد‪ ،‬باید به تدریج نظرسنجی شود که کدام‌یک از‬ ‫این کاندیداها مقبولیت بیشتری دارد و باتوجه به نتیجه آن به‬ ‫نفع یکدیگر کنار رفته و در کابینه دولت آینده از آنها استفاده‬ ‫شود‪ ».‬او همچنین به دلیل انفعال اصالح‌طلبان نیز اشاره‬ ‫کرد؛ آنجا که گفت‪« :‬دلیل انفعال احزاب اصالح‌طلب ناامیدی‬ ‫از پیروزی در انتخابات اس��ت؛ احزاب اصالح‌طلب س�لایق‬ ‫مختلفی دارند و ش��اید فکر م ی‌کنند کاندیدایش��ان شانس‬ ‫رای‌آوری ندارد که فعال نیستند‪».‬‬ ‫مجید محتش��می‪‌،‬س��خنگوی جبهه اصالح‌طلبان‬ ‫اعالم کرده که این جبهه مقرر ک��رده کنگره بزرگی در اواخر‬ ‫اسفندماه با حضور تمام کاندیداهای اصالح‌طلب برگزار کند‪:‬‬ ‫«اصالح‌طلبان در این کنگره به اجماع نهایی م ی‌رسند‪».‬‬ ‫او ب��رای اجرای ی‌ک��ردن مدالیت��ه انتخابات��ی جبهه‬ ‫اصالح‌طلبان ب رای رس��یدن به یک نامزد واح��د از برگزاری‬ ‫کنگره بزرگ اصالح‌طلبان در اواخر اس��فندماه یا نیمه دوم‬ ‫فروردین خبر داده است‪« :‬این کنگره با حضور تمامی‌احزاب‬ ‫اصالح‌طلب و تمام نامزده��ای احتمالی اصالح‌طلبان ب رای‬ ‫رسیدن به اجماع نهایی برگزار م ی‌شود‪».‬‬ ‫اما آی��ا اصالح‌طلبان در ای��ن کنگره ی��ا کنگره‌های‬ ‫مش��ابه ب رای حضور در انتخابات تصمیم نهایی را خواهند‬ ‫گرفت؟ آی��ا ممکن اس��ت کاندیدای نهای��ی اصالح‌طلبان‬ ‫از دل ای��ن کنگره‌ها بی��رون بیای��د؟ جناح راس��ت و چپ‬ ‫اصالح‌طلب��ان چگون��ه ب��ا یکدیگر ب��ه اجم��اع خواهند‬ ‫رس��ید؟ زمان زیادی ب رای پاس��خ ب��ه این س��وال‌ها باقی‬ ‫نمانده است‪g .‬‬ ‫‪37‬‬
‫چهار مصداق پايداري‬ ‫جبهه پايداري اعالم كرده كه در حال بررسي گزينه‌هاي انتخاباتي است‬ ‫‪8‬‬ ‫سياست‬ ‫«از دیگران دع��وت م ی‌کنیم روی کاندی��دای جبهه‬ ‫پایداری به وحدت برس��ند و از کاندیدای م��ا حمایت کنند تا‬ ‫رئی س‌جمهوری خوب‪ ،‬جوان‪ ،‬بانشاط‪ ،‬ساده‌زیست و مردمی‬ ‫‌را به مردم معرفی کنیم‪ ».‬این پاسخ روح‌اهلل حسینیان است‬ ‫به سوال خبرنگار مثلث که از او پرسید آیا به ائتالف سه‌نفره‬ ‫اصولگرایان خواهند پیوست یا خیر؟‬ ‫حاال ب��ا این اظهارنظ��ر م ی‌توان گفت دیگر ش��انس‬ ‫اندکی وجود دارد ب رای همسویی پایداری‌ها با ائتالف اصلی‬ ‫اصولگرایان‪ .‬گویا آنها مانند انتخابات مجلس نهم راه و رسمی‬ ‫متفاوت برگزیده‌اند‪ .‬اکنون س��وال مهم این است که آیا آنها‬ ‫خواهند توانس��ت به یک گزینه مورد اتف��اق در میان تمام‬ ‫اعضایشان دست یابند تا در انتخابات ریاست‌جمهوری یازدهم‬ ‫از او حمایت کنند؟‬ ‫و سوال مهم‌تر اینکه آیا کس��ی از چهره‌های سیاسی‬ ‫حاضر خواهد بود که کاندیدای این تشکل نوپای اصولگرایان‬ ‫باشد؟ طرفه آنکه مرتضی آقاته رانی م ی‌گوید تاکنون به هر‬ ‫کسي پیشنهاد داده‌اند از نامزدی در انتخابات سر باز زده است‪.‬‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫داستان پیدایش یک تشکل سیاسی‬ ‫آن هنگام که در آس��تانه انتخابات مجلس نهم اولین‬ ‫کنگره جبهه پایداری برگزار شد بسیاری از تحلیلگران سیاسی‬ ‫و البته چهره‌هایی از این تش��کل نوپای اصولگرایان بر این‬ ‫عقیده پای م ی‌فشردند که ظرف سیاسی جبهه پایداری بیش‬ ‫از انتخابات مجلس نهم را در برخواهد داشت و چنان خواهد‬ ‫ش��د که تاریخ مصرف جبهه پایداری بیشتر از ائتالف‌هایی‬ ‫همچون رایحه خوش‌خدمت باشد‪.‬‬ ‫پایداری‌ها البته باورشان این بود که نم ی‌توانند همراه‬ ‫اصولگرایانی باشند که با معیار جذب حداکثری و دفع حداقلی‬ ‫در پی ایجاد وحدت و حفظ چهره‌هایی از اصولگرایان بودند‪.‬‬ ‫آنان ش��فاف و صری��ح عن��وان م ی‌کردند ک��ه در پی‬ ‫«خالص‌س��ازی» هس��تند؛ هدفی که البته در ادامه آنها را با‬ ‫تغیی رات درون‌گروهی نیز مواجه کرد‪.‬‬ ‫در هویت‌شناسی این تش��کل جدید اصولگرایان باید‬ ‫‪38‬‬ ‫گفت که پایداری‌ها از سه ضلع تشکیل شده‌اند‪.‬‬ ‫گروه اول وزرا و چهره‌هایی از کابینه محمود احمدی‌نژاد‬ ‫بودند ک��ه غالبا به دلی��ل اختالف‌نظر در م��ورد یک جریان‬ ‫سیاسی داخل دولت از ادامه همراهی با محمود احمدی‌نژاد‬ ‫بازماندن��د‪ .‬چهره‌های��ی همچ��ون غالمحس��ین اله��ام‪،‬‬ ‫باقری‌لنکرانی‪ ،‬مسعود میرکاظمی وصادق محصولی در شمار‬ ‫این افراد بودند‪ .‬گروه دوم نیز شامل جمعی از شاگردان آیت‌اهلل‬ ‫مصباح‌یزدی بودند که سابقه حضور در موسسه آموزشی او در‬ ‫شهر قم را داش��تند‪ .‬افرادی همچون حجت‌االسالم جاللی‪،‬‬ ‫قاسم روانبخش و‪ ...‬از این دس��ته‌اند‪.‬اما گروه سومی‌نیز در‬ ‫این تشکل سیاسی حضور داشت‪ .‬افرادی که سابقا از حامیان‬ ‫دولت در پارلمان بوده و حضور در فهرست رایحه خوش‌خدمت‬ ‫را تجربه کرده بودند؛ افرادی مانند کوچک‌زاده و حمید رسایی‬ ‫که در ادامه از این تشکل سیاسی كمي فاصله گرفته‌اند‪.‬‬ ‫اولین تجربه انتخاباتی‬ ‫اما همان دلیل ش��کل‌گیری جبهه پایداری که اعتقاد‬ ‫به خالص‌سازی بود موجب شد آنها نتوانند حتی با رایزن ی‌ها‬ ‫و جلسات متعدد همراه جبهه متحد اصولگرایان در انتخابات‬ ‫مجلس نهم باشند و با عدم پیوستن به پروسه وحدت درون‬ ‫اصولگرایان موجبات انتش��ار دو لیست مجزا ب رای انتخابات‬ ‫مجلس را پدید آوردند‪.‬‬ ‫پایداری و یک انتخابات دیگر‬ ‫با پایان انتخابات مجلس نهم همه نگاه‌ها بار دیگر به‬ ‫تعامالت و تحرکات سیاسی اصولگرایان دوخته شدتا ببینند‬ ‫این جناح سیاس��ی چگونه وارد انتخابات ریاس��ت‌جمهوری‬ ‫یازدهم خواهد شد‪.‬‬ ‫در ش��رایطی که هر روز اخبار ض��د و نقیضی در مورد‬ ‫گروه‌های سیاسی و تصمیمات چهره‌های شاخص در رسانه‌ها‬ ‫منتتشر م ی‌شد غالمعلی حدادعادل در یک سخنرانی رسمی‬ ‫اعالم کرد ک��ه پیمانی میان او و دو چه��ره اصولگرای دیگر‬ ‫منعقد شده که ب ر‌اساس آن فقط یک نفر از این سه چهره راهی‬ ‫انتخابات خواهد شد‪.‬این سخنان رئیس مجلس هفتم حاال‬ ‫معادالت سیاسی را وارد فاز جدیدي کرده بود‪ .‬حدادعادل البته‬ ‫یک اظهارنظر دیگر هم در همان سخنرانی مطرح کرده بود‬ ‫که نشانی از تالش ب رای شکل‌گیری وحدت میان نیروهای‬ ‫همسو در انتخابات ریاست‌جمهوری داشت‪ .‬او گفته بود‪« :‬قرار‬ ‫اس��ت با جبهه پایداری هم صحبت کنیم و باتوجه به اینکه‬ ‫این روند به سود انقالب است‪ ،‬تالش کنیم این اتفاق بیفتد‪».‬‬ ‫این س��خنان غالمعلی حدادعادل ب��رای تحلیلگران‬ ‫و رصدگ��ران‪ ،‬از آرایش نیروهای سیاس��ی‪ ،‬تصویری همانند‬ ‫ترئیسه مجلس نهم را پدید آورده بود‪.‬‬ ‫انتخابات هیا ‌‬ ‫چنان‌که بر مبنای همان صورت‌بندی پیشین م ی‌شد‬ ‫تصور کرد جبهه پایداری با همراهی و همسویی با جمعیت‬ ‫ایثارگران و رهپویان به حمایت از ائتالف سیاس��ی جدید که‬ ‫یک ضلع آن غالمعلی حدادعادل است‪ ،‬خواهد پرداخت‪.‬‬ ‫این گمانه البته زمان زیادی قوت نداش��ت‪ .‬س��خنان‬ ‫تند برخی چهره‌های جبهه پایداری و نی��ز انتقادات و اعالم‬ ‫موض��ع نهایی در مورد ائتالف از س��وی روح‌اهلل حس��ینیان‬ ‫موجب شد دیگر ش��انس کمتری ب رای حضور پایداری‌ها در‬ ‫ائتالف محتمل باش��د‪ .‬چنین شد که در آس��تانه انتخاباتی‬ ‫دیگر باز جبهه پایداری رسمی متفاوت در پیش گرفت‪ .‬شايد‬ ‫نرسيدن به گزينه اختصاصي اين گروه را به حمايت از يكي از‬ ‫چهره‌هاي ائتالف بكشاند‪.‬‬ ‫مصادیق چهارگانه‬ ‫حاال همه در پی این هستند که مصادیق مورد بررسی‬ ‫جبهه پایداری چه کسانی هس��تند‪ .‬یک وبالگ متعلق به‬ ‫کمپین حامیان كانديداتوري س��عید جلیلی اخی را از بررسی‬ ‫سه چهره سیاسی در جبهه خبر داده است‪ .‬این وبالگ به نقل‬ ‫از یک نماینده نزدیک به جبهه پایداری نوش��ته بود‪« :‬آقایان‬ ‫سعید جلیلی‪ ،‬کامران باقری‌لنکرانی و پرویز فتاح کاندیداهای‬ ‫احتمالی مورد حمایت جبهه پایداری انقالب اسالمی هستند‬ ‫که در نهایت یکی از آن س��ه نفر به‌عن��وان کاندیدای مورد‬ ‫حمایت جبهه پایداری در انتخابات ریاست‌جمهوری یازدهم‬ ‫معرفی خواهند شد‪ .‬البته اگر دکتر سعید جلیلی کاندیداتوری‬ ‫در انتخابات ریاس��ت‌جمهوری را بپذیرند‪ ،‬اولویت اول جبهه‬ ‫پایداری ایش��ان خواهند بود‪».‬خبرنگار مثلث در این مورد با‬ ‫دبیرکل جبهه پایداری گفت‌وگوی کوتاهی انجام داد‪.‬‬ ‫مرتض��ی آقاته رانی‪ ،‬دبی��رکل جبهه پای��داری در این‬ ‫گفت‌وگ��و‪ ،‬با تایی��د بررس��ی کاندیداتوری س��عید جلیلی‪،‬‬ ‫باقری‌لنکرانی و فتاح در این جبه��ه گفت‪« :‬این موضوع که‬ ‫ما کاندیداتوری این س��ه فرد و برخی شخصی ت‌های دیگر را‬ ‫در جبهه پایداری مورد بحث و بررس��ی قرار داده‌ایم‪ ،‬صحت‬ ‫دارد‪ ».‬وی در پاسخ به این س��وال که آیا جبهه پایداری نظر‬ ‫مساعد‌تری نسبت به کاندیداتوری سعید جلیلی دارد‪ ،‬افزود‪:‬‬ ‫«ما در مورد مصادیق هنوز به نتیجه نهایی نرسیده‌ایم‪».‬‬ ‫دبیرکل جبه��ه پایداری خاطرنش��ان کرد‪« :‬بررس��ی‬ ‫کاندیداهای ریاست‌جمهوری در این جبهه ادامه دارد‪».‬‬ ‫مرتضی آقاته رانی البته پیش از این به رس��انه نزدیک‬ ‫به جبهه پايداری گفته بود‪« :‬چند نفری که مدنظر ما هستند‪،‬‬ ‫با هر کدامش��ان صحب��ت م ی‌کنیم اهل آمدن نیس��تند و‬ ‫م ی‌گویند نم ی‌آییم‪ .‬یک ی‌ش��ان که م ی‌گفت م��ن از آخرتم‬ ‫م ی‌ترسم‪ ،‬در توانم نیست‪ .‬یک ی‌شان م ی‌گفت گفته‌اند رئیس‬ ‫نشوید و دنبال این کارها نروید‪ .‬البته اگر طرف برسد به اینکه‬ ‫وظیفه‌اش هست‪ ،‬م ی‌آید‪ .‬بعض ی‌ها آرزویشان است که هر‬ ‫جوری هست كانديدا بش��وند‪ .‬خود همین نمره منفی است‪.‬‬ ‫م ی‌خواهد هر طوری هم که ش��د‪ ،‬رئی س‌جمهور شود‪ .‬مردم‬ ‫هم بفهمند کسی این جور اس��ت‪ ،‬خود این زدگی م ی‌آورد‪،‬‬ ‫برخی هستند که انس��ان در آنها صالحی ت‌هایی را م ی‌بیند‬ ‫که ممکن است بتواند‪ ،‬ولی وقتی با آنها صحبت م ی‌کنیم‪،‬‬ ‫خیلی رغبت نشان نم ی‌دهند‪ .‬به هر حال وظیفه ما این است‬ ‫که جلو برویم و صحبت کنیم‪ .‬زمان ه��م داریم‪ .‬عجله هم‬
‫مسعود ميركاظمي ‪ ،‬درباره‬ ‫کاندیداتوری‌اش از سوی جبهه‬ ‫پایداری به مثلث گفت‪« :‬بنده از این‬ ‫موضوع اطالعی ندارم و فقط از طریق‬ ‫رسانه‌ها چنین موضوعی را شنیده‌ام‪.‬‬ ‫من هیچ برنامه‌ای برای کاندیداتوری‬ ‫در انتخابات ارائه نداده‌ام‪ ،‬در‬ ‫مجلس هم به اصرار دوستان ثبت‌نام‬ ‫کردم‪».‬‬ ‫روح‌اهلل حسينيان به مثلث گفته‬ ‫است‪ « :‬ائتالف جبهه پایداری با دولت‬ ‫را به‌شدت بعید می‌دانم‪ .‬کاندیدای‬ ‫ما مشخص است ولی در حال حاضر‬ ‫نمی‌گویم که چه کسی است‪ ،‬البته‬ ‫از دیگران دعوت می‌کنیم روی‬ ‫کاندیدای جبهه پایداری به وحدت‬ ‫برسند‪».‬‬ ‫سياست‬ ‫ائتالف با دولت؟‬ ‫«اگر دولت واقعا کسی را معرفی کند که اصلح و از همه‬ ‫بهتر باشد‪ ،‬دلیل ندارد که مخالفت کنیم‪ .‬دولت و غیر دولت‬ ‫ندارد‪ ،‬ولی یک نفر هم هست که هیچ کسی او را نم ی‌شناسد‪،‬‬ ‫یک گزینه دیگر‬ ‫در این میان افرادی که معتقدند ممکن است پایداری‌ها‬ ‫در نهایت با حامیان دولت به یک گزینه واحد برسند‪ ،‬نام‌هایی‬ ‫یک همایش مهم‬ ‫اکنون مهمتری��ن رویداد ب��رای پایداری‌ه��ا همایش‬ ‫جدیدشان در پایان بهمن‌ماه خواهد بود؛ همایشی که گفته‬ ‫م ی‌شود هدفش انتخاب و معرفی مصداق نهایی است‪.‬‬ ‫اکنون اما یک خبر دیگر نیز منتشر شده است؛ معاون‬ ‫سیاسی وزیر کشور هفته گذشته به خبرنگاران گفته است‪:‬‬ ‫«هر تشکلی که بخواهد فعالیت کند‪ ،‬باید مجوز داشته باشد‬ ‫و جبهه پایداری ب رای همایش بیست و ششم خود تقاضای‬ ‫مجوز نکرده و ما تنها به تش��کل‌هایی که مجوز دارند‪ ،‬اجازه‬ ‫فعالیت م ی‌دهیم‪».‬‬ ‫حاال سوال این است که جبهه پایداری چه موضعی در‬ ‫این مورد اتخاذ خواهد کرد؟‬ ‫آیا آنها بدون برگ��زاری همایش نامزدش��ان را معرفی‬ ‫خواهند کرد؟ ‪g‬‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫نداریم‪ ،‬چون فرصت هست و فعال آقا در این باب بیش از چند‬ ‫کلمه نفرموده‌اند‪ .‬منتظریم که ان‌شاءاهلل روشنگری بیشتری‬ ‫ش��ود و بهتر بدانیم چه کار باید بکنیم‪ ،‬چون باید به روز جلو‬ ‫برویم‪».‬از میان سه گزینه‌ای که توسط رسانه‌ها مطرح و البته‬ ‫پایداری‌ها نیز آن را مطرح کردند‪ ،‬گویا پرویز فتاح هم پاس��خ‬ ‫مثبتي به اين دعوت نداده اس��ت‪ .‬چرا‌که اخی��را بیانی ه‌ای از‬ ‫سوی حامیان جبهه پایداری منتشر شده که فقط نام کامران‬ ‫لنکرانی و سعید جلیلی را دربردارد‪.‬جواد کریمی‌‌قدوسی‪ ،‬یکی‬ ‫از اعضای جبهه پایداری نیز هفته گذشته گفته است‪« :‬قطعا‬ ‫مردم در انتخابات حزبی رای نم ی‌دهن��د‪ .‬بناب راین مهم این‬ ‫است که جبهه پایداری چه شخصیتی را ب رای کاندیداتوری در‬ ‫انتخابات معرفی کند‪ ،‬شخصی که از وزن سیاسی و اجرایی‪،‬‬ ‫سوابق روشن و توانمندی الزم در شرایط فعلی برخوردار باشد‪.‬‬ ‫شخصیتی چون سعید جلیلی از این وزن سیاسی و اجرایی‬ ‫برخوردار است‪ ».‬اما یک نام دیگر نیز هفته گذشته به مصادیق‬ ‫انتخاباتی جبهه پايداری اضافه ش��د‪.‬برخی رسانه‌ها و افراد‬ ‫نزدیک به جبهه پایداری از بررسی نامزدی مسعود میرکاظم ی‌‬ ‫در جبهه پايداری خبر داده‌اند‪ .‬خبرنگار مثلث ب رای کس��ب‬ ‫اطالع بیشتر در این مورد گفت‌وگویی با مسعود میرکاظمی‬ ‫‌انجام داد‪ .‬میرکاظم ی‌ درباره کاندیداتوری‌اش از سوی جبهه‬ ‫پایداری گفت‪« :‬بنده از این موض��وع اطالعی ندارم و فقط از‬ ‫طریق رسانه‌ها چنین موضوعی را شنیده‌ام‪ ،‬البته از دوستان‬ ‫که این موضوع را مطرح کردند به خاطر حس ن‌نظری که به من‬ ‫دارند تش��کر م ی‌کنم‪ ».‬وی افزود‪« :‬من هیچ ب رنامه‌ای ب رای‬ ‫کاندیداتوری در انتخابات ارائه نداده‌ام‪ ،‬در مجلس هم به اصرار‬ ‫دوستان ثب ت‌نام کردم‪ ».‬نماینده مردم ته ران از کنگره بعدی‬ ‫جبهه پایداری اظهار‌ب ی‌اطالعی و تصریح کرد‪« :‬جبهه پایداری‬ ‫از دوستان ما هستند اما از کنگره آنها خبر ندارم‪».‬‬ ‫میرکاظم ی‌ درباره کاندیداتوری لنکرانی‪ ،‬سعید جلیلی‬ ‫و فتاح از س��وی جبهه پایداری تاکید کرد‪« :‬این س��ه گزینه‬ ‫افراد خوب و بابصیرتی هستند‪ ،‬بناب راین هر کدام از این افراد‬ ‫که مورد حمایت جبهه پایداری قرار بگیرد حتما از آن گزینه‬ ‫حمایت خواهیم کرد‪ ».‬وی در پاسخ به این سوال که شنیده‌ها‬ ‫حاکی از آن است که شانس سعید جلیلی ب رای کاندیداتوری‬ ‫بیش از دیگر گزینه‌هاس��ت‪ ،‬خاطرنش��ان کرد‪« :‬امیدواریم‬ ‫اینگونه باشد‪».‬‬ ‫ولی بیننا و بی ن‌اهلل از همه بهتر است‪ .‬حاال چون دولت نگفته‬ ‫اس��ت او را کنار بگذاریم؟ چون در ائتالف نیست بگوییم نه؟‬ ‫م ی‌توانی��م؟ اینها بازی نیس��ت؟ پس دلیلی ن��دارد که ما با‬ ‫کس��ی یا چیزی ببندیم‪ .‬تا حاال هم نبسته‌ایم و در آینده هم‬ ‫نم ی‌بندیم‪.‬نگاه م ی‌کنیم‪ ،‬چون م ی‌خواهیم گردن بگیریم‪».‬‬ ‫این سخنان مرتضی آقاته رانی که در گفت‌وگو با یک‬ ‫رس��انه نزدیک به جبهه پايداری بیان ش��ده یک گمانه را در‬ ‫محافل سیاسی و رسانه‌ای تقویت کرده و آن اینکه پايداری‌ها‬ ‫و حامیان دول��ت در نهایت به یک گزینه مش��ترک خواهند‬ ‫رسید‪ .‬مساله‌ای که البته بازتاب‌ها و واکنش‌های زیادی هم‬ ‫در برداشته است‪ .‬برخی چهره‌های نزدیک به جبهه پایداری‬ ‫آن را رد کرده‌اند و برخی نیز همچون جواد کریم ی‌قدوسی در‬ ‫این مورد گفته‌اند‪« :‬قطعا دولت یا جبهه پایداری به هیچ‌وجه‬ ‫ائتالف خود را اعالم نخواهند کرد‪».‬‬ ‫این احتمال یعنی ائت�لاف پایداری‌ها با حامیان دولت‬ ‫البته منتقدان و معترض��ان فراوانی نی��ز دارد؛ منتقدانی که‬ ‫م ی‌گویند این مساله با هویت وجودی جبهه پايداری در تضاد‬ ‫است‪ ،‬چرا‌که بخشی از جبهه پایداری از جمله وزرا و چهره‌های‬ ‫سابق دولت و البته شاگردان آیت‌اهلل مصباح‌یزدی همواره در‬ ‫طول سالیان گذش��ته در مورد جریان موسوم به انحرافی در‬ ‫دولت اعتراضات فراوانی را به دولت داش��ته‌اند و البته همراه‬ ‫با آن مساله «خالص‌سازی» که تئوری اصلی پايداری‌هاست‬ ‫هیچ تجانسی با این ائتالف محتمل سیاسی ندارد‪ .‬حال آنکه‬ ‫برخی از نگاهی متفاوت‌تر م ی‌گویند؛ اینکه پایداری‌ها ائتالف‬ ‫با دولت را به پیوستن به ائتالف‌ترجیح دهند م ی‌تواند سواالت‬ ‫مهمی‌را درباره هویت وجودی و ساختاری آنها در مقابل افکار‬ ‫عمومی قرار دهد‪.‬‬ ‫روح‌اهلل حسینیان‪ ،‬عضو ارشد جبهه پایداری در این مورد‬ ‫به خبرنگار مثلث م ی‌گوید‪« :‬ائتالف جبهه پایداری با دولت‬ ‫را به‌شدت بعید م ی‌دانم‪ .‬کاندیدای ما مشخص است ولی در‬ ‫حال حاضر نم ی‌گویم که چه کسی اس��ت‪ ،‬البته از دیگران‬ ‫دعوت م ی‌کنی��م روی کاندیدای جبهه پای��داری به وحدت‬ ‫برسند و از کاندیدای ما حمایت کنند تا رئی س‌جمهوری خوب‪،‬‬ ‫جوان‪ ،‬بانشاط‪ ،‬ساده‌زیست و مردمی‌را به مردم معرفی کنیم‪.‬‬ ‫از آنجایی که ما بیش��ترین درصد آرا را داریم بناب راین انتظار‬ ‫داریم دیگران به جمع ما اضافه ش��وند که ممکن است این‬ ‫اتفاق هم بیفتد‪».‬‬ ‫نیز مطرح کرده‌اند‪ .‬یکی از این افراد که چندی است اخباری‬ ‫پی رامونش مطرح شده مهدی چمران است‪ .‬برخی م ی‌گویند‬ ‫او در نهایت گزینه مشترک این دو طیف سیاسی خواهد بود‪.‬‬ ‫در این مورد س��ی د‌محمد جواد ابطح��ی‪ ،‬عضو جبهه‬ ‫پايداری م ی‌گوید‪« :‬اگر جبهه پایداری به این نتیجه برسد که‬ ‫سعید جلیلی قصد کاندیداتوری ندارد در این صورت م ی‌توان‬ ‫به گزینه‌ای چون مهدی چمران هم فکر کرد‪ ».‬او البته از دیدار‬ ‫مهدی چمران با آیت‌اهلل مصباح‌یزدی خبر داده و گفته است‪:‬‬ ‫«این دیدار در ارتباط با انتخابات ریاست‌جمهوری یازدهم بوده‬ ‫است که البته بنده از محتوای این دیدار خبر ندارم‪ ».‬او درباره‬ ‫احتمال ائت�لاف دولت با جبهه پایداری تاکی��د کرد‪« :‬دولت‬ ‫در انتخابات پی��ش رو کاندیدای خ��ود را معرفی خواهد کرد‬ ‫البته اگر دولت نظر مس��اعدی با جبهه پایداری داشته باشد‬ ‫خوب اس��ت و ما از آن اس��تقبال م ی‌کنیم‪ ،‬اما همانطور که‬ ‫اشاره کردم دولت نامزد خود را عرضه خواهد کرد‪ .‬دولت روی‬ ‫کاندیداتوری چهره‌هایی چون نیکزاد کار م ی‌کند‪ ،‬البته احتمال‬ ‫کاندیداتوری مهدی چمران از سوی دولت نیز وجود دارد‪ ،‬در‬ ‫واقع باتوجه به مقبولیتی که آقای چمران دارد م ی‌تواند مورد‬ ‫اقبال قرار گیرد‪».‬‬ ‫وی خاط رنشان کرده اس��ت‪« :‬در همایش آینده جبهه‬ ‫پایداری بحث کاندیداتوری جدی‌تر مطرح خواهد ش��د‪ .‬این‬ ‫جبهه از بین کاندیداهای مطرح فرد اصلح که توانمند باشد و‬ ‫اقبال عمومی هم داشته باشد را انتخاب خواهد کرد‪ ،‬حتی اگر‬ ‫این فرد اصلح عضو جبهه پایداری نباشد‪ .‬در واقع ما داعی ه‌ای‬ ‫نداریم که مثل احزاب سیاسی عمل کنیم و بگوییم نامزد مورد‬ ‫حمایت ما فقط باید عضو جبهه پایداری باشد‪».‬‬ ‫مرتضي آقا تهراني بررسي‬ ‫‪3‬گزينه سعيد جليلي‪ ،‬پرويز فتاح‬ ‫و باقري‌لنكراني در جبهه پايداري‬ ‫را تاييد كرده و البته گفته است‬ ‫كه درمورد مصاديق هنوز به نتيجه‬ ‫مشخصي نرسيده اند‪.‬‬ ‫‪39‬‬
‫با حاميان دولت ائتالف نمي‌كنيم‬ ‫سياست‬ ‫گفت‌وگوي مثلث با زهره طبيب‌زاده‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪ l‬جبهه پایداری تمام کس��انی ک��ه اعالم آمادگی‬ ‫کرده‌اند را مورد بررسی قرار داده است‪.‬‬ ‫این افراد فقط از طیف اصولگرایان هستند؟‬ ‫زهره طبیب‌زاده در گفت‌وگو با مثلث تاکید می‌کند‪« :‬جبهه پایداری تمایل جدی برای کاندیداتوری س�عید‬ ‫جلیلی دارد‪ ».‬وی با رد ائتالف جبهه پایداری با دولت می‌گوید‪« :‬با دولت خط قرمزهای اساسی و اصولی داریم‪».‬‬ ‫طبیب‌زاده معتقد است‪« :‬کسی که کاندیدای دولت باشد‪ ،‬آن فرد کاندیدای احمدی‌نژاد است‪ ،‬بنابراین کسی که‬ ‫از جانب ایشان مورد حمایت قرار گیرد‪ ،‬قطعا بعدا متعهد به احمدی‌نژاد و تیم نزدیک به ایشان می‌شود‪».‬‬ ‫‪ l‬خی��ر‪ ،‬جبه��ه پای��داری درب��اره گزینه‌ه��ای‬ ‫غی راصولگرای��ان نیز که ب رای کاندیداتوری مطرح هس��تند‬ ‫بحث کرده است‪.‬‬ ‫چهره‌ها نیز قطعی نش��ده‪ ،‬اما از آنجایی که جبهه پایداری‬ ‫م ی‌خواهد انتخاب اصلح داشته باشد بناب راین تالش م ی‌کند‬ ‫از حضور همه افرادی که تمایل به حضور در انتخابات دارند‬ ‫مطمئن ش��ود‪ .‬زی را همان‌طور که اشاره کردم همه این افراد‬ ‫اعالم حضور نکرده‌اند‪ .‬ضمن اینکه حضور برخی چهره‌ها و‬ ‫ش��خصی ت‌ها در چگونگی ائتالف یا مستقل عمل کردن‬ ‫جبهه تعیی ن‌کننده اس��ت‪ .‬در واقع این موضوع بازم ی‌گردد‬ ‫به چگونگی حضور شخصی ت‌ها در انتخابات و اینکه می زان‬ ‫رای‌آوری آنها به چه صورت است‪ .‬یعنی آیا این افراد مقبولیت‬ ‫عمومی دارند یا خیر؟ می��زان اطاعت‌پذیری یا والیت‌پذیری‬ ‫کاندیداها نیز حائز اهمیت است‪ .‬زی را ممکن است بسیاری‬ ‫از اف��راد در انتخابات حضور پیدا کنند‪ ،‬ام��ا در عمل از مقام‬ ‫عظمای والیت اطاعت‌پذیری نداشته باشند‪ .‬بناب راین انتخاب‬ ‫فرد شاخص و اصلح ب رای ما مهم است‪.‬‬ ‫‪ l‬بله‪ ،‬حتی بین اصالح‌طلبان هم جبهه به درجات‬ ‫مثبت و منفی آنها رای داده است‪ ،‬البته از دیدگاه ما درصد رای‬ ‫منفی اصالح‌طلبان بیشتر بوده است‪.‬‬ ‫زهره دياني‬ ‫خان�م طبی�ب‌زاده! ب ه‌عن�وان اولین س�وال‬ ‫در‌خص�وص برنام�ه جبه�ه پای�داری برای‬ ‫انتخابات ریاس�ت‌جمهوری یازدهم توضیح‬ ‫بفرمایید‪.‬‬ ‫‪ l‬جبه��ه پای��داری در هفته‌ه��ای اخیر روی‬ ‫بحث مصادیق کار کرده و اکنون نیز در حال بررس��ی‬ ‫مصداق‌هاست‪ .‬در این راس��تا پرسش‌نامه‌ای تهیه و به‬ ‫تمام اعضای موثر این جبهه و شورای مرکزی آن تحویل‬ ‫داده شده است‪ .‬شورای مرکزی ب ر‌اساس شاخ ص‌هایی‬ ‫که مشخص شده به کاندیداها نمره م ی‌دهد تا بتوانند به‬ ‫یک رای نهایی و مشترک که مورد توافق کل اعضای‬ ‫این شوراست برسند‪ .‬در این راس��تا از شورای مشورتی‬ ‫نظر م ی‌گیرند تا ب ر‌اس��اس شاخ ص‌هایی که مشخص‬ ‫کرده‌اند به یک جمع‌بندی اصول ی‌تر برسند‪ .‬این اقدام ی‌‬ ‫است که تا‌کنون این جبهه انجام داده است‪.‬‬ ‫کنگره بعدی جبهه پایداری چه زمانی برگزار‬ ‫م ی‌شود؟‬ ‫‪26 l‬بهمن‌م��اه زم��ان کنگره بع��دی جبهه‬ ‫پایداری است‪.‬‬ ‫آیا در ای�ن کنگ�ره وارد بح�ث مصادیق هم‬ ‫م ی‌شوید؟‬ ‫‪ l‬این موضوع به توافق دوس��تان در ش��ورای‬ ‫مرکزی جبهه پایداری بستگی دارد‪ .‬البته هنوز بسیاری‬ ‫از جریانات سیاس��ی مش��خص نکرده‌اند حضورشان‬ ‫در انتخابات چگونه است‪ .‬از س��وی دیگر کاندیداتوری‬ ‫‪40‬‬ ‫اعالم آمادگی کنند تا از بین آنها انتخاب اصلح صورت بگیرد‪.‬‬ ‫چه تع�داد از مجموع اف�رادی که ن�ام آنها برای‬ ‫کاندیداتوری مطرح اس�ت را مورد بررس�ی قرار‬ ‫داده‌اید؟‬ ‫فرد اصلح از نظر جبهه پایداری چه خصوصیاتی‬ ‫دارد؟‬ ‫‪ l‬طبیعی اس��ت انتخاب اصلح باتوجه به کارایی‪،‬‬ ‫توانایی‪ ،‬تسلط به مسائل و مشکالت کشور‪ ،‬ساده‌زیستی و‬ ‫آشنا بودن کاندیدا به قوانین و مقررات موجود در کشور صورت‬ ‫م ی‌گیرد‪ .‬در واقع فردی که م ی‌خواهد مس��ئولیت باالترین‬ ‫مجموعه کالن کش��ور در دولت را برعهده بگیرد باید پرکار‬ ‫بوده و محبوبیت داشته باشد‪ .‬البته در کنارداشتن تمامی‌این‬ ‫ویژگ ی‌ها اولویت با این است که فرد تا چه حد به‌طور عملی‬ ‫و اجرایی با مقام معظم رهبری هماهنگ باشد زی را بسیاری از‬ ‫افراد هستند که دم از واليت‌پذيري م ی‌زنند‪ ،‬ولی کار دیگری‬ ‫انجام م ی‌دهند‪ ،‬از این رو بن��ده معتقدم باید همه افرادی که‬ ‫دارای توانای ی‌هایی هس��تند و تمایل به کاندیداتوری دارند‬ ‫یعنی جبهه پایداری نامزدهای اصالح‌طلب را هم‬ ‫مورد بحث و بررسی قرار داده است؟‬ ‫این چهره‌های اصالح‌طلب که در جبهه پایداری‬ ‫کاندیداتوری‌ش�ان مورد بررس�ی قرار گرفته چه‬ ‫کسانی بوده‌‌اند؟ آیا آقایان عارف‪ ،‬حسن روحانی‬ ‫و ناطق‌نوری هم مورد بحث بوده‌اند؟‬ ‫‪ l‬بله؛ همه کسانی که به‌طور مستقیم یا تلویحی‬ ‫اعالم آمادگی کرده‌اند جبهه در خصوص آنها نظر داده است‪.‬‬ ‫معتدلین اصالح‌طلب که م ی‌خ واهند در چارچوب نظام فعالیت‬ ‫کنند‪ ،‬کاندیداتوری‌شان در جبهه مورد بررسی قرار گرفته است‪.‬‬ ‫طبیعی است ما کس��انی که در جریانات فتنه فعال بوده‌اند یا‬ ‫ساکتین فتنه را جزو ارزیاب ی‌های خود قرار نم ی‌دهیم‪.‬‬ ‫بح�ث کاندیدات�وری آق�ای عل�ی الریجانی هم‬ ‫از س�وی حامی�ان ایش�ان ب�رای انتخاب�ات‬ ‫ریاس�ت‌جمهوری یازدهم مطرح است‪ .‬آیا جبهه‬ ‫پایداری در‌خصوص ایشان بحث یا نظری داشته‬ ‫است؟‬ ‫‪ l‬ظاه را ش��خص آقای الریجانی ب رای نامزدی در‬ ‫انتخابات اعالم آمادگی نکرده‌اند‪ .‬جبهه پایداری کسانی که‬ ‫اعالم آمادگی کرده‌اند را مورد بررسی قرار داده است‪.‬‬ ‫آق�ای س�عید جلیلی ه�م اعلام آمادگ�ی برای‬ ‫کاندیدات�وری نکرده‌اند‪ ،‬اما ما ش�نیده‌ایم جبهه‬ ‫پایداری در خصوص ایشان جلساتی داشته؟‬ ‫‪ l‬بله؛ این موضوع ب��ه این دلیل اس��ت که جبهه‬ ‫پایداری به کاندیداتوری آقای جلیلی تمایل داشته است‪.‬‬ ‫دلیل ع�دم تمایل جبه�ه پای�داری ب�ه نامزدی‬
‫آقای‌الریجانی چیست؟‬ ‫‪ l‬جبه��ه پای��داری نس��بت ب��ه مواض��ع رئیس‬ ‫مجلس انتقادات��ی دارد‪ .‬طبعا به دلیل نقدها ایش��ان چهره‬ ‫مورد تایید جبهه پای��داری ب رای کاندیداتوری نیس��تند‪ .‬اما‬ ‫آقای‌س��عی د‌جلیلی مورد تایی��د این جبهه اس��ت‪ ،‬بناب راین‬ ‫حتی اگر آقای جلیلی نخواهد کاندیدا ش��ود‪ ،‬جبهه باز هم‬ ‫از ایشان درخواست م ی‌کند نامزد ش��ود‪ .‬درواقع ما به‌دنبال‬ ‫متقاعد کردن ایشان ب رای کاندیداتوری در عرصه انتخابات‬ ‫ریاست‌جمهوری هستیم‪.‬‬ ‫ممک�ن اس�ت در م�ورد بررس�ی کاندیداه�ای‬ ‫اصالح‌طلب در جبهه پایداری توضیح بیش�تری‬ ‫بدهید؟‬ ‫شما به ائتالف با دولت تمایل دارید؟‬ ‫خط خط قرمز شما با کل مجموعه دولت است؟‬ ‫‪ l‬بله؛ زی را کسی که کاندیدای دولت باشد ما آن فرد‬ ‫راکاندیدای احمدی‌نژاد م ی‌دانیم‪ .‬درواقع کسی که از جانب‬ ‫آقای احمدی‌نژاد مورد حمایت قرار گیرد قطعا بعدا متعهد به‬ ‫احمدی‌نژاد و تیم نزدیک به ایشان م ی‌شود که ما تفکر این‬ ‫مجموعه را قبول نداریم‪.‬‬ ‫نظر شما در خصوص تفکر آقای احمدی‌نژاد هم‬ ‫همین است؟‬ ‫‪ l‬آقای احمدی‌نژاد خودش��ان اصرار دارند با فردی‬ ‫که در راس اين جریان اس��ت هیچ اختالف‌نظ��ری ندارند‪،‬‬ ‫بناب راین اعتقاد ما این اس��ت اگر ایش��ان خودشان را در آن‬ ‫طیف م ی‌دانند ما آنها را به دلیل دیدگاه‌هایی که دارند مورد‬ ‫تایید نم ی‌دانیم‪ .‬اگر اینها م��ورد تایید جبهه پایداری بودند‪،‬‬ ‫جریان جدایی ایج��اد نم ی‌کردیم‪ ،‬از این رو طبیعی اس��ت‬ ‫چنین ائتالفی رخ ندهد‪.‬‬ ‫ش�ما در حال�ی ام�روز ای�ن موض�ع را اعلام‬ ‫م ی‌کنی�د ک�ه روزگاری از طرف�داران پروپاقرص‬ ‫آقای‌احمدی‌نژاد بودید‪.‬‬ ‫‪ l‬خی��ر؛ چنین چی��زی نبوده اس��ت‪ .‬م��ا طرفدار‬ ‫ش��خص نبوده‌ایم ما طرف��دار یک گفتم��ان بودیم؛‬ ‫بناب راین آن گفتم��ان تا زمانی که در راس��تای دیدگاه‬ ‫مقام‌معظم‌رهبری است از آن دیدگاه دفاع م ی‌کنیم‪ ،‬اما‬ ‫به مجرد اینکه در نظر و عمل تفاوت و تضادی در این‬ ‫دیدگاه دیدیم به هیچ وجه از آن فرد حمایت نم ی‌کنیم‪.‬‬ ‫جبهه پایداری به اشخاص وابسته نیست‪.‬‬ ‫منظور شما همان گفتمان سوم تیر است؟‬ ‫‪ l‬بل��ه‪ ،‬دقیقا‪ .‬اش��تباه افرادی ک��ه این‌گونه تصور‬ ‫م ی‌کنند این است که آنها اولویت را به فرد م ی‌دهند‪ ،‬در حالی‬ ‫که ما به هیچ وجه اولویتی به افراد و اش��خاص نم ی‌دهیم؛‬ ‫ائتالف با حاميان دولت از خطوط‬ ‫قرمز جبهه پايداري است‪ .‬ما بنا‬ ‫داريم كانديداي اختصاصي خود را‬ ‫معرفي كنيم‬ ‫پس ائتالف جبهه پایداری با دولت منتفی است؟‬ ‫‪ l‬قطعا هم‌چنین حالتی خواهد بود زی را کسی که از‬ ‫سوی آقای احمدی‌نژاد حمایت شود تا آخر به ایشان متعهد‬ ‫است‪ ،‬ایشان هم خودش را از آن جریان جدا نم ی‌داند‪ .‬بناب راین‬ ‫وقتی خودشان اصرار به این موضوع دارند ما نم ی‌توانیم به‌زور‬ ‫ایشان را از اين جریان جدا بدانیم‪ .‬این مساله آقای احمدی‌نژاد‬ ‫است‪ ،‬طبعا به هی چ‌وجه ما از کاندیدای دولت‪ ،‬حال ه ر‌کس‬ ‫که باشد حمایت نخواهیم کرد‪.‬‬ ‫اگر آقای احمدی‌نژاد از اين جریان فاصله بگيرد‪،‬‬ ‫جبهه پایداری حاضر است از کاندیدای مورد نظر‬ ‫ایشان حمایت کند؟‬ ‫‪ l‬دولت جریان انحرافی را کنار نم ی‌گذارد‪ ،‬مصداق‬ ‫این صحبت هم پس��ت آخ��ری بود که آق��ای احمدی‌نژاد‬ ‫به آقای‌مشایی دادند و تعابیری که از ایش��ان کردند‪ .‬اینها‬ ‫نشان‌دهنده می زان حمایت‪ ،‬آقای‌احمدی‌نژاد از مشایی است‪.‬‬ ‫فکر م ی‌کنید کاندیدای دولت آقای مشایی باشد؟‬ ‫‪ l‬بنده در این خص��وص اطالعی ندارم زی را با دولت‬ ‫ارتباطی ندارم‪ .‬م��ن خصوصا درباره آقای مش��ایی نقدهای‬ ‫اساسی دارم‪ ،‬بناب راین ب رایم اهمیتی ندارد کاندیدای دولت چه‬ ‫کسی است‪ .‬ما به لحاظ اصولی با دولت تضاد فکری داریم‪.‬‬ ‫آیا م ی‌ت�وان گفت برخ�ورد آق�ای احمدی‌نژاد در‬ ‫جلسه علنی روز یکش�نبه هفته گذشته مجلس‬ ‫موجب دلخوری پایداری‌ها از دولت شده است؟‬ ‫‪ l‬خیر؛ ما به‌طور اصولی از اواخر دولت نهم نسبت‬ ‫به آق��ای احمدی‌ن��ژاد جهت‌گیری فکری متفاوت��ی داریم؛‬ ‫به‌خصوص در دولت دهم این موضوع تش��دید شد و بعد از‬ ‫آن هم کاملا طبیعی اس��ت یک جریان کاملا جدا از ایشان‬ ‫هستیم و نسبت به عملکردهای دولت نقد داریم؛ البته برخی‬ ‫عملکردهای مثبت دولت را هم تایید م ی‌کنیم‪ .‬پرکاری این‬ ‫دولت با دولت‌های گذش��ته قابل مقایس��ه نبوده است و ما‬ ‫عادالنه این عملکردها را تایید و حمایت م ی‌کنیم‪ .‬ه ر‌کس‬ ‫هم هر مهری م ی‌خواهد به ما بزن��د ب رایمان اهمیتی ندارد‪.‬‬ ‫آنچه را که مقام معظم رهبری از دولت نهم حمایت کردند و‬ ‫آن تعابیری را که به‌کار بردند‪ ،‬کاملا مورد تایید جبهه پایداری‬ ‫است‪ ،‬یعنی به‌عنوان دولت پرکار با طرح گفتمان عدالت تا‬ ‫جایی که منطبق با رویکردهای مق��ام معظم رهبری بوده‪،‬‬ ‫موافق بوده‌ایم‪ .‬برخورد بچگانه‪ ،‬عصبی‪ ،‬تند و ستیزه‌جویانه‬ ‫با دولت را رد م ی‌کنیم‪ ،‬در واقع فرق ما با جریانات دیگر این‬ ‫است که صفر و صد نیستیم‪ .‬البته همان‌طور که اشاره کردم‬ ‫بسیاری از مواضع دولت در ارتباط با مسائل اقتصادی‪ ،‬جریان‬ ‫انحرافی و خصوصا مسائل فرهنگی را به هیچ عنوان تایید‬ ‫نم ی‌کنیم‪ ،‬بناب رای��ن وقتی این مواض��ع را تایید نم ی‌کنیم‬ ‫نم ی‌توانیم با دولت ائتالفی داشته باشیم‪.‬‬ ‫ش�ما رفتار رئی س‌جمه�ور را در مجل�س تایید‬ ‫م ی‌کنید؟‬ ‫‪ l‬خیر‪ ،‬بنده نس��بت به رفتار هر دو طرف نقد دارم‪.‬‬ ‫موضع کس��انی که به عمد در ش��ش ماه پای��ان کار دولت‬ ‫موضوع اس��تیضاح را مطرح م ی‌کنند و حساسیت دولت را‬ ‫ب ر‌م ی‌انگی زن��د را رد م ی‌کنم و معتقدم ش��روع‌کننده آن‬ ‫قضیه بوده‌اند‪ ،‬از س��وی دیگر دفاع آقای احمدی‌نژاد را‬ ‫هم به آن شکل صددرصد تایید نم ی‌کنم زی را جای طرح‬ ‫این مسائل قوه قضاییه است نه‌تربیون مجلس‪ .‬بنده‬ ‫‪ 44‬امضا بسیار‬ ‫معتقدم وزیر صنعت و معدن با داشتن ‌‬ ‫مستحق‌تر بود تا موضوع استیضاحش مطرح شود‪ ،‬اما‬ ‫صرفا به دلیل تسویه‌حساب‌های سیاسی و خطی بحث‬ ‫اس��تیضاح وزیر تعاون را که کم‌حاشی ه‌ترین وزیر دولت‬ ‫بود مطرح و به چنین صحنه‌ای تبدیل کردند‪ ،‬بناب راین‬ ‫هر دو طرف را محکوم م ی‌کنم و مواضعشان را خالف‬ ‫مواضع مقام معظم رهبری م ی‌دانم‪ .‬دولت و مجلس هر‬ ‫دو مسئول بوده‌اند‪.‬‬ ‫شنیده‌ها حاکی از آن است که آقایان سعید‬ ‫جلیلی‪ ،‬فتاح و لنکرانی بیش از دیگر گزینه‌ها‬ ‫برای کاندیداتوری از س�وی جبه�ه پایداری‬ ‫مطرح هستند‪.‬‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫‪ l‬نه؛ به هی چ‌وجه زی را با دولت خط قرمزهای اساسی‬ ‫و اصولی داریم‪.‬‬ ‫كانديداي اختصاصي‬ ‫سياست‬ ‫‪ l‬اصالح‌طلبانی که گفته‌اند در انتخابات حضور پی دا‬ ‫م ی‌کنند یعنی افرادی مثل عارف یا کواکبیان در پایی ن‌ترین‬ ‫درجات داشتن صالحیت از نظر جبهه پایداری قرار گرفته‌اند‪،‬‬ ‫در واقع افرادی که خودشان اعالم کردند در انتخابات شرکت‬ ‫م ی‌کنیم‪ ،‬به دوستان گفته شده به شاخ ص‌های مختلف آنها‬ ‫نمره بدهید‪ ،‬نمره مثبت یا منف��ی! بناب راین درخصوص این‬ ‫افراد اظهارنظر شده و طبیعی است اصولگرایان مقادیری از‬ ‫نمرات مثبت را گرفته‌اند و اصالح‌طلبان نمره منفی کسب‬ ‫کرده‌اند‪ .‬این افراد درجه‌بندی شده‌اند‪ ،‬در واقع رتبه پایین افراد‬ ‫با ذکر دالیل قید شده است‪ .‬اما کسی که هنوز معلوم نیست‬ ‫حتما کاندیدا م ی‌شود‪ ،‬مس��لما مورد ارزیابی قرار نم ی‌گیرد‬ ‫زی را این کار‪ ،‬تلف‌کردن وقت است‪ .‬جبهه پایداری به حضور‬ ‫آقای‌جلیلی تمایل دارد که اگر ایش��ان نخواهد کاندیدا شود‬ ‫ب رای حضورش��ان درخواست م ی‌ش��ود‪ ،‬در واقع نوع برخورد‬ ‫با فردی که نس��بت به حضورش تمایل داری��م با فردی که‬ ‫خواهان کاندیداتوری‌اش نیستیم‪ ،‬تفاوت زیادی دارد‪.‬‬ ‫ب رای ما دیدگاه‌ها و جریان فکری س��نبل اس��ت ن��ه افراد‪.‬‬ ‫ی آن جریان فکری اس��ت‪،‬‬ ‫آقای‌احمدی‌نژاد تا وقتی که حام ‌‬ ‫مورد تایی��د ما نخواهد ب��ود و به مجرد اینکه هر ش��خص‬ ‫دیگری از گفتمان سوم‌تیر پایش را یک اپسیلون کنار بگذارد‬ ‫و زاویه پیدا کند ما فقط با آن انحراف مخالفت م ی‌کنیم‪ .‬ما‬ ‫هی چ‌گونه تضمینی نداده‌ایم که تا انتها از آقای احمدی‌نژاد‬ ‫دفاع کنیم‪ .‬در دولت نهم از ایش��ان دف��اع کردیم و تا جایی‬ ‫به این دفاع ادامه دادیم که مواض��ع و حمایت‌ب ی‌چون‌وچرا‬ ‫از جری��ان انحرافی نداش��ت‪ ،‬اما از آن لحظ��ه‌ای که دیدیم‬ ‫آقای‌احمدی‌نژاد بر جریان خاص تاکی��د زیادی دارند‪ ،‬یعنی‬ ‫از زمانی که روی معاون اولی آقای مش��ایی تاکید کردند‪ ،‬ما‬ ‫خطمان را از ایشان جدا کردیم‪.‬‬ ‫‪ l‬بله؛ این سه گزینه مورد تمایل ما هستند‪.‬‬ ‫درب�اره کاندیدات�وری آق�ای میرکاظمی‌هم‬ ‫صحب ت‌هایی مطرح شده است؟‬ ‫‪ l‬درخصوص ایش��ان به‌طور خاص صحبت‬ ‫مش��خصی نش��ده که جبهه به‌دنب��ال کاندیداتوری‬ ‫ایشان باشد‪ ،‬حتی از خود ایشان هم در رسانه‌ها چنین‬ ‫موضوعی مطرح نشده که تمایل مس��تقیم خویش را‬ ‫ب رای کاندیداتوری اب راز کرده باشد‪.‬‬ ‫ی اش�اره داش�ته‌اند که جبهه‬ ‫آقای میرکاظم ‌‬ ‫پایداری از ایش�ان درخواس�ت کاندیداتوری‬ ‫کرده است‪.‬‬ ‫‪ l‬اگر چنین درخواستی از سوی جبهه پایداری‬ ‫مطرح شده باش��د‪ ،‬حداقل بنده در جریان آن نیستم‪ .‬تا‬ ‫جایی که من م ی‌دانم جبه��ه روی کاندیداتوری فتاح‪،‬‬ ‫لنکرانی و جلیلی نظر مساعد دارد‪.‬‬ ‫خان�م طبی�ب‌زاده! آیا صح�ت دارد س�عید‬ ‫جلیلی شانس بیشتری دارد کاندیدای نهایی‬ ‫پایداری‌ها ش�ود؟ البته از صحب ت‌های شما‬ ‫م ی‌شد استنباط کرد که این موضوع صحت‬ ‫دارد‪.‬‬ ‫‪ l‬نم ی‌دانم؛ بنده در حال حاضر ارزیابی علمی‬ ‫‌از این موضوع ندارم‪.‬‬ ‫تا چه زمانی کاندیدای اصلی جبهه پایداری‬ ‫مشخص م ی‌شود؟‬ ‫‪ l‬حتم��ا وقت��ی قطع��ی ش��ود جبه��ه‬ ‫به‌طورمش��خص آن گزینه را معرفی م ی‌کند‪ ،‬بنده فکر‬ ‫م ی‌کنم اواخر بهمن یا اوایل اسفند کاندیدای اصلح ما‬ ‫مشخص خواهد شد‪g .‬‬ ‫‪41‬‬
‫پروندهويژه‌‬ ‫پرونده‌ويژه‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫طرح‪ :‬مرتضي عبدالحسيني‬ ‫‪42‬‬ ‫نتيجه توسعه آمرانه‬
‫پرونده‌ويژه‬ ‫از نوسازيآمرانه‬ ‫تا انقالب‬ ‫مثلث شماره ‪162‬‬ ‫شاه اولین قدم به سوی توسعه را با آنچه‬ ‫انقالب سفید مردم و شاه نامید‪ ،‬برداشت؛ بر‌اساس این اصول‬ ‫دوازده‌گانه انقالب سفید شرایط خاص اقتصادی‪ ،‬سیاسی و اجتماعی‬ ‫در ایران به‌وجود آمد؛ بخش کشاورزی از طریق اصالحات ارضی‬ ‫توسعه گسترده‌ای یافت و روابط و مناسبات‬ ‫ارباب ‪-‬رعیتی در جهت روابط و مناسبات سرمایه‌داری قرار گرفت و‬ ‫مزارع مکانیکی‪ ،‬کشت و صنعت و‪ ...‬به‌وجود آمد‪ .‬در نهايت مجموعه‌اي‬ ‫‌از سياست‌هاي توسعه خطي موجب بروز شكاف‌ها و ناهنجارهاي‬ ‫اجتماعي شد و در اين ميان اسالم به عنوان گفتمان هويت‌ساز‬ ‫توانست نيروهاي اجتماعي را بسيج كند‪.‬‬ ‫‪43‬‬
‫از سرگشتگي عصر پهلوي تا همبستگي انقال ب‬ ‫روحانيون انقالبي چگونه گروه‌هاي اجتماعي را بسيج كردند؟‬ ‫‪1‬‬ ‫مصطفي شوقي‬ ‫پرونده‌ويژه‬ ‫ش��اه عباس صف��وی وقت��ی اولی��ن قدم‌ه��ا را ب رای‬ ‫مدرن‌سازی ای ران برداشت که کشور در دوران عسرت خود به‬ ‫سر م ی‌برد‪ ،‬از نظر جغ رافیای سیاسی کشوری ملوک‌الطوایفی‬ ‫بود که س��نت و ع��رف در آن حکمرانی م ی‌ک��رد؛ صفویه‬ ‫دوران عطف تاریخ ای ران است‪ ،‬بازگش��تی به نوسازی اداری‬ ‫و تشکیالت هخامنشیان و فصل تازه‌ای در یکپارچه‌سازی‬ ‫ای ران بود‪ ،‬چه آنکه مردمان کشور پارس بیش از هر چیزی به‬ ‫آرامش اجتماعی و سیاسی نیاز داشتند تا در دوران ثبات خود‬ ‫به پیشرفت نیز برسند‪ .‬شاه عباس در تقاطع پ رتردد تاریخی به‬ ‫سر م ی‌برد که از یک سو مرزهای ای ران دستخوش تاخت و تاز‬ ‫ازبکان در شرق و ترکان عثمانی در غرب بود و در سوی دیگر‬ ‫در جنوب اولین حرکت‌های استعماری در حضور هلندی‌ها و‬ ‫پرتغال ی‌ها در خلی ج‌فارس در ح��ال ظهور بود که پیوند ای ران‬ ‫با دربار انگلستان باعث ش��د قدم بریتانیای کبیر در منطقه‬ ‫خلیج‌فارس محکم برداش��ته ش��ده و تاکنون نیز ادامه دارد‪.‬‬ ‫ش��اه صفوی اصفهان را نصف‌جهان ک��رد‪ ،‬عمارت‌های بی‬ ‫‌بدیلی را بنا کرد و صنعتگران اصفهانی ب رای سال‌ها پایتخت‬ ‫صنعت ای ران نیز بودند و شاه راهی ب رای ارتباط با دنیای بیرون‪،‬‬ ‫حتی وقتی ته ران در زمان قاجار از ده بزرگی در مجاورت ری به‬ ‫عنوان پایتخت ای ران انتخاب شد‪.‬‬ ‫قاجاریه را با توس��عه کاری نبود و اگ��ر حرکتی صورت‬ ‫م ی‌گرفت به صورتی فردی در زمان عباس میرزا ولیعهد ناکام‬ ‫و قائم‌مقام و امی ر‌کبیر برداشته شد‪ .‬ای ران شاید این شانس را‬ ‫نداشت که عباس میرزا تنها قاجاری مورد‌پسند تاریخ شاهش‬ ‫شود‪ ،‬این سردار یکه‌تاز همیشه ناکام قاجار اولین حرکت‌ها را‬ ‫در تبریز پایتخت والیت‌عهدی ای ران برداشت و گروهی را به‬ ‫فرنگ فرستاد‪ .‬تبریز در شمال غ ربی به این دلیل کانونی بود‬ ‫ب رای تجدد‌‌خواهی چه آنکه از یک س��و در شمال به روسیه‬ ‫تزاری و از س��وی دیگر در غرب دروازه اروپا از ملک عثمانی‬ ‫بود‪ .‬تبریز در خود قائم‌مقام فراهانی را دید و امیرکبیر را و هر‬ ‫دو فدای مدرن‌سازی ای ران شدند در رقابت با درباریان فاسد و‬ ‫عمدتا سنتی که قاعده زمانه را به توسع ‌ه ترجیح م ی‌دادند‪.‬‬ ‫ناصرالدین شاه اولین شاه ای رانی که به اروپا رفت گرچه‬ ‫مسحور شهر فرنگ شد اما تنها از اروپای صنعتی ظواهری را‬ ‫با خود آورد که بیشتر سرگرمی‌دربار بود تا رفاه عمومی‪ .‬نتیجه‬ ‫سفر شاه به فرنگ نه‌تنها کمکی به توسعه ای ران نکرد‪ ،‬بلکه‬ ‫با استق راض خارجی و دادن امتیاز‌های پ ی‌در‌پی ای ران را تا مرز‬ ‫کشوری فالکت‌زده بیرون برد‪ .‬از سوی دیگر رقابت کشورهای‬ ‫بزرگ روس��یه و انگلیس جناح‌های موجود را زیر بیرق روس‬ ‫و بیرق انگلیس برد‪ .‬با سفر روش��نفکران ای رانی به فرنگ و‬ ‫روزنامه‌نویس��ی‪ ،‬اولین موج مخالف‌خوانی با فساد حاکم بر‬ ‫ای ران آغاز شد‪ .‬گروهی از درباریان نیز چنین افکاری را در سر‬ ‫م ی‌پروراندند‪ ،‬گرچه وابستگی به انگلیس در این ماجرا محرز‬ ‫بود‪ .‬مظف رالدین ش��اه راه پدر را رفت‪ ،‬اما دیگر این ش��انس را‬ ‫نداشت که مانند او عیش و نوش را در ‪ 50‬سالگی و در سلطنت‬ ‫جشن بگیرد‪ ،‬اینجا بود که مشروطیت با حرکت علما ضد فساد‬ ‫رایج کشور و شعارهای آزادیخواهی روشنفکران آغاز شد تا شاه‬ ‫را مجبور سازد در بستر بیماری عدل مظفر را با فرمان تشکیل‬ ‫دارالشورا امضا کند‪.‬‬ ‫ای ران پس از مشروطیت گرچه سازمانی جدید یافت‪ ،‬اما‬ ‫پارلمانیسم ای رانی نیز نتوانست کشور را از مرز سقوط اقتصادی‬ ‫نجات دهد‪ .‬حرکت‌های اصالحی ب��رای امور مالیه ای ران نیز‬ ‫الیگارشی رایج در کشور و اشراف‌زدگی را از بین نبرد تا کودتای‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫‪44‬‬ ‫‪ 3‬اسفند که چهره‌ای جدید را به روی کار آورد‪ ،‬نظامی خشک و‬ ‫خشنی که با کمک روزنامه‌نویسی رادیکال‪ ،‬دولت مستعجلی‬ ‫کودتایی را به اصطالح‪ ،‬ضد‌فئودالیته و فساد رایج بنا کرد که‬ ‫در ابتدای اعالمیه آن آمده بود‪« :‬رضا حکم م ی‌کند‪ »...‬رضا‬ ‫میرپنج‪ ،‬رضاخان‪ ،‬حضرت اشرف و بعدها رضاشاه را م ی‌توان‬ ‫بعد از شاه عباس صفوی‪ ،‬شاهی دانست که سوداي توسعه در‬ ‫سر داشت؛ اما توسعه شتاب‌آلود او صورتی آمرانه به خود گرفت‬ ‫و به مثابه همان «رضا حکم م ی‌کند»‪ ،‬در‌آمد‪ .‬گرچه قدم‌های‬ ‫ابتدایی ب رای توس��عه ای ران در زمان رضاخ��ان درآمد‪ ،‬اما او با‬ ‫آنچه همراهی ای رانیان با اروپاییان در همه امور م ی‌پنداشت‬ ‫با فرمان کشف حجاب پا را به حریم عرفی و مذهبی جامعه‬ ‫گذاشت‪ .‬از نظر روش��نفکران طرفدار برنامه‌های مدرنسازی‬ ‫ای ران‪ ،‬مردم ای ران باید در همه ابعاد از فرق سر تا نوک پا فرنگی‬ ‫ش��وند و اینجا بود که مقاومت‌های عمومی ضد‌توسعه شاه‬ ‫شکل گرفت‪ .‬شاید به همین دلیل بود که وقتی پهلوی اول‬ ‫توسط روس و انگلیس کنار زده شد‪ ،‬حکم رضا نیز رفت و روند‬ ‫توسعه ای ران منفعل ماند تا نهضت‌ملی نفت که به عنوان نماد‬ ‫استقالل ای ران نزد ملت نمایان شد‪ ،‬گرچه بسیاری معتقد بودند‬ ‫که محمد مصدق به‌دنبال مدرنی زاسیون ای ران نبود‪ ،‬اما اولین‬ ‫حرکت ب رای خودکفايی ملی را به کارگیری امکانات و منابع‬ ‫ملی در جهت تولید و کار و پیشرفت کور م ی‌دانست‪ ،‬چه آنکه‬ ‫نفی استعمار از منابع ملی اولین راه ب رای رسیدن به پیشرفت‬ ‫عمومی بود‪ .‬شکس��ت نهضت‌ملی گرچه امری ناگوار ب رای‬ ‫رسیدن به اهداف توسع ه‌ای ای ران توسط نخبگان ملی بود‪ ،‬اما‬ ‫می راثی گرانبها را ب رای مخالف اصلی نهضت ملی نفت یعنی‬ ‫محمد‌رضا شاه گذاشت؛ آنجایی که با عدم بازگشت وضعیت‬ ‫نفت ای ران به ماقبل کودتا و قانون ملی شدن نفت‪ ،‬درآمدهای‬ ‫حاصل از فروش نفت کش��ور را افزایش داد‪.‬ش��اه اولین قدم‬ ‫به سوی توسعه را با آنچه انقالب س��فید مردم و شاه نامید‪،‬‬ ‫برداشت؛ ب ر‌اساس این اصول دوازده‌گانه انقالب سفید شرایط‬ ‫خاص اقتصادی‪ ،‬سیاس��ی و اجتماعی در ای ران به‌وجود آمد؛‬ ‫بخش کشاورزی از طریق اصالحات ارضی توسعه گسترده‌ای‬ ‫یافت و روابط و مناس��بات ارباب رعیتی در جه��ت روابط و‬ ‫مناسبات سرمایه‌داری قرار گرفت و مزارع مکانیکی‪ ،‬کشت‬ ‫و صنعت و‪ ...‬به‌وجود آمد‪.‬‬ ‫مقصود از ب رنامه اصالحات ارضی این بود که کشاورزان‬ ‫به دو گرو ‌ه دارای زمین و فاقد زمین تقس��یم شوند و شانس‬ ‫وحدت کشاورزان و دست‌زدن به یک انقالب دهقانی کاهش‬ ‫یابد‪ .‬در پایان اجرای این ب رنامه‪ ،‬اهداف این طرح تحقق نیافت‪،‬‬ ‫به صورتی که روز به روز وابس��تگی کشاورزی ای ران به خارج‬ ‫از کشور بیشتر م ی‌ش��د تا جایی که به ادعای منابع خارجی‬ ‫می زان واردات کشاورزی در فاصله سال‌های ‪ 1356‬تا ‪ 1357‬با‬ ‫افزایش ‪ 14‬درصدی رو به رو بوده است به صورتی که این نکته‬ ‫باورنکردنی در اصالحات ارضی محقق م ی‌شود که پیش از‬ ‫اصالحات ارضی‪ ،‬ای ران یکی از صادرکنندگان مواد غذایی بود‪.‬‬ ‫اصالحات ارضی وضعیت کشاورزان بدون زمین را که‬ ‫‪ 40‬تا ‪ 50‬درصد افراد روستایی را تشکیل م ی‌دادند‪ ،‬تغییر نداد‪.‬‬ ‫این عده مستاجرین زمین بودند که صرفا کار خود را در معرض‬ ‫فروش قرار م ی‌دادند و کارگران با حقوق ثابت یا موقتی بودند‪.‬‬ ‫بخش صنعت در این دوره با ب رنامه‌ها و طرح‌های گسترده‌ای‬ ‫که از طرف اقتصاد جهانی ارائه م ی‌ش��د تغیی رات وس��یعی‬ ‫را ش��اهد بود‪ .‬حمایت‌های همه‌جانبه دولت از این بخش از‬ ‫دهه ‪ 40‬به بعد افزایش یافت‪ .‬به تدریج رش��ته‌های صنعتی‬ ‫گوناگون با برخ��ورداری از حمایت‌ه��ای همه‌جانبه دولت و‬ ‫مشارکت‌مس��تقیم و غی ر‌مستقیم ش��رکت‌های انحصاری‬ ‫خارجی تاسیس شد‪ .‬صنایع اتومبی ل‌س��ازی و صنایع تولید‬ ‫رنگ‪ ،‬دارو‪ ،‬فرآورده‌های پتروشیمی‪ ،‬الستیک‪ ،‬رادیو و تلویزیون‬ ‫و غیره عرصه‌های مختلف فعالیت صنعتی در ای ران را تسخیر‬ ‫کردند‪ .‬در س��ال ‪ 1347‬رش��د صنعتی به ‪ 14‬درصد و در سال‬ ‫‪ 1352-3‬به ‪17‬درصد رسید و بیشتر واحدهای صنعتی از رشد‬ ‫باالیی برخوردار شدند‪ .‬در اواخر این دوره حدود دو میلیون نفر‬ ‫در واحدهای تولید صنعتی مش��غول به کار شدند و نسبت‬ ‫اش��تغال در بخش صنعت از ‪ 19/9‬درصد به ‪ 30‬درصد رسید‪.‬‬ ‫تولی دات صنعتی صنایع مصرفی از قبیل پارچه‌بافی‪ ،‬سیمان‬ ‫و قند چندین ب رابر افزایش یاف��ت‪ .‬تولیدات پارچه‌های نخی‬ ‫بین سال‌های ‪ 1338‬تا ‪ 1351‬به ‪ 7‬ب رابر رسید و به کشورهای‬ ‫همسایه نیز صادر شد‪.‬‬ ‫س��رمایه‌داری بی ن‌المللی همگام ب��ا دولت‪ ،‬موقعیت‬ ‫برتری را جهت کنترل بخش‌های کلیدی اقتصاد به دس��ت‬ ‫آورد‪ .‬بورژوازی وابس��ته نیز کاملا همبس��ته و تحت سلطه‬ ‫سرمایه‌داری بی ن‌المللی قرار داش��ت‪ .‬این طبقه متشکل از‬ ‫هزار خانواده ش��امل خانواده‌های اشرافی و درباری‪ ،‬صاحبان‬ ‫بانک‌های خصوصی و مراکز بازرگانی جدید‪ ،‬صاحبان صنایع‬ ‫و دست‌اندرکاران تجارت کش��اورزی بود‪ .‬ذی‌نفع‌های اصلی‬ ‫توسعه اقتصادی در دهه ‪ 40‬و ‪ 50‬س��رمایه‌داران بی ن‌المللی‬ ‫وابس��ته‌ای بودند که در پناه حمایت‌های دول��ت قادر بودند‬ ‫بر اقتصاد تس��لط یافته و سود کالنی به‌دس��ت آورند‪ .‬اینان‬ ‫اغلب با سرمایه نسبتا اندک خود چنان قدرتی یافته بودند که‬ ‫سرمایه عمومی و سایر امکانات را ب رای عرضه اتومبی ل‌های‬ ‫مونتاژ ش��ده و غیره به کار م ی‌گرفتند تا پیشرفت اقتصادی‬ ‫ای��ران را به نمایش گذاش��ته و طبق��ه وابس��تگان دولت را‬ ‫خوش��حال نگه‌دارند‪ ،‬ولی در عوض سود سرشاری را نصیب‬ ‫خود م ی‌کردند‪ .‬از طرف دیگر افزایش واردات به منظور پاسخ‬ ‫به تقاضاهای روزافزون و در نتیج��ه تغییر الگوی مصرف و‬ ‫عادت دادن مردم به استفاده از کاالهایی که امکان تولید آن در‬ ‫کشور موجود نبود‪ ،‬کل زندگی اقتصادی‪ ،‬اجتماع و فرهنگی‬ ‫ای ران را با انحصارات غ ربی پیوند داد تا آنجا که نه‌تنها ب رای به‬ ‫حرکت در‌آوردن چرخ صنایع‪ ،‬بلکه ب رای هرگونه فعالیتی اعم‬ ‫از تولیدی و خدماتی‪ ،‬نیازها از طریق واردات تامین م ی‌ش��د‪.‬‬ ‫اخبار و رویداده��ای بر جای مانده از رژیم ش��اه ش��دت این‬ ‫رشد نامتوازن موجود در مسائل فرهنگی و ضدیت با مذهب‬ ‫مردم‪ ،‬روحانیون را به عنوان بسیج کننده آحاد ملت ایران‬ ‫وارد کارزار سیاست کرد‪،‬مبارزه گروه‌های سیاسی و از همه‬ ‫مهمتر روحانیت به دلیل مذهبی بودن جامعه‪ ،‬مسیر مبارزه‬ ‫علیه شاه را با آموزه‌های سیاسی اسالم پیوند زد‬
‫بسيج اجتماعي عليه توسعه نامتوازن‬ ‫گفت‌وگوي مثلث با دكتر مهدي تقوي درباره آثار اجتماعي نوسازي رژيم پهلوي‬ ‫‪2‬‬ ‫دكتر مهدی تقوی‪،‬استاد صاحب کرسی اقتصاد دانشگاه عالمه طباطبایی است‪.‬در بین صاحبنظران اقتصادی‬ ‫از پيشكسوتان است و نظراتش را بر اساس فهم طرف مقابل مطرح م ی‌کند‪.‬استاد مهدی تقوی متولد نهم شهریور‬ ‫‪ 1324‬است‪.‬ليس�انس بازرگاني را از مدرس�ه عالي بازرگاني در س�ال‌های ‪،1342-45‬فوق‌ليس�انس مديريت را از‬ ‫پل ي‌تكنيك كينگستون انگلستان در سال‌های‪،1347-48‬فوق‌ليسانس بازرگاني را از دانشگاه بيرمنگام انگلستان‬ ‫در میانه سال های ‪ 1348-50‬و دكتراي اقتصاد را از دانشگاه تهران در سال ‪ 1362‬اخذ کرده است‪.‬با او در مورد توسعه‬ ‫آمرانه شاه و شرايط اقتصادي ايران در مسير توسعه پهلوي‌ها سخن گفتيم‪.‬‬ ‫مصطفي شوقي‬ ‫نوسازی آمرانه پهلوی‌ها چه شاخصه‌هایی داشت‬ ‫و آیا با شرایط آن روزگار ایران سازگار بود؟‬ ‫یعن�ی برنامه توس�عه ای�ران در زمان رضا ش�اه‬ ‫بیش�تر از اینکه تخصصی باش�د‪ ،‬متکی به نفر‬ ‫اول کشور بود؟‬ ‫‪ l‬زمانی که رضاخان به قدرت رس��ید‪ ،‬ای ران در واقع‬ ‫یک ده بزرگ بود ب��ه این معنا که فاق��د ابتداي ي‌ترین اصول‬ ‫صنعت ی‌شدن بود‪ .‬هیچ زیرساخت صنعتی نداشت‪ ،‬هیچ اتکای‬ ‫صنعتی نداش��ت و هیچ صنف صنعتی پویایی نداشت‪ .‬یک‬ ‫گروه صنعتگر در برخی شهرها وجود داشت که از ابتداي ي‌ترین‬ ‫امکانات صنعتی‌‌ش��دن و مدرنی زاس��یون بهره نبرده بودند‪.‬‬ ‫رضاخان در چنین شرایطی به‌دنبال صنعت ی‌شدن رفته بود‪.‬‬ ‫اما ای ران در آن زمان کشوری نفتی بود که از صنعت‬ ‫نفت بهره مالی م ی‌برد‪.‬‬ ‫‪ l‬نفت دست انگلیس��ی‌ها بود و ای ران ی‌ها هی چ‌کاره‬ ‫بودند‪ ،‬هرسال چند درصدی پول م ی‌دادند‪ ،‬بدون اینکه می زان‬ ‫استخراج آن مشخص باشد‪ .‬ما چون داریم خطی جلو م ی‌رویم‬ ‫در مورد توسعه آمرانه رضاخان م ی‌گفتید‪...‬‬ ‫‪ l‬بله؛ این ده بزرگ به سوی صنعت ی‌شدن رفت‪ ،‬اما‬ ‫کاش به ش��کلی که رضاخان آن را برد‪ ،‬حرکت نم ی‌کرد‪ .‬در‬ ‫تعریف اولی که از توسعه ارائه کردم مشخص شد که توسعه‬ ‫اقتصادی پدی��ده‌ای از جنب ه‌های کم��ی و کیفی اقتصادی‪،‬‬ ‫اجتماعی سیاس��ی‪ ،‬علمی‌ و فرهنگی اس��ت‪ .‬ح��اال اينكه‬ ‫رضاخان این‌گونه عمل کرد‪ ،‬پاسخ خیر است‪ .‬من هنوز مانده‌ام‬ ‫با کدام تئوری جاده چالوس و راه‌آهن جنوب به شمال ساخته‬ ‫شده است‪ ،‬چه آنکه تنها با زور و به‌صورت آمرانه این پروژه به‬ ‫اتمام م ی‌رس��د‪ .‬همان‌طور که گفتم رضا‌خان در شرایطی به‬ ‫حکومت رسید که تنها حرکت به سوی توسعه را امیرکبیر چند‬ ‫سال قبل و با تاس��یس دارالفنون استارت زده بود‪ .‬نه آموزش‬ ‫درستی بود و نه بهداشت و نه زی ر‌ساخت‌های اقتصادی موجود‬ ‫بود؛ یک جامعه کاملا سنتی که ناگهان در ‪ 1313‬و با تدبیری‬ ‫آمرانه به سوی توسعه قدم ب ر‌م ی‌داشت‪ .‬بیمارستان‌ها ساخته‬ ‫ش��د و مراکز اداری ش��کل گرفت‪ .‬از نظر فرهنگی به مردم‬ ‫موضوعاتی مثل كشف حجاب تحمیل شد‪ .‬باتوجه به همان‬ ‫نکته‌ای که در مورد جنب ه‌های توس��عه اقتصادی‪ ،‬اجتماعی‬ ‫سیاسی‪ ،‬علمی‌و فرهنگی عرض کردم توسعه آمرانه رضاخان‬ ‫هی چ‌گاه نتوانست از نظر کمی و کیفی متوازن باشد‪ .‬از سوی‬ ‫دیگر خارج ی‌ها پا به عرصه ساخت‌وس��از گذاش��تند و البته‬ ‫متخصصان خارجی صنعت ای ران را بنا کردند‪ ،‬اما باز هم می زان‬ ‫صنعت ی‌شدن ای ران نسبت به سابقه صنعتی دیگر کشورها‬ ‫باال نبود‪ .‬از سوی دیگر در همسایگی ای ران‪ ،‬افغانستان چیزی‬ ‫شبیه ای ران بود که البته داش��تن نفت و مدرن‌شدن بین ما با‬ ‫آنها فاصله انداخت‪.‬‬ ‫پرونده‌ويژه‬ ‫‪ l‬این س��وال مهمی‌است و من تش��کر م ی‌کنم از‬ ‫هفته‌نامه مثلث که به این‌گونه موضوعات تاریخی م ی‌پردازد‪،‬‬ ‫چه آنکه خط رسم توسعه ای ران ریشه در گذشته‌مان دارد‪ .‬وقتی‬ ‫ما از توسعه سخن م ی‌گوییم باید چند مفهوم را در نظر بگی ریم‬ ‫که یکی از مهمترین آنها «رش��د اقتصادی» اس��ت‪ .‬تعریف‬ ‫کالسیک رشد اقتصادی را باید با دقت مورد بررسی قرار دهیم‬ ‫و نسبت آن را با توسعه در نظر بگیریم‪ .‬رشد اقتصادی صرفا‬ ‫پدیده کمی است؛ ولی توس��عه اقتصادی پدیده‌ای مرکب از‬ ‫جنب ه‌های کمی و کیفی اقتصادی‪ ،‬اجتماعی‪ ،‬سیاسی‪ ،‬علم ی‌‬ ‫و فرهنگی است‪ .‬رشد اقتصادی بدون توسعه اقتصادی کاملا‬ ‫میسر‪ ،‬ولی تصور توسعه اقتصادی بدون رشد اقتصادی دشوار‬ ‫است‪ .‬وجود رشد اقتصادی و افزایش درآمد سرانه واقعی جامعه‪،‬‬ ‫شرط اساسی توسعه اقتصادی است‪ ،‬توسعه اقتصادی مرحله‬ ‫پیشرفته‌تری از رشد اقتصادی است که معرف دگرگون ی‌های‬ ‫همه‌جانبه در ترکیب تولید و تخصیص منابع در بخش‌های‬ ‫مختلف اقتصادی کش��ور اس��ت و از همه مهم تر توس��عه‬ ‫اقتصادی‪ ،‬صرفا یک تحول اقتصادی نیس��ت؛ بلکه همراه‬ ‫و هماهنگ با س��ایر تحوالت سیاسی‪ ،‬فرهنگی و اجتماعی‬ ‫است‪ .‬اما در مورد سوال شما‪ ،‬شاخصه‌های توسعه رضاخانی با‬ ‫محمد‌رضا شاه متفاوت است‪ .‬گرچه هر دو آمرانه است‪ ،‬اما به‬ ‫دالیل زیاد این دو متفاوت از هم هستند‪ .‬اوال به شخصی ت‌ها‬ ‫ب ر‌گردیم‪ .‬رضاخان یک نظامی به تمام معنا بود که نظام ی‌گری‬ ‫را در تمام حوزه‌هاي صنعت‪ ،‬اقتصاد‪ ،‬فرهنگ و سیاست بدون‬ ‫در نظر گرفتن شرایط موجود اجرا م ی‌کرد؛ یعنی یک قدرت‬ ‫اجرا داشت که با هر وسیله‌ای توجی ه‌پذیر بود‪ ،‬باید م ی‌شد و‬ ‫امر شاه بر هر امری ارجحیت داشت‪ .‬اما محمد‌رضا یک بچه‬ ‫لوس و بیخودی بود که حتی از خواهر دوقلوی خود اشرف از‬ ‫نظر شخصیتی پایی ن‌تر بود و قدرت اجرای امور را نداشت‪.‬‬ ‫به این نکته نپردازیم بهتر اس��ت‪ ،‬اما الزم اس��ت بگویم که‬ ‫اقتصاد پایه‌ریزی شده بر مبنای نفت در همه دوران‌ها باعث‬ ‫شده ما در سیاست‌گذاری‌هایمان نادرست عمل کنیم‪ .‬ذخایر‬ ‫نفت و گاز م ی‌توانست کمک شایانی به پیشرفت ما در اقتصاد‬ ‫داشته باشد‪ ،‬اما سیاست بد‪ ،‬تنبلی‪ ،‬بازدهی پایین‪ ،‬عدم توانایی‬ ‫در تولید علم و توسعه تکنولوژی مهمترین عوامل ضعف ما‬ ‫در اقتصاد بود‪.‬‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫وابستگی را به خوبی نشان م ی‌دهد‪ .‬به عنوان مثال کارخانه‬ ‫ارج با هشت هزار کارگر در س��ال ‪ 1356‬به علت نداشتن پیچ‬ ‫متوقف م ی‌شود‪ .‬در این مورد همچنین م ی‌توان به خبر یکی‬ ‫از روزنامه‌های آن زمان (رستاخیز) در تاریخ تیرماه ‪ 1357‬اشاره‬ ‫کرد‪ .‬در این خبر آمده است‪« :‬متاسفانه در وضع کنونی باید‬ ‫مرغ را ب��ا قیمت گزاف ب رای تولید تخم مرغ و جوجه‌کش��ی‬ ‫از خارج وارد کنیم‪ .‬مرغ مادر گوش��تی را در ش��رایط کنونی‬ ‫نم ی‌توانی��م در ای ران تولی��د کنیم‪ .‬ب رای تغذی��ه این مرغ‌ها‬ ‫‪ ‌70‬درصد غذای طیور را باید از خارج کش��ور وارد کنیم‪ .‬البته‬ ‫با این همه وارد‌کردن‌ها ب رای اداره ای��ن صنعت‪ ،‬تکنولوژی‬ ‫الزم و نیروی انس��انی نداریم‪ .‬یعنی طبق استاندارد معموال‬ ‫ب رای هر دو هزار واحد دامی‌به یک دامپزشک نیازمندیم‪ ،‬ولی‬ ‫در ای ران متاسفانه ب رای هر ‪ 43196‬واحد دامی‌یک دامپزشک‬ ‫وجود دارد‪ ».‬در آن سال‌ها مبلغ زیادی جریمه به کشت ی‌هایی‬ ‫پرداخت ش��د که در خلی ج‌ف��ارس به علت نب��ود امکانات و‬ ‫تجهی زات تخلیه بار در انتظار باراندازی مانده بودند‪ .‬در اینجا‬ ‫بود که شکاف اصلی رخ داد؛ ناکارآمدی اقتصادی رژیم پهلوی‬ ‫به‌گونه‌ای بود که بسیاری از محققان و نویسندگان آن را علت‬ ‫اصلی سقوط رژیم دانسته‌اند‪.‬‬ ‫از اواس��ط دهه ‪ 50‬رشد و توس��عه اقتصادی ناموزون و‬ ‫ناهماهنگ و دگرگونی سرس��ام‌آور بخش‌های اقتصادی و‬ ‫تاثیرپذیری از اقتصاد جهانی چهره نامطلوب خود را نش��ان‬ ‫داد‪ .‬به‌رغم تبلیغات رژیم ش��اه در زمینه دستاوردهای عظیم‬ ‫اقتصادی‪ ،‬واقعیات خب��ر از ناکام ی‌ اقتصادی م��ی‌داد‪ .‬این‬ ‫ناکام ی‌ها در اواخر عمر رژیم نمود بیشتری داشت و این در واقع‬ ‫ناپایداری رشد اقتصادی سال‌های قبل از بحران اقتصادی را‬ ‫که ناشی از رشد ب ی‌رویه قیمت نفت بود نشان م ی‌داد؛ حتی‬ ‫در طول ب رنامه پنجم ‪ 1352-1357‬که به علت افزایش قیمت‬ ‫نفت‪ ،‬رشد اقتصادی افزایش یافته بود و تفکر حرکت به سوی‬ ‫دروازه‌های تمدن بزرگ در ذهن شاه شکل گرفته بود‪ ،‬می زان‬ ‫برخورداری از رش��د اقتصادی ب رای همه یکسان نبود و این‬ ‫نوع توسعه‪ ،‬دوگانگی اقتصادی بین بخش سنتی و مدرن را‬ ‫افزایش داده بود‪ .‬در بخشی از طرح‌های این دوره تاسیسات‬ ‫صنعتی مدرن قرار داشت که در کنار بخش سنتی اقتصاد بنا‬ ‫شده بود‪ .‬بحران‌های اقتصادی در اواخر رژیم شاه و مخصوصا‬ ‫به‌دنبال کاهش بهای نفت و ناکارآمدی دولت‪ ،‬زمینه سقوط‬ ‫آن را فراهم کرد‪ .‬دولت ب رای تامین بودجه ب رنامه‌ها و طرح‌های‬ ‫اقتصادی با مش��کالت زیادی روبه‌رو ش��د‪ .‬ت��ورم و کمبود‬ ‫بعضی از اقالم غذایی از تبعات بحران اقتصادی بود‪ .‬رش��د‬ ‫ب ی‌رویه قیمت خدمات ش��هری و افزایش هزینه زندگی که‬ ‫از پیامدهای تمرکز توسعه در ش��هرها و مهاجرت ب ی‌رویه و‬ ‫فساد اقتصادی بود‪ ،‬موجبات نارضایتی بخش‌های وسیعی از‬ ‫جامعه را فراهم کرد‪ .‬سیاست رفاهی رژیم با کاهش درآمدهای‬ ‫نفتی به بن‌بست رسید‪.‬در کنار بن‌‌بس ت‌های اقتصادی شاه‪،‬‬ ‫ب ی‌توجهی به نخبگان و از همه مهمتر رشد نامتوازن اقتصادی‬ ‫در کنار موضوعات فرهنگی و اجتماعی‪ ،‬جامعه را دچار از هم‬ ‫گسستگی یا ب ر‌اس��اس تئوری دورکیم دچار آنومی‌ساخت‪.‬‬ ‫رشد نامتوازن موجود در مسائل فرهنگی و ضدیت با فرهنگ‬ ‫و مذهب مردم‪ ،‬روحانیون را به عنوان بسیج کننده آحاد ملت‬ ‫ای ران وارد کارزار سیاس��ت کرد‪،‬مبارزه گروه‌های سیاسی و از‬ ‫همه مهمتر روحانیت به دلیل مذهبی بودن جامعه‪ ،‬مس��یر‬ ‫مبارزه علیه ش��اه را با آموزه‌های سیاسی اس�لام پیوند زد تا‬ ‫جایی که اسالم انقالبی منشا‌گرفته از آموزه‌های دینی دست‬ ‫و پای رژیم را ب رای ضدیت با مبارزان بست‪ ،‬چه آنکه مذهب‬ ‫در تار و پود مردم ای ران به صورت س��نتی نشسته بود و رژیم‬ ‫نم ی‌توانس��ت همانند ‪ 28‬مرداد مدعی شود که مملکت به‬ ‫دست کمونیس��ت‌ها م ی‌افتد‪ .‬توس��ع ه‌ای که از شاه عباس‬ ‫صفوی ش��روع ش��د و تا محمد رضای پهلوی رسید‪ ،‬گرچه‬ ‫دارای فراز و نشی ب‌های زیادی است‪ ،‬اما ثابت شد که توسعه‬ ‫آمرانه هیچ‌گاه در این کشور موفق نیست؛ چه آنکه از پس آن‬ ‫بحرانی بیرون م ‌‬ ‫یزند‪g .‬‬ ‫محم د‌رضا شاه چطور بود؟‬ ‫‪ l‬حاال رضا ش��اه این طوری بود‪ ،‬اما محمد‌رضا یک‬ ‫چیز متضاد ب��ود‪ .‬گفتم که خواهرش ب��ا جرات‌تر از خودش‬ ‫بود‪ .‬او ش��ان س‌های زیادی داش��ت که م ی‌توانست درست‬ ‫عمل کن��د؛ یکی اینکه نفت ملی ش��د‪ ،‬گرچ��ه او مخالفت‬ ‫م ی‌کرد و مص��دق قهرمان بود و ش��اه به همی��ن خاطر از‬ ‫او بدش م ی‌آم��د و دوم اینک��ه نفت ی��ک دالری ای ران یک‬ ‫دفعه شد هش��ت دالر و بعد باالتر هم رفت و اپک تاسیس‬ ‫ش��د و در نتيجه پول به کش��ور س��رازیر ش��د‪ .‬ش��اه شروع‬ ‫کرد به خرج‌ک��ردن و خارج ی‌ه��ا زی ر‌س��اخت‌های صنعتی‬ ‫ای��ران را پ ی‌ریزی کردن��د؛ صنایع فوالد و ذوب‌آهن توس��ط‬ ‫شوروی‌ها س��اخته ش��د و نفت در دست کنسرس��یوم قرار‬ ‫گرفت‪ ،‬پاالیش��گاه‌ها ساخته ش��د و کارخانه اتومبی ل‌سازی‬ ‫به وجود آمد و ای ران به سوی صنعت ی‌ش��دن حرکت کرد‪ .‬در‬ ‫‪45‬‬
‫این شرایط شاه ش��ان س‌های بزرگ کش��ور را از دست داد‪ .‬او‌‬ ‫ب ی‌عرضه بود و سیاست نامناسبی را در پیش گرفت‪ .‬سیستم‬ ‫او نیز فاسد بود‪ ،‬وزرا‪ ،‬نخس ت‌وزیر‪ ،‬مجلس ی‌ها‪ ،‬طبقه اشراف‬ ‫و حاکمیت دور او جمع شدند و خود بزرگ‌بینی شاه را بیشتر‬ ‫و بیشتر کردند‪.‬‬ ‫اگر نگاه�ی به تاریخ بیندازیم س�ال‪ 1332‬کودتا‬ ‫شد‪ ،‬س�ال ‪ 1341‬اصالحات ارضی صورت گرفت‪،‬‬ ‫در سال ‪ 1350‬بودجه انبس�اطی ارائه شد و سال‌‬ ‫‪ 1356‬هم آغاز تحوالت انقالب بود‪ .‬این مس�ائل‬ ‫چه تاثیری در بروز انقالب داشت؟‬ ‫‪ l‬این سوال بسیار خوب و مهمی‌است‪ .‬شاه نتوانست‬ ‫تحوالت پی��ش روی ای ران را هماهنگ کند‪ .‬سیاس��ت‌های‬ ‫ناشایست ش��اه در حوزه‌های مختلف باعث بروز نارضایتی‬ ‫شد‪ .‬سیستم فاسد در بروز بحران‌های بعدی به‌شدت دخالت‬ ‫داش��ت‪ .‬اط رافیان او با ایجاد ش��بکه‌های متعدد فساد اداری‬ ‫بخش‌های مختلف کشور را به تیول خود تبدیل کرده بودند و‬ ‫این به آن معنا نیست که وی مطلع از اقدامات آنها نبود‪ .‬همین‬ ‫ی مثل عدالت‬ ‫مسائل باعث شد نارضایتی عمومی در مفاهیم ‌‬ ‫شکل گیرد‪ ،‬گروه‌های چپ مذهبی یا غیرمذهبی به شکل‬ ‫سلبی با سیاست‌های شاه برخورد کردند‪ .‬صحبت از این بود‬ ‫که باید منابع کشور به صورت عادالنه بین مردم پخش شود‪،‬‬ ‫در حالی که منافع آن به سوی جیب گروهی خاص م ی‌رفت‪.‬‬ ‫شاخصه‌های توس�عه ش�اه چه بود؟ او سخن از‬ ‫«به سوی تمدن مدرن» گفته بود؟‬ ‫پرونده‌ويژه‬ ‫‪ l‬بله‪ ،‬رس��یدن به دروازه‌های تمدن در برنامه‌های‬ ‫چهارم و پنجم ش��اه وجود داشت‪ .‬از س��وی دیگر کارتل‌ها و‬ ‫شرکت‌های انگلیسی‪ ،‬آمریکایی و ش��رکت‌های اروپایی با‬ ‫س��رمایه‌گذاری در حوزه‌های بزرگ زی ربنایی‪ ،‬اقتصاد ای ران را‬ ‫به سوی غرب حرکت م ی‌دادند‪ .‬جز همان استثنای ذوب‌آهن‬ ‫اصفهان که شوروی‌ها ساختند‪ ،‬مابقی زیرساخت‌های کشور‬ ‫غ ربی بود‪ .‬در کنار این ب رنامه‌ها نقش انگل‌های اقتصادی که‬ ‫پورسانت‌بگیرهای سازمان ب رنامه و وزارتخانه‌ها و دربار بودند‪،‬‬ ‫در جای خود محفوظ بود که با مصدق قابل قیاس نبودند‪ .‬من‬ ‫روانشناس نیستم‪ ،‬اما شاه با بزرگنمایی ذهنی و توهمی‌که‬ ‫داشت پول کشور را نابود کرد‪ ،‬فکر غلط او مهمترین مانع در‬ ‫جهت توسعه بود‪ .‬در این سال‌ها متوسط درآمد اضافه بر تولید‬ ‫افزایش یافته بود و مردم با تغییر رویه در زندگی کمی توسعه‬ ‫یافته بودند‪ ،‬اما این مفهوم کامل توسعه در جنب ه‌های کمی و‬ ‫کیفی سیاسی‪ ،‬اقتصادی‪ ،‬فرهنگی و اجتماعی نبود‪ .‬در واقع‬ ‫شمایلی از توسعه در ای ران در حال کشیده‌شدن بود‪.‬‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫نقش اصالحات ارضی در توس�عه ایران چه بود‪،‬‬ ‫بسیاری اعتقاد داشتند اصالحات ارضی اولین گام‬ ‫شاه به سوی توسعه بود؟‬ ‫‪ l‬اصالحات ارضی نخس��تین اصل منشور انقالب‬ ‫شاه و مردم بود‪ .‬طبق آمار پیش از اصالحات ارضی ‪ ۵۰‬درصد‬ ‫از زمی ن‌های کشاورزی در دست مالکان بزرگ بود‪ ۲۰ .‬در‌صد‬ ‫متعلق به اوقاف و در دس��ت روحانیون و ‪ ۱۰‬درصد متعلق به‬ ‫محمدرضا پهلوی و ‪ ۲۰‬درصد باقیمانده به کش��اورزان تعلق‬ ‫کزاده هستم‪ .‬در ده خودمان که پدربزرگ‬ ‫داشت‪ .‬من خودم مال ‌‬ ‫و جد ما زمیندار بودند‪ ،‬آنها کار نم ی‌کردند و تنها بهره مالکانه‬ ‫را استفاده م ی‌کردند‪ .‬در همین ده خودمان نصف زمی ن‌ها را‬ ‫گرفتند و پادگان زدند و نصف دیگر را به پول کمی از ما خریدند‪.‬‬ ‫شاه با ش��عار عدالت اجتماعی این کار را کرد‪ .‬من بخشی از‬ ‫کتاب «زمین و انقالب در ای ران» را ب رای شما بخوانم‪« :‬تاثی رات‬ ‫ب رنامه اصالحات ارضی گرچه به شکلی اساسا محدود‪ ،‬تایید‬ ‫مالکیت زمین ب رای زمینداران غیرکشاورز‪ ،‬امکان مالک شدن‬ ‫زارعان سهم‌بر و تثبیت موقعیت اجتماعی کارگران کشاورز یا‬ ‫برزگران به مثابه کشاورزان فاقد زمین بود‪ ،‬اما اصالحات ارضی‬ ‫خصلت اصلی نظام کشاورزی قبلی‪ ،‬یعنی نظامی را که در آن‬ ‫اقلیت مالک با استثمار اکثریت روستانشین از کار کشاورزی‬ ‫سود م ی‌برد‪ ،‬تغییر نداد‪ .‬البته ترکیب گروه دوم همچون پیامد‬ ‫‪46‬‬ ‫مستقیم سیاست‌های تقسیم اراضی حکومت‪ ،‬تغییر یافت‪.‬‬ ‫به‌طور مشخص‪ ،‬تعدادی از اربابان سابق از این نظام به‌طور‬ ‫کلی حذف ش��دند و جای آنان را اقلیتی از کشاورزان که ‪10‬‬ ‫هکتار زمین بیش از آن دریافت کرده بودن��د و نیز بورژوازی‬ ‫دهقانی (تجار خوش‌نش��ین) گرفتند‪ .‬این هر دو گروه را باید‬ ‫بخشی از نخبگان جامعه روستایی دانست که از ایجاد روابط‬ ‫استثماری با اکثریت روستانشینان‪ ،‬شامل زارعان معیشتی و‬ ‫کارگران کشاورز فاقد زمین‪ ،‬سود م ی‌بردند‪».‬‬ ‫در واقع کوچک کردن زمی ن‌ها و تکه‌تکه‌کردن آنها و‬ ‫استفاده نادرست از ابزار مکانیکی نتوانست این اصالحات را‬ ‫به جایی برساند‪ ،‬اما اگر به درستی اجرا م ی‌شد‪ ،‬م ی‌توانست‬ ‫نقش مناسبی را در توسعه متوازن ای ران ایفا کند‪.‬‬ ‫ب ه‌هر حال ایجاد‌ب ی‌ثباتی در صنعت کش�اورزی‬ ‫و کوچ کشاورزان به ش�ه ر‌ها طبقه‌ای از کارگران‬ ‫روزمزد ب�دون تخصص را ایجاد ک�رد که قرار بود‬ ‫در صنعت عمدتا مونتاژ ایران کاری انجام دهند‪.‬‬ ‫‪ l‬این درست است‪ ،‬اینها تنها کشاورز بودند و آن هم‬ ‫فقی ر‪ .‬از سوی دیگر جمعیت در حال افزایش بود و افزایش آن‬ ‫با رشد و ظرفی ت‌های تولید کشور همراه نبود‪ ،‬ظرفی ت‌هایی‬ ‫ایجاد شده بود‪ ،‬دیگر ای ران آن ده بزرگ نبود اما متوازن با رشد‬ ‫و توسعه کشور هم نبود‪ ،‬در کنار این نیروی کار اتحادیه‌های‬ ‫کارگری هم ب رای احقاق حقوق آنها وجود نداشت‪ ،‬گرچه از نظر‬ ‫معیشتی با گذشته خود فرق کرده بودند‪ ،‬اما عدالت اجتماعی‬ ‫حلقه مفقوده مطالب��ات عمومی از رژیم ب��ود‪ .‬اینجا بود که‬ ‫ماجرای اصلی شکل گرفت‪.‬‬ ‫آقای دکتر! توس�عه خطی ش�اه و اقدامات او ذیل‬ ‫انقالب ش�اه و مردم ک�ه مبنای اصل�ی حرکت به‬ ‫س�وی تمدن بزرگ ب�ود چ�ه تاثیری در بس�یج‬ ‫طبقات اجتماع�ی علیه رژيم ش�اه داش�ت؛ این‬ ‫همان ماجرایی است که شما م ی‌گویید؟‬ ‫‪ l‬افتراق از همان موضوع عدالت اجتماعی ش��کل‬ ‫گرفت‪ ،‬ضمن اینکه مفاهیم دیگر از جمله مذهب و تاثی رات‬ ‫آن وجود داشت‪ .‬رهبری انقالب یعنی امام خمینی(ره) نیز با‬ ‫تفکر مذهبی از تضادهای موجود فرهنگی که رژیم به‌وجود‬ ‫آورده بود بهره برد‪ .‬در واقع شرایط موجود ب رای بسیج نیروهای‬ ‫اجتماعی ضد‌شاه مهیا شده بود‪ .‬رژیم نیز ضد‌مذهب بود و با‬ ‫مضامین مذهبی سر ناسازگاری داشت‪ .‬از سوی دیگر ایجاد‬ ‫طبقات جدید اجتماعی در حکومت پهلوی فضا را ب رای بسیج‬ ‫افکار عمومی ایجاد کرده بود‪.‬‬ ‫ش�ما از طبقات اجتماعی گفتید؛ این طبقات چه‬ ‫رابطه‌ای با انقالب آینده داشتند؟‬ ‫‪ l‬جامعه ای رانی ذاتا جامع ه‌اي سنتی بود که با روند‬ ‫نوسازی پهلوی‌ها به سوی مدرن شدن سوق داده شد‪ .‬طبقه‬ ‫بورژوازی و طبقه پایین‪ ،‬گروهی را با‌عنوان طبقه متوسط با‬ ‫همین روند توسع ه‌ای کم‌کم شکل داد‪ .‬طبقه پایین تکلیفش‬ ‫با خودش مش��خص بود؛ دارای گرایش‌های عمیق مذهبی‬ ‫که البته با روند توسع ه‌ای ش��اه و تحول ساختار اداری کمی‬ ‫نو شده بود‪ ،‬اما در ماهیت سنتی بود‪ .‬شکاف طبقاتی موجود‬ ‫با نارضایتی از سیستم فاسد شاه و عمالش و‌ب ی‌عدالت ی‌های‬ ‫اجتماعی و البته مسائل ضد‌مذهبی حکومت هم سازگاری‬ ‫یافت و توسط روحانیون و گروهای سیاسی از جمله گروه‌های‬ ‫چپ شکل انقالبی یافت‪.‬‬ ‫اگ�ر بخواهی�م موض�وع را جم ع‌بندی کنی�م آیا‬ ‫م ی‌توان ای�ن گونه نتیج ه‌گیری ک�رد که جامعه‬ ‫س�نتی ایران ب�ا توس�عه آمرانه ش�اه به س�وی‬ ‫دروازه تمدن(مدرنیزاس�یون) دچار آنومی‌(از هم‬ ‫گسستگی) شد؟‬ ‫‪ l‬بله‪ ،‬همان طور که گفتم اینجا یک جای کار لنگ‬ ‫م ی‌زد‪ ،‬افتراق و جدایی در جامعه شکل گرفته بود‪ .‬جوانان با‬ ‫خواندن کتاب‌های شریعتی سخنران ی‌های امام خمینی (ره)‬ ‫راه را به سوی انقالبی شدن طی م ی‌کردند‪ .‬در عین توسعه و‬ ‫شکل‌گیری فضای جدید‪ ،‬پول زیاد و رشد اقتصادی اما جامعه‬ ‫از مساله‌ای رنج م ی‌برد‪ .‬گویی این توس��عه‪ ،‬متوازن با دیگر‬ ‫ملزومات جامعه حرکت نکرده ب��ود‪ .‬گفتم که مبنای کمی و‬ ‫کیفی در توسعه ش��اه رعایت نشد؛ توسعه اقتصادی هم تراز‬ ‫ی و فرهنگی حرکت نکرده‬ ‫با توسعه اجتماعی‪ ،‬سیاسی‪ ،‬علم ‌‬ ‫بود‪ .‬ای ران از دهي بزرگ به کشوری به سوی توسعه در حرکت‬ ‫بود‪ ،‬اما از نظر طبیعی با مشکالت و گسس ت‌های اجتماعی‬ ‫روبه‌رو شده بود‪ .‬حکومت به سوی توسعه آمرانه از رضاخان تا‬ ‫محمد‌رضا‪ ،‬باعث سرعت رشد اقتصاد ای ران شده بود‪ ،‬اما مردم‬ ‫مطالبات دیگری را طلب م ی‌کردند‪.‬‬ ‫و س�وال آخر؛ ش�ما از بس�یج طبقات اجتماعی‬ ‫گفتید‪ .‬م ی‌ت�وان گفت ک�ه این نتیج�ه طبیعی‬ ‫توسعه آمرانه شاه بود؟‬ ‫‪ l‬بله‪ .‬به هر حال یکی باید این بحران به وجود آمده‬ ‫را رهبری م ی‌کرد و به آن سمت‌وسو م ی‌داد‪ .‬جامعه مذهبی‪،‬‬ ‫روحانیت انقالبی را م ی‌خواهد ب رای رهبری‪ .‬از حسینیه ارشاد‬ ‫تا مسجد هدایت‪ ،‬از شریعتی تا طالقانی و البته گروه‌های چپ‬ ‫در دانش��گاه‌ها؛ این‌گونه بود که توسعه شاه به سوی انقالب‬ ‫ختم شد‪g .‬‬
‫انقالب عليه گفتمان باستانگرايي‬ ‫‪3‬‬ ‫تو‌گو با دکتر‌حسین احمدی درباره شكاف‌هاي حاصل از نوسازي آمرانه محمدرضا شاه پهلوی‬ ‫گف ‌‬ ‫دکتر حسین احمدی‪ ،‬مولف آثار متعدد در حوزه تاریخ تحوالت معتقد است که بسیاری از صاحب‌نظران و علمای علوم‬ ‫اجتماعیبراینباورندکهبایدتوسعهراجریانیچند‌بعدیدانست‪،‬اینتوسعهمستلزمتغییراتاساسیدرساختاجتماعی‪،‬‬ ‫طرزتلقیعمومیونهادهایملیونیزتسریعرشداقتصادی‪ ،‬کاهشنابرابریوریشه‌کن کردن فقرمطلقاست‪.‬ویدرباره‬ ‫توسعه دوران محمدرضا شاه و ارتباط آن با بروز انقالب اسالمی ایران می‌گوید‪« :‬ایدئولوژی رایج نوسازی دولت پهلوی دوم‬ ‫یعمرانوتوسعهدراینفضاموضوعیصرفاعلمی‬ ‫یبودوبرهمینمبنانیزبرنامه‏ها ‏‬ ‫مبتنی‌‌برتکنوکراسییامهندسیاجتماع ‏‬ ‫‌و فنی قلمداد می‌شدند‪ ».‬مشروح گفت‌وگو با دکتر احمدی را می‌خوانیم ‪.‬‬ ‫زهره سعیدی‬ ‫نوسازی آشکار محمدرضا ش�اه ذیل برنام ه‌های‬ ‫توسعه خطی چه نقشی در بروز انقالب اسالمی‬ ‫ای�ران ایفا ک�رد و مفهوم توس�عه خط�ی به چه‬ ‫معناست؟‬ ‫بر این اساس توس�عه مورد نظر شاه چه نقشی‬ ‫در ساخت طبقات اجتماعی در ایران ایفا کرد؟‬ ‫پرونده‌ويژه‬ ‫‪ l‬در آستانه آخرین ماه‌های پیش از انقالب اسالمی‬ ‫و حتی در س��ال‌های ‪ 56‬ت��ا ‪ 57‬تورم سرس��ام‌آوری به ویژه‬ ‫در ش��هرهای بزرگ به وجود آمد به‌طوری ک��ه می زان کرایه‬ ‫بهای خانه‌ها چهل تا پنجاه درص��د افزایش یافت‪ .‬متولیان‬ ‫تکنولوژی که شامل مهندسان و مستشاران بودند با وضعیت‬ ‫مالی مناسب فاصله طبقاتی با س��ایر مردم به‌وجود آوردند‪.‬‬ ‫البته این تکنولوژی در همه شهرها و مناطق به‌طور یکسان‬ ‫منتقل و منتش��ر نش��د‪ ،‬بلکه در ش��هرهای بزرگ با نوعی‬ ‫مصرف‌گرایی کاذب همراه شد‪ .‬افراد تحصیلکرده دبیرستانی‬ ‫و دانشگاهی جذب این تکنولوژی و لوازم مدرن شده و افراد‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫‪ l‬قبل از هر چیز باید یک تعریف روش��ن از توسعه‬ ‫( ‪ )Development‬ارائه داد‪ .‬توسعه در لغت به معنای رشد‬ ‫و بالندگی است‪ .‬این مفهوم هم در معنای فردی آن و هم در‬ ‫معنای ملی و بعد جهانی کاربرد دارد و در همه آنها هدف‪ ،‬رشد‬ ‫قابلی ت‌ها و ارتقای کیفیت زندگی عمومی و تحقق آرزوهای‬ ‫فردی و جمعی انسان‌هاست‪ .‬بر همین مبنا م ی‌توان گفت‬ ‫توسعه مفهومی‌فراتر از رفاه اجتماعی بوده و راه دستیابی به‬ ‫آن صرفا از طریق بهتر شدن وضعیت اقتصادی جامعه ممکن‬ ‫نیست‪ ،‬بلکه توسعه مستلزم تغیی رات اساسی در دیدگاه و طرز‬ ‫نگرش مردم از پیشرفت و همچنین ب رنامه‌ریزی ب رای سرعت‬ ‫بخش��یدن به رش��د اقتصادی و از بین بردن فقر در جامعه‬ ‫است‪ .‬به بیانی دیگر توس��عه با یک تحول تاریخی در همه‬ ‫حوزه‌های سیاسی‪ ،‬اقتصادی و فرهنگی معنا پی دا کرده است‪.‬‬ ‫بس��یاری از صاحب‌نظ ران و علمای عل��وم اجتماعی‬ ‫بر این باور تاکید دارند که باید توس��عه را جریانی چند‌بعدی‬ ‫دانست که مستلزم تغیی رات اساسی در ساخت اجتماعی‪ ،‬طرز‬ ‫تلقی عمومی و نهادهای ملی و نیز تسریع رشد اقتصادی‪،‬‬ ‫کاهش ناب رابری و ریشه‌کن کردن فقر مطلق است‪ .‬بر همین‬ ‫اساس باید به توس��عه موزون که در آن همه ابعاد چهارگانه‬ ‫اقتصادی‪ ،‬اجتماعی‪ ،‬سیاس��ی و فرهنگی در کنار یکدیگر‬ ‫معنا و مفه��وم م ی‌یابند‪ ،‬توجه کرد‪ .‬برخی جامع ه‌شناس��ان‬ ‫بر ارزش‌های فرهنگ��ی و اجتماعی تاکید دارند و توس��عه‬ ‫را چنین تعریف کرده‌اند‪« :‬توس��عه ایج��اد زندگی پرثمری‬ ‫است که فرهنگ آن را تعریف م ی‌کند‪ ».‬به این ترتیب‪ ،‬باید‬ ‫فرض کرد که توسعه دستیابی فزاینده انسان به ارزش‌های‬ ‫فرهنگی خاص اس��ت‪ .‬اما در مورد توس��عه خطی م ی‌توان‬ ‫گفت که ایدئولوژی رایج نوس��ازی دولت پهلوی دوم مبتنی‬ ‫بر تکنوکراسی یا مهندس��ی اجتماع ی‏ بود و بر همین مبنا‬ ‫نیز برنامه‏های‏ عمران و توسعه در این فضا موضوعی صرفا‬ ‫علمی‌و فنی قلمداد م ی‌شدند‪.‬‬ ‫تکنوکراس��ی در اصطالح به حکومت تکنیک اطالق‬ ‫م ی‌شود که در آن نظام سیاسی‪ ،‬اقتصادی و اجتماعی باید‬ ‫توسط صاحبان فن اداره شود‪ .‬به‌عبارتی دیگر تکنوکراسی به‬ ‫مفهوم هواداری از رهبری ارباب فن است که بر ماشینیسم‬ ‫و دانش فنی و مهارت‌های تکنولوژیک تکیه دارد و هم‌ان‌ها‬ ‫یعنی مهندسان‪ ،‬دانشمندان و تکنوکرات‌ها باید فعالی ت‌های‬ ‫اقتصادی و سیاسی را رهبری کنند‪.‬‬ ‫بر همین اس��اس م ی‌توان روند اصالحات و نوسازی‬ ‫ک خواند‪.‬‬ ‫در ای��ن دوره را نوعی مدرنیته اب��زاری و تکنولوژی ‏‬ ‫در نوسازی دولتی و آمرانه سلس��له پهلوی نیز بیشتر رشد‬ ‫اقتصادی مدنظر بود‪ ،‬به همین دلیل با نوس��ازی سیاسی و‬ ‫توجه به ابعاد فرهنگی همراه‏ نبود و در آن‏ بعد غرب‏زدگی و‬ ‫ی به‌شدت رشد پیدا کرد‪ .‬توسعه خطی محمدرضا‬ ‫غرب‏گرای ‏‬ ‫شاه پهلوی در جامعه بیشتر یک نوع توسعه مهندسی بود؛‬ ‫به این معنا که در دوره حکومت محمدرضا ش��اه تکنولوژی‬ ‫بدون فرهن��گ مش��خص وارد کش��ور ش��د و از آنجا که‬ ‫ط راحان برنامه‌ریزی دربار پهلوی بیشتر مهندسین بودند تا‬ ‫متخصصین فرهنگی‪ ،‬بر همین اساس این تکنولوژی بدون‬ ‫ابزار مش��خص و خاص فکری و فرهنگی به جامعه تزریق‬ ‫شد‪ .‬در دوره پهلوی زمانی که صنایع مونتاژ‌‌شده وارد کشور‬ ‫شد‪ ،‬ساختار اجتماعی جامعه را دچار ناهمگونی ساخت و این‬ ‫ناهمگونی در نهایت به تضاد طبقاتی به‌ویژه در ش��هرهای‬ ‫بزرگ و ته ران انجامید‪.‬‬ ‫فقیری که توان زندگی در شهرهای بزرگ را نداشتند به تدریج‬ ‫به حاشیه شهرها رانده ش��دند و حلب ی‌آبادها را ایجاد کردند‪.‬‬ ‫افرادی که در این حلب ی‌آبادها زندگی م ی‌کردند با مقایس��ه‬ ‫سطح زندگی خویش با مردم مرفه و به اصطالح باالی‌شهر‬ ‫نش��ین به لحاظ روحی و روانی دچار مش��کل م ی‌شدند‪ ،‬از‬ ‫سویی احساس حقارت در آنها ایجاد و خودباوری‌شان از بین‬ ‫م ی‌رفت و از س��وی دیگر ممکن بود بنده تکنولوژی جدید‬ ‫محمدرضاش��اهی ش��وند‪ .‬بناب راین م ی‌توان با ایجاد چنین‬ ‫فاصله طبقاتی ب��ه لحاظ اجتماعی‪ ،‬اقتص��ادی و فرهنگی‬ ‫چنین بیان کرد که توسعه در کشور مبنای فرهنگی نداشته‪،‬‬ ‫بلکه مبنای مهندسی و فنی داش��ت و این تضاد با مسائل‬ ‫فرهنگی با توس��عه در کش��ور به جای همخوانی شکاف و‬ ‫گسست را در جامعه تقویت کرد‪ .‬در حقیقت بعد از کودتای‬ ‫‪ 28‬مرداد‪ 1332‬که محمدرضا شاه با حمایت مستقیم آمریکا‬ ‫و انگلیس‪ ،‬دولت مصدق را سرنگون کرده و به گردونه قدرت‬ ‫سیاسی بازگشت‪ ،‬تق ربیا از همه شیوه‌های کسب مشروعیت‬ ‫گذش��ته یعنی س��نتی‪ ،‬کاریزمایی و قانونی فاصله گرفته و‬ ‫به‌نوعی «مشروعیت وابسته» متکی شد‪ .‬آغاز این وابستگی‬ ‫و اتکا به غرب شروع کاهش مشروعیت پهلوی دوم و بحران‬ ‫سیاسی ب رای وی بود‪ .‬تمام این پروسه مشروعی ت‌بخشی در‬ ‫قالب گفتمان تبلیغاتی غربگرایان��ه و تالش ب رای هژمون‬ ‫‌کردن اندیشه‌های ضد‌دینی به انجام م ی‌رسید‪.‬‬ ‫اقدامات فرهنگی رژیم ب رای اش��اعه فرهنگ غرب و‬ ‫اسالم‌زدایی عبارت بودند از‪:‬‬ ‫‪ -1‬بی توجهی به ارزش‌های اسالمی‬ ‫‪ -2‬افراط ی‌گ��ری در ناسیونالیس��م ای ران��ی منهای‬ ‫ارزش‌ها و اعتقادات اسالمی‬ ‫‪ -3‬غرب‌گرایی افراطی‬ ‫‪ -4‬ترویج مصرف‌گرایی‪.‬‬ ‫با اشاره‌ای که به گسست در جامعه عصر پهلوی‬ ‫داشتید آیا م ی‌توان این‌گونه بیان کرد که بحران‬ ‫هویتی در جامع�ه ایران یک�ی از عوامل پیروزی‬ ‫انقالب اسالمی ایران بود؟‬ ‫‪ l‬بله‪ ،‬باتوجه به اهمیت بح��ران هویت در ای ران و‬ ‫اینکه گفتمان‌ها همیشه هژمونی ندارند و برخی گفتمان‌های‬ ‫ضعیف م ی‌توانند س��یطره گفتمان قالب را از بین ببرند‪ ،‬در‬ ‫حقیقت ارکان اصلی هر گفتمانی یک ضدیت و یک غیریت‬ ‫است‪ .‬حاکمیت پهلوی تالش کرد تا اسالم را از بین ببرد و با‬ ‫دین‌ستیزی و کشف حجاب به گسترش مراکز فساد پرداخت‪.‬‬ ‫از سوی دیگر گفتمان دینی که در حاشیه قرار داشت به مرور‬ ‫خود را بازتولید و تعریف کرده و با استفاده از می راث فرهنگی‬ ‫اسالم که توس��ط روحانیون و بخش��ی از روشنفکران نظیر‬ ‫مرحوم دکتر ش��ریعتی ایجاد شد‪ ،‬توانس��ت هویت جدیدی‬ ‫به جامعه ببخشند‪ .‬به‌طور مثال اندیشه‌های دکتر‌شریعتی‬ ‫در دانشگاه‌ها توانس��ت بس��یاری از افراد را که به نظریات‬ ‫مارکسیستي گرایش یافته بودند‪ ،‬به سمت اسالم باز گرداند‬ ‫چرا‌که مارکسیس ت‌ها به‌دنبال آرمان‌شهر و جامعه‌ب ی‌طبقه‬ ‫بودن��د‪ ،‬در حالی که اس�لام بهترین آرمان‌ش��هر را از میان‬ ‫اندیش��ه‌های دینی تعریف م ی‌کرد‪ .‬بناب راین بحران هویتی‬ ‫ناشی از یک گسس��ت فرهنگی ـ تاریخی در جامعه است‪.‬‬ ‫آنچه محمدرضا ش��اه به‌عنوان هویت ملی درنظر داش��ت‪،‬‬ ‫هیچ س��نخیتی با جامعه مذهبی ای ران نداش��ت‪ ،‬بناب راین‬ ‫این هویت حذف شد و نتوانس��ت جایی بین مردم باز کند‪.‬‬ ‫اوج این هویت‌بخش��ی و بهترین تجلی و نمونه عینی آن‬ ‫انقالب اسالمی اس��ت که یک هویت جدید را ب رای جامعه‬ ‫‪47‬‬
‫و مردم تعریف کرد‪.‬‬ ‫بحران طبقاتی ک�ه پیش تر درب�اره آن در جامعه‬ ‫عصر پهلوی ‪ -‬که از توس�عه مدنظر ش�اه نشات‬ ‫گرفتهبود‪-‬صحبتشد‪،‬چگونهباعثمتبلورشدن‬ ‫گفتمان اسالم سیاسی شد؟‬ ‫پرونده‌ويژه‬ ‫‪ l‬با‌توجه به اینکه انقالب اسالمی ای ران دارای وجوه‬ ‫مختلفی است‪ ،‬افرادی که در حوزه تاریخ‌نگاری فعال هستند‬ ‫تالش دارند تا در داخل و خارج از این جریان تمرکز انقالب را‬ ‫به حاشی ه‌نشی ن‌ها بکشانند‪ .‬البته فاصله طبقاتی در جامعه‬ ‫وجود داشت‪ ،‬اما این جزو علت‌های ثانویه محسوب م ی‌شود‪.‬‬ ‫کسانی که در متن مبارزات انقالبی قرار داشتند‪ ،‬انگیزه‌های‬ ‫قوی دینی داشتند‪ ،‬افرادی که از سال ‪ 42‬قشرهای سیاسی را‬ ‫تشکیل دادند افرادی نظیر شهید مطهری‪ ،‬شهید بهشتی و‪...‬‬ ‫که نقش اساسی در تغییر و تحوالت انقالب و اسالم سیاسی‬ ‫ایفا کردند و البته محمدرضا شاه تا اواخر حکومتش متوجه‬ ‫این فعالیت نرم نشد و این تعلیمات دینی تاثی رات مثبت خود‬ ‫را بر نسل جوان باقی گذاش��ت‪.‬تکنولوژی جدید محمدرضا‬ ‫شاهی در عصر پهلوی خودباختگی (الیناسیون) را به لحاظ‬ ‫جامع ه‌شناسی ایجاد کرد و بحران هویتی را دامن زد‪ .‬در این‬ ‫راستا شاه به‌دنبال بازگشت به ای ران باستان بود که البته در‬ ‫این حوزه ناموفق بود چرا‌ک��ه هر گفتمانی از جمله گفتمان‬ ‫پهلویسم ب رای مقبول‌ش��دن باید به فهم جامعه در‌م ی‌آمد‪،‬‬ ‫درصورتی که گفتمان شاه نتوانس��ت در جامعه فراگیر و به‬ ‫تعبیری هژمون ش��ود‪ ،‬در مقابل‪ ،‬روحانیت گفتمان دینی و‬ ‫اس�لامی را با مرکزیت ثقل حاکمیت دینی مطرح کردند‪ ،‬از‬ ‫جمله ش��اگردان امام خمینی(ره) که در این مسیر ایشان را‬ ‫یاری کردند م ی‌توان به شهید بهشتی‪ ،‬شهید باهنر‪ ،‬شهید‬ ‫مفتح و‪ ...‬که خود در طرح گزاره‌های گفتمان انقالب اسالمی‬ ‫صاحب‌نظر بودند‪ ،‬حتی شهید بهشتی در آلمان نیز تبلیغات‬ ‫وس��یعی در این زمینه صورت داده بود و روحانیت در سطح‬ ‫دنیا گفتمان خ��ود را فراگیر کرده بودن��د‪ .‬یکی از مهمترین‬ ‫ویژگ ی‌های گفتمان سیاس��ی انقالب اسالمی نیز محدود‬ ‫نشدن به مرزهای ای ران است‪ ،‬به‌طوری که بسیاری از گزاره‌ها‬ ‫و ادبیات انقالبی چون ادبیات مرحوم شریعتی نظیر «امت»‬ ‫واژه‌هایی جهانی ش��ده‌اند‪ .‬امام خمینی(ره) توانست حصار‬ ‫ناسیونالیستی که ش��اه تعبیر کرده بود را شکسته و مبارزه‬ ‫خود را جهانی سازد‪.‬‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫در نهای�ت روحانی�ت و اسلام سیاس�ی چ�ه‬ ‫بهره‌برداری از فضای گسس�ته اجتماعی دوران‬ ‫محمدرضا شاهی کردند؟‬ ‫‪ l‬البته این بهره‌برداری به معنای ایجاد یک هویت‬ ‫جدید و بازتولید آن بود‪ .‬روحانیون با بازگشت به تاریخ اسالم‬ ‫و مفاهی��م‌دینی آنه��ا را بازتولید کردند‪ ،‬به‌ط��وری که امام‬ ‫خمینی(ره) نظریه والیت‌فقیه را در بستر سیاسی تعریف کرد‬ ‫و مرحوم ش��ریعتی واژه‌هایی چون شهادت را باز‌تعریف کرد‬ ‫و تعریف جدیدی از حادثه عاش��ورا ارائه دادند‪ ،‬مجموعه این‬ ‫مباحث در قالب گفتمانی جم��ع و متصل به حلقه اصلی و‬ ‫مرکزی حاکمیت دینی شد‪.‬به بیانی دیگر در دهه ‪1340-50‬‬ ‫نوعی نواندیشی دینی در میان اهل حوزه رونق پیدا کرد و با‬ ‫تاثیرپذیری از هویت اسالمی جریان ایدئولوژیکی‪ -‬انقالبی‬ ‫فضای فکری و فرهنگی را متحول کرد‪ .‬ب رای مثال آیت‌اهلل‬ ‫مطهری یکی از مهمترین نظریه‌پردازان انقالب در بحث‌ها‬ ‫و آثار خود زیرس��اخت‌های فکری و مبانی فلس��فی اسالم‬ ‫را تعمیق و بی��ان کرد و عص��ر انتظار را س��ازنده‪ ،‬تعهدآور‪،‬‬ ‫نیروآفری��ن و تحرک‌بخش خواند و اس�لامیت و ای رانیت را‬ ‫در خدمت متقابل با یکدیگر تعریف ک��رد‪ .‬دکتر جواد باهنر‬ ‫نیز در سال‪ 1349‬در سایه ش��رایط فراهم شده ضمن ابالغ‬ ‫اندیشه‌های امام و برنامه‌های نهضت در مسجد الجواد‪ ،‬به‬ ‫افشاگری و روشنگری پرداخت و مردم را ب رای مبارزه علمی‌و‬ ‫اعتقادی تجهیز کرد‪.‬دکتر مفتح نیز تالش م ی‌کرد با جذب‬ ‫دانشجویان و جوانان از انحراف فکری آنان و گرفتار شدن در‬ ‫‪48‬‬ ‫دام افکار الحادی و التقاطی جلوگیری کند‪ .‬حجم عظیم ‌‬ ‫ی‬ ‫از اسناد س��اواک بیانگر تالش‌ب ی‌وقفه و مجاهدت فکری‬ ‫دکترمفتح ب رای معرفی ابعاد سیاس��ی و اجتماعی اسالم به‬ ‫نسل جوان است‪.‬‬ ‫نتیجه نهایی گفتمان امام خمین ی‌(ره) چگونه در‬ ‫جامعه منعکس شد؟‬ ‫‪ l‬نتیجه نهایی ای��ن گفتمان ایج��اد خودباوری و‬ ‫بازگرداندن هویت ملی و مذهبی مردم ای ران بود‪ .‬او توانست‬ ‫ایمان از دست رفته مردم را به آنها بازگرداند و آنها را به خودشان‬ ‫مومن کند‪( .‬مطهری‪ )1361:95،‬و مردمان این سرزمین را چنان‬ ‫از نيروي الهی و انگیزه خدایی سی راب نماید که بدون داشتن‬ ‫‌ترس و واهمه‌به استقبال مرگ و شهادت بروند‪.‬‬ ‫دکتر علی ش��ریعتی نیز با بازخوانی مج��دد نمادها‪،‬‬ ‫اسطوره‌ها‪ ،‬ارزش‌ها و شخصی ت‌های تاریخ اسالم و ارائه یک‬ ‫تفسیر سمبلیک و ایدئولوژیک از مذهب تشیع یک هویت‬ ‫انقالبی و پرشور را ب رای جوانان به ارمغان آورد و با دعوت از‬ ‫همه ب رای بازگشت به فرهنگ اسالمی‪ ،‬بنیان‌های ایدئولوژی‬ ‫جدیدی را در مقابل فرهنگ پهلویسم بنا گذاشت که زمینه‬ ‫را ب رای تداوم مبارزه ب ر‌اساس الگوی دینی و اسالمی فراهم‬ ‫کرد‪ .‬به بیانی بهتر شریعتی توانست با تفسیر ایدئولوژیک‬ ‫و بازخوانی مفاهیم اسالمی نسل روشنفکر را که زبان وی را‬ ‫بهتر درک م ی‌کرد‪ ،‬به اسالم جذب کند‪.‬او زمانی فعالیت خود‬ ‫را شدت بخشید که مارکسیسم در جهان به صورت مکتب‬ ‫رهای ی‌بخش و امید نس ل‌های زخم داشته از شالق استبداد‬ ‫و خم شده از استعمار امپریالیسم در آمده و در ای ران به‌عنوان‬ ‫علم مبارزه مطرح بود‪ .‬م ی‌توان گفت که از منظر گفتمانی‪،‬‬ ‫گفتمان اصلی مقاومت که در چارچوب بازگشت به خویشتن‬ ‫خواهان اصالت‌بخشی به مبانی و مولفه‌های هویت بومی‬ ‫‌بود‪ ،‬توانست در چارچوبی خالقانه و بدیل به واسازی ‌و تردید‬ ‫در عناصر دوران گفتمانی نظام پهلوی‪ ،‬زمینه را ب رای ظهور‬ ‫یک جنبش اجتماعی گسترده در جامعه فراهم نماید‪.‬‬ ‫آیا م ی‌ت�وان وضعی�ت فس�اد حاکم ب�ر دربار و‬ ‫محمدرضا‌ش�اه را نیز ج�زو گسس�ت‌های بین‬ ‫حکومت و مردم دانس�ت که در نهایت منجر به‬ ‫وقوع انقالب اسالمی شده است؟‬ ‫‪ l‬بله؛ فساد دربار پهلوی خود به چند دسته تقسیم‬ ‫م ی‌شود؛ نخس��ت فس��اد اخالقی محمدرضا ش��اه‪ ،‬اشرف‬ ‫پهلوی‪ ،‬فرح و‪ ...‬در دربار اس��ت که از همه مهمتر فساد خود‬ ‫محمدرضا شاه ب راساس اس��ناد و منابع حتی در دوره‌ای که‬ ‫با فرح دیبا زندگ��ی م ی‌کرد‪ ،‬حائز اهمیت اس��ت‪ .‬وی پس از‬ ‫پی بردن به سرطان به مواد‌مخدر روی آورد‪ .‬پس از محمدرضا‪،‬‬ ‫اش��رف پهلوی که در خاط رات حس��ین فردوس��ت یا هویدا‬ ‫بیان شده‪ ،‬به فس��اد اخالقی دچار بود‪ .‬یکی از فعالی ت‌های‬ ‫مفسده‌انگیز فرح دیبا تش��کیل کاخ جوانان و ایجاد مدارس‬ ‫مختلط در ش��هرهای مختلف بود که جامع��ه را با نگرانی‬ ‫روبه‌رو ساخت‪ .‬عالوه بر این فساد سیاسی دربار پهلوی نظیر‬ ‫جلوه‌های اس��تبداد و خوی دیکتاتوری محمدرضا شاه که از‬ ‫پدر به ارث برده بود و‌ب ی‌توجهی به مردم ای ران‪ ،‬خرید و فروش‬ ‫پس ت‌های اداری به ویژه در سال‌های پایانی حکومت‪ ،‬رشوه‬ ‫در دستگاه‌های اداری باالخص در دوران نخس ت‌وزیری هویدا‪،‬‬ ‫حضور روز‌افزون آمریکای ی‌ها در ساختار سیاسی و فرهنگی‬ ‫جامعه و تبعات‌ب ی‌اعتنایی به ساختار اداری شامل این فساد‬ ‫سیاسی است‪.‬‬ ‫به لحاظ فس��اد مالی نیز با راه‌اندازی بنی��اد پهلوی و‬ ‫بنیاد خیریه شیوه نظارت بر امالک و دارایی مردم توسط فرح‬ ‫پهلوی و سپس غصب منابع آغاز شد‪ ،‬همچنين قماربازی‌ها‬ ‫و ثروت‌ب ی‌حد و‌حصر ش��اه که در خاط رات هوی��دا و کتاب‬ ‫احسان نراقی « از کاخ‌شاه تا زندان اوین» و برپایی جشن‌های‬ ‫‪ 2500‬ساله ش��رح داده ش��ده که تمام این موارد عاملی ب رای‬ ‫گسس��ت در جامعه و افزایش فاصله طبقاتی با مردم توسط‬ ‫حکومت شده بود‪g .‬‬ ‫اصالحات‬ ‫تشنج‌آفرین‬ ‫دکترنجفلکزایی‪/‬رئیسپژوهشکدهعلومواندیشهسیاسی‬ ‫‪4‬‬ ‫پس از درگذش��ت آیت‏اهلل بروجردى در س��ال ‪،1340‬‬ ‫رژیم س��عى کرد تا مرجعیت را از ای ران به ع راق منتقل کند؛‬ ‫از این‏رو شاه پیام تس��لیت درگذش��ت آیت‏اهلل بروجردى را‬ ‫خطاب به آیت‏اهلل سی د‌محس��ن حکیم در ع راق نوشت‪ .‬در‬ ‫همین س��ال آیت‏اهلل کاشانى نیز درگذش��ت؛ بناب راین یک‬ ‫مجتهد على‏االط�لاق (آیت‏اهلل بروج��ردى) و یک مجتهد‬ ‫سیاسى (آیت‏اهلل کاشانى) در یک س��ال رحلت کردند‪ .‬رژیم‬ ‫پهلوى ب��ه تقویت مرجعی��ت در ای ران عالقه‏اى نداش��ت‪.‬‬ ‫درمقاب��ل‪ ،‬نیروى‏هاى فکرى در ح��وزه علمیه قم‪ ،‬برخالف‬ ‫نظر ش��اه‪ ،‬ب راى تقویت مرجعیت در ای ران تالش کردند‪ .‬در‬ ‫ش��هرهاى مختلف ای ران‪ ،‬علماى زی��ر در معرض مرجعیت‬ ‫قرار داش��تند‪ :‬در قم‪ ،‬آقای��ان گلپایگانى‪ ،‬نجفى مرعش��ى‪،‬‬ ‫شریعتمدارى و امام خمینى؛ در ته ران‪ ،‬سی د‌احمد خوانسارى‬ ‫و در مش��هد‪ ،‬س��ی د‌محمدهادى میالنى‪ .‬در آغاز دهه ‪1340‬‬ ‫به‏طور کلى مى‏‌توان روحانیت را به چهار گروه تقسیم‌كرد‪:‬‬ ‫‪ - 1‬گروهى که با نظام سلطنتى مخالفتي نداشت ‪ -2‬گروه‬ ‫سیاس��ت‏پرهیز ‪ -3‬گروه سیاس��ت‏پذیر منفع��ل ‪ -4‬گروه‬ ‫سیاست‏پذیر فعال‪.‬‬ ‫گروه اول‪ :‬از میان علماى ب��زرگ و مراجع تقلید بنام‪،‬‬ ‫نمى‏توان از کس��انى یاد کرد که جزو گروه اول‪ ،‬یعنى گروه‬ ‫دربارى‪ ،‬قرار داشته باش��ند‪ .‬اغلب افراد این گروه را روحانیون‬ ‫رده‏هاى سوم و چهارم تشکیل مى‏دادند؛ مثل برخى از کسانى‬ ‫که در اوقاف‪ ،‬دفاتر ازدواج و طالق و‪ ...‬شاغل بودند‪ .‬این گروه‬ ‫معموال در مراس��م و جش��ن‏هاى دربار ش��رکت مى‏کردند‪.‬‬ ‫گروه دوم‪ :‬اين گروه جریان تقدس‏گرا و والیتى بودند که بنابه‬ ‫دالیلى از سیاست پرهیز مى‏کردند‪ .‬به‏طور خاص مى‏توان‬ ‫آیت‏اهلل سی د‌احمد خوانسارى را در این گروه قرار داد‪ .‬ایشان‬ ‫علت سیاس��ت‏پرهیزى خویش را تجربه ناموفق مشروطه‬
‫پرونده‌ويژه‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫مى‏دانس��ت‪ .‬رهب ران انجمن حجتیه نیز در این بخش قرار‬ ‫داش��تند‪ .‬پیروان این انجمن به لحاظ فکرى دو دسته بودند‪:‬‬ ‫الف) برخى به لحاظ فکرى و اعتقادى سیاست‏گریز بودند‪ ،‬زی را‬ ‫به تعطیلي حکومت در عصر غیبت معتقد بودند‪.‬‬ ‫ب) بعضى دیگر از روى تقیه سیاس��ت‏گریز بودند‪ ،‬نه‬ ‫آنکه به آن اعتقاد داشته باشند‪.‬‬ ‫گروه س��وم‪ :‬این گروه میانه‏رو‪ ،‬صرفا در حد اعتراض‪،‬‬ ‫به مب��ارزه ب��ا مفاس��د اجتماعى معتق��د بودند‪ ،‬ن��ه در حد‬ ‫سرنگونى رژیم‪ .‬آنها تغییر اشخاص‪ ،‬مثل نخس ت‏وزیر و‪،...‬‬ ‫را کافى مى‏دانستند‪ ،‬اما تغییر اساس رژیم را دور از دسترس‬ ‫مى‏پنداشتند‪ .‬آقاى رسول جعفریان در این باره از سه نفر یاد‬ ‫کرده است‪ -1 :‬آیت‏اهلل گلپایگانى؛ ‪ -2‬آیت‏اهلل شریعتمدارى؛‬ ‫‪-3‬آیت‏اهلل مرعش��ى‌نجفى‪ .‬گروه چهارم‪ :‬این گروه‪ ،‬شامل‬ ‫گرایش امام خمینى و یاران ایشان بود‪ .‬آنها اساسا خواستار‬ ‫تأسیس حکومت اسالمى بر مبناى شرع و سرنگونى رژیم‬ ‫شاه بودند‪ ،‬هرچند در مقاطع مختلف به طرح مسائل جزئى‬ ‫نیز مى‏پرداختند‪ ،‬زی را بر این باور بودند که باید نوعى آمادگى‬ ‫ب راى تاسیس حکومت اسالمى در مردم ایجاد شود‪.‬‬ ‫پس از رحلت آیت‏اهلل بروجردى‪ ،‬چه��ار گرایش فوق‬ ‫وارد مرحله جدیدى از فعالی ت‏هاى خود ش��دند و طبعا همه‬ ‫تالش مى‏کردند تا اندیشه و تفکر خویش را از طریق مراجعى‬ ‫که افکارشان را مى‏پسندیدند‪ ،‬به مثابه دیدگاه غالب بر حوزه‪،‬‬ ‫حاکم نمایند؛ از این‏رو گروه‏هاى مختلف‪ ،‬مراجعى را‌ ترویج‬ ‫مى‏کردند که ب��ه گرایش آنها نزدیک‏تر باش��ند‪ .‬در این‏باره‪،‬‬ ‫در خ��ارج از حوزه نی��ز نیروهاى مختلفى به س��هم خود به‬ ‫ایفاى نقش مى‏پرداختند‪ .‬رویکرد ش��اه و نظام شاهنشاهى‪،‬‬ ‫خروج مرجعیت از ای��ران و انتقال آن به عتب��ات بود‪ .‬نظام‬ ‫س��لطنتى تالش مى‏کرد که مرجع تقلید‪ ،‬ه��م در خارج از‬ ‫ای ران مستقر شود و هم فردى غی رای رانى باشد‪ .‬ب ر‌اساس این‬ ‫سیاست‪ ،‬پس از رحلت آیت‏اهلل بروجردى‪ ،‬شاه پیام تسلیتى‬ ‫به آیت‏اهلل حکیم در ع راق فرس��تاد‪ .‬از سوى دیگر‪ ،‬نیروهاى‬ ‫سیاسى موجود در جامعه‪ ،‬که طیف گسترده‏اى از نیروهاى‬ ‫مذهبى تندرو تا احزاب و گروه‏هایى مانند نهضت آزادى و‪...‬‬ ‫را در بر مى‏گرفت‪ ،‬در انتخاب و معرفى مرجع مورد نظر خود‪،‬‬ ‫تالش‏هایى انج��ام مى‏دادند‪ .‬گروه چه��ارم از علماى حوزه‬ ‫(سیاس��ت‏پذی ران)‪ ،‬کس��انى بودند که به برقرارى حکومت‬ ‫اسالمى اعتقاد داشتند‪ .‬در رأس این افراد‪ ،‬امام خمینى قرار‬ ‫داشت و به‏دنبال ایشان‪ ،‬اندیشورانى چون عالمه طباطبایى‪،‬‬ ‫استاد مطهرى‪ ،‬آیت‏اهلل بهشتى و سایر شاگردان امام خمینى‬ ‫قرار مى‏گرفتند؛ لکن این گروه‪ ،‬طی��ف غالب حوزه را در آن‬ ‫زمان تشکیل نمى‏دادند‪ .‬امام خمینى از ابتدا سعى مى‏کرد‬ ‫تا از طرح نام خویش در زمره مراج��ع تقلید پرهیز نماید‪ .‬در‬ ‫جلس ه‏اى که پس از رحلت آیت‏اهلل بروجردى در قم برگزار شد‬ ‫و ایشان نیز در آن حاضر بود‪ ،‬قرار بر این شد که شهریه حوزه‬ ‫برعهده دو تن از علما (آیت‏اهلل گلپایگانى و ش��ریعتمدارى)‬ ‫باشد‪ .‬امام خمینى نیز در این جلسه پیشنهاد کرد که درس و‬ ‫بحث حوزه را برعهده گیرد‪ .‬عملکرد ایشان در حوزه دقیقا در‬ ‫مقابل رسوم و ب رنامه‏هاى افرادى بود که در معرض مرجعیت‬ ‫قرار داش��تند؛ مثال امام خمینى محل تدریس خویش را در‬ ‫مسجد سلماسى‪ ،‬که با حرم فاصله داشت‪ ،‬انتخاب کرد و از‬ ‫ارائه رساله فارسى خوددارى کرد‪.‬‬ ‫با دقت در سیر مبارزاتى امام خمینى(ره) درمى‏یابیم که‬ ‫ایشان این ب رنامه را طى مراحل و با شیوه‏هاى گوناگون اعمال‬ ‫مى‏کرد که مى‏توان به موارد ذیل اشاره کرد‪:‬‬ ‫‪ -1‬نصیحت‪ :‬این ش��یوه در فاصله سال‏هاى ‪1340‬تا‬ ‫‪ 1343‬ب��ه کار گرفته ش��د‪ .‬در ای��ن دوره‪ ،‬امام ب��ه صورتى‬ ‫مسالمت‏آمیز و نصیحت‏گونه با نوشتن نامه‏اى به شاه از او‬ ‫خواست تا دولت را از ارتکاب کارهاى خالف برحذر دارد؛ اما‬ ‫ایشان وقتى دریافت که این شیوه موثر واقع نمى‏شود‪ ،‬وارد‬ ‫مرحله بعد گردید‪.‬‬ ‫‪ -2‬مذاکره با نمایندگان رژی��م‪ :‬در این خصوص‪ ،‬امام‬ ‫خمینى گاهى بدون واس��طه و گاهى با فرستادن نماینده‪،‬‬ ‫ب راى عملى ش��دن دیدگاه‏هاى خود از طریق مذاکره تالش‬ ‫مى‏کرد‪ .‬على امینى در خاط رات خویش‪ ،‬داستان مذاکره خود‬ ‫را با امام‌خمینى این‌گونه نقل مى‏کند‪« :‬وقتى وارد دفتر امام‬ ‫خمینى شدم‪ ،‬ایشان از جاى خود حرکت نکردند و‪»...‬‬ ‫امام خمینى در این جلسه ابتدا نصایح و نکات اخالقى را‬ ‫ب راى اوبیانمى‏نماید‪.‬ایشانبهایننکتهاشارهمى‏کندکهانسان‬ ‫ازکسبقدرتسیرنمى‏گرددوهیچقدرتىجزیادخدانمى‏تواند‬ ‫به او آرامش بخش��د‪ .‬همچنین امام خمینى با دس��ته‏بندى‬ ‫نخس ت‏وزی ران و مسئوالن سابق به دو دسته خدمتگزار و خائن‬ ‫به مردم‪ ،‬به او توصیه مى‏کند که «سعى کن از نوع دوم نباشى»‪.‬‬ ‫در این جلسه امینى با انتقاد از نقش حوزه‏ها و روحانیت‪ ،‬سعى‬ ‫مى‏کند آنان را در پیشرفت جامعه ناتوان جلوه دهد و مى‏گوید‪:‬‬ ‫«زمانى‏که مدرنیسم وارد ای ران ش��د‪ ،‬تنها گروه باسواد جامعه‪،‬‬ ‫حوزوى‏ها بودند‪ ،‬اما متاسفانه به دلیل عملکرد نادرست آنها‪ ،‬ما‬ ‫به توسعه و پیشرفت نرسیدیم‪ ».‬امام خمینى علت این امر را‬ ‫عملکرد حاکمان مى‏دانست که دست‏نشانده بیگانگان شدند‬ ‫و به مبارزه با حوزه‏ها برخاستند‪ .‬قه را علما نیز حاضر به همکارى‬ ‫با حاکمان مس��تبدى‪ ،‬همچون رضاخان‪ ،‬که دست‏نش��انده‬ ‫انگلیسى‏هابود‪،‬نبودند‪.‬امینىپسازپایانجلسهازجابرخاست‪.‬‬ ‫امام خمینى نیز از جاى خود برخاست‪ ،‬ولى او را بدرقه نکرد‪ .‬نکته‬ ‫درخور توجه در این خاطره آن است که سفر امینى به قم با بحث‬ ‫اصالحات ارضى ارتباط داش��ت و طبعا رژیم منتظر بود تا امام‬ ‫خمینىوعلمابامخالفتخودبهانه‏اىبه‏دسترژیمدهندتاآنها‬ ‫رامخالفدهقانانوطرفدارفئودال‏هانشاندهند‪.‬امینىمى‏گوید‬ ‫که حاج‏آقا روح‏اهلل حتى یک کلمه در خصوص اصالحات ارضى‬ ‫صحبت نکرد‪ .‬او از این جنبه‪ ،‬امام خمینى را انسانى روشنفکر‬ ‫توصیف کرد‪ .‬مساله دیگر‪ ،‬مذاکره امام خمینى از ط ریق واسطه‬ ‫بود‪ ،‬مانند فرس��تادن حاج‏آقا روح‏اهلل کمال‏وند ب راى مذاکره با‬ ‫شاه‪ .‬به‏هر حال‪ ،‬امام خمینى کم‏کم احساس کرد که مذاکره نیز‬ ‫نتیجه‏اى دربر ندارد و بناب راین وارد مرحله بعد گردید‪.‬‬ ‫امام خمینى مراحل فوق را به‏صورت تدریجى طى کرد‪.‬‬ ‫ایشان این شیوه را حتى در امور اجرایى‪ ،‬در دوره پس از انقالب‬ ‫نیز ادامه داد‪ .‬رهبر کبیر انقالب در پاس��خ به شکوه آیت‏اهلل‬ ‫گلپایگانى در خصوص برخى مسائل نیز اظهار مى‏کند که‬ ‫حتي در صدر اس�لام تمام کارها به یک‏باره نازل نشد‪ ،‬بلکه‬ ‫قوانین به تدریج بیان و اجرا گردید‪ .‬نکته دیگرى که در باب‬ ‫شیوه تبلیغى امام خمینى(ره) درخور توجه است‪ ،‬آنکه ایشان‬ ‫هی چ‌گاه بدون اس��تدالل و استناد س��خن نمى‏گفت؛ مثال‬ ‫ایشان در بحث کاپیتوالس��یون‪ ،‬مدت زمان زیادى را صرف‬ ‫تحقیق کرد و پس از کسب آگاهى کامل از قانون و مصوبه‬ ‫رژیم و توافق آن با آمریکا‪ ،‬به اظهارنظر برخاس��ت‪ .‬ایش��ان‬ ‫از افراد مختلف‪ ،‬مانند ش��ی خ‌فضل‏اهلل محالتى (ش��هادت‪:‬‬ ‫‪ ،)1364‬آقاى عس��گراوالدى‪ ،‬آقاى‌هاشمى‌رفسنجانى و‪...‬‬ ‫درخواست کرد که متن مذاکرات را ب راى ایشان بیاورند و آنگاه‬ ‫به مطالعه آن پرداخت‪ .‬امام خمینى در نامه‏اى که به مناسبت‬ ‫تحریم رفراندوم ششم بهمن نوشت‪ ،‬با ارائه استدالل‏هایى‬ ‫آن را خالف قانون دانست و تحریم کرد‪ .‬ویژگى دیگر شیوه‬ ‫تبلیغى امام خمینى‪ ،‬افش��اگرى بود‪ .‬ایشان تاکید مى‏کند‪:‬‬ ‫«ب راى ما روشن ش��د که هدف رژیم‪ ،‬مقابله با اساس اسالم‬ ‫اس��ت؛ همان‏گونه که هدف یزید حذف اساس اسالم بود‪».‬‬ ‫امام خمینى در عین ح��ال تمام تقصیره��ا را متوجه رژیم‬ ‫نمى‏سازد و مى‏گوید‪« :‬ما نیز مقصر هس��تیم‪ ،‬زی را حوزه‏ها‬ ‫اسالم را درس��ت معرفى نکردند‪ ».‬ایش��ان با تفکیک قائل‬ ‫شدن میان اسالم واقعى و اسالم غی راصیل‪ ،‬این‏گونه از اسالم‬ ‫ابهام‏زدایى مى‏کند‪« :‬اس�لام دین عدالت‪ ،‬آزادى‪ ،‬استقالل‪،‬‬ ‫شرف‪ ،‬عزت و سربلندى است‪ .‬آنچه برخى از ما از اسالم ارائه‬ ‫دادیم‪،‬اسالم درمانده و منزوى بوده است‪ .‬اسال ‌م واقعى‪ ،‬اسالم‬ ‫زجرکشیدگان‪ ،‬کوخ‏نشینان‪ ،‬مستضعفان و مظلومان است‪».‬‬ ‫در اینجا باید بررسى کنیم که علت یا علل آغاز انقالب‬ ‫چه بوده است؟ امام به چه دلیل دستگیر شد و چرا به‏دنبال آن‪،‬‬ ‫مردم شهرهاى مختلف‪ ،‬به یک‏باره قیام کردند؟ بررسى این‬ ‫مسائل نشان مى‏دهد که علت را باید در نفوذ بیگانگان در‬ ‫ای ران و به‏دنبال آن‪ ،‬تالش رژیم ب راى نابودى فرهنگ دینى و‬ ‫ملى ای ران جس ت‏وجو کرد‪ .‬متغیر مستقل در قیام‪ ،‬اصالحاتى‬ ‫بود که رژیم پهلوى در سال‏هاى ‪ 1339‬تا ‪ 1342‬انجام مى‏داد‪.‬‬ ‫این اصالحات‪ ،‬شامل جنب ه‏هاى سیاسى‪ ،‬اقتصادى‪ ،‬فرهنگى‬ ‫و اجتماعى بوده است‪:‬‬ ‫‪ -1‬فضاى باز سیاسى (اصالح سیاسى)؛‬ ‫‪ -2‬اصالحات ارضي (اصالح اقتصادى)؛‬ ‫‪ -3‬تصویب‏نام��ه انجمن‏ه��اى ایالت��ى و والیت��ى‬ ‫(اصالحات فرهنگى‪ ،‬اجتماعى و سیاسى)؛‬ ‫‪ -4‬انقالب س��فید یا انقالب ش��اه و مردم (اصالحات‬ ‫فرهنگى‪ ،‬اجتماعى و سیاسى)‪.‬‬ ‫این اصالحات‪ ،‬منشا و خاستگاه بیرونى داشت و هدف‬ ‫از آن‪ ،‬حفظ منافع بیگانگان بود‪ .‬اصالحات ش��اه را مى‏توان‬ ‫در ذیل دکترین کندى‪ ،‬رئی س‏جمه��ور وقت آمریکا‪ ،‬ارزیابى‬ ‫کرد‪ .‬کندى ب راى آنکه از نفوذ اتحاد جماهیر شوروى‪ ،‬رقیب‬ ‫صاحبنام خود‪ ،‬در کش��ورهاى تحت س��لطه و نفوذ آمریکا‬ ‫جلوگیرى کند‪ ،‬طرحى را تهیه و اجرا کرد‪ .‬هدف از این ب رنامه‪،‬‬ ‫اصالح امور ملت‏هایى مانند ای ران نبود‪ ،‬بلکه غرض اصلى‬ ‫از آن‪ ،‬کاهش آسی ب‏پذیرى دولت‏هاى دست‏نشانده در قبال‬ ‫ش��عارهاى سوسیالیس��تى و کمونیس��تى اتحاد جماهير‬ ‫شوروى بود‪ .‬بر اساس این طرح‪ ،‬على امینى با حمایت آمریکا‬ ‫به نخس ت‏وزیرى ای ران تعیین شد‪ .‬شاه که از انتخاب وى به‬ ‫وحشت افتاده بود‪ ،‬در سفر به آمریکا به دولت آن کشور وعده‬ ‫داد که خود عهده‏دار اصالحات آمریکایى در ای ران باش��د؛ از‬ ‫این‏رو امینى را برکنار و اس��داهلل علم‪ ،‬مه��ره مطیع خویش‬ ‫را ب راى منصب نخس��ت‏وزیرى معرفى کرد‪ .‬از س��وی دیگر‬ ‫انگیزه‏هاى این اصالحات غی ر‌ملى بود؛ در واقع‪ ،‬هدف اصلى‬ ‫از آن‪ ،‬تامین منافع شخصى ش��اه و مهره‏هاى او در نظام و‬ ‫به‏عبارتى‪ ،‬تداوم قدرت هیات حاکمه بود‪ ،‬اگرچه به از دست‬ ‫دادن استقالل و عزت ای ران منجر ش��د‪ .‬ماهیت اصلى این‬ ‫اصالحات به بُعد سیاسى منحصر مى‏شد‪ ،‬زی را هدف از آن‪،‬‬ ‫جلوگیرى از نفوذ مارکسیسم و کمونیسم در کشور‪ ،‬مبارزه با‬ ‫مذهب و نیروهاى مذهبى‪ ،‬شکستن تدریجى قدرت سیاسى‬ ‫مذهب در داخل ای ران و بسط حاکمیت استعمارى آمریکا بر‬ ‫سرزمین ای ران و حفظ منافع نامشروع آن دولت بود‪ .‬اصالحات‬ ‫فوق با وضعیت ملى و فرهنگى ای ران س��ازگارى نداش��ت‪.‬‬ ‫اصالحاتى مى‏تواند مش��کالت جامعه را رفع کند و از درد و‬ ‫رنج آن بکاهد که متناس��ب با وضعیت فرهنگى خاص آن‬ ‫جامعه طرح‏ریزى گردد‪ .‬اصالحات فوق طى یک روند قانونى‬ ‫به مرحله اجرا درنیامد‪ .‬با این شرایط م ی‌توان گفت که نتایج‬ ‫اصالحات و نوسازی مذکور ناهمگون و تشنج‏آفرین بود‪g .‬‬ ‫‪49‬‬
‫سراب توسعه سياسي‬ ‫تحليلي درباره عقب‌ماندگي سياسي رژيم پهلوي‬ ‫شاپور سلیمی‪/‬دانشجوي دكتراي علوم سياسي‬ ‫‪5‬‬ ‫پرونده‌ويژه‬ ‫توسعه سياسي مقوله‌اي است كه بعد از جنگ جهاني‬ ‫دوم ذهن نظريه‌پردازان و پژوهشگران مختلف علوم سياسي را‬ ‫به خود مشغول كرد؛ در اين راستا نيز در چارچوب رويكردهاي‬ ‫مختلف به توسعه سياسي‪ ،‬نظريات مختلفي نيز مطرح شد‬ ‫كه بخش عمده‌اي از ادبيات توس��عه سياسي در خصوص‬ ‫كشورهاي جهان سوم را شامل م ي‌گردد‪.‬‬ ‫تن��وع رويكرده��ا و نظريات مختل��ف در اي��ن حوزه‪،‬‬ ‫پژوهشگران را عمدتا با مشكالت متعددي مواجه م ي‌سازد‪:‬‬ ‫در يك دس��ته‌بندي‌ كل��ي‪ ،‬رويكردها را م ي‌ت��وان به‬ ‫رويكردهاي رفتارگرا يا كمي ت‌گرا (آث��ار و نظريات رابرت دال‪،‬‬ ‫سيمور مارتين ليپس��ت‪ ،‬روس��ت لريز و‪ ،‌1)...‬رويكرد نهاد‌گرا‬ ‫يا س��ازماني (نظريات هانتينگت��ون و‪ 2 )...‬رويكرد تاكيد روي‬ ‫متغيرهاي سياسي در بحث توسعه سياسي (نظ رات پالومبادا‪،‬‬ ‫كلمن‪ ،‬لوسین پاي و‪ ، 3)...‬رويكرد فرهنگ سياسي محور (آثار‬ ‫و نظريات آلموند و وربا و‪ 4 )...‬رويكرد جامع ه‌شناسي تاريخي‬ ‫(نظريات برينگتون مورو‪ 5 )...‬و ‪ ...‬طبقه‌بندی كرد‪.‬‬ ‫هر يك از رويكردهاي ف��وق‌‪ ،‬داراي نقاط ضعف و قوت‬ ‫خاص خود م ي‌باشند؛ اما تاكيد مطلق بر هر يك از آنها‪ ،‬جهت‬ ‫تبيين مساله توس��عه سياس��ي نم ي‌تواند ياري‌رسان باشد‪.‬‬ ‫رويكرد ما در مقاله زير‪ ،‬كه به بحث از چالش‌ها و موانع توسعه‬ ‫سياسي در اي ران دوره پهلوي دوم م ي‌پردازد‪ ،‬كاربرد و بهره‌گيري‬ ‫از رويكردهاي مختلف م ي‌باش��د و كاري است تلفيقي‪ .‬اين‬ ‫رويكردها م ي‌تواند مفيد و در تبيين مساله پژوهش و مواجهه‬ ‫عميق و علمي با آن مثمر‌ثمر باشد‪.‬‬ ‫چالش‌ها و موانع توسعه سياسي در دوره پهلوي دوم‬ ‫كدامند؟‬ ‫فرضيه مقاله نیز اين است كه اصوال عواملي چون ‪-١‬‬ ‫سطح نازل شاخ ص‌هاي توسعه اقتصادي و اجتماعي در اين‬ ‫دوره ‪ – 2‬فاكتور سياسي (تمركز قدرت سياسي و شكل‌گيري‬ ‫نظام اقتداگراي نوساز) ‪ -3‬عامل حقوقي به عنوان زمينه‌ساز‬ ‫اقتدارگرايي سياسي ‪ – ٤‬فرهنگ سياسي توده و اليت حاكمه؛‬ ‫در اين دوره چالش‌ها و موانع چندگانه‌اي بودند كه راه توسعه‬ ‫سیاسی را در اي ران مسدود ساختند‪.‬‬ ‫توسعه سياس��ي در مقاله زير نيز به معني دموكراسي‬ ‫اس��ت كه عناصر آن همان ‪ -١‬مش��اركت و رقابت سياسي‬ ‫‪ -٢‬پلوراليسم سياسي ‪ – ٣‬پذيرش قواعد بازي دموكراتيك‪،‬‬ ‫چرخه مسالمت‌آميز قدرت و گردش نخبگان ‪ - ٤‬كي ش‌زدايي‬ ‫از سياست ‪ – ٥‬خشونت‌زدايي از سياست ‪ – ٦‬رعايت حقوق‬ ‫و آزادي‌هاي فردي و اجتماعي در حوزه‌هاي مختلف م ي‌باشد‪.‬‬ ‫تعريف فوق هم واره مدنظر رفتارگرايان و ه واداران پژوهش‌هاي‬ ‫كمي در حوزه مطالعات توسعه سياس��ي بوده است؛ وگرنه از‬ ‫توسعه سياسي‪ ،‬تعاريف متعددي ش��ده و اتفاق نظر كمتري‬ ‫در خصوص چيستي آن مانند ساير مباحث علوم اجتماع ي‌–‬ ‫‪6‬‬ ‫سياسي ديده م ي‌شود‪.‬‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫سطح نازل شاخص‌هاي توسعه اقتصادي – اجتماعي‬ ‫همچنان كه در بحث از رويكردها به رويكرد يا رهيافت‬ ‫رفتارگرايان درخصوص توس��عه سياس��ي اش��اره ش��د‪ ،‬اين‬ ‫نظريه‌پردازان به ارتباط مس��تقيم و تنگاتنگ بين توس��عه‬ ‫اقتصادي‪ ،‬اجتماعي و دموكراسي اشاره م ي‌كنند؛ يعني توسعه‬ ‫سياسي به‌معناي دموكراسي‪ ،‬در جامع ه‌اي نهادينه خواهد شد‬ ‫كه از لحاظ اقتصادي و اجتماعي در سطح توسع ه‌يافته‌اي قرار‬ ‫داشته باشد و شاخ ص‌هاي توليد ناخالص ملي‪ ،‬درآمدسرانه‪،‬‬ ‫شه رنشيني‪ ،‬صنعت ي‌شدن‪ ،‬رسانه و سواد در سطح بااليي باشد؛‬ ‫‪50‬‬ ‫اما در اينكه اين شاخ ص‌ها چه مي زان باشد‪ ،‬اتفاق نظري بين‬ ‫آنها وجود ندارد‪.‬‬ ‫ليپست در مقاله‌اي كه در مارس ‪ 1959‬منتشر ساخت‪،‬‬ ‫سعي كرد ثابت كند كه بازي سياسي فقط در صورتي رقابتي‬ ‫يا دموكراتيك خواهد شد كه يك جامعه به مي زاني از توسعه‬ ‫اقتصادي – اجتماعي رسيده باش��د‪ 7.‬او صراحتا نشان داد كه‬ ‫ميان توسعه سياسي به معناي دموكراسي و عوامل اجتماعي‬ ‫و اقتصادي رابطه همبستگي وجود دارد‪ .‬وي برخي كشورها را‬ ‫برحسب ش��اخ ص‌هاي اقتصادي مختلفي مانند درآمد ملي‪،‬‬ ‫صنعت‪ ،‬آموزش و شه رنشيني با يكديگر مقايسه كرد و به اين‬ ‫نتيجه رسيد كه نظام‌هاي سياسي عقب‌مانده و توسع ه‌يافته‬ ‫بر مبناي اين شاخ ص‌ها با يكديگر تفاوت‌هاي اساسي دارند‪.‬‬ ‫اي��ران دوره پهلوي را از لحاظ ش��اخصه‌هاي توس��عه‬ ‫اقتصادي – اجتماعي‪ 8‬نم ي‌توان توس��ع ه‌يافته محس��وب‬ ‫كرد‪‎‬؛ شاخصه‌های معمول توس��ع ه‌يافتگي تا سال ‪ 1342‬در‬ ‫س��طح بس��يار پاييني بود؛ به‌عنوان مثال‪ ،‬جمعيت اي ران در‬ ‫نخس��تين سرش��ماري س��ال ‪ 20/4 ،1956‬ميليون نفر بود؛‬ ‫‪15‬درصد مردم با‌سواد و تعداد دانش��جويان ‪ ٢٥‬هزار نفر بود‪.‬‬ ‫جمعيت شه رنش��ين در س��ال ‪36 ،1966‬درصد ب��ود كه در‬ ‫س��ال ‪ 1976‬به ‪47‬درصد رس��يد؛ يعني از ‪ 36/6‬ميليون نفر‬ ‫‪ 15/7‬ميليون نفر در مناطق ش��هري و ‪ 17/9‬ميليون نفر در‬ ‫مناطق و نواحي روستايي زندگي م ي‌كردند‪ .‬رقم با‌سوادي در‬ ‫دهه ‪ 1970‬نيز به ‪ ٣٠‬تا ‪٣٥‬درصد رس��يد و تعداد دانش��جويان‬ ‫به ‪ 170‬هزار نفر در سال ‪ 1977‬س��ید و حدود ‪ ٥٥‬هزار نفر نيز‬ ‫در خارج كش��ور تحصيل م ي‌كردند (تعداد دانشجويان اي ران‬ ‫در مقام مقايسه با ديگر كشورهاي در حال رشد مانند مصر و‬ ‫ع راق فوق‌العاده پايين بوده است)‪ .9‬انقالب سفيد و اصالحات‬ ‫اقتصادي ‪ -‬اجتماعي كه رژيم ش��اه بع��د از ‪ ١٣٤٢‬انجام داد‪،‬‬ ‫موجب بهبود شاخصه‌ها نس��بت به قبل گرديد؛ درآمدهاي‬ ‫حاصل از فروش نفت در اين سال‌ها‌‪ ،‬محرك چنين اصالحاتي‬ ‫در اي ران بود‪.‬‬ ‫در آمدهاي نفتي كه در س��ال ‪ 555 ،1342‬ميليون دالر‬ ‫بود‪ ،‬در س��ال ‪ 1350‬به ‪ 1/2‬ميليارد دالر و در سال ‪ 1353‬به ‪٥‬‬ ‫ميليارد دالر و پس از چهار ب رابر شدن قيمت نفت در بازارهاي‬ ‫جهاني در سال ‪ 1355‬به ‪ ٢٠‬ميليارد دالر رسيد و در سال ‪1356‬‬ ‫اين رقم به ‪ ٣٨‬ميليارد دالر بالغ گشت‪.‬‬ ‫اصالحات اقتصادي – اجتماع��ی با تكيه بر درآمدهاي‬ ‫نفتي‪ ،‬منجر به افزايش جمعيت ش��هري‪ ،‬گسترش شهرها‪،‬‬ ‫بهبود امكانات بهداشتي و آموزش��ي و باال‌رفتن سطح سواد‪،‬‬ ‫رشد طبقه متوسط‪ ،‬افزايش سطح اشتغال زنان (در دهه ‪1970‬‬ ‫به ‪ ١١‬درصد و بيسوادي ميان آنها ‪٢٠‬درصد بيشتر از مردان بود‬ ‫هاليدي‪ ،‬ص ‪ )٢٥‬شد‪ .‬رش��د اقتصادي در این سال‌ها قابل‬‫توجه بود‪ ،‬شاخصه‌هاي اقتصادي در سال‌هاي ‪ ١342‬تا ‪1353‬‬ ‫نشانگر اين رشد قابل مالحظه است‪‎‬؛ افزايش ‪١٣‬درصدی توليد‬ ‫ناخالص ملي‪ ،‬نرخ رشد اقتصادي‪ ،‬افزايش توليد صنعتي و نرخ‬ ‫تورم ‪ ٢‬الي ‪٣‬درصد که در سال ‪ 1350‬به ‪ ٤‬درصد رسيد‪ ،‬حذف‬ ‫موانع تجارت خارجي‪ ،‬كاهش ماليات بر واردات‪ ،‬ناپديد شدن‬ ‫بيكاري در سال ‪ ،1353-1354‬توليد ملي سرانه بالغ بر بيست‬ ‫هزار ريال‪ ،‬افزايش ‪٣٠‬درصدی دستمزد كارگران در ‪ ٢١‬صنعت‬ ‫كشور و درآمد سرانه از ‪ ٥٠٠‬دالر در اواسط دهه ‪ ٧٠‬که به ‪٢٠٠٠‬‬ ‫‪11‬‬ ‫دالر در سال ‪ ١٣٥٥‬رسيد‪.‬‬ ‫اما اين روند تداوم نداشت و از س��ال ‪ 1355‬دوره بحران‬ ‫اقتصادي آغاز م ي‌گردد و كاهش درآمدهاي حاصل از فروش‬ ‫نفت نيز در اين س��ال بر وخامت اوضاع م ي‌افزايد‪‎‬؛ همچنین‬ ‫ركورد‪ ،‬بيكاري و فرار سرمايه‌ها اوج تازه‌اي گرفت‪.‬‬ ‫پس ش��اخ ص‌هاي اقتصادي ‪ -‬اجتماعي در اين دوره‪،‬‬ ‫حتي نسبت به بسياري از كش��ورهاي منطقه (خاورميانه) در‬ ‫سطح پايي ن‌تري بود و از اين لحاظ زمينه مناسبي ب راي توسعه‬ ‫سياسي وجود نداشت‪.‬‬ ‫عامل حقوقي تأثيرگذار بر روند توسعه سياسي‬ ‫قانون‌اساسي در هر كشوري سنگ بناي يك سيستم‬ ‫دموكراتيك و سامان‌بخش مديريت قانوني جامعه است؛ لذا‬ ‫چنين ق وانيني در عين شفافيت‪ ،‬بايد به‌دقت وظايف و اختيارات‬ ‫هر يك از نهادها و قواي حكومت را مش��خص و توازن را در‬ ‫روابط قوا رعايت كرده باشد‪ .‬هرگونه تفويض اختيارات بيش‬ ‫از حد معمول م ي‌تواند زمينه‌ساز سوء‌اس��تفاده و اقتدارگرايي‬ ‫سياسي و پايمال‌شدن حقوق و آزادي‌هاي شهروندان از سوي‬ ‫مقامات دولتي گردد‪.‬‬ ‫قانون اساسي مشروطه نيز كه در س��ال ‪ ١٩٠٦‬از سوي‬ ‫مظف رالدين شاه به امضا رس��ید و بعدها متممي مشتمل بر‬ ‫‪ ١٠٧‬اصل بدان اضافه شد‪ ،‬از منظر دموكراتيك با چالش‌هاي‬ ‫جدي مواجه بود‪ .‬اما نكته‌اي كه ما در این مقاله مورد بحث قرار‬ ‫خواهيم داد‪ ،‬به نهاد سلطنت ب ر‌م ي‌گردد؛ اين نهاد كه در دوران‬ ‫قاجار به شيوه‌اي مستبدانه و غي ر‌متمركز بر اي ران حكمراني‬ ‫م ي‌كرد‪ ،‬با وقوع جنبش مش��روطيت زمينه ب راي مشروط و‬ ‫محدود كردن آن فراهم شد؛ اما تفويض اختيارات قابل مالحظه‬ ‫در قانون اساسي مشروطه به آن‪ ،‬خود زمينه‌ساز اقتدارگرايي‬ ‫سياسي را در آينده از سوي نهاد فوق فراهم ساخت‪.‬‬ ‫بعد از اين دوره اين نهاد ه��ر جا و هر زماني كه قدرتش‬ ‫ايجاب م ي‌كرد‪ ،‬دخالت و به گس��ترش نفوذ و كنترل س��اير‬ ‫نهادهاي ديگ��ر پرداخت و در هر دو دوره پهلوي اين مس��اله‬ ‫منجر به استق رار ديكتاتوري فردمحور‪ ،‬كه به شكل افراطي بر‬ ‫نهاد سلطنت و شخص شاه تاكيد م ي‌شد‪ ،‬گرديد؛ حتي در دوره‬ ‫پهلوي دوم‪ ،‬خاندان پهلوي س��لطنت و وجود شاه را به‌عنوان‬ ‫بخشي از هويت اي راني معرفي م ي‌كردند‪.‬‬ ‫در واقع برخالف سيس��تم‌هاي مش��روطه پارلماني در‬ ‫كشورهاي دموكراتيك كه شاه صرفا وظايف تشريفاتي داشته‬ ‫و دارد‪ ،‬در اي ران مطابق قانون اساسي مشروطه كه به بندهاي‬ ‫آن اشاره خواهيم كرد‪ ،‬قدرت قابل مالحظه‌اي به شاه تفويض‬ ‫داده شده و همين مساله با اصالحاتي كه در سال ‪ ١٩٥٩‬در آن‬ ‫صورت گرفت و عوامل ديگر به‌وي��ژه در دوران بعد از كودتاي‬ ‫‪ ٢٨‬مرداد‪ ،‬زمينه را ب راي انحصار قدرت سياسي از سوي شاه و‬ ‫ش��كل‌گيري يك نظام اقتدارگرايي نوساز و سركوبگر فراهم‬ ‫آورد‪.‬‬ ‫مثال اصولي مانند اصل ‪ ٤٥‬قانون اساسي مشروطه كه‬ ‫در آن حق انتخاب ‪ ٣٠‬نفر از اعضاي مجلس سنا را به شاه داده‬ ‫بود يا اصل ‪ ٤٨‬كه شاه م ي‌تواند هر يك از مجلس شوراي ملي‬ ‫و سنا را جداگانه يا هر دو مجلس را در آن واحد منحل كند‪.‬‬ ‫در اصل ‪ ٣٥‬متمم قانون اساسي آمده است‪« :‬سلطنت‬ ‫وديع ه‌اي اس��ت كه به موجب الهي از طرف ملت به شخص‬ ‫پادشاه مفروض شده است»؛ يا اصل ‪ ٤٦‬كه عزل و نصب وزرا به‬ ‫موجب فرمان همايوني پادشاه بود‪ .‬اصل ‪ 50‬كه فرمانفرمایي‬ ‫كل قشون بري و عجري با شخص پادشاه بود يا اصل ‪ 51‬كه‬ ‫‪12‬‬ ‫اعالن جنگ و صلح با پادشاه بود و‪...‬‬ ‫پس عالوه بر عامل تاريخي و پيشينه سلطنت و شاه‪،‬‬ ‫زمينه‌هاي حقوقي اقتدارگرايي سياسي به‌مفهوم سوءاستفاده‬ ‫از اختيارات قانون اساسي از سوي شاه و گرايش به ديكتاتوري‬ ‫فراهم بود‪ ،‬كه اين مس��اله كمت��ر مورد توج��ه محققين و‬ ‫پژوهشگران علم سياست در اي ران قرار گرفته است‪.‬‬ ‫تمركز ق�درت سياس�ي از س�وي نهاد س�لطنت و‬ ‫شكل‌گيري نظام اقتدارگراي نوساز (ديكتاتوري فردي‬ ‫و شخصي‌شدن سياست)‬ ‫با سقوط دولت رضاشاه‪ ،‬اگرچه نظام استب دادي فروريخت‬ ‫و قدرت ش��اه و دربار كاهش يافت؛ اما از نظر نهادي سلطنت‬ ‫جايگاه خود را به عنوان عال ي‌ترين مرجع ب راي اعطاي حمايت‬
‫پرونده‌ويژه‬ ‫فرهنگ سياسي مردم و اليت حاكم‬ ‫در تئوري‌هاي مكتب مدرني زاسيون (نوسازي)‪ ،‬پيشرفت‬ ‫اقتصادي و پيش��رفت فرهنگي‪ ،‬هر دو به شيوه‌اي ب رابر ب راي‬ ‫خلق دموكراس��ي اهميت دارند‪‎‬؛ در ميان برخي نويسندگان‪،‬‬ ‫كساني هستند كه ب رای ثبات يك دموكراسي‪ ،‬بر نهادينه‌شدن‬ ‫يك فرهنگ سياسي خاص كه ش��امل تعهد به ارزش‌هاي‬ ‫دموكراتيك يا قواعد آن‪ ،‬حداقل در بين اليت سياسي باشد و‬ ‫نیز روي مسائل و ارزش‌هايي چون مشاركت‪ ،‬تساهل ورزيدن‪،‬‬ ‫اجماع و تاكيد م ي‌كنند‪ .‬آلموند ‌و ‌و ربا‪ ،‬نويسندگانی هستند که‬ ‫درخصوص مهمترین اثر در خصوص رهيافت فرهنگ سياسي‬ ‫و دموكراسي در بين پنج ملت (‪ )1963‬تاكيد م ي‌كنند كه شیوع‬ ‫يا رواج ار‌زش‌هايي خاص و عقايدی بر ديگران‪ ،‬ب راي ظهور يك‬ ‫دموكراس��ي كارآمد و با‌ثبات ضروري است‪ .‬آنها سه فرهنگ‬ ‫سياسي را شناسايي كرده‌اند؛ محدود ‪ ،‬تبعي‪ ،‬مشاركتي‪ .‬آنها‬ ‫«فرهنگ مدني» را به‌مثابه فرهنگ سياس��ي ايده‌آل ب راي‬ ‫دموكراسي قلمداد كرده‌اند؛ اما چنين فرهنگي صرفا مشاركتي‬ ‫نيس��ت و م ي‌تواند همراه با جنب ه‌هايي از فرهنگ سياس��ي‬ ‫‪17‬‬ ‫محدود و تبعي باشد‪.‬‬ ‫فرهنگ سياسي توده‌هاي مردم اي ران در اين دوره تلفيقي‬ ‫از عناصر فرهنگ سياس��ي محدود و تبعي ب��ود كه عنصر‬ ‫مش��اركتي آن پايين بود (به‌دليل پايي ن‌بودن ش��اخ ص‌هاي‬ ‫توسعه اقتصادي ‪ -‬اجتماعي)‪ .‬در چنين فرهنگ سياسي كه‬ ‫شاهد ب ي‌تفاوتي نسبت به امور سياسي‪ ،‬اجتماعي و ناآشنايي‬ ‫نسبت به پديده دولت ملي هستيم‪‎‬؛ مردم بيشتر در روستاها‬ ‫زندگي م ي‌كردن��د و جمعيت مقيم ش��هرهاي كوچك نيز‪،‬‬ ‫ساختي عشيره‌اي داشت؛ آگاه ي‌هاي سياسي محدود و افراد‬ ‫عمدتا دچار انفعال سياسي بودند و رويكرد بدبينانه‌اي نسبت به‬ ‫سياست و مشاركت داشتند و به امكان تاثيرگذاري خود در اين‬ ‫وادي اعتقادي نداشتند‪ .‬در چنين فرهنگي‪ ،‬اغلب مردم فعاليت‬ ‫سياسي را پردردسر و خط رناك ب ر‌م ي‌شمارند كه مختص عده‬ ‫محدودي از افراد است و بهتر است كه همي ن‌گونه نيز باشد؛‬ ‫آنها ديد رمانتيكي نسبت به حاكمان خود دارند و خود را ناتوان از‬ ‫سياست‌ورزي و ب راي خود نقشي تبعي قائل هستند‪ .‬رفتارهاي‬ ‫سياس��ي افراد در چنين فرهنگي‪ ،‬تركيبي از فرصت‌طلبي‪،‬‬ ‫انفعال سياسي‪ ،‬كناره‌گيري‪ ،‬ترس و‪ ...‬است‪ .‬چنين فرهنگي‬ ‫توانايي افراد در هم��كاري و اعتماد را ب��ه يكديگر تضعيف‬ ‫م ي‌كند و نتيجه چنين فرهنگ و جامع ه‌پذيري نشأت‌گرفته‬ ‫از آن هم باعث رشد و گسترش نگرش‌هاي ضددموكراتيك و‬ ‫ضد‌مشاركتي در سياست م ي‌شود؛ فراگير بودن رويكرد و تئوري‬ ‫توطئه نسبت به مسائل و طبيعي بودن خشونت در سياست‬ ‫وعدم آگاهي از قوعد بازي سياسي دموكراتيك‪ ،‬ويژگ ي‌هاي‬ ‫ديگر چنين فرهنگ سياسی پاتريمونياليستي است كه زمينه‬ ‫مساعدي را ب راي توسعه سياسي نه‌تنها فراهم نخواهد كرد‪،‬‬ ‫بلكه به تقويت فرهنگ سياسي اقتدارگرا و باز‌توليد ديكتاتوري‬ ‫و نظام‌هاي اقتدارگرا خواهد انجاميد‪« .‬گاستيل» در بحث از‬ ‫فرهنگ سياسي اي ران و ويژگ ي‌هايش بر اين عقیده است كه‬ ‫زمينه مساعدي ب راي مشاركت و رقابت سياسي ايجاد نم ي‌كند‪‎‬؛‬ ‫از نظ��ر او اي رانيان معتقدند كه آدميان ش��رور و قدرت‌طلبند؛‬ ‫همه‌‌چيز غيرقابل اعتماد است؛ آدمي بايد نسبت به اط رافيانش‬ ‫بدبين و ب ي‌اعتماد باش��د‪‎‬؛ حكومت دش��من مردم است و‪...‬‬ ‫فرهنگ سياسي اليت (نخبگان) حاكم نيز كه نقش مهمي‬ ‫در سوق‌دادن سيستم‪ 18‬سياسي يك جامعه به سمت توسعه‬ ‫سياسي خواهند داشت‪ ،‬اقتدارگرا و مستعد توسعه سياسي (در‬ ‫اي ران اين دوره) نبود؛ آنها عمدتا رويكردي تحقيرآميز به مردم‬ ‫داشته و به‌جای اعتقاد به شهروند بودن افراد به رعيت بودن آنها‬ ‫گرايش داشتند و حقي ب راي آنها در مشاركت‌ورزي در سياست‬ ‫قائل نبودند؛ چنين نخبگاني نگرشي دموكراتيك نسبت به‬ ‫بازي سياسي نداشتند و مخالفين را عمدتا دشمنان و سياست‬ ‫را هنر از مي دان به در كردن آنها از قدرت م ي‌دانستند؛ در چنين‬ ‫فرهنگي‪ ،‬مفاهيم س��ازش‪ ،‬مصالح��ه و‪ ...‬مفاهيمي منفي‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫و نيز مقام و موقعيت حفظ كرد؛ زي را ش��اه همراه با خانواده و‬ ‫اط رافيانش از نظر ساختاري در موقعيتي قرار داشت كه قادر‬ ‫بود دس��ته‌بندي‌هاي مبتني بر حمايت و وابستگي و جريان‬ ‫توزيع غنائم سياسي را تحت كنترل داش��ته و كسي را ياراي‬ ‫‪13‬‬ ‫رقابت موثر با او نبود‪.‬‬ ‫ب راي همين بود كه به تدريج با كسب تجربه و در جريان‬ ‫كودتاي ‪ ٢٨‬م��رداد‪ ،‬با حمايت نيروه��اي هم‌پيمان داخلي و‬ ‫خارج ي‌اش‪ ،‬توانست قدرت خویش را تحكيم و تثبيت و كليه‬ ‫مخالفين سياسي خود را قلع و قمع كند و به‌تدریج در مسیر‬ ‫ديكتاتوري گام برداش��ت‪ ،‬به طوري‌كه بعد از ده��ه ‪ ،٤٠‬او در‬ ‫تمام جنب ه‌هاي سياستگذاري داخلي و خارجي نقش محوري‬ ‫داشت و كل نظام بر پايه نهادهايي بنا شده بود كه همه حول‬ ‫محور شخص شاه متمركز بود‪ .‬نخس ت‌وزي ران را انحصارا شاه‬ ‫ب ر‌م ي‌گزيد؛ مجل��س نيز به‌رغم حقوق و امتي��ازات مصرح و‬ ‫تاكي د‌شده در قانون اساسي‪ ،‬در اين دوره فقط جنبه نمايشي‬ ‫داشت؛ بناب راين نخس ت‌وزير و كابينه و مجلس عمدتا مجري‬ ‫تصميمات شاه بودند و او از ط ريق پرداخت حقوق و مزايا‪ ،‬تحمل‬ ‫فساد مقامات يا استفاده از نيروهاي نظامي‪ ،‬امنيتي با كنترل‬ ‫و نظارت بر آنها‪ ،‬وفاداری‌شان را نسبت به خود جلب م ي‌كرد و‬ ‫چنين اقداماتي سبب كنترل گسترده شاه بر مقامات حكومتي‬ ‫شده بود‪ .‬بناب راين سلطنت تنها نهاد مملكت و شخص شاه بود‬ ‫كه همه قدرت‌ها حول محور آن م ي‌چرخيد‌‪ ،‬بدون آنكه بر آن‬ ‫كنترل رس��مي و قانوني يا عملي وجود داشته باشند؛ در واقع‬ ‫عمال شاه بر قانون ب رتري داشت و عين قانون بود‪ .‬او خودش نيز‬ ‫اين استب داد را به اين شيوه توجيه كرده است‪« :‬باور كنيد‪ ،‬وقتي‬ ‫سه چهارم ملتي خواندن و نوش��تن نم ي‌دانند‪ ،‬تنها راه انجام‬ ‫اصالحات‪ ،‬شديدترين ديكتاتوری‌هاست؛ در غير اين صورت‬ ‫به‌جايي نم ي‌رسيديم؛ اگر خشن نبودم نم ي‌توانستم اصالحات‬ ‫ارضي را به انجام برسانم و تمام ب رنامه‌هاي اصالح ي‌ام شكست‬ ‫‪14‬‬ ‫م ي‌خورد‪».‬‬ ‫يا در پاسخ به تاريخ م ي‌گويد‪« :‬حكومت دموكراتيك در‬ ‫اي ران سرابي بيش نبود؛ ما ناگزير بوديم كه يكي انتخاب كنيم‪،‬‬ ‫انتخاب بين اس��تبداد و حكومت مطلقه‪ 15 ».‬اين ديكتاتوري‬ ‫فردي در دهه ‪ 60‬و ‪ 70‬میالدی‪ ،‬سبب شخصي‌‌شدن سياست و‬ ‫نهاد زدايي از آن و گسترش روابط شخصي و غيررسمي شدن‬ ‫فرآيندهاي سياس��ي گرديد و چنين س��اخت قدرتي‪ ،‬موجب‬ ‫پيدايش باندهاي قدرتي شد كه صرفا به‌دنبال كسب قدرت‬ ‫بودند و از عاليق و منافع اعض��اي خود حمايت م ي‌كردند؛ در‬ ‫نتيجه شبكه‌ای از روابط شخصي به جاي مشاركت و رقابت‬ ‫نهادمند مستقر گرديد‪ .‬به همين خاطر سياست در اي ران دوره‬ ‫پهلوي دوم (به‌ويژه در اين دو دهه ‪ 60‬و ‪ )70‬مبتني بر فعاليت‬ ‫احزاب‪ ،‬انجمن‌ها و اتحاديه‌ها نبود‪ ،‬بلكه ب ر‌عكس‪ ،‬سياست‬ ‫غيررسمي گروه‌هاي س��ازمان‌‌نيافته و نامشخص بود كه در‬ ‫‪16‬‬ ‫تعارض اساسي با توسعه سياسي قرار داشت‪.‬‬ ‫به‌شمار م ي‌رفتند‪.‬‬ ‫ب راي همين بود كه بعد از انحصار قدرت سياسي از سوي‬ ‫شاه و دربار با همكاري متحدين داخلي و خارج ي‌شان در جريان‬ ‫كودتاي ‪ ٢٨‬مرداد‪ ،‬فعاليت كلي��ه احزاب ممنوع و مخالفين و‬ ‫فعالين سياسي به زندان انداخته شدند و اختناق سياسي به اوج‬ ‫خود رسيد و به تدريج شاهد شخص ي‌شدن سياست در اي ران و‬ ‫اعمال قدرت شيوه‌اي ديكتاتور‌منشانه‌تر از گذشته‪ ،‬از سوي شاه‬ ‫بوديم‪ .‬عالوه بر شاه‪ ،‬نخبگان همراه و نزديك يا بخش عمده‌اي‬ ‫از نخبگان حاكم‪ ،‬اعتقادي به قواعد بازي سياسي دموكراتيك‬ ‫نداشتند و تالش همه آنها معطوف به گسترش نفوذ و افزايش‬ ‫س��هم خود از قدرت بود‪ .‬نگاهي به اظهارات شاه و نخبگان‬ ‫سياسي اين دوره به‌خوبي اين تمايل و گرايش اقتدارگرایانه و‬ ‫ضدمشاركتي را نشان م ي‌دهد‪ .‬مثال شاه در سال ‪ 1337‬بعد از‬ ‫سركوب كليه احزاب و تشكيل دو حزب دولتي مانند مليون و‬ ‫مردم‪ ،‬به رهبري اقبال و علم م ي‌گويد‪« :‬اگر من ديكتاتور بودم‬ ‫تا يك شاه مشروطه‪ ،‬بايد وسوسه م ي‌ش��دم و همانند آنچه‬ ‫در كش��ورهاي كمونيس��تي م ي‌بينيد‪ ،‬حزب واحد مسلطي‬ ‫تش��كيل م ی‌دادم‪ ،‬اما من به‌عنوان يك پادشاه مشروطه‪ ،‬آن‬ ‫توان و جس��ارت را دارم كه فعالي ت‌هاي حزبي گس��ترده‪ ،‬به‬ ‫دور از خفقان يا يك دولت تك‌حزبي را تشويق كنم‪ 19».‬اين‬ ‫درحالي است كه در اين دوره كليه احزاب سياسي را ممنوع و‬ ‫سركوب كرده بود و دو حزب دولتي فوق نيز‪ ،‬احزاب فرمايشي‬ ‫بودند؛ و در اس��فند ‪ 1353‬نيز اين احزاب فرمايشي را ملغي و‬ ‫حزب رستاخيز را تشكيل داد‪.‬او در مصاحبه با اوريانا فاالچي‪،‬‬ ‫روزنامه‌نگار ايتاليايي با صراحت بيان م ي‌دارد كه‌‪« :‬باور كنيد‬ ‫يدانند‪ ،‬تنها راه انجام‬ ‫وقتي سه‌چهارم ملتي خ واندن و نوشتن نم ‌‬ ‫اصالحات‪، ،‬شديدترين ديكتاتوري‌هاست‪ .‬در غير اين صورت‪ ،‬به‬ ‫جايي نم ي‌رسيديم‪‌.‬اگر خشن نبودم نم ي‌توانستم اصالحات‬ ‫ارضي را به انجام برسانم و تمام ب رنامه‌هاي اصالح ي‌ام شكست‬ ‫‪20‬‬ ‫م ي‌خورد‪».‬‬ ‫نزديكان و نخبگان سياسي حاكم ني ز‪ ،‬درگير كشمكش‬ ‫قدرت درون جناح‌هاي سياسي دولتي بودند؛ تملق و چاپلوسي‬ ‫اقتدارگرايانه و ترويج ارزش‌ه��اي آن از ويژگ ي‌هاي عمده اين‬ ‫نخبگان بوده است‪ .‬چنانچه موسس حزب مردم‪ ،‬رسالت حزب‬ ‫خود را خدمتگزاري بالشرط به شاهنشاه م ي‌دانست‪ .‬آموزگار‪،‬‬ ‫از روس��اي حزب مليون در جايي گفت‪« :‬علت وجود حزب ما‬ ‫اعليحضرت همايوني است‪ ».‬هويدا نيز درباره حزب اي ران‌نوين‬ ‫ابزار داشت‪« :‬اصول حزب‌ها‪ ،‬الهام گرفته از افكار عاليه شاهنشاه‬ ‫اس��ت كه ما همه به آن اعتقاد داريم‪ 21 ».‬جمشيد آموزگار در‬ ‫كسوت نخس��ت‌وزير وقت و دبيركل حزب رس��تاخيز در ‪١١‬‬ ‫اسفندماه ‪ ،١٣٥٦‬به مناسبت سال تشكيل حزب رستاخيز در‬ ‫پيامي كه در نشريات چاپ شد‪ ،‬گفت‪« :‬اين حزب پاسدار انقالب‬ ‫و شاه در تاروپود شيوه‌هاي زندگي ملت است و نويد م ي‌دهد كه‬ ‫‪22‬‬ ‫اي ران امروز و فردا از آن نويسندگان راه رستاخير خواهد بود‪».‬‬ ‫در مجموع نگرش‌هاي مسلط در ميان شاه و نخبگان‬ ‫سياسي حاكم به‌ش��دت اقتدارگرايانه و ضد‌دموكراتيك بود؛‬ ‫به‌همين واسطه به رفتارهاي سياس��ي اقتدارگرايانه و تالش‬ ‫ب راي تثبيت نظامي كه حامل ويژگ ي‌هاي فوق باش��د منجر‬ ‫‌گرديد؛ البته با جامع ه‌پذيري سياس��ي كه از طريق نهادهاي‬ ‫مختلف چون مدارس‪ ،‬نهادهاي دولتي‪ ،‬احزاب رسمي رسانه‌ها‬ ‫و راديو و تلويزيون صورت م ي‌گرفت‪ ،‬آنان در پي نهادينه‌كردن‬ ‫چنين ارزش‌هايي در توده مردم و تداوم و گس��ترش فرهنگ‬ ‫سياسي تبعي‪ ،‬از طريق ايدئولوژي ناسيوناليسم و شاه‌محوري‬ ‫افراطي بودند‪ .‬ماروين زونيل كه تحقيقاتي جالب در خصوص‬ ‫روانشناس��ي نخبگان سياس��ي اي ران در اين دوره انجام داده‬ ‫معتقد اس��ت‪« :‬آنچه به نظر م ي‌رسد بين نخبگان سياسي‪،‬‬ ‫يك عدم تمايل تقريبا عمومي در ب رابر گس��ترش مشاركت‬ ‫سياسي وجود دارد؛ آنها نيازي به تجزيه قدرت يا تقسيم آن با‬ ‫هركسي نم ي‌بينند و خصوصيت عدم عالقه به فرآيند سياسي‬ ‫‪23‬‬ ‫يا بيگانگي از آن به طور عام در آنها برجسته است‪g ».‬‬ ‫*منابع در دفتر مجله موجود است‬ ‫‪51‬‬
‫بين‌الملل‬ ‫داالن مذاكره‬ ‫بين‌الملل‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫پس از ف راز و نشي ب‌هاي چند ماهه‪ ،‬اي ران و گروه‪ 5+1‬س رانجام تصميم گرفتند مذاك رات هسته‌اي را روز ‪ 8‬اسفندماه‬ ‫در قزاقستان از سر بگي رند‪ .‬اين درحالي است كه طي هفته گذشته جو بايدن‪ ،‬معاون رئي س‌جمهور آمريكا از‬ ‫آمادگي كشورش ب راي مذاك رات دوجانبه و رو در رو با جمهوري اسالمي اي ران خبر داد‪.‬‬ ‫‪52‬‬
‫سناريو‌هاي‌ قزاقستان‬ ‫هدف آمريكا از پيشنهاد مذاكره مستقيم چيست؟‬ ‫‪1‬‬ ‫سامان صابريان‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫برخورد دوگانه با ايران انقالبي‬ ‫اي ران‌‌ همان اي ران بود‪ ،‬غرب‌‌ هم��ان غرب ولي ديگر‬ ‫اي ران حق اس��تفاده از اين قرارداد‌ها را نداشت‪ .‬چه تفاوتي در‬ ‫اي ران قبل و بعد از انقالب پديد آمد كه كس��اني كه سنگ‬ ‫انرژي هسته‌اي اي ران را به سينه م ي‌زدند حال در مسير اي ران‬ ‫ب راي رسيدن به حق مسلمش با سنگ انداختن كارشكني‬ ‫مي كردند؟ غرب ب راي توقف پيش��رفت انرژي هس��ته‌اي‬ ‫اي ران انقالبي از هر اقدامي‌اعم از تحريم و‌ترور دانشمندان‬ ‫هسته‌اي كوتاهي نكرده است‪ .‬پس از پايان جنگ تحميلي‬ ‫ب راي تكميل و تجهيز نيروگاه هس��ته‌اي بوشهر مذاكراتي‬ ‫انجام ش��د‪ ،‬اما پيمانكاران به علت فش��ار دولت‌هاي غربي‬ ‫كناره‌گيري كردند و در‌‌نهايت روس‌ها همكاري هس��ته‌اي‬ ‫با اي ران را پذيرفتند‪ .‬داس��تان همچنان ادامه داش��ت و اي ران‬ ‫تالش‌هاي فراواني ب راي آوردن دانش هس��ته‌اي به كشور‬ ‫انجام داد و از س��ال ‪ ۸۰‬اين دانش به سايت هسته‌اي نطنز‬ ‫كه از چند سال پيش احداث آن آغاز ش��ده بود‪ ،‬منتقل شد‪.‬‬ ‫در سال ‪ ۱۳۸۲‬ب راساس توافقنامه سعدآباد‪ ،‬ته ران متعهد شد‬ ‫غن ي‌سازي اورانيوم را به حالت تعليق درآورد و به‌رغم اينكه‬ ‫بيش از ‪ ۱۰۰‬ماشين س��انتريفيوژ در نطنز داشت‪ ،‬صرفا ‪۱۰‬‬ ‫ماشين سانتريفيوژ به هم متصل و روي آنها تست انجام داد‬ ‫و اورانيوم تا يك و دو دهم درصد غني ش��ده بود‪ .‬رشد اي ران‬ ‫همچنان چشمگير بود و روند رو به جلویي داشت تا چندي‬ ‫پيش كه نايب رئيس كميسيون امنيت ملي مجلس در پي‬ ‫انتشار اخباري در رسانه‌هاي خارجي در مورد «قصد اي ران ب راي‬ ‫نصب نسل جديد سانتريفيوژ‌ها در سايت غن ي‌سازي نطنز»‬ ‫گفت‪« :‬طبق اعالم سازمان انرژي اتمي‌م ي‌خواهيم از نسل‬ ‫جديد سانتريفيوژ‌ها استفاده كنيم‪».‬‬ ‫وي ادامه داد‪ « :‬طبق بنده��اي ‪ ۴‬و ‪ ۵‬قانون ان‪‌.‬پي‪‌.‬تي‬ ‫ي به ما كنن��د كه آنها به‬ ‫كش��ورهاي عضو بايد كمك علم ‌‬ ‫وظيفه‌شان به خوبي عمل نكرده‌اند كه ما در اين باره گله‌مند‬ ‫سياست يكي به نعل‪ ،‬يكي به ميخ‬ ‫برنامه هس��ته‌اي اي ران را از نگاه ديگ��ری م ي‌توان در‬ ‫راس��تاي اظهارات مختلفي كه بيان ش��ده اس��ت پيگيري‬ ‫كرد؛ اظهاراتي كه رويكرد دوگانه‌اي را از جانب س��ردمداران‬ ‫غربي نمايان م ي‌كند‪ .‬چندي پي��ش رئي س‌جمهور آمريكا‬ ‫با تاكيد بر راه‌حل ديپلماتيك ب راي موضوع هسته‌اي اي ران‬ ‫گفت‪« :‬بايد راه‌حلي باش��د تا اي ران بتواند از انرژي هسته‌اي‬ ‫صلح‌آميز بهره‌مند شود و همچنين ضمانت دهد كه به دنبال‬ ‫تسليحات هسته‌اي نيست‪ ».‬در همين راستا رئي س‌جمهور‬ ‫فرانسه با اشاره به پرونده هسته‌اي اي ران گفت‪« :‬فقط مذاكره‬ ‫راه رسيدن به نتيجه در مورد پرونده هسته‌اي اي ران است‪».‬‬ ‫اوالند در اظهارنظر خود در پاس��خ به س��والي برسر پرونده‬ ‫هسته‌اي اي ران تصريح كرد‪« :‬فرانسه به تعهد خود در مورد‬ ‫پرونده هسته‌اي اي ران پايبند است‪ ».‬رئي س‌جمهور فرانسه با‬ ‫اشاره به پرونده هس��ته‌اي اي ران اظهار داشت‪« :‬من اعتراف‬ ‫نم ي‌كنم كه اي ران به‌طور كامل از حقوق هس��ته‌اي خود در‬ ‫جهت صلح‌آميز استفاده م ي‌كند و نه كامل استفاده از فناوري‬ ‫را ب راي بهره‌گيري نظامي تاييد م ي‌كنم‪ ».‬وي افزود‪« :‬فكر‬ ‫م ي‌كنم آنچه امكان‌پذير باشد انجام مذاكرات ب راي رسيدن‬ ‫به هدف است‪».‬‬ ‫بين‌الملل‬ ‫سال ‪۱۳۱۵‬؛ اينجا اي ران است‪ ،‬مجلس شوراي ملي و‬ ‫نمايندگان در حال تصويب ايجاد اولين مركز اتمي‌اي ران در‬ ‫دانش��گاه ته ران‪ .‬اين اولين گامي‌بود كه اي ران در راه پر پيچ‬ ‫وخم اتم ي‌ برداشت‪ .‬زمان گذشت تا آذر‌ماه‪ ۱۳۴۴‬كه رآكتور‬ ‫پنج مگاواتي آموزشي و تحقيقاتي اي ران آماده فعاليت و در‬ ‫سال ‪ ۱۳۴۵‬در مركز تحقيقات هسته‌اي اميرآباد ته ران به‌كار‬ ‫گرفته ش��د و تاكنون نيز ادامه دارد‪ .‬آمريكا‪ ،‬فرانسه و آلمان‬ ‫كشورهايي بودند كه در سال ‪ ۱۳۵۲‬و بعد از تشكيل سازمان‬ ‫انرژي هسته‌اي‪ ،‬قراردادهاي ‪ ۱۰‬ساله قابل تمديد ب راي تهيه‬ ‫سوخت هسته‌اي با اي ران امضا كردند‪ .‬داستان همچنان ادامه‬ ‫داشت‪ ،‬نوبت به نيروگاه بوشهر رسيد و قرار شد توسط وزارت‬ ‫تحقيقات و صنعت آلمان غربي س��ابق به‌عنوان نخستين‬ ‫ني��روگاه اتمي‌اي ران در س��ال ‪ ۱۳۵۸‬راه‌ان��دازي و بالفاصله‬ ‫پس از پايان كار احداث نيروگاه بعدي آغاز ش��ود‪ .‬در همين‬ ‫راس��تا آمريكا پس از مذاكراتي كه ‪ ۲۲‬مرداد ‪ ۵۶‬داشت‪ ،‬قرار‬ ‫ش��د نيروگاه‪‎‬هايي در اي ران احداث كند و هشت رآكتور اتمي‬ ‫‌به رژيم شاه بفروشد‪ .‬از س��وي ديگر پانزدهم مهر ‪ ۱۳۵۶‬نيز‬ ‫فرانسه اعالم كرد م ي‌خواهد دو نيروگاه اتمي‌در اي ران تاسيس‬ ‫و رآكتورهايي به کشورمان بفروشد‪ .‬روزگار در حال گذر و همه‬ ‫چيز ب راي غرب خوش و خرم بود تا اينكه انقالب تمام روياي‬ ‫غرب را نقش بر آب كرد ‪.‬‬ ‫هستيم‪ ».‬نايب رئيس كميس��يون امنيت ملي و سياست‬ ‫خارجي مجلس در پاسخ به اين پرسش كه رسانه‌ها و مقامات‬ ‫غربي نصب نسل جديد س��انتريفيوژ‌ها در اي ران را موثر بر‬ ‫مذاكرات آينده اي ران با ‪ 5+1‬عن��وان كرده‌اند‪ ،‬گفت‪« :‬آنها از‬ ‫اين گالیه‌ها زياد دارند‪ ،‬اما ما كار خود را انجام م ي‌دهيم و در‬ ‫‌‌نهايت آنها هس��تند كه به دنبال ما م ي‌دوند‪ ».‬اين در حالي‬ ‫است كه معاون رئي س‌جمهور آمريكا گفته است‪« :‬اي ران كه‬ ‫م ي‌گويد برنامه غن ي‌س��ازي اورانيومش صلح‌آميز و صرفا‬ ‫ب راي توليد انرژي است اينك با «قوي‌ترين تحريم‌ها در طول‬ ‫تاريخ» رو‌به‌رو است كه اطمينان حاصل شود برنامه‌اي ب راي‬ ‫ي ندارد‪».‬‬ ‫توسعه آن به سوي سالح‌هاي اتم ‌‬ ‫با تمام خط ونشان‌هايي كه غرب ب راي اي ران م ي‌كشد‬ ‫پيشنهاد مذاكره مستقيم آمريكا و اي ران از سوي آقاي بايدن‬ ‫كمي‌قابل تامل است و نشان‌دهنده واقع نگري غرب در ب رابر‬ ‫ب رنامه هسته‌ای اي ران‪.‬‬ ‫سناريو پشت سناريو‬ ‫اين روز‌ها در حالي كه اي ران در حال نصب سري جديد‬ ‫سانتريفيوژهاي خود است‪ ،‬اظهارات ب ي‌پايه و اساس طرفين‬ ‫مذاكره كننده با اي ران نيز آغاز شده اس��ت‪ .‬رويترز به نقل از‬ ‫كا‌ترين اشتون‪ ،‬رئيس سياست خارجي اتحاديه اروپا نوشت‪:‬‬ ‫اي ران با تصميم نصب س��انتريفيوژهاي جديد در تاسيسات‬ ‫هسته‌اي‌اش تعهدات بي ن‌المللي را نقض كرده و مدعي شد‬ ‫اي ران با اتخاذ اين تصميم م ي‌تواند مواد غني شده بيشتري‬ ‫را توليد كند و اين باعث نگران ي‌هاي بيشتري درباره ماهيت‬ ‫صلح‌آميز بودن برنامه‌ هسته‌اي اي ران م ي‌شود‪ .‬الزم به ذكر‬ ‫است ديگر سناريونويسان اين نگاه غ ربي از قبيل انگليس و‬ ‫فرانسه همچنين اظهاراتي را داشته‌اند‪ .‬اين در حالي است كه‬ ‫سرگئي الوروف‪ ،‬وزير امور خارجه روسيه پس از انتشار اخباري‬ ‫مبني بر تصميم اي ران ب راي افزايش تعداد س��انتريفيوژهاي‬ ‫نس��ل جديد در تاسيس��ات هس��ته‌اي نطنز گفت‪« :‬تمام‬ ‫اقدامات اي ران در ب رنامه هسته‌‌اي‌اش در چارچوب موافقتنامه‬ ‫پادمان است‪».‬‬ ‫‪53‬‬
‫برخورد دوگانه غرب در قبال ايران و اسرائيل‬ ‫يكي از اصل ي‪‎‬تري��ن مخالفان برنامه هس��ته‌اي اي ران‬ ‫رژيم صهيونيستي است كه با وجود اينكه خود داراي چندين‬ ‫كالهك هس��ته اي اس��ت با برنامه صلح‌آميز هس��ته اي‬ ‫اي ران مخالفت م ي‌كن��د‪ .‬بنيامين نتانياهو‪ ،‬نخس��ت‌وزير‬ ‫رژيم‌صهيونيستي مدعي ش��د‪« :‬مهم‌ترين‌ وظيفه دولتي‬ ‫كه من تشكيل خواهم داد جلوگيري از مسلح شدن اي ران به‬ ‫سالح هسته‌اي است‪» .‬‬ ‫احترام در برابر احترام‬ ‫بين‌الملل‬ ‫از س��ويي رامي��ن مهمانپرس��ت تغيي��ر مواض��ع‬ ‫جمهوري اس�لامي را بر پايه احترام متقابل دانست و گفت‪:‬‬ ‫«كشورهايي كه در ‪ 5+1‬هستند بايد رويكرد خود را عوض‬ ‫كنند‪ .‬ت��ا زماني كه احس��اس م ي‌كنند فش��ار روي ملت ما‬ ‫م ي‌تواند ب راي عقب‌نشيني از حقوقمان تاثير بگذارد اشتباه‬ ‫م ي‌كنند‪ .‬متاسفانه كشورهاي غ ربي عضو ‪ 5+1‬فكر م ي‌كنند‬ ‫اگر فش��ار‌ها ادامه و تش��ديد پيدا كند در‌‌‌نهاي��ت از حقوق‬ ‫ملت‌مان كوتاه خواهيم آمد و به همين دليل تا زماني كه اين‬ ‫ذهنيت را داشته باشند بحث هسته‌اي تبديل به موضوعي‬ ‫سياسي م ي‌ش��ود و حتي اگر مذاكرات هم به نتيجه برسد‬ ‫دس��ت از فش��ار‌ها برنم ي‌دارند‪ ،‬چون فكر م ي‌كنند فشار‌ها‬ ‫بايد ادامه پيدا كند كه ما تسليم خواس��ته‌هاي آنها شويم‪.‬‬ ‫الزم به ذكر اس��ت در اين بين و در طول اقدامات ضد‌بشري‬ ‫غرب عليه اي ران‪ ،‬صهيونيس ت‌ها و حاميانشان دست به‌ترور‬ ‫دانشمندان هسته‌اي ما نيز زده‌اند تا شايد بتوانند مردم اي ران‬ ‫را از دستيابي به توانمندي صلح‌آميز هسته‌اي بازدارند؛ ولي‬ ‫طبق روال گذشته اين اقدامات اتحاد مردم را بيشتر كرده و‬ ‫عمل آنها نتيجه عكس داشته است‪ ».‬محمد‌حسن آصفري‪،‬‬ ‫دبير كميس��يون امنيت ملي و سياس��ت خارجي مجلس‬ ‫شوراي اس�لامي نيز در واكنش به اقدامات اخير غرب ب راي‬ ‫مذاكره بر سر مس��اله هس��ته‌اي اي ران گفت‪« :‬اي ران امروز‬ ‫توانسته در بحث هسته‌اي به دانش بوم ي‌ دست پيدا كند و‬ ‫با وجود تحريم‌هايي كه عليه آن اعمال م ي‌شود با استفاده‬ ‫از دانشمندان خود به دستاوردهاي خوبي در تكنولوژي نانو‬ ‫دست پيدا كرده كه همگي آنها در راستاي ان‌پ ي‌تي و آژانس‬ ‫هسته‌اي و نگاه صرفا صلح‌آميز بوده است‪ .‬ما تصميم داريم‬ ‫دانش هسته‌اي خود را توسعه داده و استفاده از اين دانش را‬ ‫در چارچوب قوانين بي ن‌الملل ادامه بدهيم‪».‬‬ ‫وي م ي‌گويد‪« :‬ما بحث بوم ي‌سازي را در دست داريم؛‬ ‫غرب عالقه‌مند است دانشي كه جوامع بشري به آن نياز دارند‬ ‫را در اختيار خود داشته باشد و اجازه ندهد كه ما به آنها دست‬ ‫پيدا كنيم‪ ،‬چرا كه سوخت‌هاي فسيلي ضرررسان است‪ ،‬اثر‬ ‫مخرب دارد و در آينده كش��ورهايي موفق خواهند بود كه از‬ ‫دانش هسته‌اي بهره مي ب رند‪».‬‬ ‫به گفته آصفري؛ «توليد انرژي از طريق هسته‌اي به‬ ‫حدي اهميت دارد كه در ان‌پ ي‌تي اش��اره شده‪ ،‬كساني كه‬ ‫از انرژي‌هاي فس��يلي اس��تفاده م ي‌كنند به محي ط‌زيست‬ ‫آسيب م ي‌زنند و بايد به ديگر كش��ور‌ها خسارت بدهند؛ ما‬ ‫تمام خواسته‌هاي آنها را اجرايي كرديم‪ ،‬در دوراني خواستند‬ ‫كه س��ايت‌ها را متوقف كنيم‪ ،‬ما اين كار را انج��ام داديم تا‬ ‫گفت‌وگو كنيم‪ ،‬ولي غرب هيچ امتيازي به ما نداده اس��ت‪.‬‬ ‫از اين‌رو اميد زيادي به گفت‌وگو‌ها نيس��ت‪ ،‬چرا‌كه فشار‌ها‬ ‫افزايش پيدا كرده است‪ .‬همچنين در دهه‌اي كه از گفت‌وگو‬ ‫با ‪ 5+1‬م ي‌گذرد‪ ،‬چراغ س��بزي درياف��ت نكرديم‪ .‬هرگاه كه‬ ‫مذاكرات م ي‌خواهد به نتيجه برس��د با حاشي ه‌سازي آمريكا‬ ‫و صهيونيس��م متوقف م ي‌ش��ود‪ .‬اين در حالي اس��ت كه‬ ‫‪ 5+1‬م ي‌داند كه اي ران نيازي به بمب ن��دارد‪ .‬اميدواريم كه‬ ‫گفت‌وگو‌ها در چارچوب فني و منطقي حل شود و ادامه پيدا‬ ‫نكند‪ .‬در اين صورت غرب است كه متضرر م ي‌شود‪ ،‬چرا كه‬ ‫ما در چارچوب قوانين ان‌پ ي‌تي و آژانس از حق خود استفاده‬ ‫كرده و اين علم را پيگيري م ي‌كنيم‪».‬‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫‪54‬‬ ‫بهانه‌اي به نام پارچين هسته‌اي‬ ‫مقام��ات اي ران ب��ر اي��ن باورند ك��ه بح��ث پرونده‬ ‫هس��ته‌اي بهانه‌اي اس��ت ب راي فش��ار وارد كردن بر ملت‬ ‫اي ران‪ .‬به همي��ن خاط��ر در تازه‌ترين اختالفات��ي كه بين‬ ‫ته ران و ‪ 5+1‬ايجاد ش��د داس��تان مركز نظام��ي پارچين‬ ‫مط��رح ش��د؛ مرك��زي ك��ه غرب ي‌ه��ا مدع��ي هس��تند‬ ‫جمهوري اسالمي در آنجا فعالي ت‌هاي هسته‌اي غي ر‌مجاز‬ ‫دارد‪ .‬پس از آنكه‌ هانس بليكس و رابرت كلي از مقام‌هاي‬ ‫ارش��د آژانس در گفت‌وگو با روزنامه انگليس��ي گاردين از‬ ‫تبديل ش��دن آژان��س بي ن‌الملل��ي انرژي اتم��ي‌به جعبه‬ ‫موس��يقي آمريكا خبر دادند و به رويه‌ه��اي يوكيا آمانو در‬ ‫قبال اي ران ب��ا يادآوري برخ��ي از جزئيات به‌دليل آس��يب‬ ‫وارد كردن به اعتبار آژانس اعت��راض كردند‪ ،‬اين‌بار روزنامه‬ ‫اينترنتي كريستين ساينس مانيتور گزارشي را منتشر كرد‬ ‫كه نشان م ي‌دهد عالوه بر اين دو منتقد قديمي‪ ،‬فردي مانند‬ ‫اويلي‌هاينونن‪ ،‬معاون سابق پادمان‌هاي آژانس نيز كه در‬ ‫واقع مجري ماجراي «مطالعات ادعايي» و مطرح كردن اين‬ ‫مساله عليه اي ران در س��ال‌هاي قبل بود‪ ،‬از اصرار عجيب‬ ‫و ب ي‌منطق بر موضوع بازرسي از تاسيسات پارچين كالفه‬ ‫شده است‪.‬‬ ‫از سوي ديگر مقامات اي ران اعالم كردند كه ديگر اجازه‬ ‫بازديد از پارچين را به آژانس نم ي‌دهند و شايد غرب با بهانه‬ ‫بازديد از برنامه هسته‌اي قصد داشته باشد از تمامي‌مراكز‬ ‫نظامي اي ران بازديد كند كه اي ران چنين اجازه‌اي نم ي‌دهد‪.‬‬ ‫قزاقستان‪ ،‬روزنه اميد غرب‬ ‫اي ران در طول اجالس س��االنه امنيت كه امس��ال در‬ ‫مونيخ برگزار شد رايزن ي‌هايي با غ رب ي‌ها داشته است؛ تاكنون‬ ‫اي ران و ‪ 5+1‬چند دور از مذاكرات را برگزار كرده‌اند‪ .‬آخرين دور‬ ‫از مذاكرات در مسكو و در ژوئن سال ‪ ۲۰۱۲‬برگزار شد‪ .‬بعد از‬ ‫آن عل ي‌اكبر صالحي در سفري كه به مصر داشت پيشنهادي‬ ‫را ب راي برگزاري دور بعدي مذاكرات در قاهره داشت كه مورد‬ ‫توجه مسئوالن مصري واقع ش��د ولي در كل داستان طور‬ ‫ديگري رقم خورد و پيشنهاد غرب ب راي دور بعدي مذاكرات‬ ‫بيست و پنجم فوريه در قزاقستان شد‪.‬‬ ‫از اين مه��م نم ي‌توان گ��ذر كرد كه غرب ب��ه آينده‬ ‫مذاكرات با اي ران اميدوار اس��ت‪ .‬آنها اعالم داش��ته‌اند‪« :‬ما‬ ‫م ي‌خواهيم اي ران را هرچه سريع‌تر س��ر ميز مذاكره ببينيم‬ ‫تا بتوانيم به پيشرفت‌هاي ملموس دست يابيم‪ ».‬البته اين‬ ‫در صورتي اس��ت كه غرب با راهكارهايي كه اي ران دارد كنار‬ ‫بيايد ولي حقيقت چيز ديگري را نشان م ي‌دهد و غرب از يك‬ ‫سو حرف مذاكره را به ميان م ي‌آورد از سوي ديگر تحريم‌ها‬ ‫و تهديد‌ها را افزايش م ي‌دهد كه با اين روند احتمال م ي‌رود‬ ‫مذاكرات مسير رو به رشدي نداشته باشد‪.‬‬ ‫حال اين س��وال پيش م ي‌آيد كه آيا پيش��رفت قابل‬ ‫مالحظه‌اي در روند مذاكرات پي��ش م ي‌آيد؟ آيا در مذاكرات‬ ‫قزاقستان دو طرف مذاكره سعي بر عادي‌سازي روابط دارند‬ ‫يا طبق روال گذشته بر س��ر منافع خود پافشاري م ي‌كنند؟‬ ‫تا چه حد احتمال دارد اي ران از حق مس��لم خ��ود در پرونده‬ ‫هسته‌اي عقب‌نش��يني كند؟ آيا غرب دس��ت از لج‌بازي و‬ ‫فشار بر ملت اي ران م ي‌كش��د؟ در طول اين يك قرني كه از‬ ‫عمر بهره‌برداري از انرژي هسته‌اي م ي‌گذرد چه كساني حق‬ ‫استفاد از اين انرژي پاك را داشتند و قدرت اعطاي اين حق در‬ ‫دست چه كساني است؟ چرا رژيم‌صهيونيستي با آن سابقه‬ ‫طويل كه در اقدامات وحش��يانه و ضد‌بشري دارد بايد داراي‬ ‫چندين كالهك هسته باشد ولي مردم اي ران با اين پيشينه‬ ‫و تمدن حق استفاده صلح‌آميز از انرژي هسته‌اي را نداشته‬ ‫باشند؟ چرا اي ران ب راي دستيابي به دانش هسته‌اي بايد با اين‬ ‫هجمه تهديد‪ ،‬تحريم ‌و ترور مواجه باشد؟ تفاوت ميان اي راني‬ ‫كه عضو ان‌پ ي‌تي اس��ت با اس��رائيل ناقض عهدنامه‌هاي‬ ‫بي ن‌المللي در كجاست؟ ‪g‬‬ ‫مذاكرات بدون‬ ‫لغو تحريم‌ها‬ ‫به نتيجه نمي‌رسد‬ ‫حسن بهشتي‌پور درگفت‌وگو با مثلث‬ ‫مرجان محمدي‬ ‫‪2‬‬ ‫حسن بهشت ي‌پور‪ ،‬كارشناس مسائل بي ن‌الملل‬ ‫در گفت‌‌وگوي�ي ب�ه ارزياب�ي چش�م‌انداز مذاك�رات‬ ‫هسته‌اي ايران و گروه ‪ 5+1‬پرداخت‪ .‬وي معتقد است‬ ‫كه در رابطه با آينده مذاكرات سه س�ناريو وجود دارد؛‬ ‫نخس�ت اينكه در اثر افزاي�ش فش�ارها و تحري م‌ها‬ ‫ايران از ان‌پ ي‌تي خارج شود‪ ،‬دوم اينكه غرب به جاي‬ ‫سياست فشار و مذاكره به سياست همكاري و مذاكره‬ ‫روي آورد و سومين سناريو نيز اين است كه مذاكرات‬ ‫مس�تقيم ي‌ ميان اي�ران و آمري�كا با موضوع مس�اله‬ ‫هسته‌اي شكل بگيرد‪ .‬به گفته بهشت ي‌پور الزمه ايجاد‬ ‫فضاي مساعد براي برقراري روابط ميان ايران و آمريكا‬ ‫اين است كه آمريكا برخي تحري م‌ها عليه ايران را لغو‬ ‫كند‪ .‬در اين صورت آمريكا نش�ان م ي‌دهد كه در عمل‬ ‫خواهان گفت‌وگ�و و حل و فصل مس�اله از راه مذاكره‬ ‫اس�ت‪ .‬تا زماني كه مساله سياس�ت آمريكا در رابطه‬ ‫با فش�ار و مذاكره كنار گذاش�ته نش�ود‪ ،‬آنها به هيچ‬ ‫نتيج ه‌اي نخواهند رسيد؛ آمريكا يك بار براي هميشه‬ ‫بايد با اي�ران تعامل كند و حقوق ايران را به رس�ميت‬ ‫بشناسد‪ .‬همچنين به باور اين كارشناس‪ ،‬هدف طرف‬ ‫مقابل از افزاي�ش تحري م‌ها اين اس�ت ك�ه ايران در‬ ‫شرايط تحريم بر س�ر ميز مذاكره حاضر و مجبور به‬ ‫امتيازدهي شود‪ ،‬بدون اينكه آن طرف امتيازي بدهد‪.‬‬ ‫در حالي كه ايران در پي آن است تا مذاكراتي را شكل‬ ‫دهد كه سودمند و به نفع دو طرف باشد‪.‬‬
‫‪ 3/5‬تا ‪ 5‬درصد ادامه دهد‪ ،‬ولي در عين حال از نظر آنها اي ران‬ ‫بايد غن ي‌سازي ‪20‬درصد را متوقف كند تا بتواند در اين مرحله‬ ‫اعتمادسازي به وجود بياورد‪.‬‬ ‫يعني از يك طرف آنها بخشي از تحريم‌ها را لغو كنند‬ ‫و اي ران هم از طرفي غن ي‌س��ازي ‪ 20‬درص��د را متوقف كند؛‬ ‫يعني توقف در ب رابر توقف‪ .‬البته احتمال به وجود‌آمدن اين‬ ‫سناريو خيلي پايين است‪ ،‬به هر حال اين سياست همكاري‬ ‫و مذاكره به جاي فش��ار و مذاكره ه��م م ي‌تواند كمك كند‬ ‫فضاي مس��اعدتري ب راي پرونده هسته‌اي اي ران فراهم شود‬ ‫و هم ش��انس توافق دو جانبه و چندجانبه ب��ا اي ران افزايش‬ ‫پيدا م ي‌كند‪ .‬اما سناريوي س��ومي‌كه م ي‌توان پي ش‌بيني‬ ‫ي ميان اي ران و آمريكا با‬ ‫كرد اين است كه مذاكرات مستقيم ‌‬ ‫موضوع مساله هسته‌اي شكل بگيرد چراكه در حال حاضر‬ ‫اصل ي‌ترين مشكل روابط اي ران و آژانس از يك طرف و اي ران و‬ ‫‪ 5+1‬از طرف ديگر مربوط به آمريكا و سياست‌هاي اين كشور‬ ‫م ي‌شود‪ .‬بناب راين اگر اي ران مذاكرات مستقيمي‌با آمريكاي ي‌ها‬ ‫داشته باشد شايد مذاكرات با ‪ 5+1‬نتيجه روشن تري داشته‬ ‫باشد‪ .‬منتها به ش��رطي كه آمريكا در عمل نشان دهد واقعا‬ ‫در پي تفاهم است و به دنبال مذاكره ب راي مذاكره نيست‪.‬‬ ‫در چه صورتي فضاي مساعد براي مذاكره ايران و‬ ‫آمريكا فراهم خواهد شد؟‬ ‫آي�ا گزين�ه نظام�ي را ني�ز م ي‌ت�وان در زم�ره‬ ‫سناريوهاي محتمل گنجاند؟‬ ‫‪ l‬يك س��ناريوي خيلي بدبينانه ك��ه در اين رابطه‬ ‫وجود دارد و احتمال ش��كل‌گيري آن بس��يار اندك اس��ت‪،‬‬ ‫همين درگيري نظامي اس��ت‪ .‬در واقع م ي‌ت��وان گفت اين‬ ‫سناريو غيرمحتمل اس��ت ولي در سياست چون هي چ‌چيز‬ ‫مطلق نيست نم ي‌توان اين سناريو را نيز به‌طور كل رد كرد‪.‬‬ ‫در صورت محقق شدن اين سناريو هم اي ران و هم آمريكا و‬ ‫كشورهاي منطقه ضرر خواهند كرد‪ .‬در اين درگيري نظامي‬ ‫‪ l‬اخي را جو بايدن سخناني پي رامون مذاكره با اي ران‬ ‫بيان داشته كه البته خيلي نم ي‌توان به اين حرف‌ها اعتماد‬ ‫كرد‪ .‬در هر ح��ال وقتي آنها در ح��ال مثبت صحب ت‌كردن‬ ‫هستند اي ران نيز بايد به همين صورت رفتار كند‪ .‬پيش از اين‬ ‫شاهد بوديم زماني كه خانم كاندولي زا رايس يا سوزان رايس‬ ‫در رابطه با اي ران بد صحبت كردند‪ ،‬اي ران نيز مقابله به مثل‬ ‫كرد‪ ،‬اكنون نيز اي ران بايد همان سياست را در پيش بگيرد و‬ ‫از خوش‌گفتاري آنها اس��تقبال كند‪ .‬صحب ت‌هاي اخير جو‬ ‫بايدن را م ي‌توان خيلي مثب��ت ارزيابي كرد‪ .‬همچنين جان‬ ‫كري نيز با وجود اینکه ب راي به‌دست آوردن راي سنا‪ ،‬برخي‬ ‫صحب ت‌هاي نابجا راجع به اي ران را بر زبان راند‪ ،‬اما در مجموع‬ ‫برآيند صحب ت‌هايش مثبت اس��ت‪ .‬در نتيجه اگر آمريكا در‬ ‫عمل هم خوب حركت كرد اي ران نيز بايد مانند آنها عمل كند‪.‬‬ ‫در مذاكرات آتي ميان ايران و ‪ 5+1‬به نظر ش�ما‬ ‫دو طرف چه مطالباتي خواهند داش�ت و روي چه‬ ‫مواردي پافشاري خواهند كرد؟‬ ‫‪ 5+1 l‬يك درخواست س��ه مرحله‌اي از اي ران دارد‬ ‫كه نخس��تين مرحله‌اش اين اس��ت كه اي ران غني س��ازي‬ ‫‪20‬درصدي اورانيومش را متوقف كن��د؛ دوم اينكه آن مقدار‬ ‫اورانيوم ي‌كه در س��طح ‪20‬درصد غني كرده اس��ت به يك‬ ‫كشور ثالث منتقل كند و س��وم نيز فردو را تعطيل كند‪ .‬اين‬ ‫موارد‪ ،‬سه درخواستي هس��تند كه ‪ 5+1‬در مذاكرات با اي ران‬ ‫مطرح كرده‌اند‪ .‬اي ران نيز درخواس��ت متقابلش اين است كه‬ ‫اوال آنها غني سازي اورانيوم را در اي ران به رسميت بشناسند؛‬ ‫ثانيا تحريم‌ه��ا را عليه اي��ران لغو كنن��د و در نهايت اينكه‬ ‫نقش منطقه‌اي اي ران را به‌عنوان يك كش��ور موثر در سطح‬ ‫منطقه بپذي رند‪ .‬آنها بايد ب راي حل مشكالت منطقه از جمله‬ ‫مشكل سوريه با اي ران تعامل داش��ته باشند‪ .‬همچنين بايد‬ ‫تضمي ن‌هاي امنيتي الزم را بدهند كه تهديد عليه اي ران انجام‬ ‫نم ي‌دهند و مراكز هسته‌اي اي ران در امان خواهند بود‪ .‬اما هر‬ ‫كدام از اين درخواست‌ها مابه ازايي دارد؛ يعني اگر اي ران اين‬ ‫كارها را انجام دهد غرب نيز بايد درخواست‌هاي اي ران را عملي‬ ‫كند و بالعكس‪ .‬البته اين موارد قابل بحث و گفت‌وگوست و‬ ‫بايد منتظر ماند و ديد آيا با توجه به فضايي كه اكنون وجود‬ ‫دارد م ي‌توان به راهكاري دست يافت يا خي ر‪.‬‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫‪ l‬پي ش‪‎‬بين��ي كردن در اين موض��وع خاص خيلي‬ ‫دشوار است‪ ،‬اما با حدس و گمان و با توجه به شواهد و قرائن‬ ‫موجود م ي‌توان برخي س��ناريوها را حدس زد‪ .‬اين حدسيات‬ ‫مبتني بر واقعياتي خ واهد بود كه در سطح منطقه و بي ن‌الملل‬ ‫م ي‌گذرد و در اي��ن صورت‪ ،‬پي ش‌بين ي‪‎‬ه��ا صحي ح‌تر از آب‬ ‫در‌‌م ي‌آيد‪ .‬اما در س��ناريونگري مبتني بر قاعده آينده‌نگري‬ ‫م ي‌توان سه سناريو را ب راي پرونده هسته‌اي اي ران پي ش‌بيني‬ ‫كرد؛ نخس��ت اينكه فض��اي موجود عليه اي ران س��خت‌تر‬ ‫م ي‌ش��ود؛ يعني آنها آن‌قدر اين تحريم‌ها را ادامه م ي‌دهند‬ ‫تا اي ران را به واكنش منفي وادارن��د‪ .‬در نهايت نيز اي ران قيد‬ ‫ان‌‌پ ي‌تي و همكاري‌هايش با آژانس بي ن‌المللي انرژي اتمي‬ ‫‌را م ي‌زند و مجبور م ي‌ش��ود از آن خارج شود‪ .‬اين مساله هم‬ ‫به زيان اي ران اس��ت هم به زيان غرب؛ به زيان اي ران است از‬ ‫اين جهت كه به هر حال اي ران بر اساس توافقنامه ان‌پ ي‌تي‬ ‫است كه تاكيد دارد انرژي هس��ته‌اي حق مسلم ماست و بر‬ ‫اساس اين توافق اصرار م ي‌كند به انرژي صلح‌آميز دست پي دا‬ ‫كند‪ .‬اما از آن جهت به ضرر غرب است كه تا زماني كه اي ران‬ ‫در آژانس است و ان‌پ ي‌تي را پذيرفته‪ ،‬آنها م ي‌توانند نظارت و‬ ‫كنترل بر فعالي ت‌هاي هسته‌اي اي ران داشته باشند‪ ،‬ولي در‬ ‫صورتي كه اي ران از آژانس خارج شود و قيد ان‌پ ي‌تي را بزند‪،‬‬ ‫غرب ديگر نم ي‌تواند كنترل و نظارتي بر برنامه هس��ته‌اي‬ ‫اي ران داشته باشد‪ ،‬ولو اينكه بايد توجه داشت كه اي ران اصال‬ ‫نم ي‌خواهد به سمت ساخت بمب اتمي برود و از ابتدا نيز با‬ ‫اين امر مخالف بود‪.‬س��ناريوي دومي‌كه م ي‌توان ب راي اين‬ ‫ماجرا پي ش‌بيني كرد اين اس��ت كه در نهايت غرب بپذيرد‬ ‫كه سياست مربوط به فشار و مذاكره اشتباه است و سياست‬ ‫هم��كاري و مذاكره را در پيش بگيرد‪ .‬بدي��ن معنا كه برخي‬ ‫تحريم‌ها را كه خارج از قطعنامه‌هاي ش��وراي امنيت است‬ ‫و توسط آمريكا و حاميانش وضع شده‪ ،‬متوقف كند تا گام ي‌‬ ‫جهت اعتمادسازي برداشته باش��ند‪ .‬در اين شرايط آنها به‬ ‫سمتي خواهند رفت كه با اي ران گفت‌وگو كنند و اي ران‬ ‫نيز خواهد توانست غن ي‌سازي اورانيوم را تا سطح‬ ‫با توج�ه به برخ�ي تغيي�رات در تيم سياس�ت‬ ‫خارجي و امنيت ملي ب�اراك اوباما‪ ،‬اكنون رويكرد‬ ‫آمريكا نسبت به گفت‌وگوهاي دوجانبه با ايران به‬ ‫چه صورت است؟‬ ‫بين‌الملل‬ ‫م�كان و زم�ان مذاك�رات بع�دي اي�ران و ‪5+1‬‬ ‫مشخص شده است؛ در اين برهه زماني شما چه‬ ‫سناريوهايي را در رابطه با پرونده هسته‌اي ايران‬ ‫پيش بيني م ي‌كنيد؟‬ ‫‪ l‬ب��راي ايجاد فضاي مس��اعد ب راي مذاك��ره‪ ،‬لغو‬ ‫برخي تحريم‌ها الزم اس��ت‪ ،‬اگر آمريكا اين تحريم‌ها را لغو‬ ‫كند نشان م ي‌دهد كه در عمل خواهان گفت‌وگو‪ ،‬مذاكره و‬ ‫حل و فصل مساله از راه مذاكره اس��ت‪ .‬البته باز شانس اين‬ ‫سناريو نيز خيلي باال نيس��ت‪ .‬تا زماني كه مساله سياست‬ ‫آمريكا در رابطه با فشار و مذاكره كنار گذاشته نشود‪ ،‬آنها به‬ ‫هيچ نتيجه‌اي نخواهند رسيد؛ آمريكا يك بار ب راي هميشه‬ ‫بايد با اي ران تعامل كند‪ ،‬حقوق اي ران را به رسميت بشناسد و‬ ‫در مقابل نيز نظارت‪‎‬ها را افزايش دهد‪ .‬اگر آمريكا همچنان‬ ‫بخواهد سياست تحريم را ادامه دهد مذاكرات نتيجه نخواهد‬ ‫داد‪ .‬اكنون مساله مهم اين است كه دو طرف اراده داشته باشند‬ ‫كه توافق ميان‌شان حاصل شود‪ ،‬اين در حالي است كه اين‬ ‫اراده اكنون در طرف آمريكايي ديده نم ي‌شود و آنها همچنان‬ ‫م ي‌خواهند سياست فشار و تحريم را در پيش بگي رند‪ .‬اكنون‬ ‫آمريكا ب راي اينكه نشان دهد خواستار آن است كه به توافق‬ ‫برسد الاقل م ي‌تواند تحريم‌هايي را كه خارج از قطعنامه‌هاي‬ ‫شوراي امنيت اس��ت به‌طور موقت لغو كند تا حسن نيتش‬ ‫را ثابت كند‪.‬‬ ‫فقط اي ران وارد بازي نخواهد شد‪ ،‬بلكه كل منطقه خاورميانه‬ ‫درگير چنين جنگي خواهد شد و همه متضرر خواهند شد‪.‬‬ ‫رژي م‌صهيونيس�تي در رابطه با پرونده هسته‌اي‬ ‫ايران چه نقشي ايفا م ي‌كند؟‬ ‫‪ l‬به‌طور قط��ع م ي‌توان گفت تمام س��ناريوهايي‬ ‫كه طي ‪ 10‬سال گذش��ته عليه اي ران اعمال شده در تل‌آويو‬ ‫نوشته ش��ده و توسط واش��نگتن اجرا شده اس��ت‪ .‬بناب راين‬ ‫رژيم‌صهيونيستي در اين موضوع‪ ،‬نقش پررنگ و تاثيرگذاري‬ ‫داشته و دارد‪.‬‬ ‫نظر اين رژيم پيرامون مذاكره مس�تقيم ايران با‬ ‫آمريكا چيست؟‬ ‫‪ l‬يكي از مخالفان اصلي مذاكره ميان اي ران و آمريكا‪،‬‬ ‫رژيم‌صهيونيستي است‪ ،‬منتها بايد توجه داشت كه اگر اي ران‬ ‫در چارچوب مدلي كه مورد خواس��ت صهيونيس ت‌هاس��ت‬ ‫عمل كند‪ ،‬مساله‌اي كه محال است‪ ،‬ديگر ب راي آنها مشكلي‬ ‫نيست كه اي ران با آمريكا مذاكره كند‪ .‬ولي مساله اينجاست‬ ‫كه آنها نم ي‌خواهند پيش از آنكه اي ران با رژيم‌صهيونيستي‬ ‫به توافق برسد‪ ،‬برود با آمريكا گفت‌وگو كند؛ آنها اين مساله را‬ ‫به ضرر خودشان م ي‌بينند‪.‬‬ ‫‪ 5+1‬به چه صورت م ي‌تواند حس ن‌نيتش را به‬ ‫ايران نشان دهد؟‬ ‫‪ 5+1 l‬اگ��ر م ي‌خواهد حس��ن‌نيتش را‬ ‫‪55‬‬
‫نشان دهد در وهله نخست بايد تحريم‌ها را عليه اي ران كاهش‬ ‫دهد؛ آنها در حالي كه هر روز ب ر‌تحريم‌ها م ي‌افزايند از اي ران‬ ‫انتظار دارند به آساني بر سر ميز مذاكره حاضر شود‪ .‬اين مساله‬ ‫اكنون جاي شك و شبهه دارد كه چگونه م ي‌شود يك طرف‬ ‫تا بدين حد بر طبل تحريم بكوبد و خواهان مذاكره نيز باشد‪.‬‬ ‫مذاكرات برد ‪ -‬برد‬ ‫بررسي الزامات گفت‌وگوهاي دوجانبه ايران و آمريكا در حوزه مسائل‬ ‫هسته‌اي و تحوالت منطقه‌اي‬ ‫ه�دف غ�رب از افزاي�ش تحري م‌ها علي�ه ايران‬ ‫چيست؟‬ ‫‪ l‬ط��رف مقابل ب��ا افزايش تحريم‌ه��ا م ي‌خواهد‬ ‫اي ران در شرايط تحريم بر س��ر ميز مذاكره حاضر و مجبور‬ ‫به امتيازدهي ش��ود‪ ،‬بدون اينكه آن طرف امتيازي بدهد‪ .‬در‬ ‫حالي كه اي ران در پي آن است كه مذاكراتي را شكل دهد كه‬ ‫سودمند و به نفع دو طرف باشد‪.‬‬ ‫آيا م ي‌ت�وان گف�ت حل و فص�ل مس�اله بحران‬ ‫سوريه و مساله هسته‌اي ايران روي هم تاثيرگذار‬ ‫خواهد بود؟‬ ‫‪ l‬مساله سوريه و اي ران مانند كارت‌هاي بازي هستند‬ ‫كه م ي‌توانند روي هم تاثيرگذار باشند ولي اين كه بخواهند‬ ‫لو‌فصل كنند‪ ،‬امكان‌پذير‬ ‫اين مسائل را از طريق يكديگر ح ‌‬ ‫نيست‪ .‬البته بايد توجه داشت كه مس��اله سوريه ب راي اي ران‬ ‫بسيار مهم است و زماني كه موقعيت بشار اسد تقويت شود‪،‬‬ ‫موقعيت اي ران نيز تقويت خواهد ش��د‪ .‬ولي نم ي‌توان گفت‬ ‫كه اي ران با غرب بر سر مساله هسته‌اي و بحران سوريه وارد‬ ‫معامله شود‪.‬‬ ‫ي هم پيرامون‬ ‫حال كه بحث به سوريه رسيد‪ ،‬كم ‌‬ ‫مواض�ع روس�يه و چي�ن در رابط�ه با س�وريه و‬ ‫همس�ويي سياست‌هايش�ان با اي�ران توضيح‬ ‫دهيد‪.‬‬ ‫بين‌الملل‬ ‫‪ l‬چين در ابتداي بحران س��وريه در كنار روس��يه و‬ ‫اي ران ق��رار گرفت و عمال يك جبهه مش��ترك عليه غرب‪،‬‬ ‫عربستان سعودي‪ ،‬تركيه‪ ،‬امارات و ديگر كشورهاي مخالف‬ ‫اسد تشكيل دادند‪ .‬منتها چين ي‪‎‬ها محور سياست خارج ي‪‎‬شان‬ ‫بيشتر روي مساله اقتصاد و تجارت است و هر كجا كه مسائل‬ ‫ب راي‌شان جنبه استراتژيك و راهبردي داشته باشد‪ ،‬وارد مي دان‬ ‫خواهند شد و به صورت مس��تقيم مداخله م ي‌كنند‪ .‬در حال‬ ‫حاضر به‌نظر م ي‌رس��د در رابطه با ماجراي سوريه‪ ،‬چين ي‌ها‬ ‫م ي‌خواهند از موضع اي ران و روسيه حمايت كنند و خيلي به‬ ‫صورت مستقيم عمل نكنند‪ .‬روسيه نيز اكنون به دليل منافع‬ ‫خودش پيگير آن است كه يك دولت طرفدار غرب در سوريه‬ ‫شكل نگيرد زي را سوريه متحد اصلي اين كشور در خاورميانه‬ ‫ع ربي است و نم ي‌خواهد به اين سادگي اين متحد را از دست‬ ‫بدهد‪ .‬به ويژه پس از حوادثي كه در ليبي و ع راق به وجود آمد‬ ‫و روسيه عمال عقب‌نش��يني كرد‪ ،‬متوجه شد پس از سقوط‬ ‫ديكتاتورها ديگر جايگاهي در اين كش��ورها ندارد‪ ،‬بناب راين‬ ‫اكنون در تالش است موقعيتش را تثبيت و كمك كند كه‬ ‫يك دولت فراگير در دمشق به قدرت برسد‪ .‬تا از يك طرف‬ ‫بتواند يك راه حل سوري‪ -‬سوري را در پيش بگيرد و از طرف‬ ‫ديگر از هرگونه مداخله نظامي در دمشق جلوگيري كند‪.‬‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫چرا بحث تعيين مكان و زم�ان مذاكرات ايران و‬ ‫‪ 5+1‬تا بدين حد ب ه‌طول انجاميد و آيا اين مساله‬ ‫تاثيري روي مذاكرات دارد؟‬ ‫‪ l‬ببينيد‪ ،‬بايد توجه داشت اساس��ا مكان مذاكرات‬ ‫اي ران و گروه ‪ 5+1‬مس��اله تعيي ن‌كننده‌اي نيس��ت و تاثير‬ ‫چنداني بر مذاكرات ندارد‪ .‬اما از لحاظ سياس��ي كشوري كه‬ ‫محل برگزاري چنين مذاكرات مهمي‌است اگر به توافق برسند‬ ‫يا كمك بكند كه اين مشكل برطرف بشود به‌طور قطع ب راي‬ ‫آن كشور يك گام مثبت در عرصه بي ن‌المللي خواهد داشت‬ ‫و م ي‌تواند يك دستاورد مثبت ب راي آن كشور باشد‪ .‬اما ب راي‬ ‫دو طرف يعني اي ران و ‪ 5+1‬تفاوت اساسي در اينكه مذاكرات‬ ‫در مسكو‪ ،‬آنكارا‪ ،‬قاهره يا بغداد نم ي‌كند‪ .‬اصل ب راي دو طرف‬ ‫اين است كه بتوانند مذاكرات را مديريت كنند و در چارچوب‬ ‫خواسته‌هاي خودشان به چان ‌هزني سياسي بپردازند‪g .‬‬ ‫‪56‬‬ ‫مهدی مطهرنیا‪/‬کارشناس مسائل بین‌الملل‬ ‫‪3‬‬ ‫اکنون که سال‌ها از بحث هسته‌ای ای ران م ی‌گذرد‪،‬‬ ‫س��ناریوهای چندی در رابطه با این مساله وجود دارد‪ ،‬اما‬ ‫باید توجه داش��ت وقتی در سطح کالن از سناریو سخن‬ ‫به میان م ی‌آید‪ ،‬نخست باید به تقسیم‌بندی سناریوهای‬ ‫اکتشافی و هنجاری توجه داشته باشیم؛ به‌گونه‪‎‬ای که این‬ ‫سناریوهای اکتشافی متوجه آینده‌های محتمل و سناریوهای‬ ‫هنجاری نیز متوجه آینده‪‎‬های مطلوب یا موجه باشند‪ .‬بناب راین‬ ‫در سناریوهای اکتش��افی رویکرد‪ ،‬رویکرد پی ش‌بینانه است و‬ ‫رویکرد پی ش‌بینانه متاثر از رهیافت آینده‌نگرانه صعودی و از‬ ‫سویی دیگر آینده‌نگرانه مثب ت‌اندیشانه و مبتنی بر داده‌هایی‬ ‫است که از منظر تاریخی باقی مانده و با تحلیل و برون‌یابی‬ ‫روند ش��کل م ی‌گیرد‪ .‬اگر پرونده هس��ته‌ای ایران را در دهه‬ ‫نشانه‌هاي تعامل‬ ‫ممكن است آمريكا سر عقل بيايد‬ ‫جوادجهانگیرزاده‪/‬عضوکمیسیونامنیتملیمجلس‬ ‫‪4‬‬ ‫پی رامون روندی که در ارتباط با پرونده هس��ته‌ای ای ران‬ ‫طی م ی‌شود‪ ،‬اگر مفروضات همین مفروضات موجود باشد‪،‬‬ ‫طبیعی است که از جانب دو طرف یعنی ای ران و گروه ‪،5+1‬‬ ‫امکان گشایش در روند مذاکرات‪ ،‬خیلی محتمل نخواهد بود‪.‬‬ ‫سال‌هاست که رویکرد و رفتار غرب ب رای ایران شناخته‌شده‬ ‫اس��ت و م ی‌دانیم که غرب به چیزی جز به کرسی نشاندن‬ ‫دیدگاه‌هایش و تالش ب��رای بهره‌برداری از ش��رایط موجود‬ ‫جمهوری اس�لامی ای ران نم ی‌اندیش��د‪ .‬در ش��رایط موجود‬ ‫شاهدیم که غرب‪ ،‬افزایش فشار را در دستورکار خود قرار داده‬ ‫و همواره به تحریم‌ها م ی‌افزاید‪ .‬این در حالی است که به این‬ ‫شکل به هی چ‌وجه ای ران تابع غرب نخواهد شد و غرب نیز به‬ ‫چیزی جز تسلیم‌شدن جمهوری اسالمی ایران فکر نم ی‌کند‪.‬‬ ‫اگر مفروضات اینها باشد مسلما اتفاق خاصی رخ نخواهد داد‬ ‫و همچنان روند مذاکرات طوالن ی‌مدت و بدون نتیجه را طی‬ ‫خواهیم کرد‪ .‬این مس��اله همچنین موجب خواهد ش��د که‬ ‫جمهوری اسالمی ای ران به این نتیجه برسد که نیات پشت‌پرده‬ ‫غرب با آنچه نشان م ی‌دهد متفاوت و متعارض است‪ .‬اما اگر‬ ‫روند به‌گونه دیگری باشد ممکن است شاهد گشایش در روند‬ ‫مذاکرات باش��یم‪ .‬یکی از این اتفاقات م ی‌تواند این باشد که‬ ‫غرب سر عقل بیاید و به این نتیجه برسد که به این صورت‬ ‫نم ی‌تواند جمهوری اسالمی ای ران را به تسلیم وادار کند‪ .‬غرب‬ ‫باید آنچه ای ران تحت عنوان حقوق هسته‌ای‌اش در چارچوب‬ ‫ان‌پ ی‌تی و پادمان دارد را بپذیرد‪ .‬اکنون پس از بازرس��ی‌های‬ ‫چندین باره‌ای که از تاسیسات هسته‌ای ایران صورت گرفته‪،‬‬ ‫غرب باید این واقعیت را بپذیرد که ای ران به‌دنبال بهره‌برداری‬ ‫نامناسب از انرژی هسته‌ای نیست‪ .‬تحول دوم ی‌ که در این‬ ‫راستا م ی‌تواند رخ دهد این است که باراک اوباما و وزیر خارجه‬ ‫جدیدش به‌دنبال این هستند که بتوانند یا از مسیر مذاکره به‬ ‫لو‌فصل‬ ‫حل و فصل مساله هسته‌ای بپردازند یا از مسیر ح ‌‬ ‫موضوع هس��ته‌ای به بحث مذاکره با ای ران نزدیک شوند‪ .‬در‬ ‫این صورت نیات ‪ 5+1‬و برخی کشورهای غربی با محوریت‬ ‫آمریکا را در این خواهیم دید که آمریکای ی‌ها به‌شدت از ایران‬ ‫نگران هستند که به‌عنوان یک الگو مطرح شده و مایل نیستند‬ ‫این الگو جهانی شود و در سایر کشورها نیز تسری پیدا کند‪.‬‬ ‫بناب راین به‌دنبال این خواهند بود که روابط با ای ران را به شکلی‬
‫گذش��ته به صورت یک روند مورد توجه ق��رار دهیم‪ ،‬متوجه‬ ‫خواهیم شد که س��ویه‌گیری پرونده هس��ته‌ای ای ران از یک‬ ‫مساله فنی‪ -‬حقوقی به جهت‌گیری فنی‪-‬حقوقی‪ -‬سیاسی‬ ‫و سپس سیاس��ی‪ -‬امنیتی گرایش پیدا کرده و هم‌اکنون در‬ ‫آستانه عبور از وضعیت سیاسی‪ -‬امنیتی به امنیتی‪ -‬نظامی و‬ ‫سپس نیز نظامی‪ -‬امنیتی است‪ .‬بدین معنا که به نظر م ی‌رسد‬ ‫چارچوب‌های تحرک در پرونده هسته‌ای از منظر نقاط عطف‬ ‫تاریخی در برون‌یابی روند‪ ،‬نشان دهنده جایگاه ویژه این پرونده‬ ‫در راستای تحت فشار قرار دادن بیشتر و مدیریت اعمال فشار‬ ‫علیه جمهوری اسالمی ای ران اس��ت‪ .‬به بیان دیگر سناریوی‬ ‫محتمل آینده‪ ،‬تشدید فش��ارهای بی ن‌المللی علیه ای ران در‬ ‫تونل فشار بیشتر بی ن‌المللی و منطقه‌ای خواهد بود‪ .‬اگرچه‬ ‫از یک سو ایاالت‌متحده آمریکا‪ ،‬سیگنال‌های بسیار قوی را‬ ‫در ارتباط با مذاکره مستقیم با ای ران نشان م ی‌دهد‪ .‬چراکه اگر‬ ‫ای ران پذی رای مذاکرات مستقیم با آمریکا شود و این مذاکرات‬ ‫مس��تقیم به نتیجه دلخواه در چارچوب اهداف این کشور در‬ ‫منطقه خاورمیانه دس��ت نیابد و گام‌ه��ای موثری در جهت‬ ‫ش��کل‌دهی به ای ران انقالبی در نظم نوین جهانی به وجود‬ ‫نیاورد‪ ،‬ب ی‌تردید این مذاکرات تاحدود زیادی با بن‌بست مواجه‬ ‫خواهد شد‪ .‬بعد از بن‌بس��ت این مذاکرات است که مدیریت‬ ‫اعمال فشار بیشتر علیه جمهوری اسالمی اي ران شکل خ واهد‬ ‫گرفت‪ .‬بناب راین در این وضعیت به نظر م ی‌رس��د س��ناریوی‬ ‫محتمل اکتش��افی آینده بیش��تر متوجه تونل فشار بیشتر‬ ‫بیرونی و افزایش بیش��تر ترک‌خوردگی درونی است‪ .‬مساله‬ ‫محتمل دیگر از منظر سناریوهای اکتشافی‪ ،‬رویکردی است‬ ‫که متوجه انجام مذاکرات برد‪-‬برد بین ایران و آمریکا به‌طور‬ ‫مستقیم است‪ .‬به‌گونه‌ای که آمریکا در می دان عمل وارد تعامل‬ ‫با جمهوری اسالمی اي ران شود و ای ران نیز تضمی ن‌های الزم‬ ‫را نه‌تنها در ارتباط با پرونده هسته‌ای بلکه در ارتباط با امنیت‬ ‫منطقه‌ای و ملی خود از منظر رویکردهای ب راندازانه توس��ط‬ ‫ایاالت‌متحده آمریکا به دس��ت آورد و تا حدودی بتواند در این‬ ‫زمینه گام‌ه��ای مثبتی را در جهت همکاری ب��ا آمریکا مورد‬ ‫توجه قرار دهد؛ این همکاری منطق��ه‌ای م ی‌تواند در مقوله‬ ‫سوریه و افغانستان صورت بپذیرد‪ .‬اگر در این زمینه‪ ،‬تحرکی‬ ‫با ایاالت‌متحده آمریکا در مسیر حل پرونده هسته‌ای صورت‬ ‫گیرد‪ ،‬این تحرک اگرچه م ی‌توان��د در عدم افزایش تحریم‌ها‬ ‫راهگش��ا باش��د‪ ،‬اما اگر ای ران در مس��یر موافقت با تحرکات‬ ‫آمریکا در منطقه حرکت نکند‪ ،‬زمینه اعمال فش��ار بیشتر در‬ ‫محورهای دیگر فراهم خواهد آمد‪ .‬اما سناریوی مطلوب ای ران‬ ‫در این راس��تا این خواهد بود که ایاالت‌متحده آمریکا نه‌تنها‬ ‫پذی رای دادن امتیاز به ای ران شود‪ ،‬بلکه زمینه‌های ایجاد فضای‬ ‫مثبت همکاری با کشورهای منطقه را در ایجاد یک کلونی‬ ‫منطقه‌ای در منطقه خلیج فارس شکل دهد تا بر این اساس‬ ‫ایاالت‌متحده آمریکا بپذیرد که امنیت منطقه را به کشورهای‬ ‫منطقه با مرکزیت ای ران بسپارد‪ .‬این مساله نشان‌دهنده یک‬ ‫آینده مطلوب و هنجار ب رای ای ران خ واهد بود چراکه هم توانسته‬ ‫است به اهداف مورد نظر خود در پرونده هسته‌ای دست یابد‬ ‫و هم با ایجاد یک همگرایی منطقه‌ای در واقع امنیت منطقه‬ ‫را در چارچوب یک اجماع منطقه‌ای شکل و محتوا ببخشد و‬ ‫زمینه‌ساز خروج ایاالت‌متحده آمریکا از منطقه خاورمیانه شود‪.‬‬ ‫البته در ب رابر باید این امتیاز به ایاالت‌متحده داده ش��ود که با‬ ‫خروج آمریکا از منطقه‪ ،‬رویکردهای رادیکالیستی در منطقه‬ ‫علیه آمریکا کنترل شود‪ .‬این سناریو‪ ،‬یک سناریوی مطلوب‬ ‫ب رای جمهوری اسالمی اس��ت‪ ،‬اما باتوجه به شرایط موجود‬ ‫رس��یدن به این آینده دلخواه با در نظر گرفتن سیگنال‌های‬ ‫موجود‪ ،‬چندان قابل‌وصول نیست‪ .‬اگرچه م ی‌توان باتوجه به‬ ‫هدف موردنظر‪ ،‬استراتژی‌هایی را‌ترسیم کرد و راه‌های رسیدن‬ ‫به آینده مطلوب را در چارچوب اس��تراتژی عملیاتی شکل و‬ ‫محتوا بخش��ید‪ .‬اکنون آمریکا در پی آن است که در دور دوم‬ ‫ریاس��ت‌جمهوری باراک اوباما یک تیم هوشمندتر در زمینه‬ ‫سیاست خارجی گردهم آورد؛ اوباما در حال ایجاد مثلث تحرک‬ ‫هوشمند علیه کشورهای آماج به ویژه جمهوری اسالمی ایران‬ ‫در چینش نیروهای موثر ب رای رس��یدن به اهداف‬ ‫امنیت ی‌اش در خاورمیانه اس��ت‪ .‬قدرت هوشمندتر‬ ‫آمریکایی نیازمند کاربرد قدرت نرم با عنوان مقدمه‬ ‫ضروری و واجب ب رای مشروعی ت‌بخشی به کاربرد‬ ‫قدرت سخت احتمالی علیه کشور هدف است‪ .‬در‬ ‫این زمینه م ی‌توان صحب ت‌های جو بایدن و دیگر‬ ‫صحب ت‌هایی که در این زمینه ای راد م ی‌شود را مورد‬ ‫توجه قرار داد‪ .‬اکنون آمری��کا با چینش مثلث جان‬ ‫کری‪ ،‬چاک هیگل و جان ب رنان با نقطه مرکزی این‬ ‫مثلث یعنی اوباما بر آن اس��ت که با اعالم مذاکره‬ ‫مستقیم با ای ران‪ ،‬این کشور را در وضعیت خاصي قرار‬ ‫دهد و سناریوی اکتشافی نخس��تی که به آن اشاره‬ ‫ش��د را عملیاتی کند‪ .‬چرا‌که بناب راین اکنون قدرت‬ ‫هوشمند آمریکایی‪ ،‬قدرت نرمش را با صحب ت‌های‬ ‫جو بایدن در کنف رانس مونیخ نشان م ی‌دهد و رویکرد‬ ‫س��ختش را نیز با صحب ت‌های ف��رد دیگری به نام‬ ‫کسینجر در داووس مطرح م ی‌کند‪g .‬‬ ‫تنظیم کنند که انجماد در روابط که اتفاقا به شکسته‌ش��دن‬ ‫هیمنه آمریکا منتهی ش��ده را از بین ببرن��د‪ .‬حتی م ی‌توان‬ ‫پی ش‌بینی کرد که آمریکای ی‌ها با گام نهادن در مسیر اعتراف‬ ‫به حقوق هسته‌ای ای ران‪ ،‬به مقصدشان نزدیک شوند‪.‬‬ ‫نکته سوم تغیی راتی اس��ت که در منطقه رخ م ی‌دهد؛‬ ‫بخشی از این تغیی رات به نفع جمهوری اسالمی ای ران است و‬ ‫در همین راستا آمریکا ب رای اینکه بتواند در مجموعه تحوالت‪،‬‬ ‫همکاری موثری با ای ران داش��ته باش��د از ناحیه هس��ته‌ای‪،‬‬ ‫امتیازاتی به ای ران خواهد داد تا به اهدافش نزدیک شود‪ .‬اما با‬ ‫این وجود نم ی‌توان گفت در سال ‪ 2013‬از جانب غرب تحول‬ ‫عمده‌ای را شاهد خواهیم بود‪ .‬از دیگر سو نقش کشورهایی‬ ‫مانند روسیه و چین نیز همان نقش سنتی خودشان خواهد‬ ‫بود‪ .‬قاعدتا این دو کشور حاضر هستند که در رابطه با پرونده‬ ‫هسته‌ای ای ران مقابله سیاسی کنند‪ ،‬اما هیچ‌گاه این مقابله به‬ ‫انقطاع همکاری‌های آنها با آمریکا و سایر کشورهای غربی‬ ‫منجر نخواهد ش��د‪ .‬در حال حاضر هیچ نشانه‌ای از انعطاف‬ ‫بیشتر از جانب هیچ‌یک از طرفین دیده نم ی‌شود؛ مگر اینکه‬ ‫مولفه جدی��دی وارد مجموعه مذاکرات ش��ود و تا این مولفه‬ ‫ایجاد نش��ود امکان انعطاف در مذاکرات خیلی اندک است‪.‬‬ ‫غرب به آثار تحریم‌ها بر جمهوری اسالمی ای ران دل خوش‬ ‫کرده و این در حالی است که ای ران نیز ب رای استیفای حقوق‬ ‫هسته‌ای‌اش‪ ،‬هزینه‌های بسیاری داده است‪ .‬بناب راین تا مولفه‬ ‫جدیدی وارد نشود‪ ،‬طرفین از مواضع خودشان کوتاه نخواهند‬ ‫آمد‪ .‬غرب هر قدر بیشتر بر تحریم‌ها پافشاری کند‪ ،‬این امر‬ ‫عادی‌تر تلقی خواهد شد؛ چراکه ظرفیت جمهوری اسالمی‬ ‫ای ران مانند ظرفیت برخی کشورهایی که تحریم‌ها آنها را از‬ ‫پای درآورده‌اند‪ ،‬نیس��ت‪ .‬غرب از تمام امکاناتی که تاکنون‬ ‫به صورت ناحق ایجاد کرده در حال اس��تفاده اس��ت‪ .‬اکنون‬ ‫ب رای دیگر کشورهای جهان نیز محل سوال است که این نوع‬ ‫روابط اقتصادی‪ ،‬نوع مدیریت اقتصاد جهانی و حوزه سیاست‬ ‫جهانی چرا در قبال ای ران بدین صورت است‪ .‬همچنین غرب‬ ‫در منطقه نیز نقاط ضعف اساس��ی دارد که نگران آنهاست؛‬ ‫اکنون تحوالت در منطقه بس��یار چشمگیر است و مدیریت‬ ‫این تحوالت‪ ،‬زحمت و نگرانی عمده‌ای ب رای غرب ایجاد کرده‬ ‫است‪ .‬فائق‌آمدن بر این نگران ی‌های عمده‪ ،‬فرصت ویژه‌ای را‬ ‫از جانب غرب طلب م ی‌کند و به نظر م ی‌رسد که این مساله‪،‬‬ ‫تمرکز آنها را در رابطه با مدیریت مساله هسته‌ای ای ران تقریبا‬ ‫دچار سستی و نقص کرده است‪ .‬موضوع دیگری که پی رامون‬ ‫مساله هسته‌ای ای ران به چشم م ی‌خورد بحث بر سر تعیین‬ ‫مکان و زمان مذاکرات است‪ .‬در این راستا سه عامل مهم به‬ ‫چشم م ی‌خورد؛ نخستین عامل بحث ظرفی ت‌سنجی تاثیر‬ ‫تحریم‌هاست‪ .‬غرب در پی آن است که با افزایش تحریم‌ها‬ ‫باعث ایجاد یک اتفاق داخلی شود‪ .‬اخی را نیز شاهد بودیم که‬ ‫هیالری کلینتون اعالم کرده بود که در رابطه با ای ران منتظر‬ ‫یک تحول از درون هستند؛ به‌عنوان نمونه منتظر هستند که‬ ‫در انتخابات سال ‪ 92‬یک اتفاق فوق‌العاده‌ای رخ دهد‪ .‬دومین‬ ‫مساله این است که آنها به‌دنبال نتایج انتخابات هستند؛ در‬ ‫این رابطه هر قدر که حضور مردم در انتخابات بیش��تر باشد‬ ‫امکان عقب‌نشینی آنها نیز بیش��تر خواهد بود‪ .‬نکته سوم‬ ‫نیز اين که آنها منتظر هستند تاثیر س��خنان افراد جدیدی‬ ‫که در آمریکا روی کار آمده‌اند را بر ایران بس��نجند‪ .‬سخنان‬ ‫اخیر ج و‌بایدن و پاس��خ وزیر خارجه ای ران یکی از این عوامل‬ ‫است‪ .‬معرفی وزیر خارجه جدید آمریکا که به اذعان خودشان‪،‬‬ ‫ماموریت نخستش تالش ب رای گشایش روابط با ای ران است‪،‬‬ ‫نیز جای بحث دارد‪ .‬این عوامل همگی باعث م ی‌ش��ود که‬ ‫آنها در تعیین مکان و زمان مذاکرات تعلل کنند‪ .‬در حقیقت‬ ‫غرب به‌دنبال آن است که ببیند آیا م ی‌تواند با این فرصت‌ها‪،‬‬ ‫ت را تحت تاثی��ر قرار دهد یا خیر؟ مس��اله آخری که‬ ‫مذاکرا ‌‬ ‫م ی‌توان بدان پرداخت فرضی ه‌ای اس��ت ک��ه از جانب برخی‬ ‫افراد و رسانه‌های داخلی و خارجی همواره تبلیغ م ی‌شود؛ بر‬ ‫مبنای این فرض تا زمانی که روابط ایران و آمریکا بهبود پیدا‬ ‫نکند‪ ،‬مساله هسته‌ای ای ران نیز راه به جایی نخواهد برد‪ .‬این‬ ‫امر به نظر م ی‌رسد که بیشتر منجر به این نکته خواهد شد که‬ ‫روس‌ها‪ ،‬چین ی‌ها و برخی کشورهای غ ربی به این باور برسند‬ ‫که در مجموع روابط بی ن‌الملل دنباله‌رو آمریکا هستند؛ آمریکا‬ ‫نیز مایل است که چنین چیزی را القا و از آن نتیجه بگیرد‪ .‬این‬ ‫امر م ی‌تواند این مساله را نزد نخبگان برخی کشورها ایجاد‬ ‫کند که حد و مرز آنها ب رای تبعیت از آمریکا تا چه حد است و‬ ‫آنها تاچه حد مایلند تابع سیاست‌های آمریکا باشند‪ .‬اکنون با‬ ‫آمدن مجدد والدیمیر پوتین‪ ،‬سیاست‌های روسیه در مسائل‬ ‫مهم منطقه‌ای و بی ن‌المللی در حال پوس��ت‌اندازی اس��ت‪.‬‬ ‫مقاومت روس‌ها در مورد سوریه که تاکنون نیز ادامه داشته از‬ ‫جمله این سیاست‌هاست‪ .‬در سوریه به دالیل متعدد از جمله‬ ‫مدیریت جدی بشار اسد‪ ،‬یکدست بودن حاکمیت ملی‪ ،‬رفتار‬ ‫خشن مخالفان و تالش کش��ورهای منطقه‌ای ب رای سقوط‬ ‫حاکمیت این کشور شاهد تحوالتی بودیم‪ .‬این در حالی است‬ ‫که نقش ای ران و روس��یه در این امر کاملا جدی و مشخص‬ ‫است‪ .‬در این شرایط روسیه اگر مطمئن باشد که در موضوع‬ ‫سوریه دست برتر را دارد و موفق شده است‪ ،‬طبیعی است که‬ ‫در موضوعات دیگر نیز می زان عرض‌اندامش بیشتر خواهد‬ ‫شد و خواهد توانست سطح هماوردی‌ها را نیز ارتقا دهد‪g .‬‬ ‫سناريوي مطلوب‬ ‫آمريكا بايد در مذاكرات رو در رو‬ ‫با ايران ضمن پذيرش نقش‬ ‫منطقه‌اي ايران حق غني‌سازي را‬ ‫طبق معاهده ان‌پي‌تي بپذيرد‬ ‫بين‌الملل‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫‪57‬‬
‫نگاهي ديگر‬ ‫آمريكا‬ ‫خداحافظ‌‌ واشنگتن‬ ‫قوانین سختگیرانه مالیاتی؛ دلیل لغو تابعیت آمریکایی‌های خارج از کشور‬ ‫نویسنده‪ :‬هلنا بچمن ‪/‬مترجم‪ :‬میالد قاری‌حیدری‬ ‫بين‌الملل‬ ‫چرا «تینا تونر» ملیت خود را از آمریکایی به سوئیسی‬ ‫تغییر داده است؟ این خواننده افسانه‌ای که از مدت‌ها قبل در‬ ‫شهر زوریخ زندگی کرده است‪ ،‬در گفت‌وگو با روزنامه «بلیک»‬ ‫گفت که هرگز به اندازه زمانی که در سوئیس اقامت‬ ‫داشته از زندگی خود راضی نبوده و نم ی‌تواند مکان‬ ‫بهتری را ب رای زندگی متصور شود‪ .‬با این وجود برخی‬ ‫ناظ ران بر این باورند که ممکن اس��ت تونر یکی از‬ ‫هزاران آمریکایی باش��د که ب رای فرار از سیس��تم ی‌‬ ‫مالیاتی که آن را ناعادالنه و تبعی ض‌آمیز م ی‌دانند‪،‬‬ ‫قدم در مسیر جدی و برگش��ت‌‌ناپذیر تغییر تابعیت‬ ‫گذاشت ‌ه باشد‪.‬‬ ‫به‌رغم اینکه تونر تاکید کرده اس��ت که هیچ‬ ‫مس��اله‌ای غیر از یک تصمیم عملی پشت تغییر‬ ‫تابعیت وی قرار ندارد‪ ،‬این تغییر درس��ت در زمانی‬ ‫اتفاق افتاده است که بسیاری از مهاجران آمریکایی‬ ‫در سراسر جهان به‌دنبال تغیی راتی در گذرنامه‌های‬ ‫خود هستند تا به نوعی از بار مضاعف مالی و مالیاتی‬ ‫فرار کنند‪ .‬بر مبنای آمار و ارقام ارائه‌ش��ده توس��ط‬ ‫دولت‪ ،‬حدود هزار و ‪ 800‬شهروند آمریکایی در سال‬ ‫‪ 2011‬می�لادی گذرنامه‌های خود را واگ��ذار کردند؛‬ ‫روندی که به یک درخواس��ت وی��ژه و هزینه خروج‬ ‫اضافی معادل ‪ 450‬دالر نی��از دارد‪ .‬ه ر‌چند این رقم‬ ‫در مقایسه با شش میلیون ش��هروند آمریکایی که‬ ‫در خارج از این کش��ور زندگی م ی‌کنند‪ ،‬بسیار اندک‬ ‫اس��ت ولی تعداد آنها به‌ط��ور فزاین��ده‌ای در حال‬ ‫افزایش اس��ت‪ -‬این می زان از س��ال ‪ 2008‬میالدی‪،‬‬ ‫افزایش هفت ب رابری داشته و این در حالی است که‬ ‫هزاران تن از آمریکای ی‌هایی که در س��فارتخانه‌ها و‬ ‫کنسولگری‌های این کشور در سراسر جهان در صف‬ ‫انتظار هستند‪ ،‬در این آمار به حساب نیامده‌اند‪.‬‬ ‫آمریکا تنها کش��ور صنعتی جهان اس��ت که‬ ‫قوانین مالیاتی آن مشمول شهروندان این کشور که‬ ‫در خارج اقامت دارند نیز م ی‌شود؛ حتی اگر درآمد آنها‬ ‫در یک کشور خارجی به دس��ت آمده باشد و هرگز به آمریکا‬ ‫بازنگردند‪ .‬اکثریت قریب به اتفاق ش��هروندانی که مشمول‬ ‫قوانین س��ختگی رانه مالیاتی آمریکا ش��ده‌اند‪ ،‬افراد طبقه‬ ‫متوسط یا بازنشستگانی هستند که هرگز در آمریکا زندگی‬ ‫یا کار نکرده‌اند‪ ،‬ولی از والدینی که تابعیت آمریکایی دارند‪،‬‬ ‫متولد شده‌اند‪.‬‬ ‫ه ر‌چن��د مهاجران آمریکای��ی م ی‌توانند درخواس��ت‬ ‫معافیت ‪ 97‬هزار دالری بدهند‪ ،‬درآمد این مهاجران در بسیاری‬ ‫از کش��ورها از مبلغی که بتواند کفاف مالیات‌های آمریکا را‬ ‫بدهد‪ ،‬بسیار کمتر است‪ ،‬عالوه بر آن‪ ،‬این مهاجران باید در‬ ‫کشوری که در آن اقامت دارند نیز مالیات پرداخت کنند‪.‬‬ ‫«پتتر دون» که در تورنتو اقامت دارد و در س��ال ‪2011‬‬ ‫میالدی تابعیت آمریکایی خود را لغو کرد‪ ،‬در این‌باره م ی‌گوید‪:‬‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫‪58‬‬ ‫«به‌شدت از این مس��اله که ناگزیر بودم در دو کشور مالیات‬ ‫پرداخت کنم‪ ،‬ناامید ش��ده ب��ودم‪ .‬این مس��اله زمانی بدتر‬ ‫شد که حس��اب معاف از مالیات کانادایی من نیز مشمول‬ ‫نظام پرداخت مالیات قرار گرفت‪ .‬تحم��ل قوانین مالیاتی‬ ‫سختگی رانه آمریکا زمانی که از مزایای زندگی در این کشور‬ ‫برخوردار نبودم‪ ،‬غیرقابل تحمل بود‪».‬‬ ‫عالوه بر این سیستم مالیاتی سختگی رانه‪ ،‬مهاجران‬ ‫آمریکایی باید ب��ا قوانین گی ج‌کنن��ده و پیچیده نظام مالی‬ ‫و بانکی از جمله گزارش حس��اب‌های مالی به بانک‌های‬ ‫خارجی نیز دست و پنجه نرم کنند‪ .‬ب ر‌اس��اس این قوانین‪،‬‬ ‫مهاجران آمریکایی باید حس��اب‌های خارجی خود با ارزش‬ ‫بیش از ‪ 10‬هزار دالر از جمله حس��اب‌های مش��ترکی که با‬ ‫همس ران غی ر‌آمریکایی خود دارند را گزارش کنند‪ .‬متخلفان از‬ ‫این قانون با مجازات‌های مالیاتی شدیدی رو‌به‌رو م ی‌شوند‪.‬‬ ‫«ژنت ایس��لینک» از اهالی ایالت کارولینای شمالی‬ ‫که در ح��ال حاضر در فرانس��ه زندگی م ی‌کن��د‪ ،‬باتوجه به‬ ‫قوانین مالیاتی آمریکا‪ ،‬جزئیات مربوط به حساب مشترک با‬ ‫همسر بلژیکی خود را نیز در فرم مربوط درج کرده بود‪ .‬او در‬ ‫این‌باره م ی‌گوید‪« :‬این مساله روی روابط خانوادگی من تاثیر‬ ‫گذاش��ته بود و بناب راین تنها راهکار ممکن را در لغو تابعیت‬ ‫آمریکایی خود دیدم»‪ .‬ایس��لینک س��ال گذش��ته میالدی‬ ‫تابعیت آمریکایی خود را لغو کرد‪.‬‬ ‫قانون دیگری که ب��ر وضعیت بس��یاری از مهاجران‬ ‫خارجی تاثیر م ی‌گذارد‪ ،‬مطابقت مالیات با حس��اب‬ ‫مالی خارجی اس��ت‪ .‬این قانون از ماه جوالی آینده‬ ‫اجرایی شده و بر مبنای آن تمامی‌بانک‌های خارجی‬ ‫باید اطالع��ات مالی مهاج��ران آمریکایی را گزارش‬ ‫کنند‪ .‬در حالی که این قوانین ب رای جلوگیری از فرار‬ ‫مالیاتی وضع شده اس��ت‪ ،‬در عین حال عرصه را بر‬ ‫میلیون‌ها مهاجر مطیع قانون تنگ م ی‌کند‪.‬‬ ‫«جکی بوگنون» مدیر گروه مهاجران آمریکایی‬ ‫– یک گ��روه مدافع مهاج��ران که در ژنو مس��تقر‬ ‫اس��ت – تاکید م ی‌کند که قوانی��ن مالیاتی آمریکا‬ ‫کمر بسیاری از مهاجران این کشور را خم کرده است‬ ‫چرا‌که این قوانین‪ ،‬بانک‌های محلی را ناگزیر م ی‌کند‬ ‫ب رای جلوگیری از تخلف‌های مالی به سرمایه‌گذاری‬ ‫در زیرساخت‌های جدید و گران متوسل شوند‪ .‬وی در‬ ‫این‌باره م ی‌گوید‪« :‬دسترسی به موسس ه‌های مالی‬ ‫خارجی عمال قطع شده است و با آمریکای ی‌های خارج‬ ‫از کشور مانند مجرم برخورد م ی‌شود‪».‬‬ ‫«آم ی‌ وبس��تر» ش��هروند آمریکایی س��اکن‬ ‫سوئیس زمانی این قوانین متعصبانه را تجربه کرد‬ ‫که به همراه شوهر سوئیسی خود ب رای دریافت وام‬ ‫دچار مشکل شد و دلیل این مساله تابعیت آمریکایی‬ ‫وی بود‪ .‬وبستر با اشاره به تجربه این مساله م ی‌گوید‪:‬‬ ‫«این تجربه‪ ،‬تحقیرکننده و خشم‌آور بود‪ .‬این قوانین‬ ‫مالیاتی سختگی رانه دولت آمریکا روی زندگی افرادی‬ ‫که در این کشور ساکن هستند‪ ،‬تاثیر معکوس دارد‪».‬‬ ‫وبس��تر ادامه م ی‌دهد‪« :‬انگیزه‌های سیاسی‬ ‫دول��ت فعل��ی ب��رای تعقی��ب مالیات��ی مهاجران‬ ‫و تنبی��ه بانک‌هایی ک��ه به تخط ی‌ه��ای مالیاتی‬ ‫کمک م ی‌کنند را متوجه ش��ده‌ام‪ ،‬ولی از این مساله‬ ‫خشمگین هستم که این قوانین‪ ،‬شهروندان صادق‬ ‫و سختکوش را هدف قرار داده است‪».‬‬ ‫«بوگنون» تاکید م ی‌کند که یکی از راه‌‌های مقابله با‬ ‫این مشکل‪ ،‬در پیش گرفتن همان قوانینی است که در مورد‬ ‫خارجی‌‌های غیرساکن اعمال م ی‌ش��ود که ب ر‌اساس آن در‬ ‫کشور خارجی مالیات پرداخت کرده و مشمول همان قوانین‬ ‫شهروند آمریکایی ساکن این کشور م ی‌شوند‪.‬‬ ‫گروه مهاج��ران آمریکایی این پیش��نهاد را در «هفته‬ ‫آمریکای ی‌ه��ای خارج از کش��ور» که در تاری��خ ‪ 11‬فوریه در‬ ‫واشنگتن برگزار م ی‌ش��ود‪ ،‬مطرح خواهد کرد‪ .‬اگر این تغییر‬ ‫به س��رعت اتفاق نیفتد‪ ،‬بس��یاری از مهاجران آمریکایی به‬ ‫این کشور پشت خواهند کرد و شاید‌ترانه «تینا تونر» تحت‬ ‫عنوان «خداحافظ» را با خود زمزمه کنند‪g .‬‬ ‫منبع‪ :‬تایم‬
‫آسيا‬ ‫بازگشت به خانه‬ ‫آيا ماموريت دشوار آمريكا در پايگاه «آلتيمور»‬ ‫افغانستان به پايان مي‌رسد؟‬ ‫نويسنده‪ :‬نیت رالینگز ‪/‬ترجمه‪ :‬پوریا محمدی‬ ‫‪2‬‬ ‫بين‌الملل‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫در تاریخ جنگ‌ها‪ ،‬یکی از دشوارترین مانورها در میدان‬ ‫نبرد عقب‌‌نشینی حین درگیری با دشمن بوده است؛ جنب ه‪‎‬ای‬ ‫از جنگ که گریبانگیر فرماندهان بسیاری از جمله ناپلئون‪،‬‬ ‫ژنرال رابرت لی و ژنرال عمر بردلی ش��د‪ .‬درگیر جنگ شدن‬ ‫ساده است؛ اما خروج از میدان معموال چالش‌ ب رانگیز بوده و‬ ‫خط رات خاص خود را دارد‪.‬‬ ‫همه سربازان با مفهوم قطع درگیری آشنایی دارند‪ .‬قطع‬ ‫درگیری مانوری جنگی است که بارها و بارها تمرین م ی‪‎‬شود؛‬ ‫یک بخش از گروهان با نیروهای دش��من درگیر م ی‪‎‬شود و‬ ‫بخش دیگر عقب‌‌نش��ینی م ی‪‎‬کند و س��ربازها طی گریزی‬ ‫کاملا هماهنگ‌شده از منطقه خطر دور م ی‌شوند‪.‬‬ ‫در جنگ‌های گذشته‪ ،‬یا حداقل هنگامی‌که ارتش‌های‬ ‫یونیفورم‌پوش در میدان‪‎‬های واقعی با هم روبه‌رو م ی‪‎‬شدند‪،‬‬ ‫این تاکتیک به همین صورت انجام‌ش��ده است‪ .‬بعد از هر‬ ‫نبرد معموال م ی‌شد فاتح و مغلوب جنگ را مشخص کرد‪ .‬اما‬ ‫جنگ‌های نامتقارن امروز آشفته و ب ی‪‎‬نظم هستند؛ ماموریت‬ ‫آمریکا در افغانستان مدتی است که از مبارزه ضد‌شورش به‬ ‫مشارکت و آماده‌کردن نیروهای افغان ب رای خروج نیروهای‬ ‫آمریکایی از کشور تبدیل شده است‪ .‬اما بخش بزرگی از خروج‬ ‫نیروها شامل خارج‌کردن تس��لیحات و تجهی زات مختلفی‬ ‫م ی‪‎‬شود که طی چند سال گذش��ته پنتاگون در پس ت‪‎‬های‬ ‫مختلف در سراسر کشور پ راکنده کرده است‪.‬‬ ‫هیچ‌کس بهتر از اعضای «بول باتری»‪ ،‬یگان توپخانه‬ ‫هوابرد تیپ هوابرد ‪ 173‬ارتش با این مأموریت آشنا نیست‪.‬‬ ‫طی اعزام‪‎‬های چرخشی پیشین در افغانستان نیروهای این‬ ‫یگان از توپ‪‎‬های خود در پشتیبانی از مانورها استفاده کرده‬ ‫و اغلب خودشان ماموریت‌های ضدشورش انجام م ی‌دادند‪.‬‬ ‫سپس در اوایل این مأموریت‪ ،‬این یگان شهرتش را به‌عنوان‬ ‫گروهی تثبیت کرد که قادر به انجام عملیات بازگش��ت به‬ ‫موضع پیش��ین اس��ت؛ ماموریت‌هایی که تاکتیک اصلی‬ ‫عقب‌نشینی آمریکا از افغانستان است‪.‬‬ ‫نیروهای یگان توپخانه طی چند ماه گذش��ته تالش‬ ‫کرده‌اند پایگاه عملیات مقدم آلتیمور را به افغان‌ها تحویل‬ ‫دهند‪ .‬پایگاه آلتیمور روی دامنه‌ای بر فراز دره بیابانی وسیعی‬ ‫در اعماق استان لوگر قرار دارد و بر کوه‌های ناهموار و پوشیده‬ ‫از برفی مشرف است که ش��باهت زیادی به طبیعت یوتا یا‬ ‫آیداهوی جنوبی دارند‪ .‬پیش از اینکه عملیات کوچک‌کردن‬ ‫پایگاه آلتیمور‪ ،‬که در ابتدا مساحتی ب رابر با سه زمین فوتبال‬ ‫داش��ت‪ ،‬آغاز ش��ود حدود ‪ 300‬س��رباز در این پایگاه زندگی‬ ‫م ی‪‎‬کردند‪ .‬س��پس بخش زیادی از تجهی��زات آمریکایی از‬ ‫پایگاه خارج شده و پایگاه تا اندازه‌ای کوچک شد که مدیریت‬ ‫آن ب رای نیروه��ای افغان که آن را تحوی��ل خواهند گرفت‬ ‫امکان‌پذیر باشد‪.‬‬ ‫این اقدام نخس��تین عملی��ات از ماموریت��ی بود که‬ ‫اکنون بخش اعظم وقت نیروهای یگان توپخانه را به خود‬ ‫اختصاص داده است‪ .‬آلتیمور در مقایسه با دیگر پایگاه‌های‬ ‫آمریکا در افغانستان‪ ،‬پایگاه متوس��طی محسوب م ی‌شود‬ ‫و از پایگاه عملیات مقدم ش��نک ـ مرکز لجستیکی استان‬ ‫لوگر ـ بسیار کوچک‌تر و از پس ت‌های نگهبانی که بسیاری‬ ‫از نیروها تا کمی پیش از این در آنها مس��تقر بودند‪ ،‬بسیار‬ ‫بزرگ‌تر است‪ .‬آلتیمور هم مانند دیگر پایگاه‌ها در افغانستان‬ ‫مملو از تجهی زات است‪ ،‬بیش��تر به این خاطر که نیروها در‬ ‫زمان محدودیت و دشواری ارس��ال تجهی زات بتوانند از این‬ ‫پایگاه‌ها با نیروهای دشمن بجنگند‪.‬‬ ‫س��رهنگ دوم کلی وبس��تر‪ ،‬فرمانده گردان توپخانه‬ ‫هواب��رد ‪ ،319-4‬ی��گان اصلی «ب��ول بات��ری»‪ ،‬م ی‪‎‬گوید‪:‬‬ ‫«شرایط افغانس��تان و حمل و نقل در زمستان بسیار دشوار‬ ‫و چالش‌ب رانگیز اس��ت‪ ،‬هر پای��گاه باید به نوب��ه خود انبار‬ ‫تجهي زات هم باشد‪ ».‬و بس��تر در ادامه توضیح م ی‌دهد که‬ ‫داشتن تدارکات فراوان به واحدها امکان م ی‌داد «دوره‪‎‬هایی را‬ ‫که طی آن امکان ارسال و دریافت تدارکات و تجهی زات وجود‬ ‫نداشت‪ ،‬پشت سر بگذارند»‪ .‬اما اکنون که نیروها در حال ترک‬ ‫آلتیمور هستند‪ ،‬انتقال این تجهی زات به پایگاه‌های بزرگ‌تر‬ ‫ب رای خروج از افغانستان به عملیاتی بزرگ و پیچیده تبدیل‬ ‫شده است‪ .‬وبستر ب رای اجرای بخش بزرگ‌تر عملیات یگان‬ ‫«بول بات��ری» را انتخاب کرد زی را افراد آن قبال مش��ابه این‬ ‫مأموریت را در مقیاس کوچک‌تر اما ش��رایط بسیار دشوارتر‬ ‫انجام داده بودند‪ .‬سال گذشته «بول باتری» به پایگاه رزمی‬ ‫‌گاردا‪ ،‬در ناحی ه‌ای آکنده از درگی��ری در ایالت وردک منتقل‬ ‫شدند و کمی بعد از آن ماموریت یافتند که پایگاه را بسته و‬ ‫همه‌چیز را به پایگاه بزرگتری منتقل کنند‪.‬‬ ‫کاپیتان توم��اس فینی‪ ،‬فرمانده «ب��ول باتری»‪ ،‬ابتدا‬ ‫کارهایی را که انجام آنها چندان زمانبر نبود‪ ،‬مشخص کرد‪.‬‬ ‫وی م ی‌گوید «ما ضروریات ماموریت را مش��خص کردیم‪،‬‬ ‫زمانی که آن را به بخش‌های کوچکتر تقسیم م ی‌کنید‪ ،‬دیگر‬ ‫به چیز زیادی نیاز نیست؛ غذا‪ ،‬گلوله و آب ضروری هستند و‬ ‫تقریبا از باقی چیزها م ی‪‎‬شود چشم‌پوشی کرد‪».‬‬ ‫نخس��تین دفعاتی که کاروان‌ها از پایگاه خارج شدند‬ ‫توسط نیروهای شورش��ی خمپاره‌باران شدند و نیروها پس‬ ‫از آن زمان‌های خروج را تغییر دادند‪ .‬گاهی کاروان بالفاصله‬ ‫پس از غروب خارج م ی‌شد و گاهی ساعت سه صبح‪ .‬نیروها‬ ‫همچنان به همراه سربازان افغان ماموریت گشت‌زنی انجام‬ ‫تزنی پرداخته و شب‬ ‫م ی‌دادند‪ ،‬بناب راین اغلب طی روز به گش ‌‬ ‫به عقب‌نش��ینی م ی‌پرداختند و تجهی��زات را در تاریکی با‬ ‫بالگرد حمل م ی‌کردند تا شورشیان نتوانند به آسانی بالگردها‬ ‫را هدف قرار دهند‪.‬‬ ‫نیروهای دش��من اغلب ب��ه «گاردا» حمله م ی‌کردند‬ ‫و س��ربازان مجبور م ی‌ش��دند مدتی بجنگند و س��پس به‬ ‫تهیه س��یاهه و جمع‌کردن تجهی زات بپردازند‪ .‬سرگرد ماریو‬ ‫دیاز‪ ،‬یکی از افس��ران غیررس��می که بر بخش‌های زیادی‬ ‫از عملیات عقب‌نشینی نظارت داش��ت‪ ،‬م ی‌گوید‪« :‬خیلی‬ ‫موقعیت استرس‌زایی اس��ت و خیلی هم خسته‌کننده‪ .‬هر‬ ‫لحظه مش��غول کاری بودن آزاردهنده است و خیلی زود آدم‬ ‫عصبی م ی‌شود‪».‬‬ ‫و هم��ه نیروهای «ب��ول بات��ری» پس از ی��ک ماه‬ ‫عقب‌نش��ینی حین جنگیدن‪ ،‬با ترک ک��ردن پایگاه رزمی‬ ‫‌«گاردا» نفس راحتی کش��یدند‪ .‬چتربازه��ای «بول باتری»‬ ‫مس��تقر در آلتیمور طی یک‌ماه گذش��ته هر روز به انتقال‬ ‫هزاران قطعه تجهی زات در صدها کامیون به پایگاه عملیات‬ ‫مقدم شنک در آن سوی دره مش��غول بوده‌اند‪ .‬هر روز صبح‬ ‫یک سرگرد ده‌ها راننده کامیون افغان را در محوطه‌ای کنار‬ ‫پایگاه بیدار م ی‌کن��د‪ .‬با‌وجود اینکه آلون��ک کوچکی ب رای‬ ‫اس��تراحت وجود دارد‪ ،‬بس��یاری از راننده‌ها‌ترجیح م ی‌دهند‬ ‫در کامیون خود بخوابند تا در طول ش��ب موتور آن را روشن‬ ‫نگه دارند زی را اغل��ب رادیاتور خودرو را ب��ا آب پر م ی‌کنند و‬ ‫نم ی‌خواهند موتور یخ بزند‪.‬‬ ‫طی روز نیروها و چند پیمانکار غیرنظامی کامیون‌ها‬ ‫را با دیوارهای ت��ی (‪ )T-walls‬پر م ی‌کنند‪ ،‬دیوارهای تی‬ ‫قطعات بتونی ‪2/4‬متری هستند که ساختمان‌های پایگاه را‬ ‫زمانی که نیروهای آمریکایی آنجا مستقر بودند م ی‌پوشاندند‬ ‫(چند دیوار ت��ی در پایگاه باق��ی م ی‪‎‬ماند تا از ی��گان افغان‬ ‫کوچک‌تر محافظت کند)‪ .‬راننده‌ها م ی‌توانند چهار دیوار‪ ،‬یا‬ ‫دو محفظه فلزی ‪ 6‬متری یا ‪ 4‬تخته چوبی به طول سه متر‬ ‫را در کف کامیون خود جا دهند‪ .‬با خروج هر کامیون پایگاه‬ ‫کوچک‌تر م ی‌شود و به زودی به یک‌چهارم اندازه اولیه خود‬ ‫خواهد رسید‪ .‬تجهی زاتی که از آلتیمور خارج م ی‌شود مسافتی‬ ‫طوالنی را طی م ی‌کند و بسته به نوع تجهی زات ممکن است‬ ‫به نقاط مختلفی ارسال شود‪ .‬اما اکنون هر محموله پیروزی‬ ‫کوچکی محسوب م ی‪‎‬شود زی را با خروج آن از درهای پایگاه‪،‬‬ ‫نیروها یک قدم به خروج از افغانستان نزدیک م ی‌شوند‪.‬‬ ‫کاپیتان فینی م ی‌گوید‪« :‬سربازان انگیزه زیادی ب رای‬ ‫بس��تن این پایگاه دارن��د‪ ،‬چرا‌که م ی‌دانند هرق��در این کار‬ ‫سریع‪‎‬تر انجام شود‪ ،‬زودتر م ی‪‎‬توانند به خانه برگردند‪g ».‬‬ ‫منبع‪ :‬تایم‬ ‫‪59‬‬
‫خاورميانه‬ ‫ارتش سري‬ ‫رمزگشايي از پرونده بمبگذاري در سفارت آمريكا در تركيه‬ ‫نویسنده‪ :‬پیوتر زالوسکی ‪ /‬مترجم‪ :‬آزاده كشوردوست‬ ‫‪3‬‬ ‫بين‌الملل‬ ‫حدود ساعت ‪ 13‬و ‪ 15‬دقیقه اول ماه فوریه مردی‬ ‫که بعدها مشخص ش��د نام او «اجویت سانلی» است و‬ ‫‪ 40‬سال دارد‪ ،‬در ب رابر ورودی شخصی سفارت آمریکا در‬ ‫آنکارا ایس��تاد و کمربند انفجاری که حاوی حدود شش‬ ‫کیلوگرم ماده انفجاری ب��ود و همچنین یک نارنجک‬ ‫دستی را منفجر کرد که در اثر آن عالوه بر خودش‪ ،‬یک‬ ‫نگهبان ترک سفارت آمریکا کش��ته و چندین تن دیگر‬ ‫زخمی‌شدند‪.‬‬ ‫در میان سردرگم ی‌هایی که در ساعت‌های اولیه‬ ‫پس از وقوع این انفجار ایجاد شده بود‪ ،‬رسانه‌‌های خبری‬ ‫و ش��بکه‌های اجتماعی ترکیه گمانه‌زن ی‌هایی را درباره‬ ‫مظنونان احتمالی مطرح کردند‪ .‬در این فهرست نام هر‬ ‫طرفی که ترکیه – یکی از اعضای ناتو و از کش��ورهای‬ ‫مهم منطقه که دنبال عضویت در اتحادیه اروپاست‪ -‬طی‬ ‫یک دهه اخیر با آن مشکل داشت‪ ،‬به نوعی ذکر شده بود‪.‬‬ ‫اول از همه پای مظنونان همیشگی به میان آمد؛‬ ‫ش��ب ه‌نظامیان القاعد ‌ه که مس��ئول مجموع ‌ه حمالت‬ ‫تروریستی در اس��تانبول در سال ‪ 2003‬میالدی شناخته‬ ‫م ی‌شوند‪ .‬مظنون بعدی‪ ،‬حزب کارگران کردستان ترکیه‬ ‫بود که اعضای آن طی سه دهه گذشته با دولت در حال‬ ‫جنگ هس��تند و رهبر زندانی آنها اخی را ب��ا گفت‌وگو با‬ ‫مقام‌های آنکارا موافقت کرده اس��ت‪ .‬در مرحله بعد نیز‬ ‫احتمال دست داشتن س��وریه در این انفجار مطرح شد؛‬ ‫کش��وری که از زمان آغاز ناآرام ی‌ها علیه دولت «بشار‬ ‫اس��د» از یکی از نزدیک‌ترین دوستان ترکیه به دشمنی‬ ‫سرسخت تبدیل شده است‪ .‬ترک‌ها همچنین سوریه را در‬ ‫انفجار مرگباری که در ماه آگوست در شهر «قاضیان‌تپ»‬ ‫صورت گرفت‪ ،‬مقصر م ی‌دانند‪ .‬مظنون بعدی نیز ای ران‬ ‫بود که در موضع‌گیری‌های خود در قبال سوریه با ترکیه‬ ‫اختالف‌نظر دارد و اخی را نیز نس��بت به استق رار سامانه‬ ‫پاتریوت ناتو در ترکیه اعتراض کرده و هش��دار داده بود‬ ‫که این اقدام م ی‌تواند ش��عله‌های ی��ک جنگ جهانی‬ ‫جدید را روشن کند‪ .‬این فهرست با نام یک گروه افراطی‬ ‫مل ی‌گرا‪ ،‬فعاالن تندرو اطالعاتی و افراط گرایان مذهبی‬ ‫داخلی بسته شد‪.‬‬ ‫تا اواخر روز مشخص شد که محتمل‌ترین مظنون‬ ‫این حادثه مرگبار یک سازمان مارکسیستی است؛ جبهه‬ ‫آزادی‌بخش انقالبی خلق‪ .‬مقام‌های بلندپایه ترک از جمله‬ ‫رجب طیب اردوغان‪ ،‬نخس ت‌وزیر این کشور اعالم کردند‬ ‫که سانلی – عامل انتحاری انفجار‪ -‬عضو این گروه بوده‬ ‫است‪ .‬او طی س��ال‌های ‪ 1997‬تا ‪ 2002‬میالدی به دلیل‬ ‫دست داشتن در فعالی ت‌های تروریستی زندانی بود‪.‬‬ ‫جبه��ه آزادی‌بخ��ش انقالبی خلق ط��ی بیانی ه‌‬ ‫مفصل��ی ک��ه در تاری��خ دوم فوری��ه که ب��ه صورت‬ ‫الکترونیکی منتش��ر شد‪ ،‬مس��ئولیت این حادثه را بر‬ ‫عهده گرفته و از آمری��کا به‌عنوان «قاتل مردم جهان»‬ ‫یاد کرد‪ .‬این گروه همچنین ب��ه دولت «باراک اوباما»‬ ‫رئی س‌جمه��وری آمریکا هش��دار داد ت��ا «پایگاه‌ها و‬ ‫موش��ک‌های پاتریوت را از ترکیه خ��ارج کند»‪ .‬در این‬ ‫بیانیه همچنین آمده است‪« :‬این مردم سوریه هستند‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫‪60‬‬ ‫که تصمیم‌ م ی‌گیرند کشورشان چگونه و توسط چه کسی‬ ‫اداره شود‪ .‬دولت ترکیه آلت‌دست امپریالیس ت‌هایی است که‬ ‫به‌دنبال ب راندازی دولت بشار اسد هستند؛ دولتی که در ب رابر‬ ‫آنها سر خم نکرده و تسلیم نم ی‌ش��ود ‪ .‬ما استفاده از خاک‬ ‫ترکیه ب رای در پیش گرفتن اهداف امپریالیستی علیه سوریه‬ ‫را محکوم م ی‌کنیم‪».‬‬ ‫سامانه‌های پاتریوت که در این بیانیه به آنها اشاره شده‪،‬‬ ‫موشک‌های رهگیری هستند که اخی را در مرز ترکیه و سوریه‬ ‫استق رار یافته‌اند‪ .‬در مجموع شش موشک پاتریوت در سوریه‬ ‫مستقر م ی‌شوند که دو فروند آن توسط آلمان‪ ،‬دو فروند توسط‬ ‫هلند و دو فروند دیگر توس��ط آمریکا مستقر م ی‌شود‪ .‬هدف‬ ‫از استق رار این س��امانه‌های رهگیر‪ ،‬حفاظت از ترکیه در ب رابر‬ ‫حمالت احتمالی سوریه است‪.‬‬ ‫پرسشی که اکنون مطرح م ی‌شود این است که آیا جبهه‬ ‫آزادی‌بخش انقالبی خلق به تشویق سوریه این بمبگذاری را‬ ‫انجام داده یا شخصا تصمیم به چنین اقدامی‌گرفته است‪ .‬این‬ ‫حمله مرگبار همچنین در زمان اوج سرکوب اعضای این گروه‬ ‫توسط نیروهای پلیس رخ داده است‪ .‬از اول ماه ژانویه تاکنون‬ ‫‪ 85‬تن از اعضای جبهه آزادی‌بخش انقالبی خلق دس��تگیر‬ ‫شده‌اند‪ .‬چند روز قبل نیز ‪ 55‬تن از آنها به دلیل عضویت در‬ ‫یک سازمان تروریستی محاکمه شدند‪ .‬روزنامه‌های ترکیه به‬ ‫نقل از مقام‌های بلندپایه این کش��ور نوشته‌اند که این گروه‬ ‫به‌دنبال برنامه‌ریزی ب رای ترور مقام‌های کشوری و حمله به‬ ‫سفارتخانه‌های خارجی بوده است‪.‬‬ ‫ناظ ران بر این باورند که حمله به سفارت آمریکا زمانی‬ ‫انجام شده که س��رکوب اعضای جبهه آزادی‌بخش خلق به‬ ‫اوج خود رسیده بود‪ .‬طی دو سال گذش��ته اعضای این گروه‬ ‫به مجموعه‌ای از اهداف پلیس به ویژه در ش��هر اس��تانبول‬ ‫حمله کردند‪ 11 .‬س��پتامبر گذش��ته در اقدامی‌که به حمله‬ ‫انتحاری اول فوریه شباهت زیادی داش��ت‪ ،‬یکی از اعضای‬ ‫جبهه آزادی‌بخش انقالبی خلق خ��ود را در یک مقر پلیس‬ ‫در اس��تانبول منفجر کرد که در اثر آن ی��ک نیروی پلیس‬ ‫کشته شد‪.‬‬ ‫«نحل علی اوزجان» متخصص امور مربوط به تروریسم‬ ‫و یکی از افسرهای بازنشسته ارتش ترکیه در این‌باره م ی‌گوید‪:‬‬ ‫«این مساله که جبهه آزادی‌بخش انقالبی خلق درست زمانی‬ ‫که تنش بین ترکیه و سوریه ش��دت م ی‌گیرد‪ ،‬فعالی ت‌های‬ ‫خشونت بار خود را وارد مرحله جدیدی م ی‌کند‪ ،‬به هیچ عنوان‬ ‫تصادفی نیست‪ .‬در زمان جنگ سرد سوریه تسهیالت زیادی‬ ‫از جمله پناهگاه و اردوگاه ب رای این گروه فراهم کرد‪ .‬آنها ارتباط‬ ‫بسیار نزدیکی با مسئوالن اطالعاتی سوریه دارند‪ .‬اکنون که‬ ‫روابط سوریه و ترکیه دچار تنش شده‪ ،‬جبهه آزادی‌بخش خلق‬ ‫مجددا به میدان بازگشته و فعالی ت‌های آنها به دلیل بحران‬ ‫سوریه تشدید شده است‪».‬‬ ‫با این وجود «هنری بارکی» تحلیلگر و یکی از مقام‌های‬ ‫رسمی سابق وزارت‌خارجه آمریکا نظر کاملا متفاوتی دارد‪ .‬به‬ ‫اعتقاد او هر چند جبهه آزادی‌بخش انقالبی خلق ممکن است‬ ‫هوادار نظام اسد باشد‪ ،‬ولی سوریه هیچ دخالتی در انفجار اول‬ ‫فوریه در ترکیه ندارد‪.‬‬ ‫وی در این‌باره م ی‌گوید‪« :‬به اعتقاد من این مساله دور‬ ‫از ذهن است که سوریه از اعضای جبهه آزادی‌بخس انقالبی‬ ‫خلق خواسته باش��د چنین کاری انجام دهند‪ .‬این افراد تنها‬ ‫مظنونان غير متعارف‬ ‫گروه‌هاي چپ راديكال‬ ‫از مخالفان جدي حضور نظامي‬ ‫غرب و ناتو در تركيه هستند‬ ‫یزنند که دوست دارند؛ آنها تمایل‬ ‫دست به اقدام‌هایی م ‌‬ ‫جنون‌آمیزی ب رای تقلید و پیروزی از یک جریان فکری‬ ‫خاص دارند‪ .‬اگر یکی از رهب ران تصمیم بگیرد آنها باید‬ ‫دست به اعتصاب غذا بزنند‪ ،‬تا سر حد مرگ این خواسته‬ ‫را پیش خواهند برد‪( .‬این درست همان اتفاقی است که‬ ‫در سال ‪ 2000‬میالدی و زمانی که ‪ 60‬تن از اعضای این‬ ‫گروه در جریان اعتراض به وضعیت زندان‌ها جان خود را‬ ‫از دست دادند‪ ،‬افتاد‪»).‬‬ ‫به گفته بارکی‪ ،‬ع�لاوه بر همه اینه��ا این حمله‬ ‫نمادین و محدود‪ ،‬باتوجه به پیامدهایی که دارد‪ ،‬چندان‬ ‫منطقی به نظر نم ی‌رس��د‪( .‬از نظر آنها هم) انجام دادن‬ ‫چنین اقدامی‌ارزش متحمل شدن خشم آمریکا را ندارد‪.‬‬ ‫بارکی که این س��خنان را پیش از ص��دور بیانیه‬ ‫رسمی جبهه آزادی‌بخش انقالبی خلق بیان کرده بود‪،‬‬ ‫پی ش‌بینی کرد که این گروه انگیزه اصلی خود را استق رار‬ ‫س��امانه‌های پاتریوت در ترکیه اعالم کند‪ .‬او در این باره‬ ‫گفت‪« :‬آنها این حمله را به موشک‌های پاتریوت ارتباط‬ ‫خواهند داد‪ ،‬چرا که این راهکاری ب رای توجیه چنین اقدام‬ ‫احمقانه‌ای است‪ .‬آنها م ی‌خواهند مانند قهرمان‌هایی به‬ ‫نظر برسند که ایستادگی و مقاومت م ی‌کنند‪».‬‬ ‫جبهه آزادی‌بخش انقالب��ی خلق که رویکردهای‬ ‫آن ریشه در س��ازمان‌های رادیکال چپ‌گرا دارد و سابقه‬ ‫فعالیت آن به دهه ‪ 70‬میالدی برم ی‌گردد‪ ،‬مقابله با غرب‬ ‫را یکی از مهمترین اولویت‌های خود اعالم کرده و همواره‬ ‫از دولت ترکیه به‌عنوان دست‌نش��انده آمریکا و ناتو یاد‬ ‫کرده است‪ .‬این س��ازمان در فهرست گروه‌ها تروریستی‬ ‫آمریکا‪ ،‬اتحادیه اروپا و ترکیه قرار دارد‪.‬‬ ‫جبهه آزادی‌بخ��ش انقالبی خلق به همراه یکی‬ ‫از گروه‌های رادیکال چپ‌گرا به‌طور مش��ترک مسئول‬ ‫کشتن دو ژنرال بازنشسته‪ ،‬یکی از وزرای سابق دولت‬ ‫و یک تاج��ر بلندپایه ترک ش��ناخته م ی‌ش��وند‪ .‬گفته‬ ‫م ی‌شود اعضای این گروه در بهار سال ‪ 1991‬میالدی‬ ‫در اعتراض به نقش آمریکا در جن��گ خلیج‌فارس دو‬ ‫پیمانکار ارتش آمریکا را کش��ته و یک افس��ر نیروی‬ ‫هوایی را زخمی‌کردند‪ .‬در س��ال بع��د از آن این گروه‬ ‫تالش کرد علیه یک پایگاه آمریکایی در جنوب ترکیه‬ ‫و کنسولگری آمریکا در استانبول حمله موشکی انجام‬ ‫دهد‪ .‬به گفته بارکی‪ ،‬این تهدیدهای پیوس��ته‪ ،‬یکی از‬ ‫دالیلی بود که کنس��ولگری آمری��کا در نهایت به یک‬ ‫شهر دیگر منتقل شد‪g .‬‬ ‫منبع‪ :‬تایم‬
‫خاورميانه‬ ‫انقالب آنارشيك‬ ‫امواج ناآرامي‌هاي سياسي‪ ،‬اقتصاد مصر را غرق مي‌كند‬ ‫نويسنده‪‌:‬تونی کارن ‪ /‬ترجمه‪ :‬رضا آقازاده‬ ‫بين‌الملل‬ ‫مثلث شماره ‪163‬‬ ‫اخبار بد ب رای مردم مصر این اس��ت ک��ه ناآرام ی‌های‬ ‫مرگبار که خیابان‌های برخی ش��هرهای اصل��ی مصر را از‬ ‫جمعه گذشته تاکنون فراگرفته اس��ت‪ ،‬در ماه‌های آینده به‬ ‫احتمال زیاد شدیدتر خواهد ش��د‪ .‬دلیل این امر آن است که‬ ‫طرح‌های محمد المرسی‪ ،‬رئی س‌جمهور مصر ب رای نجات‬ ‫اقتصا ِد در حال غرق‌شدن این کش��ور‪ ،‬منوط به دریافت وام‬ ‫از صندوق بی ن‌المللی پول اس��ت و این وام مستلزم اعمال‬ ‫اقدامات ریاضتی س��ختگی رانه اي است که موجب تضعیف‬ ‫بیشتر استانداردهای زندگی افرادی خواهد شد که اغلب آنان‬ ‫همین حاال هم خواستار سرنگونی المرسی هستند‪.‬‬ ‫آخرین م��وج درگیری‌ه��ا از چندین بحران سیاس��ی‬ ‫سرچش��مه م ی‌گرف��ت‪‌:‬ب ی‌اعتمادی عمیق به س��ازمان‌ها‬ ‫و نهادها پ��س از س��قوط مب��ارک‪ ،‬به‌ویژه ق��وه قضائیه و‬ ‫س��ازمان‌های امنیتی که اغلب افراد آنها باقیماندگان رژیم‬ ‫س��ابق هس��تند؛ تالش‌های مکرر از سوی اس�لامگرایان‬ ‫ب رای بهره‌برداری از پیروزی‌های کس ب‌شده در انتخابات‌ها‬ ‫به‌عنوان مبنایی ب رای به انحصار درآوردن قدرت؛ عدم توانایی‬ ‫اپوزیسیون سکوالر ب رای وفق‌دادن خود با حکم دموکراتیک‬ ‫رای‌دهندگان و اعتقادشان به اینکه م ی‌توانند المرسی را نیز‬ ‫همانند حسنی مبارک با تظاه رات در می دان التحریر سرنگون‬ ‫کنند؛ نهیلیسم خشن «اولتراها» طرفداران دوآتشه چندین‬ ‫تیم فوتبال در این کشور و همچنین آنارشیس ت‌های نقابدار‬ ‫«بلوک س��یاه» که ب رای اولی ن‌بار در شب س��الگرد انقالب‬ ‫‪ 25‬ژانویه‪ ،‬زیر رگباری از س��نگ و کوکتل مولوتف در انظار‬ ‫عمومی ظاهر شدند‪ .‬البته هرکدام از گروه‌ها دیگری را مقصر‬ ‫م ی‌داند‪ ،‬ولی در حالی که وضعیت اقتصادی اس��فبار است‪،‬‬ ‫قضاوت تاریخ ممکن است با یک طبقه سیاسی که درگیر‬ ‫یک جنگ‌ب ی‌حاصل ب رای در دست گرفتن سکان امور است‪،‬‬ ‫چندان مه ربان نباشد‪.‬‬ ‫تنها در صورتی م ی‌توان به طناب نجات پیش��نهادی‬ ‫ـ یک وام پنج میلیارد دالری از صن��دوق بی ن‌المللی پول ـ‬ ‫چنگ زد که اقدامات ریاضتی به مرحله اجرا گذارده ش��وند؛‬ ‫اقداماتی که استخوان الی زخم میلیون‌ها نفر از خانواده‌های‬ ‫فقیر است‪ .‬این نوع بسته پیش��نهادی‪ ،‬به‌گونه‌ای است که‬ ‫اغلب دولت‌ها حتی در بهترین دوران سیاس��ی خود سعی‬ ‫م ی‌کنند تا حد ممکن از آن اجتناب کنند‪ .‬حاال المرسی باید‬ ‫این اقدامات را در میانه نبردهای خیابانی و در شهرهایی به‬ ‫اجرا درآورد که در برخی از آنها چنین اقداماتی بیشترین ضربه‬ ‫را وارد خواهد کرد‪ .‬شهرهایی که ساکنان طبقه کارگر آن‪ ،‬به‬ ‫آمادگی خود ب رای مبارزه با حاکمان ظالم افتخار م ی‌کنند و‬ ‫م ی‌بالند‪.‬‬ ‫زمانی که المرسی و دولت اس�لامگرای وی قدرت را‬ ‫در دست گرفتند‪ ،‬ش��رایط اقتصادی نه‌تنها پایدار و مساعد‬ ‫نبود که برعک��س‪ ،‬عملکرد ضعیف آن ط��ی بیش از چند‬ ‫دهه‪ ،‬آتش شورشی را ش��عله‌ور کرد که حس��نی مبارک را‬ ‫از اریکه قدرت به زیر کش��ید‪ .‬اقتصاد مصر ش��اید نشان از‬ ‫رش��د یکنواخت تولید ناخالص داخلی داشته باشد ولی این‬ ‫اعداد و ارقام‪ ،‬بر یک ناب رابری عمیق و فقر گسترده سرپوش‬ ‫م ی‌گذارند؛ فقر و ناب رابری در مقابل اقلیت مرفهی که بخش‬ ‫عظیمی‌از سودها و منافع خصوص ی‌سازی به دستور صندوق‬ ‫بی ن‌المللی پول به جیب آنها سرازیر شد‪ .‬بیکاری جوانان‪ ،‬که‬ ‫یکی از محرک‌های کلیدی و اصل��ی خیزش‌های انقالبی‬ ‫در س��ال ‪ 2011‬بود‪ ،‬همچنان در حال افزایش است و اعداد و‬ ‫ارقام رسمی حکایت از آن دارد که ‪ 25‬درصد از افراد به لحاظ‬ ‫اقتصادی فعال بین سنین ‪ 25‬تا ‪ 29‬سالگی و همچنین ‪41‬‬ ‫درصد از افراد بین ‪ 19‬تا ‪ 24‬سال همچنان بیکار هستند‪.‬‬ ‫مصر‪ ،‬چهل درصد مصرف مواد غذایی خود و ‪ 60‬درصد‬ ‫گندم‪ ،‬ماده مصرفی اصل ی‌اش را وارد م ی‌کند‪ .‬درآمد اصلی‬ ‫ارزی آن از طریق گردشگری است‪ ،‬ولی این درآمد از زمان آغاز‬ ‫شورش‌ها تاکنون ‪ 30‬درصد کاهش یافته است‪ .‬درآمدی که‬ ‫به سختی م ی‌تواند شالوده‌ای ب رای یک اقتصاد باشد و حتی‬ ‫همین درآمد نیز به‌طور مداوم کاهش یافته است‪ .‬بلومبرگ‬ ‫اخی را تخمین زده ک��ه موازنه پرداخت‌ها و کس��ری بودجه‪،‬‬ ‫دولت را در آستانه یک کس��ری بودجه ‪ 14/5‬میلیارد دالری‬ ‫قرار داده است‪ .‬کس��ری بودجه دولت مصر حدود ‪‌10‬درصد‬ ‫تولید ناخالص داخلی و بدهی مصر نزدیک به ‪‌80‬درصد تولید‬ ‫ناخالص داخلی است‪ .‬در حدود یک‌سوم بودجه دولتی صرف‬ ‫انواع یارانه‌ها م ی‌ش��ود (صندوق بی ن‌المللی پول خواس��تار‬ ‫کاهش قابل مالحظه منابع عمومی شده است)‪ .‬همه اینها در‬ ‫حالی است که رشد اقتصادی در وضعیت رکود به سر م ی‌برد‪.‬‬ ‫اقتصاد مصر با همان نرخ افزایش جمعیت در حال توس��عه‬ ‫اس��ت و این به معنی عدم توانایی در کاه��ش نرخ بیکاری‬ ‫خواهد بود‪ .‬از هر چهار مصری یکی با روزی کمتر از یک دالر‬ ‫روزگار م ی‌گذراند و تقریبا نیمی‌از جمعیت با کمتر از روزی‬ ‫دو دالر زندگی م ی‌کنند‪.‬‬ ‫ولی مصر حتی پیش از آنک��ه به چالش‌های عمیقی‬ ‫همچون اشتغالزایی و رسیدن به رش��د پایدار ب رای کاهش‬ ‫فقر بپردازد‪ ،‬به‌دنبال تزریق حجم عظیمی‌از نقدینگی ب رای‬ ‫غرق‌نش��دن اس��ت‪ .‬قطر ثروتمند‪ ،‬یکی از متحدان کلیدی‬ ‫اخوان‌المسلمین‪ ،‬سال گذش��ته در حدود دو میلیارد دالر در‬ ‫بانک‌های مصر سرمایه‌گذاری کرد و قول یک سرمایه‌گذاری‬ ‫‪ 2/5‬میلی��ارد دالری دیگر را نیز به این کش��ور داده اس��ت‪.‬‬ ‫المرسی از زمان انتخاب ش��دنش در تابستان سال گذشته‬ ‫به‌دنبال سرمایه‌گذاری و کمک‌های اقتصادی به کشورهای‬ ‫عربستان‪ ،‬چین و امارات متحده عربی سفر کرده است‪ .‬ولی‬ ‫به نظر م ی‌رسد بسیاری از دولت‌ها همچنان منتظر هستند‬ ‫مصر وام صندوق بی ن‌المللی پول را تضمین کند‪.‬‬ ‫هرچند‪ ،‬اجرای قوانین و مق��ررات صندوق بی ن‌المللی‬ ‫پول‪ ،‬ریس��ک سیاس��ی بزرگی ب رای المرس��ی خواهد بود‪.‬‬ ‫دولت وی‪ ،‬ماه نوامبر گذشته‪ ،‬زمانی که توافق با صندوق را‬ ‫در بحبوحه آشفتگی بر س��ر قانون اساسی جدید و اعتراض‬ ‫گروه‌های اقلیت به ای��ن قانون به تعوی��ق انداخت‪ ،‬به این‬ ‫موضوع پی برده ب��ود‪ .‬زمانی که مش��روعیت یک دولت از‬ ‫سوی مردم خشمگین در خیابان‌ها به چالش کشیده شده‪ ،‬به‬ ‫هیچ عنوان تمایلی به اعالم افزایش قیمت کاالهای اساسی‬ ‫همچون س��وخت‪ ،‬روغن‌های خوراکی و س��یگار‪ ،‬نخواهد‬ ‫داشت‪ .‬ولی هشام قندیل‪ ،‬نخس��ت‌وزیر المرسی‪ ،‬پنج‌شنبه‬ ‫گذش��ته در اجالس داووس اعالم کرد ک��ه هیاتی از جانب‬ ‫صندوق بی ن‌المللی پول دو هفته آینده از قاهره دیدن خواهد‬ ‫کرد و قرارداد وام پیش از خروج آنها از مصر به سرانجام خواهد‬ ‫رسید‪ .‬کارشناسان معتقدند دولت به‌دنبال انعقاد قرارداد پیش‬ ‫از برگزاری انتخابات پارلمانی در ماه آینده است‪.‬‬ ‫در حالی که المرسی و رهب ران اخوان‌المسلمین متعهد‬ ‫به تجارت آزاد و یک رویکرد کسب و کار‌محور ب رای مدیریت‬ ‫اقتصاد م ی‌شوند‪ ،‬بخش قابل‌توجهی از نیروهای اپوزیسیون‬ ‫سکوالر این کشور به چپ متمایل ش��ده و خواستار اجتناب‬ ‫دولت از گرفتن این وام شده است‪ .‬با این حال‪ ،‬ناآرام ی‌ها در‬ ‫پنج روز گذش��ته حاکی از این واقعیت است که چالش‌های‬ ‫پیش روی دولت‪ ،‬حتی ش��دیدتر از نوامبر گذش��ته و زمانی‬ ‫است که اعتراض‌های ضد‌قانون اساسی از سوی گروه‌های‬ ‫اجتماعی محدودتری برگزار شد‪.‬‬ ‫سیاستمداران گروه‌های اپوزیسیون در حالی که سعی‬ ‫م ی‌کنند خود را از خش��ونت‌های خیابانی مب را کنند‪ ،‬عالقه‬ ‫بسیار کمی به سهیم شدن در بار مس��ئولیت حکومتی با‬ ‫دولت اسالمگرای المرسی نشان م ی‌دهند؛ دولتی که بارها‬ ‫از اکثریت آرای خود در انتخابات ب رای خاموش کردن صدای‬ ‫اعتراض اپوزیسیون استفاده کرده اس��ت‪ .‬بناب راین احتمال‬ ‫بسیار اندکی ب رای رسیدن به یک اجماع سیاسی ب رای مقابله‬ ‫با بحران‌های سیاس��ی و اقتصادی وجود دارد‪ .‬روز دوشنبه‬ ‫گذشته‪ ،‬اپوزیسیون درخواست المرسی ب رای مالقات درباره‬ ‫بحران را نپذیرفت و آن را منوط به موافقیت وی ب رای تشکیل‬ ‫یک دولت وحدت ملی و پس گرفتن قانون اساسی کرد‪.‬‬ ‫برزو دراگی در مقاله‌ای در فایننش��ال تایمز هش��دار‬ ‫م ی‌دهد؛ «به‌نظر م ی‌رسد هم رئی س‌جمهور اسالمگرا و هم‬ ‫اپوزیسیون سکوالر لیب رال‪ ،‬غرش‌های سیاسی در خیابان‌ها‬ ‫را نم ی‌شنوند‪ .‬متحدان محمد المرس��ی‪ ،‬ناآرام ی‌های آخر‬ ‫هفته را به قدرت‌های خارجی‪ ،‬دست‌های پنهان پشت پرده‬ ‫و اراذل و اوباش‌ جیره‌بگیر نسبت م ی‌دهند‪ .‬واکنش جبهه‬ ‫لیب رال چپگرای نجات ملی حتی از این هم بدتر بوده است‪.‬‬ ‫این گروه به جای آنکه خشونت‌ها را محکوم کرده و خواستار‬ ‫آرامش شود‪ ،‬فهرس��تی از مطالبات خود ب رای مشارکت در‬ ‫انتخابات پارلمانی آتی را منتشر کرد؛ فهرستی که از سوی‬ ‫کارشناسان به صورت گسترده‌ای اپورتونیسم سیاسی لقب‬ ‫گرفت»‪ .‬نیروهای نظامی‪ ،‬اسالمگرایان و اپوزیسیون سکوالر‪،‬‬ ‫هرکدام تا حدی مسئول فقدان هرگونه اجماع پس از مبارک‬ ‫هستند‪ .‬هرچند ممکن است نتوان درباره می زان مقصر بودن‬ ‫هرکدام از گروه‌ها به نتیجه رسید‪ .‬در حالی که این عدم اجماع‬ ‫در حال حاضر حتی مانع از رسیدن به توافق درباره چگونگی‬ ‫مقابله با خشونت‌های خیابانی شده است‪ ،‬توافق بر سر یک‬ ‫بس��ته اقتصادی که موجب درد و رنج میلیون‌ها نفر از مردم‬ ‫مصر م ی‌گردد‪ ،‬محال به نظر م ی‌رسد‪g .‬‬ ‫‪61‬‬
‫فرهنگ‌‬ ‫جشنواره سي‌و يكم ‪ /‬برداشت اول‬ ‫حاشیه‌های روزهای‬ ‫سیمرغی‬ ‫گزارشی از حواشی سی‌و‌یکمین جشنواره فیلم فجر‬ ‫‪1‬‬ ‫جشنواره فيلم فجر ويترين ساالنه سينمايي است كه متن و حاشيه آن تصويري واقعي از وضعيت هنر هفتم در‬ ‫كشورما را به نمايش مي‌گذارد‪ .‬سي‌و يكمين جشن‪ ،‬شمايل تازه‌اي از سينماي ايران را ترسيم مي‌كند‪ .‬در اين پرونده‬ ‫برداشت اول از جشنواره س�ي و‌يكم را كليد مي‌زنيم تا در ش�ماره‌هاي بعد مجله‪ ،‬به تحليل بيش�تر اين اتفاق بزرگ‬ ‫سينمايي بپردازيم‪.‬‬ ‫سمیرا جعفری‬ ‫فرهنگ‬ ‫یو‌یکمین جش��نواره فیلم فجر بدون هیچ اتفاق‬ ‫س�� ‌‬ ‫شگفت‌انگیزی کار خود را شروع کرد و در حال حاضر بیش از‬ ‫ی که به گفته اهالی‬ ‫نیمی‌از راه را سپری کرده است‪ ،‬جشنواره‌ا ‌‬ ‫مطبوعات و حتی سینما یکی از‌ب ی‌رونق‌ترین جشنواره‌ها بود‬ ‫چرا‌که هیچ اثر خاصی در آن به چشم نخورد‪ .‬حتی به گفته‬ ‫برخی مانند سال گذشته که خیانت تم اصلی فیلم‌ها بود و‬ ‫ی یکنواخت‪،‬‬ ‫به نوعی مد جشنواره س ی‌ام بود‪ ،‬امسال فیلم‌ها ‌‬ ‫سرد و ب ی‌روح و مستند‌گونه س��اختن و نداشتن فیلمنامه‌ای‬ ‫مشخص‪ ،‬مد جشنواره شد‌ه اس��ت‪ .‬به نظر م ی‌رسد حواشی‬ ‫برگزاری این جش��نواره م ی‌تواند جالب‌تر باش��د تا بررس��ی‬ ‫فیلم‌هایی که چندان مورد توجه منتقدان و حتی مخاطبان‬ ‫قرار نگرفته است‪ .‬بدین ترتیب بهتر است گزارشی از حواشی‬ ‫یو‌یکمین جشنواره فیلم فجر را‬ ‫شش روز ابتدایی برگزاری س ‌‬ ‫پیش رو داشته باشید‪.‬‬ ‫مثلث شماره‪163‬‬ ‫گالیه‌های مطبوعاتی‬ ‫س ی‌سال چندان هم کم نیست ب رای کنار گذاشتن روش‬ ‫آزمون و خطا‪ ،‬اما ظاه را قرار است این روند همچنان ادامه پی دا‬ ‫کند‪ ،‬آن هم ب رای جشنواره‌ای به ظاهر بی ن‌المللی که متاسفانه‬ ‫هنوز نتوانسته با برنامه‌ریزی دقیق و بدون حاشیه برپا شود‪،‬‬ ‫آن هم از روز اول برپای��ی‪ .‬روز اول از نظری جنجال ی‌ترین روز‬ ‫جشنواره محسوب م ی‌شد چرا‌‌که نحوه برخورد با اهالی رسانه‬ ‫در برج میالد که به کاخ جش��نواره معروف اس��ت‪ ،‬حسابی‬ ‫مطبوعات ی‌ها را دلخور کرد‪ .‬دو‪ ،‬سه روز قبل از ب رپایی جشنواره‪،‬‬ ‫عباسیان‪ ،‬دبیر جشنواره فیلم فجر اعالم کرد که ساعت ب رپایی‬ ‫جشنواره از دو بعدازظهر اس��ت‪ .‬این خبر در ابتدا چندان مهم‬ ‫نبود‪ ،‬ولی بعد از اولین روز جشنواره که خب رنگاران با فشرد‌گی‬ ‫ب رنامه روبه‌رو شدند‪ ،‬از دبیر جشنواره خواستند ساعت نمایش‬ ‫فیلم‌ها را مانند سال‌های گذشته به ‪ 10‬صبح برگردانند‪ .‬حتی‬ ‫خب رنگار‌ها در این جلسه اعالم کردند ناهار هم نم ی‌خواهند‪.‬‬ ‫این واکنش منجر به این شد که ساعت نمایش به ‪ 10‬صبح‬ ‫برگردد‪.‬‬ ‫این پای��ان ماجرا نب��ود چرا‌ک��ه در روزه��ای بعدی با‬ ‫جیره‌بندی میان‌وعده که ش��امل یک لیوان چای‪ ،‬سه عدد‬ ‫بیسکوییت و دو عدد قند بود‪ ،‬اعتراض خبرنگار‌ها بلند شد‪.‬‬ ‫همچنین عدم تعبی��ه صندلی در البی میالد و س��رگردانی‬ ‫‪62‬‬ ‫خب رنگاران کار را به جایی رس��اند که در دومی��ن روز برپایی‬ ‫ی در این راستا روی سایت‌های مختلف‬ ‫جشنواره نقد‌های زیاد ‌‬ ‫آمد و مس��ئوالن جش��نواره که م ی‌خواس��تند ب��ا این روش‬ ‫هزینه‌های جش��نواره را کاهش دهند باالجبار صندل ی‌هایی‬ ‫هم در سالن گذاشتند‪.‬‬ ‫امیر جعفری با دوشکا آمد!‬ ‫در جلسه نقد و بررس��ی فیلم موفق «قاعده تصادف»‬ ‫صحب ت‌های جالبی رد و بدل شد‪ .‬در این جلسه امیر جعفری‬ ‫از بازیگران فیلم در پاسخ به سوال یکی از خبرنگاران درباره‬ ‫نزدیک ی‌اش به نقش شهیدی‌فر گفت‪« :‬این چه سواالتی است‬ ‫که م ی‌پرسید؟ من خیلی به نقش نزدیکم‪ ،‬آن‌قدر که االن فکر‬ ‫م ی‌کنم دخترم در فیلم واقعا دخترم است و حاضرم یارانه‌ام را‬ ‫هم به او بدهم‪».‬‬ ‫این بازیگر س��ینما و تلویزیون در پاسخ به سوال دیگر‬ ‫خب رنگاران که از او پرس��یده بودن��د‪ ،‬بازی‌کردن نقش جدی‬ ‫باتوجه به حضور ش��ما در فیلم‌های طنز سخت نبود‪ ،‬گفت‪:‬‬ ‫«واقعا نم ی‌فهمم معنی این سوال چیست؟ چرا سخت است‪،‬‬ ‫هر شب م ی‌روم خانه تا صبح گریه م ی‌کنم و خودم را به این‬ ‫در و آن در م ی‌زنم‪ .‬معلوم است که ب رایم سخت نیست‪ .‬من‬ ‫بازیگرم و باید هر نقشی را بازی کنم‪ .‬فکر م ی‌کردم امروز اینجا‬ ‫منتقد‌ها در این جلسه مرا تی رباران م ی‌کنند و حضور دارند‪ ،‬به‬ ‫خاطر همین با لباس ارتش��ی آمدم که با دوشکا جوابشان را‬ ‫بدهم‪ .‬نم ی‌دانستم قرار است این سواالت پرسیده شود‪».‬‬ ‫یکی از حاضران خطاب به جعفری گفت‪« :‬ما سواالت‬ ‫زیادی داریم‪ ،‬اما آقای شهیدی‌فر همه سواالت مسخره‌ای که‬ ‫به دستش م ی‌رسد در جلسه م ی‌خواند‪».‬‬ ‫ش��هیدی‌فر نیز در پاس��خ به این خب رنگار عنوان کرد‪:‬‬ ‫«خواهش م ی‌کنم به همکارانتان احترام بگذارید‪ .‬من هم با‬ ‫پرسیدن برخی سواالت مخالفم‪ ،‬اما ب رای احترام به همکاران‬ ‫شما این کار را م ی‌کنم‪ .‬بهتر اس��ت حرمت همدیگر را نگه‬ ‫داریم‪».‬‬ ‫اش��کان خطیبی از بازیگ��ران فیلم نیز در پاس��خ به‬ ‫خبرنگاران گفت‪« :‬ب��ا احترام ی‌ که ب رای همه‌ت��ان قائلم و‬ ‫دوستان من هس��تید‪ ،‬اما اجرای شهیدی‌فر بس��یار بهتر از‬ ‫مجری نشس ت‌های سال گذشته است‪ .‬او کار خود را به خوبی‬ ‫م ی‌داند‪ ،‬پس اجازه دهید کارش را انجام دهد‪».‬‬ ‫خداحافظی مصطفی زمانی از سینما‬ ‫در نشست پرس��ش و پاس��خ فیلم «ب رلین منفی‪»7‬‬ ‫اتفاقات جالبی رخ داد‪ .‬در این نشس��ت یک��ی از خبرنگاران‬ ‫از بودجه ‪ 10‬میلیارد تومان��ی گفت که با واکنش تهی ه‌کننده‬ ‫روبه‌رو شد‪ .‬پورشریف گفت‪« :‬بودجه این فیلم حدود دو میلیارد‬ ‫بوده‪ ،‬حتی دستمزد بازیگر آلمانی کمتر از بازیگران ای رانی بوده‬ ‫است‪ ».‬این حرف پورشریف با حاشیه همراه بود زی را مصطفی‬ ‫زمانی به این حرف اعتراض کرد و گفت‪« :‬اگر این حرف شما‬ ‫ثابت شود من بازی در سینما را کنار خواهم گذاشت‪».‬‬ ‫لوافی‪ ،‬کارگردان فیل��م در ادامه گف��ت‪« :‬روز اول که‬ ‫مصطفی کار را شروع کرد گفت اگر این فیلم را زیر ‪ 70‬جلسه‬ ‫تمام کردید من اسمم را عوض م ی‌کنم‪ .‬این فیلم در ‪ 46‬جلسه‬ ‫تمام شد‪ ،‬اما او هنوز اسمش را عوض نکرده است‪».‬‬ ‫سینمای مستقل هم وجود دارد‬ ‫مه ران احمدی یک��ی از بازیگران فیلم «روز روش��ن»‬
‫فرهنگ‬ ‫مثلث شماره‪163‬‬ ‫در جلس��ه پرس��ش و پاس��خ فیلم کنایه‌ای به ب رنامه هفت‬ ‫زد‪ .‬او درباره مس��تقل ب��ودن این فیلم گفت‪« :‬ای��ن فیلم از‬ ‫فیلم‌های سینمای مستقل است‪ .‬زنده‌باد سینمای مستقل‪.‬‬ ‫سینمایی که با صرف‌نظر از دستمزدهای من‪ ،‬خانم به رام و‬ ‫آقای شهابی سرپا مانده است‪ .‬خوشحالم در جشنواره امسال‬ ‫فیلم مس��تقل م ی‌بینم‪ .‬آقای جهانگیر الماس��ی در برنامه‬ ‫«هفت» گفت س��ینمای مس��تقل نداریم و آقای گب رلو هم‬ ‫یادش رفت بگوید‪ ،‬فیلم «روز روش��ن» فیلم مستقلی است‬ ‫و عوامل آن با دس��تمزد کمی که م ی‌گی رند‪ ،‬هزین ‌ه سینمای‬ ‫مستقل را متقبل م ی‌شوند‪».‬‬ ‫قهر شهیدی‌فر و دعوای عوامل با یکدیگر‬ ‫یکی از نشس��ت‌های پرسرو صدای جش��نواره مربوط‬ ‫به فیلم «یک‪ ،‬دو‪ ،‬س��ه‪ ...‬پنج» به کارگردانی محمد معیری‬ ‫بود‪ .‬جنجال از هم��ان ابتدا و با تاخی��ر ‪ 20‬دقیقه‌ای به دلیل‬ ‫اقامه نماز و اعتراض کارگردان ش��روع ش��د‪ .‬در ادامه معیری‬ ‫که خواس��ت تمام عوامل را روی سن دعوت کند با مخالفت‬ ‫شهیدی‌فر مواجه شد‪ .‬کارگردان هم که از این وضعیت ناراحت‬ ‫یزنم‪».‬‬ ‫شد‪ ،‬گفت‪« :‬من بدون حضور عوامل فیلمم حرف نم ‌‬ ‫شهیدي‌فردر پاسخ به او عنوان کرد‪« :‬این هماهنگ ی‌ها باید‬ ‫قبل از برگزاری نشس��ت صورت م ی‌گرفت‪ .‬ما امکان این را‬ ‫نداریم كه همه عوامل را روی سن دعوت کنیم و این خالف‬ ‫قوانین جشنواره است‪».‬‬ ‫اما وی بدون توجه به صحب ت‌های ش��هیدی‌فر مدام‬ ‫عوامل خ��ود را صدا م ی‌ک��رد‪ .‬در این لحظه مج��ری ب رنامه‬ ‫با عصبانی��ت گفت‪« :‬من خت��م جلس��ه را همی ن‌جا اعالم‬ ‫م ی‌کنم‪».‬‬ ‫همایون ارش��ادی نیز در اعتراض به این نحوه برخورد‬ ‫شهیدی‌فر گفت‪« :‬یعنی اضافه‌ش��دن یک صندلی به سن‬ ‫خالف مقررات جشنواره است؟ این نحوه برخورد توهی ن‌آمیز‬ ‫است و من از همه شما عذرخواهی م ی‌کنم‪».‬‬ ‫اما نکته جالب این نشست صحب ت‌های جالب نویسنده‬ ‫این فیلم بود‪ .‬شاهرخ گیوا ‪ ،‬فیلمنامه‌نویس «یک‪ ،‬دو‪ ،‬سه‪...‬‬ ‫پنج» روی س��ن آمد و گفت‪« :‬کارگردان ای��ن فیلم که ادعا‬ ‫م ی‌کند بدون حضور ع وامل به روی صحنه نم ی‌رود و صحبت‬ ‫نم ی‌کند‪ ،‬در حق من اجحاف کرده و سمب ل‌های خنده‌‌داری‬ ‫را به فیلم اضافه کرده است‪ .‬او بدون اجازه من قصه را تغییر‬ ‫داده است‪ ».‬محمد معیری در جواب این نویسنده عنوان کرد‪:‬‬ ‫«یک کارگردان حق دارد اثر خود را بازنویسی کند‪ ،‬ما چندین‬ ‫بار از ایشان خواستیم که فیلمنامه را تغییر دهد‪ ،‬اما وی هر بار‬ ‫از این کار امتناع کرد‪».‬‬ ‫شاهرخ گیوا در جواب معیری عنوان کرد‪« :‬این فیلم ‪15‬‬ ‫تا ‪ 20‬شاکی خصوصی دارد‪ .‬همچنین دو بازیگر افغان نیز از‬ ‫کارگردان و تهی ه‌کننده شکایت کرده‌اند و ما در حال پیگیری‬ ‫این شکایت‌ها هستیم‪».‬‬ ‫وی خاطرنشان کرد‪« :‬ایشان اگر م ی‌توانند اثبات کنند‬ ‫من مخالف بازنویس��ی فیلمنامه بودم‪ .‬وی بدون اطالع من‬ ‫ش��ش روز قبل از فیلمب��رداری فیلمنامه را تغیی��ر داده و ما‬ ‫‪63‬‬
‫منتظریم اتحادیه تهی ه‌کنندگان شکایت‌مان را پیگیری کند‪».‬‬ ‫ممكن است ديگر فيلم نسازم‬ ‫فرهنگ‬ ‫جلسه پرسش و پاس��خ فیلم س��ینمایی «رسوایی»‬ ‫یکی از پر ازدحام‌ترین نشس ت‌های فیلم‌های برج میالد بود‪.‬‬ ‫ظاه را همه انتظار اتفاق غیرمترقب ه‌ای را م ی‌کشیدند‪ .‬حتی‬ ‫صحب ت‌های ابتدای جلسه شهیدی‌فر با تمام جلسات فرق‬ ‫داشت‪ .‬شهیدی‌فر قبل از هر چیز از اهالی رسانه خواست تا‬ ‫حرمت یکدیگر را نگه دارند و س��واالت توهی ن‌آمیز نپرسند‪.‬‬ ‫همچنین به نظر م ی‌رس��د که مجری جلسه به سوال‌های‬ ‫خنثی م ی‌پردازد تا از به وجود آمدن هر حاشی ه‌ای جلوگیری‬ ‫کند‪.‬‬ ‫در بخشی از این نشست ش��هیدی‌فر درباره تم فیلم‬ ‫«رسوایی» از کارگردان سوال پرس��ید‪ .‬ده‌نمکی در پاسخ به‬ ‫این سوال گفت‪« :‬هنوز درس��مان به این چی ز‌ها نرسیده‪ ،‬تم‬ ‫دیگر چیست؟»شهیدی‌فر نیز پاس��خ داد‪« :‬من فکر کردم‬ ‫شما این چی ز‌ها را م ی‌دانید‪ ».‬ده‌نمکی گفت‪« :‬م ی‌دانم‪ ،‬شما‬ ‫را سر کار گذاشتم‪».‬‬ ‫ده‌نمک��ی در این نشس��ت ب��ه صراحت اع�لام کرد‪:‬‬ ‫«ممکن است دیگر نگذارند فیلم بسازم‪ ،‬به همین دلیل همه‬ ‫حرف‌هایم را در این فیلم زدم‪ .‬این مدل فیلم ساختن به قول‬ ‫مجید سوزوکی جگر م ی‌خواهد‪».‬‬ ‫بعد از اینکه ش��وخ ی‌های ده‌نمکی به قول خودش با‬ ‫شهیدی‌فر تمام شد‪ ،‬نوبت به کل‌کل با بازیگرانش رسید‪.‬‬ ‫محمدرضا ش��ریف ی‌نیا بازیگر فیلم «رسوایی» در این‬ ‫نشست اعالم کرد که به‌ش��دت دوست داشت نقش روحانی‬ ‫فیلم را بازی کند ولی فیلمبرداری به تعویق افتاد و از آنجایی‬ ‫که سر کار «کاله‌پهلوی» بوده و باتوجه به اینکه باید خودش را‬ ‫حفظ م ی‌کرده‪ ،‬نتوانست خود را الغر کند تا اینکه قرعه نقش‬ ‫آقا یوسف به اکبر عبدی افتاد‪.‬‬ ‫ده‌نمکی نیز در پاسخ به صحب ت‌های شریف ی‌نیا گفت‪:‬‬ ‫«من از آقای شریف ی‌نیا خواسته بودم این صحب ت‌ها را اینجا‬ ‫نکند‪ .‬قرار بود ایشان ‪ 20‬کیلو وزن کم کند تا نقش روحانی را‬ ‫بازی کند‪ ،‬اما از آنجا که ایشان غذا را از جانش بیشتر دوست‬ ‫دارد و آن موقع س��ر فیل��م «کاله پهلوی» در فرانس��ه بود‪،‬‬ ‫نتوانست این کار را بکند! از او خواهش کردیم یک بار دیگر‬ ‫نقش مردان زن‌باز را بازی کند و این بار بتواند در جشنواره فیلم‬ ‫فجر سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل را بگیرد و با‬ ‫این جایزه پرونده بازی در این نقش‌ها را ببندد و دل بکند‪».‬‬ ‫در این بخش از نشست‪ ،‬شریف ی‌نیا درباره گرفتن سیمرغ‬ ‫توضیح داد‪« :‬در جشنواره دولتی به بازیگر جایزه نم ی‌دهند‪ ،‬به‬ ‫نقش جایزه م ی‌دهند‪ .‬برگزاري سی و یک سال جشنواره فیلم‬ ‫فجر و جایزه‌ها این مساله را ثابت کرده است‪ .‬بازیگران ب رای‬ ‫خلق این شخصیت ها باید جایزه بگی رند و تحسین شوند‪».‬‬ ‫ده‌نمکی در ادام��ه با اش��اره به مش��کالتی که ب رای‬ ‫«رسوایی» در زمان س��اخت به وجود آمد‪ ،‬گفت‪« :‬در پروسه‬ ‫ساخت و نمایش این فیلم فقط س��ازمان آب از من شکایت‬ ‫نکرده اس��ت‪ .‬من نم ی‌توانم بگویم سر ساخت این فیلم چه‬ ‫مشکالتی به وجود آمد‪« .‬رسوایی» فقط حرف‌های روی منبر‬ ‫را سینمایی کرد‪».‬‬ ‫کامران تفتی‪ ،‬دیگر بازیگر فیلم «رسوایی» نیز درباره‬ ‫بازی در این فیلم توضیح داد‪« :‬آقای ده‌نمکی به من گفت این‬ ‫فیلمنامه را بخوان و من به خاطر اشتباهاتی که در چند فیلم‬ ‫اخیرم انجام داده بودم‪ ،‬گفتم اگر سیاسی نیست‪ ،‬م ی‌خوانم‪.‬‬ ‫بعد هم خواندم و دیدم ربطی به سیاست ندارد‪».‬‬ ‫ده‌نمکی نیز در پاس��خ به تفتی گفت‪« :‬تو که به من‬ ‫گفتی اگر فیلم بعدی‌ات سیاسی باشد‪ ،‬در آن بازی م ی‌کنی!»‬ ‫تفتی پاسخ داد‪« :‬آن فیلم فرق دارد‪».‬‬ ‫در پایان این نشست که شمقدری یکی از میهمانان آن‬ ‫بود‪ ،‬یکی‌از بازیگران فیلم که ظاه را خواهرزاده ده‌نمکی است‪،‬‬ ‫نامه‌ای از الناز شاکر‌دوست خطاب به مسعود ده‌نمکی را در‬ ‫مثلث شماره‪163‬‬ ‫‪64‬‬ ‫این جلسه خواند‪ .‬در این نامه شاکردوست عدم حضور خود در‬ ‫این جلسه را مطبوعات ی‌ها اعالم کرده و اینطور عنوان کرده که‬ ‫« تیزی قلم‌تان زخم ی‌ام کرده است‪».‬‬ ‫حضور مجلسی‌ها برای تماشای «رسوایی»‬ ‫در اکران فیلم رس��وایی در برج میالد عده‌ای میهمان‬ ‫خاص از مجلس شورای اسالمی‌ب ی‌سر و صدا به برج آمدند‪،‬‬ ‫فیلم را دیدند و از در پارکينگ باز هم‌ب ی‌سر و صدا خارج شدند‪.‬‬ ‫از میان این جمع م ی‌توان به حجت‌االسالم آقا ته رانی‪ ،‬علی‬ ‫مطهری‪ ،‬بیژن نوباوه و‪ ...‬اشاره کرد‪.‬‬ ‫همچنین شهاب مرادی به تماشای «رسوایی» نشست‬ ‫و پس از پایان فیلم گفت‪« :‬به خاطر ساخت این فیلم صورت‬ ‫ده‌نمکی که نه‪ ،‬باید دست او را بوسید‪».‬‬ ‫این مجری‌های حاشیه‌ساز‬ ‫انتخاب مجری بخش‌های افتتاحیه و اختتامیه جشنواره‬ ‫همیشه خبرساز بوده است‪ .‬این بار هم این اتفاق با انتخاب‬ ‫کامران نجف‌زاده به‌عنوان مجری افتتاحیه جش��نواره فیلم‬ ‫فجر افتاد‪ .‬بعد از درج این خبر واکنش‌ها از سوی محمدرضا‬ ‫شریف ی‌نیا و فرج‌اهلل سلحشور شنیده شد‪ .‬تا جایی که سلحشور‬ ‫فزاده را غی ر‌ارزشی خوانده و گفته‪« :‬لیاقت‬ ‫در گفت‌وگویی نج ‌‬ ‫سینمای ما همان اجرای یک فرد غیر ارزشی است‪».‬‬ ‫ماجرای درگیری سلحشور و نجف زاده از آنجا آغاز شد‬ ‫که در ب رنامه صرفا جهت اطالع ‪،‬سلحشور فردی خواند ه شدکه‬ ‫گویا جای جهنم و بهش��ت را ب رای افراد مشخص م ی‌کند‪،‬‬ ‫همچنین انتقاد کامران از ش��ریف ی‌نیا بابت حضور همزمان‬ ‫درچند فیلم و س��ریال که با عنوان قحط‌البازیگر همراه بود‪،‬‬ ‫باعث گاليه شديد شريفي نيا ش��د‪ .‬اما در این راستا کسانی‬ ‫بودند که از نجف زاده حمايت كردند‪،‬‬ ‫علی معلم ‪،‬نجف زاده را خاص خواند و پرويز پرستويي‬ ‫ه��م از اوتقدير كرد‪،‬اين حمايت ها باعث ش��د ك��ه کامران‬ ‫نجف‌زاده انتخاب نهایی ستاد اجرایی جش��نواره باشد‪ ،‬اما با‬ ‫فزاده‪ ،‬محمد سلوکی جایگزین‬ ‫رد این پیشنهاد از طرف نج ‌‬ ‫وي شد‪.‬‬ ‫ت فیلم‌ها امسال اتفاق جدیدی‬ ‫در بخش اجرای نشس ‌‬ ‫ل گذشته که محمود‬ ‫در جشنواره رخ داد‪ .‬امسال برخالف سا ‌‬ ‫گب رلو به اتفاق یک منتقد‪ ،‬اجرای نشست فیلم‌ها را ب ر‌عهده‬ ‫م ی‌گرفت‪ ،‬تمام اجرا‌ها به محمدرضا شهیدی‌فر سپرده شد؛‬ ‫انتخابی که شاید در ابتدا چندان حاشی ه‌ساز نبود‪ ،‬ولی در ادامه‬ ‫ماجراهایی را رقم زد‪ .‬شنیده‌ها حاکی از آن است که محمدرضا‬ ‫ش��هیدی‌فر اجرای آیین اختتامیه س��ی‌ویکمین جشنواره‬ ‫بی ن‌المللی فیلم فجر را نیز بر عهده دارد‪.‬‬ ‫صابر ابر را راه نداند‬ ‫صابر ابر ک��ه در یکی از روزهای جش��نواره ب رای دیدن‬ ‫فیلم «از ته ران تا بهشت» به سالن همایش‌های برج میالد‬ ‫آمده بود‪ ،‬ب��ه دلیل آنچه نداش��تن کارت از س��وی ماموران‬ ‫حراست عنوان م ی‌شد‪ ،‬با مشکل مواجه ش��د‪ .‬با پادر‌میانی‬ ‫یکی از مام��وران انتظامی‌صابر ابر از گیت ورودی رد ش��د و‬ ‫وارد سالن نمایش ش��د‪ .‬اما مجدد‪ ،‬پس از این اتفاق ماموران‬ ‫انتظامی‌و تع��دادی از افراد انتظامات س��الن همایش‌های‬ ‫برج میالد صابر ابر را از داخل سالن به بیرون هدایت کردند‪.‬‬ ‫آنها معتقد بودند که ابر کارت داشته‪ ،‬اما از نشان دادن کارت‬ ‫خود ممانعت به عمل آورده است‪ .‬صابر ابر هم معتقد بود که‬ ‫رفتار ماموران انتظامات و کنترل با او خوب نبوده است‪ .‬البته‬ ‫این ماجرا با پادر‌میانی مسئوالن جش��نواره با روبوسی ختم‬ ‫به خير شد‪.‬‬ ‫جنجال در برج ميالد‬ ‫فیلم «چه خوبه برگشتی مهرجویی» در حالی در سینما‬ ‫شکوفه اکران م ی‌شود که یک بحث ساده درباره رضا عطاران‬ ‫و حامد بهداد به جنجالی بزرگ تبدیل م ی‌شود‪ .‬در صفی که‬ ‫قبل از نمایش فیلم در مقابل سینما شکل گرفته بود‪ ،‬یکی‬ ‫از بحث‌های معمولی بین چند نفر از طرفداران حامد بهداد و‬ ‫رضا عطاران درباره این دو بازیگر باال م ی‌گیرد و کار به درگیری‬ ‫فیزیکی و چاقوکش��ی هم م ی‌کش��د‪ .‬ه ر‌چند خوشبختانه‬ ‫صدمه‌ای به کسی وارد نشد و کار به جاهای باریکتر کشیده‬ ‫نشده است‪ .‬نکته جالب اینکه داس��تان فیلم «چه خوبه که‬ ‫برگش��تی» هم درباره درگیری‌های دو کاراکتر با بازی حامد‬ ‫بهداد و رضا عطاران است‪.‬‬ ‫انتخابات مردمی‬ ‫در اولین نتایج نظرس��نجی بهترین فیلم از نگاه مردم‬ ‫یزنند (پوران درخشنده)‪ ،‬حوض‬ ‫فیلم هیس! دخترها فریاد نم ‌‬ ‫نقاشی (مازیار میری)‪ ،‬رسوایی (مسعود ده‌نمکی)‪ ،‬دهلیز (بهروز‬ ‫شعیبی) و کالس هنرپیشگی (علیرضا داوودنژاد) رتبه اول تا‬ ‫پنجم را کسب کردند‪ .‬البته این احتمال وجود دارد که تا پایان‬ ‫برپایی جشنواره تغیی راتی در این رتب ه‌بندی صورت بگیرد‪.‬‬ ‫بازیگران پرکار جشنواره فیلم فجر‬ ‫حضور بازیگران در س ی‌و‌یکمین جشنواره فیلم فجر‪،‬‬ ‫بحث داغ این روزها‌س��ت‪ .‬اینکه کدام بازیگر فیلم بیشتر در‬ ‫جشنواره دارد و کدام یک اصال حضور ندارد‪.‬‬ ‫در میان ‪ ۳۳‬فیلم اعالم‌‌شده در بخش مسابقه سینمای‬ ‫یو‌یکمین‬ ‫ای ران (سودای سیمرغ) و فیلم‌های اول (نگاه نو) س ‌‬ ‫جشنواره فیلم فجر ‪ ۱۸‬بازیگر با دو فیلم سینمایی در جشنواره‬ ‫حضور دارند که در میان آنها س��تارگان س��ینمایی به چشم‬ ‫م ی‌خورند‪ .‬مهناز افش��ار که س��ال گذش��ته توانست برنده‬ ‫دیپلم افتخار جشنواره فجر ش��ود‪ ،‬امسال دو فیلم در بخش‬ ‫مسابقه س��ینمای ای ران دارد‪ .‬یکتا ناصر و فرهاد اصالنی که‬ ‫سال گذشته سیمرغ به خانه بردند نیز امسال هیچ فیلمی‌در‬ ‫جشنواره فجر ندارند‪.‬‬ ‫امیر جعفری‪( :‬جی ب‌بر خیابان جنوبی)‪( ،‬قاعده تصادف)‪،‬‬ ‫(چه خوبه که برگشتی)‬ ‫همایون ارشادی‪( :‬گناهکاران)‪( ،‬چه خوبه که برگشتی)‪،‬‬ ‫(یک‪ ،‬دو‪ ،‬سه‪ ...‬پنج)‬ ‫مریم کاویان��ی‪( :‬دلتنگ ی‌ه��ای عاش��قانه)‪( ،‬غریبه)‪،‬‬ ‫(رسوایی)‬ ‫حمید فرخ‌‌نژاد‪( :‬اس��ترداد)‪( ،‬بش��ارت به یک شهروند‬ ‫هزاره سوم)‬ ‫محمدرضا شریف ی‌نیا‪( :‬رسوایی)‪( ،‬غریبه)‬ ‫جمش��ی ‌د هاش��م‌پور‪( :‬غریبه)‪( ،‬هی��س! دخترها فریاد‬ ‫یزنند)‬ ‫نم ‌‬ ‫شهاب حسینی‪( :‬حوض نقاشی)‪( ،‬هیس! دخترها فریاد‬ ‫یزنند)‬ ‫نم ‌‬ ‫رضا عطاران‪( :‬دهلیز)‪( ،‬چه خوبه که برگشتی)‬ ‫مصطفی زمانی‪( :‬جی ب‌برهای خیابان جنوبی)‪( ،‬ب رلین‬ ‫منفی ‪)۷‬‬ ‫امیر آقایی‪( :‬گهواره‌ای ب رای مادر)‪( ،‬هیس! دخترها فریاد‬ ‫یزنند)‬ ‫نم ‌‬ ‫محمدرضا فروتن‪( :‬هیچ‌کجا هیچ‌کس)‪( ،‬دلتنگ ی‌های‬ ‫عاشقانه‬ ‫مهناز افش��ار‪( :‬هی چ‌کج��ا هیچ‌کس)‪( ،‬چ��ه خوبه که‬ ‫برگشتی)‬ ‫رویا تیموریان‪( :‬دلتنگ ی‌های عاش��قانه)‪( ،‬چه خوبه که‬ ‫برگشتی)‬ ‫میترا حجار‪( :‬دلتنگ ی‌های عاشقانه)‪( ،‬خاکستر و برف)‬ ‫شاهرخ فروتنیان‪( :‬دلتنگ ی‌های عاشقانه)‪( ،‬دهلیز)‬ ‫کوروش تهامی‌‪( :‬گناهکاران)‪( ،‬غریبه)‬ ‫خاطره اسدی‪( :‬سر به مهر)‪( ،‬بش��ارت به یک شهروند‬ ‫هزاره سوم)‬ ‫افسانه چهره‌آزاد‪( :‬دهلیز)‪( ،‬هیچ‌کجا هیچ‌کس) ‪g‬‬
‫تنوع‪ ،‬تکثر‪ ،‬تکرار‬ ‫یادداشتی تحلیلی از متن فیلم‌های جشنواره فیلم فجر‬ ‫سعید اسالمی‌فرد‬ ‫‪4‬‬ ‫سینمای شخصی‬ ‫یکی از واژه‌هایی که امسال در نقد فیلم‌های جشنواره‬ ‫فرهنگ‬ ‫روایت غیر‌خطی‬ ‫ظاه را برخی تکنی ک‌های سینمایی در برهه‌ای از تاریخ‬ ‫سینما به یک مد بدل م ی‌شود و همچون یک پارادایم و الگوی‬ ‫غالب مورد توج��ه تعداد زیادی از فیلمس��ازان قرار م ی‌گیرد‪.‬‬ ‫امسال از حیث فرم و ساختار روایی شاهد گرایش فیلمسازان‬ ‫به روایت غی ر‌خطی‪ ،‬پازل‌گونه و معمایی هستیم که از طریق‬ ‫پس و پیش کردن موقعی ت‌های زمانی – مکانی و به واسطه‬ ‫شکستن زمان یا تداخل ساحت انتزاعی و رئالیستی داستان‬ ‫قصد داشتند یا فرم تازه‌تری را در روایت تجربه کنند و دست به‬ ‫ساختار‌شکنی بزنند یا از این طریق ذهن مخاطب را بیشتر با‬ ‫فرآیند قصه درگیر کرده و سویه معمایی آن را تقویت کنند‪ .‬این‬ ‫در حالی است که در برخی از این فیلم‌ها هیچ تناسب منطقی‬ ‫و حتی زیبایی ش��ناختی بین فرم و مضمون وجود نداش��ت‬ ‫و نتیجه کار ج��ز معلق‌‌گویی و پیچیده‌نمای��ی و در نهایت‬ ‫س��ردرگمی‌مخاطب نبود؛ نمونه بارز آن فیلم «هیچ کجا و‬ ‫هیچ‌کس» بود که اگر فیلمساز قصه خود را واجد جذابی ت‌های‬ ‫الزم ب رای جل��ب مخاطب م ی‌دید و آن را به ش��کل خطی و‬ ‫کالس��یک روایت م ی‌کرد‪ ،‬نتیجه کار بهتر م ی‌شد اما قصه‬ ‫و فضای فیلمی‌مثل «آس��مان زرد کم‌عمق» به رام توکلی‬ ‫از این تمهید به شکل درستی در جهت بازنمایی داستان خود‬ ‫و موقعیت روان‌پریش شخصی ت‌هایش استفاده کرده‪ .‬تجربه‬ ‫فرم‌های تازه در عرصه فیلمسازی اتفاق بدی نیست به شرطی‬ ‫که منطق سینمایی و دراماتیک‪ ،‬پشتوانه آن باشد‪.‬‬ ‫فیلم‌های روستایی‬ ‫یکی از مهمترین شاخصه‌های سی و یکمین جشنواره‬ ‫فیلم فجر تن��وع جغ رافیایی فیلم‌ها ب��ود‪ .‬فیلم‌هایی که از‬ ‫سینمای شهری فاصله گرفته و به سراغ روستاها و جغ رافیای‬ ‫بوم ی‌ و محلی رفته‌اند‪ .‬در س��ال‌های قبل همیش��ه با این‬ ‫اعتراض به ویژه از س��وی فیلمس��ازان شهرستانی و برخی‬ ‫مس��ئوالن فرهنگی مواجه بودیم که چرا همه فیلم‌های ما‬ ‫در شهر ساخته م ی‌شود و دچار پایتخت‌زدگی است‪ ،‬در حالی‬ ‫که زندگی خارج از ته ران هم وجود دارد و فرهنگ و رس��وم‬ ‫بومی‌واجد قابلی ت‌های دراماتیک زیادی ب رای تبدیل شدن‬ ‫به فیلم است‪ .‬دغدغه‌هایی که لزوما ازجنس مردم پايتخت‬ ‫نشین و شهری نیست و م ی‌تواند س��احت جدیدی را ب رای‬ ‫فیلمسازی و روایت قصه‌های جدید باز کند‪ .‬امسال بسیاری‬ ‫از فیلم‌ها یا درام روستایی بودند یا در جغ رافیایی غیر از ته ران‬ ‫تصویربرداری شدند‪ .‬حضور لهجه‌ها و گویش‌های مختلف‬ ‫اقوام ای رانی و مسائل و دغدغه‌هایی که خاص زیست – بوم‬ ‫آنهاست دستمایه ساخت فیلم قرار گرفت‪ .‬هرچند این تنوع‬ ‫جغ رافیایی یک ضرورت سینمایی و عادالنه به نظر م ی‌رسد‪،‬‬ ‫اما در عمل شاهد فیلم‌های جذاب و مخاطب‌پسندی در این‬ ‫نوع آثار نبودیم‪« .‬آفتاب مهتاب زمین» و «تابستان طوالنی»‬ ‫نمونه‌ای از این فیلم‌ها بوده ک��ه اگرچه زحمات زیادی ب رای‬ ‫ساخت آن کشیده شده‪ ،‬اما فاقد جذابی ت‌های دراماتیک ب رای‬ ‫تماشاگر بود و موجب خستگی و کسالت آنها شد‪ .‬واقعیت‬ ‫این است که تغییر لوکیش��ن یک فیلم به مناطق روستایی‬ ‫لزوما نم ی‌تواند دلیل بر جذابیت یک فیلم یا توجه به مناطق‬ ‫غیرشهری باشد‪ ،‬آنچه مهم اس��ت خود درام و شیوه روایت‬ ‫موج افغانی در سینمای ایران‬ ‫یکی دیگر از مدهای جشنواره امسال از لحاظ مضمون‪،‬‬ ‫توجه به افغان‌ها و مس��ائل کشور افغانس��تان در سینمای‬ ‫ای ران بود که دستمایه فیلم‌هایی مثل «فرشتگان قصاب»‪،‬‬ ‫«یک دو س��ه‪ ...‬پنچ» و «خاک و مرجان» ق��رار گرفته بود؛‬ ‫فیلم‌هایی که درد و رنج‌های سیاس��ی‪ -‬اجتماعی کش��ور‬ ‫همسایه را به تصویر م ی‌کشید‪ .‬اما آنچه در این آثار به شکل‬ ‫موتی ف‌وار تکرار م ی‌ش��ود محکوم کردن توامان طالبان و‬ ‫آمریکای ی‌هاس��ت‪ ،‬بدون توجه به ظرفی ت‌های دراماتیکی‬ ‫اثر‪ .‬اینکه سینمای ای ران مضمون قصه خود را از سوژه‌های‬ ‫داخلی به مسائل منطقه‌ای ببرد چیز بدی نیست و حتی الزم‬ ‫است‪ ،‬اما دست‌کم باید این گونه آثار جذابی ت‌های سینمایی‬ ‫هم داشته باشند و بتواند امکان همذات‌پنداری و همسویی‬ ‫مخاطب را با شخصی ت‌های قصه فراهم کنند‪ ،‬وگرنه تبدیل‬ ‫م ی‌شوند به یک مستند که ب رای مخاطبی که به سینمای‬ ‫داستانی رجوع کرده چندان جذاب نیست‪ .‬اتفاقا افغانستان و‬ ‫اشتراکات زبانی و فرهنگی و سنخی ت‌های سیاسی که با ما‬ ‫دارند م ی‌تواند ظرفیت خوبی ب��رای تولید فیلم‌های خوبی‬ ‫باش��د که دامنه مخاطبان آن به فراتر از مرزهای ای ران رفته‬ ‫و دست‌کم ب رای مردم خود افغانستان نیز به نمایش درآید‪.‬‬ ‫این مساله م ی‌تواند به‌تبادل فرهنگی ‌و ترویج نگاه ای رانی به‬ ‫مسائل منطقه در بین کش��ورهای همسایه کمک کند‪ ،‬به‬ ‫شرطی که در درجه اول بتواند از حیث سینمایی آنها را به پای‬ ‫تماشای فیلم بکشاند‪.‬‬ ‫مثلث شماره‪163‬‬ ‫یو‌یکمین‬ ‫به نظر م ی‌رسد با جش��نواره متفاوتی در س ‌‬ ‫دوره آن مواجهه بودی��م؛ هرچند این تف��اوت لزوما به معنی‬ ‫غن ی‌تر بودن یا جذابیت بیشتر آن نیست‪ .‬تعداد فیلم‌هایی‬ ‫که بتواند ذهن مخاطب را درگیر کند و میل به تماشای مجدد‬ ‫ی که تاثی رات عمیق آن‬ ‫را در وی ب رانگیزد وجود نداشت؛ فیلم ‌‬ ‫بتواند به تدریج در ذهن تماشاگر ته‌نشین شود و او را به لذتی‬ ‫یو‌یکم‬ ‫فراتر از یک سرگرمی‌برساند‪ .‬با این حال جشنواره س ‌‬ ‫تصویر متفاوتی از چشم‌انداز سینمای ای ران را در آیند‌ه ترسیم‬ ‫م ی‌کند که برخی از مولفه‌های این مسیر تازه اگر به پختگی‬ ‫و کمال بیشتری برسد م ی‌تواند نوید‌بخش سینمای پویاتری‬ ‫باشد‪ .‬در این یادداشت قصد داریم تا تحلیل محتوایی از متن‬ ‫فیلم‌های حاضر در جشنواره ارائه دهیم تا شمایل این سینمای‬ ‫جدید در متن و درونمایه آن روشن‌تر شود و ماهیت آن مورد‬ ‫بازشناسی قرار بگیرد‪.‬‬ ‫زیاد به گوش م ی‌خورد‪ ،‬س��ینمای شخصی بود؛ بدین معنی‬ ‫که فیلمساز دغدغه‌های ش��خصی و دنیای ذهنی و درونی‬ ‫خود را به نمایش گذاشته است؛ سینمایی که ظاه را مبتنی بر‬ ‫زیبای ی‌شناسی فردی بنا شده و چندان به‌دنبال جذب مخاطب‬ ‫یا توجه به عاليق و ذائقه او نیست‪ .‬معموال این گونه آثار ریتم‬ ‫کندی داشته و در فضای س��رد و موقعی ت‌های بسته روایت‬ ‫م ی‌شود یا تاویلی متفاوت و شخصی از یک موضوع اجتماعی‬ ‫را به تصویر م ی‌کشد‪ ،‬مثال فیلم «‌آس��مان زرد کم‌عمق» را‬ ‫شخص ی‌ترین فیلم به رام توکلی دانسته‌اند‪ .‬واقعیت این است‬ ‫که ظهور واژه‌های جدید در سینمای ای ران م ی‌تواند به مباحث‬ ‫نظری و تقویت بنیاد‌های تئوریک سینما کمک کند‪ ،‬اما باید‬ ‫نسبت آن با اقتصاد س��ینما و رضایت مخاطب نیز سنجیده‬ ‫شود چرا که سینما یک هنر و ابزار عمومی است که قرار است‬ ‫ب رای مردم به نمایش درآید‪ .‬با این حال سینمای شخصی را‬ ‫نم ی‌توان به‌طور مطلق رد کرد‪ .‬فیلم م ی‌تواند بازنمایی بصری‬ ‫و دراماتیک دنیای فیلمساز باشد به شرط اینکه فرم داشته و‬ ‫از مولفه‌های فیلمسازی خارج نشود‪.‬‬ ‫آن است‪ .‬اینکه تصویر تمام ای ران به ویژه مناطق محروم در‬ ‫سینما باید لحاظ شود حرف درستی است به شرطی که این‬ ‫بازنمایی با تمهیدات سینمایی همراه شده تا فیلم کشش و‬ ‫جذبه الزم را ب رای رضایت مخاطب داشته باشد‪.‬‬ ‫نام عجیب فیلم‌ها‬ ‫یکی از ویژگ ی‌های قابل توجه جشنواره امسال عنوان‬ ‫عجیب و غریب برخی فیلم‌ها بود‪ .‬البته این لزوما به معنای‬ ‫انتخاب بد نام فیلم نیست‪ ،‬بلکه نامتعارف و غریب بودن یا‬ ‫طوالنی بودن آنهاست‪ .‬مثال‌«اجس��ام از آنچه که م ی‌بینید‬ ‫به شما نزدیکترند» که بیش��تر آدم را یاد آیینه بغل اتومبیل‬ ‫م ی‌اندازد! تا اس��م‌هایی که وجهه ام��ری دارد مثل «هیس!‬ ‫دختران فریاد نم ی‌زنند» برخی هم بیش��تر شبیه یک تیتر‬ ‫خبری هستند مثل «بشارت به یک ش��هروند هزاره‌سوم»‪.‬‬ ‫برخی هم خیلی شاع رانه هستند مثل «آسمان زرد کم‌عمق»‪،‬‬ ‫«حوض نقاشی» یا «من عاشق س��پیده صبحم»‪ .‬به نظر‬ ‫م ی‌رسد عناوین فیلم‌های امسال از تنوع و تعجب بیشتری‬ ‫برخوردار اس��ت که در یک تحلیل مفصل م ی‌ت��وان آنها را‬ ‫نشانه‌شناسی کرد‪g .‬‬ ‫‪65‬‬
‫درباره «آسمان زرد كم‌عمق» بهرام توكلي‬ ‫نابودي در اوج زيبايي‬ ‫‪3‬‬ ‫سپنتا امانپور‬ ‫فرهنگ‬ ‫به رام توكلي خيلي زود جايش را در سينماي اي ران باز‬ ‫كرد‪ .‬او با همان يكي‪ ،‬دو فيلم اولش به‌ش��دت مورد توجه‬ ‫منتقدان قرار گرفت و در سومين اثرش «اينجا بدون من»‬ ‫توانست رضايت مخاطب عام را نيز جلب كند‪ .‬فيلمسازي‬ ‫صاحب سبك و انديشه كه استعداد و هوشمندي خود را در‬ ‫عرصه فيلمسازي به ويژه در مرز بين سينما و ادبيات مدرن‬ ‫به اثبات رسانده است‪.‬‬ ‫او گام به گام بهتر شد و همين مساله توقع منتقدان‬ ‫را به س��ينماي توكلي بيش��تر كرد‪ .‬ازدح��ام جمعيت ب راي‬ ‫تماشاي «آسمان زرد كم‌عمق» در برج‌ميالد گواه صادقي بر‬ ‫ي كه به قول يكي از منتقدان‪ ،‬يك فيلم‬ ‫اين مدعاست‪ .‬فيلم ‌‬ ‫صفر و صدي اس��ت‪ ،‬بدين معني كه يا آن را خيلي دوست‬ ‫خواهيد داشت يا اصال آن را نم ي‌پسنديد‪ .‬واقعيت اين است‬ ‫كه چهارمين اثر به رام توكلي را نه از حيث ساختاري يا جنس‬ ‫درام كه از لحاظ سير رو به رش��د او در جهان سينمايي كه‬ ‫خلق كرده بود اگر يك عقبگرد ندانيم‪ ،‬دست‌كم يك توقف‬ ‫بايد محسوب كنيم‪.‬‬ ‫ابه��ام و س��ردرگم ي‌ مخاط��ب در درك فيل��م و‬ ‫موقعي ت‌هاي دراماتيكش يا ش��خصي ت‌هاي قصه را لزوما‬ ‫نم ي‌توان به كم‌هوش��ي مخاطب يا كج‌سليقه‌اي او تقليل‬ ‫داد‪ .‬وقتي فيلمي‌نتواند قصه خود را در شمايلي قابل فهم‬ ‫ب راي مخاطب روايت كند‪ ،‬حتي اگر واجد واالترين مفاهيم‬ ‫فلسفي و زيباي ي‌شناسي هنري باشد‪ ،‬عقيم م ي‌ماند‪ .‬به‌نظر‬ ‫م ي‌رسد «آسمان زرد كم‌عمق» شخص ي‌ترين فيلم بهرام‬ ‫توكلي باشد كه اتفاقا واجد فرم‬ ‫است و ب ي‌در و پيكر نيست‪ ،‬اما‬ ‫فاقد انسجام معنايي و به نوعي‬ ‫ضدقصه اس��ت ك��ه مفاهيم و‬ ‫انگاره‌هاي فلس��في كارگردان‬ ‫را در ي��ك فضاس��ازي پيچيده‬ ‫و س��ردرگم‌رواي��ت م ي‌كن��د‬ ‫كه گن��گ و نامفه��وم به‌نظر‬ ‫م ي‌رسد‪ .‬روايت غيرخطي و پس‬ ‫و پيش كردن داس��تان در كنار‬ ‫فضاسازي‌هاي عجيب و غريب‬ ‫در لوكيش��ن خان��ه مت��روك و‬ ‫نم‌گرفته‪ ،‬بر اين اعوجاج افزوده؛‬ ‫هرچن��د نس��بت نماديني بين‬ ‫معماري خانه به‌عنوان لوكيشن‬ ‫اصلي و دنياي دروني غزل وجود‬ ‫دارد و انگار ذهن آش��فته و سرد‬ ‫و تل��خ او را بازنماي��ي م ي‌كند‪.‬‬ ‫به عبارت ديگ��ر م ي‌توان گفت‬ ‫آسمان زرد كم‌عمق قصه دنياي‬ ‫ذهني غزال اس��ت ك��ه از زبان‬ ‫مه��ران روايت م ي‌ش��ود و اين‬ ‫بار هم توكلي از نريش��ن براي‬ ‫روشن‌تر ش��دن دنياي قصه و‬ ‫آدم‌هايش اس��تفاده م ي‌كند‪ ،‬با‬ ‫اين تف��اوت ك��ه در اينجا راوي‬ ‫نه درباره خود كه درباره ديگري سخن م ي‌گويد و درحقيقت‬ ‫ش��خصيت اصلي قصه هم غزل است نه مه ران‪ .‬غزلي كه‬ ‫به دليل حادثه تصادف و كشته‌شدن خانواده‌اش هم از يك‬ ‫مثلث شماره‪163‬‬ ‫‪66‬‬ ‫سو دچار افسردگي شده و هم به دليل اينكه خودش راننده‬ ‫اتومبيل بوده‪ ،‬عذاب وجدان دارد‪ .‬هرچند دقيقا روشن نيست‬ ‫غزل دچار افسردگي روانشناختي است يا اينكه دچار ياس‬ ‫فلس��في ش��ده! آنچه در ذات قصه وجود دارد بيشتر تبلور‬ ‫ذهن پريش��ان يك نيهليسم تلخي اس��ت كه زندگي را در‬ ‫چنبره همين فالكت دوار و بدون رهايي‌ترس��يم م ي‌كند؛‬ ‫ذهني كه معتقد است زندگي همين است كه در درون ذهن‬ ‫من با همه تلخ ي‌ها و رنج‌هايش در حال تجربه اس��ت‪ .‬در‬ ‫سكانس��ي از فيلم‪ ،‬مهران كه از اين وضعيت خسته شده‬ ‫به‌غزل م ي‌گويد پ��س ما كي بايد زندگي معمولي داش��ته‬ ‫باش��يم كه غزل با خونس��ردي و تلخي م ي‌گويد‪ «:‬زندگي‬ ‫معمولي من همي ن‌طوريه‪ ».‬او به يك جذميت و س��كون‬ ‫در موقعي ت‌ تراژديك خود رسيده و اميدي به رهايي از اين‬ ‫رنج نيست‪ ،‬رنجي كه تا حدي خودخواسته است و ريشه در‬ ‫نوعي مازوخيسم دارد‪.‬‬ ‫ش��ايد جذاب‌ترين بخش فيل��م كه ريتم كن��د آن را‬ ‫شتاب بيش��تري م ي‌بخش��د و بر التهاب قصه م ي‌افزايد‪،‬‬ ‫ورود آن زن و ش��وهر تازه‌عروس و داماد اس��ت كه اگرچه‬ ‫ربط منطق ي‌اش با درام چندان روشن نيست و در نسبت با‬ ‫خط اصلي قصه زايد به‌نظر م ي‌رسد‪ ،‬اما واجد جذابي ت‌هاي‬ ‫بااليي است و حمي د‌رضا آذرنگ يكي از بهترين بازي‌هايش‬ ‫را در نقش حميد در اين فيلم بازي م ي‌كند‪ ،‬برخالف صابر‬ ‫ابر كه اگرچه ضعفي در بازي‌اش ديده نم ي‌شود‪ ،‬اما تكراري‬ ‫است و‌ترانه عليدوس��تي كه آن عليدوس��تي هميشگي‬ ‫نيس��ت؛ هرچند بازي ب��ا نگاهش با توجه ب��ه ويژگ ي‌هاي‬ ‫شخصيت فيلم فوق‌العاده اس��ت‪ .‬ورود حميد و همسرش‬ ‫(سحر دولتشاهي) به‌عنوان ش��خصي ت‌هاي مكمل قصه‬ ‫م ي‌توانست گرماي بيشتري به فيلم ببخشد‪ ،‬اما درنهايت‬ ‫رها م ي‌ش��ود همچنان‌كه در فيلم ش��خصي ت‌هايي مثل‬ ‫صاحبخانه مه ران و روانش��ناس غزل كه ب��ه گفته مه ران‬ ‫نقش زيادي درحال و روز غزل داشته و او را به شدت به خود‬ ‫و حرف‌هايش وابسته كرده‪ ،‬حذف شده و تصويري از آنها به‬ ‫نمايش گذاشته نم ي‌شود‪.‬‬ ‫«آس��مان زرد كم‌عمق» را م ي‌توان بازگش��ت دوباره‬ ‫به رام توكلي به «پرسه در مه» بعد از قصه بيرون ي‌تر «اينجا‬ ‫بدون من» دانست كه فضاي انتزاعي و شخص ي‌تري دارد؛‬ ‫هرچند نم ي‌تواند از حي��ث مفهوم ي‌ و درونماي��ه و از نظر‬ ‫ساختاري و فرم همان موقعيت و موفقيت را بازتوليد كند‪.‬‬ ‫در آنج��ا ش��خصي ت‌هاي اصل��ي داس��تان‬ ‫نس��بت معنادارت��ري ب��ا ش��كل رواي��ت و اتمس��فر درام‬ ‫داش��تند‪ ،‬اما در اينجا اين نس��بت بيش از آنكه فلس��في‬ ‫باش��د روانش��ناختي بوده و بيش��تر به ي��ك نابهنجاري و‬ ‫نابساماني رواني‪ -‬رفتاري وابسته اس��ت تا يك پارادوكس‬ ‫يا درگيري فلس��في و هست ي‌ش��ناختي‪ .‬همين دوگانگي‬ ‫شخصي ت‌ها در نس��بت با موقعيت فلسفي‪ -‬روانشناختي‬ ‫قصه را م ي‌توان ضعفي در شخصي ت‌پردازي فيلم دانست‪.‬‬ ‫حت��ي ش��خصيت حمي��د و همس��رش به‌رغ��م‬ ‫جذابي ت‌هاي نمايش��ي كه دارند خيلي مبهم و رها ش��ده‬ ‫هس��تند و درك آن از سوي مخاطب دش��وار و ثقيل است‪.‬‬ ‫اساس��ا پيچيده‌گويي فيلم چ��ه از حيث س��اختاري و چه‬ ‫مفهومي‌در كنار مبهم‌بودن قص��ه‪ ،‬فيلم را در يك فضاي‬ ‫معلق نگه م ي‌دارد‪.‬‬ ‫فيلم واجد ش��اه بيتي در ديالوگ‌هايش اس��ت كه به‬ ‫نظر م ي‌رسد ساختار قصه و درون‌مايه معنايي آن بر مبناي‬ ‫همين جمله بنا ش��ده اس��ت كه «همه‌چيز در اوج زيبايي‬ ‫نابود م ي‌شود»‪.‬‬ ‫انگار قصه برهمين مبنا قص��د دارد جهان اثر خود را‌‬ ‫ترسيم كرده و انگاره فلسفي خود را نسبت به جهان هستي‬ ‫و زندگي بر همين اساس صورت‌بندي كند‪ .‬درگيري ذهني‬ ‫غزل نيز ب��ر همين گ��ذاره قابل درك اس��ت‪ .‬او به يأس و‬ ‫پوچي ناش��ي ازاين انگاره تن م ي‌دهد و گويي باورم ي‌كند‬ ‫زندگ��ي فروريخت��ن و نابودي‬ ‫همين زيباي ي‌ها در اوج اس��ت‪.‬‬ ‫جمله‌اي كه در پايان فيلم اين‬ ‫ذهني��ت را در مخاطب ش��كل‬ ‫م ي‌ده��د كه تص��ادف و به دره‬ ‫افت��ادن اتومبي��ل غزل ش��ايد‬ ‫عمدي بوده باش��د‪ ،‬ي��ك نوع‬ ‫ميل ارادي به خ��ود ويرانگري‬ ‫در اوج زيبايي است‪ .‬اين زيبايي‬ ‫از حيث ظاه��ري نيز با طبيعت‬ ‫سرسبز ش��مال نشانه‌شناسي‬ ‫م ي‌ش��ود تا بين فرم و مضمون‬ ‫نسبت اين هماني برقرار شود‪.‬‬ ‫آس��مان زرد كم‌عم��ق‬ ‫كارگردان��ي خوب��ي دارد و مثل‬ ‫هميشه توكلي از زيباي ي‌شناسي‬ ‫بص��ري و ن��ور ب��ه خوب��ي‬ ‫در جهت رن��گ آميزي فيلمش‬ ‫اس��تفاده كرده و قاب‌بندي‌هاي‬ ‫زيباييازموقعي ت‌هايقصهبه‌ويژه‬ ‫ي ب��ه تصوير‬ ‫در آن خان��ه قديم ‌‬ ‫م ي‌كشد‪ .‬موسيقي خوب حسين‬ ‫علي زاده را هم نبايد فراموش كرد‪.‬‬ ‫با اين حال «آسمان زرد كم‌عمق»‬ ‫از آن دست فيلم‌هايي است كه با‬ ‫يك بار ديدن نم ي‌توان قضاوت‬ ‫قطعي درباره آن ك��رد و فيلم نيازمند فرصت بيش��تري ب راي‬ ‫ته‌نشين شدن در ذهن مخاطب بوده و شايد در تماشاي مجدد‬ ‫برداشت متفاوتي از آن داشت‪g.‬‬
‫يك ضد قهرمان جديد‬ ‫نگاهي به فيلم «گناهكاران» فرامرز قريبيان‬ ‫سيد‌رضا صائمي‪/‬دبير گروه فرهنگ‬ ‫فرهنگ‬ ‫‪2‬‬ ‫مثلث شماره‪163‬‬ ‫چهارمي��ن فيلم فرام��رز قريبيان را م ي‌ت��وان فارغ از‬ ‫ضع ف‌هايي كه در فيلمنامه و اجرا داش��ته بهترين اثر او تا‬ ‫اين لحظه دانست‪ .‬سابقه بازيگري او در ژانر پليسي – جنايي‬ ‫و همنش��يني او با رفي��ق قديم ي‌ و بچه محلش مس��عود‬ ‫كيميايي را م ي‌توان در روايت اين اثر‪ ،‬شخصيت پردازي و گاه‬ ‫در شيوه ديالوگ پردازي‌هايش تشخيص داد‪ .‬ضمن اينكه‬ ‫ي هاليوودي‬ ‫م ي‌توان عالقه كارگردان به س��ينماي پليس�� ‌‬ ‫را نيز در ش��مايل بصري و فرم و س��اختار فيلم نيز رديابي‬ ‫كرد؛ در واقع يك نوع دلبستگي به س��ينماي پليسي دهه‬ ‫‪ 70‬آمريكا كه درش��يوه روايت و رفتارشناس��ي كاراكترها به‬ ‫چش��م م ي‌خورد‪ .‬فيلم با جمله‌اي از نيچه ش��روع م ي‌شود‬ ‫كه‪« :‬زمان��ي كه با هيوالي��ي م ي‌جنگي‪ ،‬مواظ��ب باش تا‬ ‫خود به يك��ي از آن هيوالها بدل نش��وي‪ ».‬درونمايه اصلي‬ ‫قصه نيز بر مبن��اي همين انگاره بنا م ي‌ش��ود؛ هرچند اين‬ ‫جمله م ي‌تواند به عنوان يك كد‪ ،‬مخاطب هوش��مند را در‬ ‫رمزگشايي زود‌هنگام از گره داستاني كمك كند‪ ،‬اما همين‬ ‫عنصر در نسبت با شمايل كلي سينماي پليسي در اي ران به‬ ‫نقطه قوت اثر نيز بدل م ي‌شود‪ .‬بدين معني كه مخاطب ما‬ ‫كمتر انتظار دارد در يك فيلم پليسي اي راني با چهره منفي از‬ ‫پليس مواجه شود‪ .‬در واقع فيلمساز از روانشناختي تماشاگر‬ ‫اي راني در جهت رمزگذاري و پنهان‌كردن يا به تاخير انداختن‬ ‫راز قصه بهره م ي‌گيرد‪ ،‬ضمن اينكه شمايل شكيل فيلم و‬ ‫قوت سويه سرگرم‌كننده آن نيز به جذابيت فيلم م ي‌افزايد‪.‬‬ ‫بدون‌شك گناهكاران يك فيلم سرگرم‌كننده و گرم است كه‬ ‫دارای كشش دراماتيكي الزم ب راي همراه كردن تماشاگر تا‬ ‫پايان فيلم اس��ت و م ي‌تواند او را در فرآيند تشخيص قاتل‬ ‫اصلي س��هيم كند‪ .‬دس��ت‌‌كم م ي‌توان گناهكاران را يك‬ ‫فيلم پليسي متفاوت در سينماي اي ران قلمداد كرد؛ هرچند‬ ‫در اينجا نم ي‌توان تصوير پليس را بازنمايي رئاليس��تي آن‬ ‫دانست‪ .‬به عبارت ديگر پليس در اين فيلم بازتوليد بصري‬ ‫و موقعيتي همان نيروي انتظامي‌نيست‪ ،‬بلكه با تصويري‬ ‫كلي و سينمايي از پليس مواجه هستيم كه نشانه‌هاي اين‬ ‫رويكرد در لباس و رفتارشناسي شخصي ت‌هاي پليس قابل‬ ‫تشخيص است‪ ،‬مثال هيچ تابلويي كه نشانه موقعيت يك‬ ‫اداره نيروي انتظامی باشد يا فضا و موقعيتي كه كالنتري را‬ ‫در ذهن مخاطب تداعي كند‪ ،‬در فيلم ديده نم ي‌شود‪ ،‬حتي‬ ‫ي را ندارد‪ ،‬بناب راين‬ ‫ماشين پليس هم آرم آشنای نيروي انتظام ‌‬ ‫در گناهكاران با تصويري از پليس اي راني مواجه نم ي‌شويم‪،‬‬ ‫حض��ور بازيگري مث��ل قطب‌الدين صادقي با آن ش��مايل‬ ‫كارآگاهي غربي در كنار خود فرامرز قريبيان در نقش تدين‬ ‫به تعميق اين تصوير عام از پليس در ذهن مخاطب كمك‬ ‫م ي‌كند‪ .‬به عبارت ديگر فيلمساز تالش كرده تا با ب ي‌زمان‬ ‫و ب ي‌مكان كردن قصه‪ ،‬آن را به الگوي يك فيلم پليس��ي‬ ‫نزديك كند ك��ه تاريخ مصرف ندارد‪ .‬در واق��ع گناهكاران را‬ ‫م ي‌توان يك نوع آشناي ي‌زدايي از فيلم پليسي اي راني دانست‬ ‫كه به دليل خوش‌ساختي و نوآورانه بودنش مخاطب ناراضي‬ ‫از فيلم‌هاي پليسي اي راني را راضي نگه م ي‌دارد‪.‬‬ ‫داس��تان فيلم درباره دختري به نام مرجان (آس��مان)‬ ‫فرازمند است كه در زندگي خود با آدم‌هاي مختلفي برخورد‬ ‫م ي‌كند و قتل او موجب م ي‌ش��ود تا پليس به همه كساني‬ ‫كه ب��ا او در ارتب��اط بودند‪ ،‬مظنون ش��ود و در ي��ك فرآيند‬ ‫جستجوگرانه و پازل‌گونه در پ ي‌كشف اين قتل در نهايت به‬ ‫اين نتيجه برسد كه قاتل واقعي او روانگر (رامبد جوان) مامور‬ ‫رسيدگي به اين پرونده و كسي است كه قبال عاشق مرجان‬ ‫بوده و به خاطر مخالفت پدرش كه استاد او در حرفه‌اش بوده‬ ‫نتوانسته با او ازدواج كند‪ .‬كارگردان از صداي روانگر به‌عنوان‬ ‫نريشين استفاده م ي‌كند تا با فراهم كردن احساس همسويي‬ ‫بيشتر مخاطب با وي از اين تمهيد در جهت منحرف كردن‬ ‫ذهن مخاطب در تشخيص قاتل اصلي استفاده كند‪ .‬پليس‬ ‫همواره در ذهن تماش��اگر اي راني يك قهرم��ان بوده كه در‬ ‫اينجا به يك ضد‌قهرمان بدل م ي‌شود‪ ،‬هرچند در پايان فيلم‬ ‫و در درون قصه مدال قهرماني م ي‌گي��رد و اين پايان‌بندي‬ ‫غافلگي ر‌كننده‪ ،‬روايت نامتعارف قريبيان از يك قصه پليسي‬ ‫اي راني را تكميل م ي‌كند‪.‬‬ ‫واقعي��ت اي��ن اس��ت ك��ه گناه��كاران ه��م در‬ ‫ش��خصي ت‌پردازي و هم در‌ترس��يم موقعي ت‌هاي تعليقي‬ ‫خود از تمهيدات كليش��ه‌اي بهره م ي‌گيرد‪ ،‬اما كنشمندي‬ ‫كاراكتره��ا و كش��ش دراماتيك فيلم ت��وي ذوق مخاطب‬ ‫نزده و فرصت همس��ويي و پيگيري داس��تان را در آنها زنده‬ ‫نگه م ي‌دارد‪ .‬يكي از نكات قاب��ل توجه فيلم‪ ،‬انتخاب رامبد‬ ‫جوان در يك نقش جدي و به‌شدت درونگراست كه با‌توجه به‬ ‫سابقه ذهني مخاطب از بازيگري وي يك نوع ساختار‌شكني‬ ‫و تجربه متف��اوت و البته موف��ق در كارنامه او محس��وب‬ ‫م ي‌شود‪ .‬شايد همين انتخاب نيز به كارگردان كمك كرده‬ ‫تا احتمال س��وءظن مخاطب به قاتل را كاهش داده و بتواند‬ ‫قصه را مطابق ب��ا ذهنيت خود پيش ببرد‪ .‬از آن س��و بازي‬ ‫خود قريبيان در نقش س��رگرد تدين كه يك پليس خود‌سر‬ ‫و عصبي است‪ ،‬به اين ساختارش��كني كمك كرده؛ هرچند‬ ‫موقعيتي كميك به اين كاراكتر داده كه در نسبت با موقعيت‬ ‫او در درام نقض غرض محس��وب م ي‌شود‪ .‬به نظر مي رسد‬ ‫كارگردان با‌ ترسيم چنين شخصيتي از يك پليس خواسته‬ ‫به تصويري رئاليس��ت ي‌تر از آن دس��ت ياب��د‪ ،‬ضمن اينگه‬ ‫رگه‌هايي از طنز ناخواسته كه به‌واسطه رفتار او ايجاد م ي‌شود‬ ‫به تلطيف فضاي خشك و ملتهب فيلم كمك م ي‌كند‪ .‬خلق‬ ‫موقعيت معمايي و پازل‌گونه و سهيم‌كردن شخصي ت‌هاي‬ ‫مختلفي ك��ه متهم به قتل مرجان م ي‌توانس��تند باش��ند‪،‬‬ ‫ضمن درگي ر‌كردن ذهن مخاطب در فرآيند رمزگشايي‪ ،‬ريتم‬ ‫و ضرباهنگ مناس��بي هم به فيلم داده ك��ه مقتضاي ژانر‬ ‫پليسي است؛ هرچند بازسازي ذهني صحنه به قتل رسيدن‬ ‫مرجان در اتومبيل و تدوين مستمر آن در يك سكانس‪ ،‬آن‬ ‫را به يك طنز ناخواسته و زاید بدل كرده است‪ .‬واقعيت اين‬ ‫است كه گناهكاران را نم ي‌توان به‌عنوان يك فيلم رئاليستي‬ ‫مورد تاييد قرار داد‪ ،‬اما دس��ت‌كم م ي‌توان آن را يك روايت‬ ‫فانتزي قابل قبول از يك قصه پليسي دانست كه به مولفه‌ها‬ ‫و عناصر جذب مخاطب در چنين آثاري وفادار بوده و از پس‬ ‫آن برآمده است‪ .‬البته اين رئاليست ي‌بودن از وجهي ديگر به‬ ‫ويژه در‌ ترسيم ش��خصيت پليس تامين م ي‌شود و همين‬ ‫مساله نيز در ارتباط برقرار‌كردن تماشاگر با فيلم موثر است‪.‬‬ ‫واقعيت اين است كه فرامرز قريبيان در اولين همكاري‬ ‫خودش با س��ام قريبيان‪ ،‬فرزندش در مقام فيلمنامه‌نويس‬ ‫موفق ب��وده و توانس��ته بهتري��ن فيلم��ش را در كارنامه‬ ‫حرفه‌ای‌اش رقم بزند‪ .‬ظاه را او گناهكاران را در س��ال ‪۲۰۰۶‬‬ ‫مي�لادي در خارج از اي��ران ب راي يك فيلم خارجي نوش��ته‬ ‫بود‪ ،‬ولي پس از بازگش��ت به اي ران آن را به نس��خه فارسي‬ ‫تبديل و بازنويسي مي كند‪ .‬گناهكاران در پس صورت‌بندي‬ ‫معمايي – پليسي خود مدعي رويكردي آسي ب‌شناختي به‬ ‫برخي معضالت اجتماعي و رفت��اري هم بوده و عنوان فيلم‬ ‫نيز برساخته از همين نگرش اس��ت‪ .‬در اليه‌هاي درون ي‌تر‬ ‫ي مثل خيانت‪ ،‬جنايت‪ ،‬كالهبرداري‪ ،‬حرص و‬ ‫قصه مفاهيم ‌‬ ‫طمع و برخي نابهنجاري‌هاي اخالقي ديگر در بستر قصه و‬ ‫شخصي ت‌پردازي‌ها صورت‌بندي شده‪ ،‬منتها تالش م ي‌شود‬ ‫تا از اخالق‌گرايي افراطي در اين زمينه جلوگيري شود و پيام‬ ‫اخالقي داس��تان در پس داس��تان‌گويي قابل استناد باشد‪.‬‬ ‫شايد مهم‌ترين انگاره اخالقي در قصه همان جمله نيچه در‬ ‫ابتداي فيلم باشد كه در‌باره شخصيت روانگر (رامبد جوان)‬ ‫رخ م ي‌دهد و البته قابل تعميم به هر انساني م ي‌تواند باشد‪،‬‬ ‫بدين معني كه آدمي گاه در نب��رد با يك هيوالي بيروني يا‬ ‫دروني ممكن است دچار استحاله شده و خود به يكي از آن و‬ ‫هيوالها بدل شود‪ ،‬همچنان كه در اين قصه رامبد جوان در‬ ‫كس��وت يك هيوالي پنهان و آرام به دگرديسي م ي‌رسد؛ با‬ ‫اين حال به نظر م ي‌رسد گناهكاران ريشه در عالقه فيلمساز‬ ‫و تجربه بازيگري او در اين‌گونه آثار س��ینمایی پليسي بوده‬ ‫و اين نگاه حس��ي به ژانر در كليت فيلم‪ ،‬منطق دراماتيكي‬ ‫اثر را مخدوش كرده است‪ .‬آنچه بیش از هرچيز گناهكاران‬ ‫را سرپا نگه م ي‌دارد‪ ،‬خوش ريتم و ساخت بودن آن است كه‬ ‫در س��ينماي تجاري ما جواب م ي‌دهد و م ي‌تواند در گيشه‬ ‫ي كه م ي‌تواند تماشاگر عام را در سينما‬ ‫موفق باش��د؛ فيلم ‌‬ ‫سرگرم كند‪g .‬‬ ‫‪67‬‬
‫نگاهی به «قاعده تصادف» (‪)1‬‬ ‫جفا به پدر‬ ‫فرهنگ‬ ‫‪5‬‬ ‫امين ثابت‌قدم‬ ‫مثلث شماره‪163‬‬ ‫اگر بخواهیم از زاویه‌ای غیرسیاسی و کاملا اجتماعی‬ ‫و فرهنگی «قاعده تصادف» را نقد کنیم‪ ،‬اصل ی‌ترین گزاره‌‬ ‫این نقد مربوط م ی‌شود به «خانواده‌گریزی» آشکار در روح‬ ‫فیلم و ش��اید «سنت‌س��تیزی» پنهان در اعتراض فرزندان‬ ‫به پدران‪.‬‬ ‫این در صورتی است که نگاه سیاسی در تحلیل این‬ ‫فیلم را که نوعی شبی ه‌سازی وضعیت یک جناح سیاسی را‬ ‫به ذهن متبادر م ی‌کند كن��ار بگذاریم و نگاه کارگردان را به‬ ‫فرض عاری از شبی ه‌سازی سیاسی بدانیم‪ .‬از اینجاست که‬ ‫دوگانه آمریت ‪ /‬آزادی در دو چهره پدر و دختر جلوه م ی‌کند‬ ‫و نگرانی پدر از آنچه بر دخترش گذش��ته و خواهد گذشت‬ ‫تفسیر به خودخواهی‪ ،‬خشونت و ب ی‌منطقی م ی‌شود‪.‬‬ ‫ما در این فیلم با جوانانی طرفیم عاشق تئاتر که دور‬ ‫هم جمع م ی‌ش��وند‪ ،‬بذله‌گویی م ی‌کنند‪ ،‬تمرین م ی‌کنند‪،‬‬ ‫جروبحث م ی‌کنند‪ ،‬گاهي عش��ق و عالق��ه‌ای میان آنان‬ ‫برقرار م ی‌شود‪ ،‬اما گذشته‌ای مبهم و پ رابهام دارند‪ .‬جز یک‬ ‫نفر‌‪ ،‬بقیه با مشکالت خانوادگی مواجهند و گریزان از خانواده‪.‬‬ ‫به خانواده‌هایش��ان دروغ م ی‌گویند و فردیتش��ان و آزادی‬ ‫اجتماع ی‌ش��ان را بر س��نت‌های اخالقی ترجیح م ی‌دهند‪.‬‬ ‫جمعی به اسم خانواده ب رای آنها جز تصویری تیره‌وتار چیز‬ ‫دیگری را تداعی نم ی‌کند‪.‬‬ ‫اینها دوستانی هستند که همدیگر را ترغیب م ی‌کنند‬ ‫به خانواده‌شان دروغ بگویند‪ ،‬ب ی‌احترامی کنند‪ ،‬فرار کنند از‬ ‫دستشان و همه کارهایی که ما سال‌ها یادگرفته‌ایم بد است‪،‬‬ ‫دور از اخالق است و توصیه شده به انجام ندادنشان‪.‬‬ ‫اگر نگوییم که «قاعده تصادف» فیلمی «ضدپدر»‬ ‫است حتما م ی‌ش��ود این را گفت که فیلمی است در جفا‬ ‫به «پدر»؛ پدری که ما م ی‌شناس��یم دوس��تان فرزندش را‬ ‫نباید گروگان بگیرد‪ ،‬تهدید کن��د و در آخر جمعی را روانه‬ ‫خانه‌شان کند و از عشق‌ش��ان جدا سازد‪ .‬این پدر یک آدم‬ ‫خودخواه و س��نگدل اس��ت‪ .‬پدری که آقای بهزادی ب رای‬ ‫بیننده م ی‌س��ازد‪ ‌،‬اهل انتقام اس��ت‪ ،‬کینه‌ای اس��ت و در‬ ‫این کینه‪ ،‬تنه��ا حتی بدون ب��رادرش از راه��ی که رفته‬ ‫بازنم ی‌گردد‪.‬‬ ‫جوانانی که این فیلم نش��ان م ی‌دهد هم دست‌کمی‬ ‫از پدر فیلم ندارن��د‪ .‬بچه‌های ب ی‌ادب و هرهری مس��لک‬ ‫که چوب و چماق به روی پدر دوست‌ش��ان م ی‌کشند‪ ،‬قفل‬ ‫م ی‌شكنند و بعد هم حاضر م ی‌شوند هم دوست‌شان جدا از‬ ‫خانواده شب را سر کند و هم گروه‌شان پاشیده شود‪ ،‬ولی به‬ ‫«پدر» امتیازی ندهند‪.‬‬ ‫سخت است که این فیلم را سیاسی و مرتبط به مسائل‬ ‫روز ندانیم‪ .‬همین جفا بر خانواده و پدر و سنت ب رای نقد این‬ ‫فیلم کافی است‪ .‬فیلمی که از چاره‌ها نمی‌گوید‪ .‬از مصائب‬ ‫م ی‌گوید؛ آن هم از یک عینک تا حدودی سیاه‪g .‬‬ ‫نگاهی به «قاعده تصادف» (‪)2‬‬ ‫خوش‌فرم‪ ،‬بد‌محتوا‬ ‫میثم بهزادی‬ ‫فارغ از ن��گاه شب ه‌روش��نفکرانه‌ای ک��ه در پس فیلم‬ ‫«قاعده تصادف» به چش��م م ی‌خورد ‪ -‬و ای��ن رویکرد که‬ ‫از همان فیلم اول بهزادی «تنها دوب��ار زندگی م ی‌کنیم»‪،‬‬ ‫هم قابل تشخیص بود‪ -‬اما فیلم از حیث ساختاری و خلق‬ ‫چند سکانس منسجم قابل توجه است اما محتوایی فیلم و‬ ‫ایدئولوژی که بر آن حاکم اس��ت‪ ،‬کاملا یه‌سویه و برساخته‬ ‫تعبیر پرسوء‪ ،‬تفاهم از درک موقعیت فرهنگی جامعه ای ران‬ ‫است‪ .‬فیلمس��از جهان‌ب ی‌قید و بند به مبانی اخالقی را که‬ ‫متاثر از نگاه شبه بورژوازي است اصل قرار داده و بر این مبنا‬ ‫درباره تضاد نس��لی حکم صادر م ی‌کند و تصویری واحد از‬ ‫این پارادوکس ارائه م ی‌دهد‪ ،‬بدون اینکه توجه داش��ته باشد‬ ‫مسائل اجتماعی‪ ،‬حقیقت واحدی نیس��ت و نم ی‌توان آن‬ ‫را در یک نمونه مشخص تقلیل داد‪ .‬در واقع قاعده تصادف‬ ‫یک نوع‌ب ی‌قیدی شب ه‌روشنفکرانه را جایگزین نگرش بوم ی‌‬ ‫و اخالق‌گرایی فرهنگ ای رانی کرده و بیش از آنکه از تضاد‬ ‫یزند که توسط‬ ‫نسلی سخن بگوید از نسل سوخته‌ای حرف م ‌‬ ‫والدین خود و در واقع نسل گذشته در این موقعیت تاریخی‬ ‫قرار گرفتند‪ .‬تحلیلی که اتفاقا به این تضاد نسلی بیشتر دامن‬ ‫زده و امکان گفت‌وگو و تعامل و کاهش فاصله‌های نسلی‬ ‫نگاهی به فیلم «آفتاب مهتاب زمین»‬ ‫تصاحب نکن تا رها باشی‬ ‫سعید اسالمی‌فرد‬ ‫‪6‬‬ ‫علی روئی ن‌تن در جش��نواره گذش��ته نیز با فیلم پرواز‬ ‫بادبادک‌ها به جشنواره آمد که آن‌هم به سینمای کودک تعلق‬ ‫داشت‪ ،‬هرچند در «آفتاب مهتاب زمین» درکنار سویه کودکانه‬ ‫قصه او به سراغ دغدغه‌های عرفانی – فلسفی رفته و به نظر‬ ‫‪68‬‬ ‫م ی‌رسد که بیشتر به سینمای ش��خصی کارگردان نزدیک‬ ‫است‪ .‬فیلم یک درام روستایی است که به ارتباط عاطفی یک‬ ‫دختر بچه و ی��ک روحانی با بازی خ��ود روئی ن‌تن م ی‌پردازد‪.‬‬ ‫آقا ش��یخ به‌دنبال احقاق حقوق خود اس��ت ک��ه زمی ن‌های‬ ‫روستایی در دامنه کوهستان از اس��تادش به عنوان ارث به او‬ ‫رس��یده‪ .‬او با این نیت وارد روستا م ی‌شود و کم‌کم شیوه‌های‬
‫نگاهي به «قاعده تصادف» (‪)3‬‬ ‫زندگی و رفتاره��ای این دختر بچ��ه که م ی‌توان��د نمادی از‬ ‫معصومیت انسانی باشد و واکنش‌های مردم روستا نسبت به‬ ‫حضور شیخ در منطقه‪ ،‬او را به درک جدیدی از زندگی م ی‌رساند‬ ‫و درنهایت شیخ راز وصیت اس��تاد را درم ی‌یابد‪ .‬در واقع او در‬ ‫معرض یک امتحان انس��انی قرار م ی‌گیرد تا فضیلت‌های‬ ‫انسان ی‌اش در قبال وسوسه‌های دنیوی محک بخورد‪ .‬پیام‬ ‫اصلی فیلم نیز در نهایت به این دیالوگ ش��یخ ختم م ی‌شود‬ ‫که «تصاحب انسان را زمی ن‌گیر م ی‌کند باید روی شانه‌های‬ ‫ک باالنه حرکت کرد‪ ».‬فیلم به‌شدت ریتم کندی‬ ‫زمین س��ب ‌‬ ‫دارد و بیش از آنکه مبتنی بر موقعی ت‌های دراماتیک باشد بر‬ ‫محور کالم و واگویه‌های شخصی شخصیت اصلی قصه بنا‬ ‫م ی‌شود که بنا به تعبیر خود کارگردان یک فیلم دینی است‪.‬‬ ‫جالب اینکه علی روئی ن‌تن س��ه فیلم قبلیاش هنوز اکران‬ ‫نش��ده و او همچنان با انگیزه فیلم چهارمش را نیز س��اخته‬ ‫است‪ .‬فیلم‌هایی که اکثرا با هزینه کم و با حمایت بنیاد فارابی‬ ‫تولید م ی‌ش��ود‪ « .‬آفتاب مهتاب زمین» فیلمی‌با نابازیگران‬ ‫و در یک فضای طبیعی روایت م ی‌ش��ود که ریشه در عالقه‬ ‫روئی ن‌تن به س��ینمای طبیعت گرای ده��ه ‪ 60‬دارد‪ .‬ضمن‬ ‫اینکه عالقه کارگردان به نمادگرایی و نس��بت ضمنی آن با‬ ‫مفاهیم اخالقی – عرفانی را در سراسر فیلم م ی‌توانید شاهد‬ ‫باشید‪ .‬اگرچه قصه فیلم بیشتر به دنیای بزرگسال و در ساحت‬ ‫تجربه‌های عرفانی – اخالقی م ی‌گنجد‪ ،‬اما نم ی‌توان آن را در‬ ‫ذیل سینمای کودک قرار نداد‪ .‬نه لزوما به خاطر نقش پررنگ‬ ‫دختر بچه در فیلم که در نظام معنایی فیلم از کودکی به‌عنوان‬ ‫دوران معصومیت انس��انی و یک نوع توصیه و بازگش��ت به‬ ‫این دوران از حیث اخالقی نیز در الیه‌های درون ی‌تر داس��تان‬ ‫پنهان شده است‪ .‬با این حال نمادگرایی بیش از اندازه فیلم و‬ ‫کشش‌دار بودن قصه موجب خستگی و مالل مخاطب شده و‬ ‫بعید به نظر م ی‌رسد که مخاطبان کودک نیز تحمل تماشای‬ ‫آن را تا آخر قصه داشته باشند‪ .‬فیلم در یک فضای آرام با تکیه‬ ‫بر زیبای ی‌شناسی طبیعت روستا روایت م ی‌شود که تناسبی با‬ ‫ویژگ ی‌های روانش��ناختی مخاطب کودک ندارد‪ .‬هرچند برخی‬ ‫قاب‌بندی‌هایدوربینوساختاربصریدوربینبهجذابیتظاهری‬ ‫فیلم کمک م ی‌کند‪ « .‬آفتاب مهتاب زمین» در حد یک تله‬ ‫فیلم تلویزیونی م ی‌تواند سرگرم‌کننده باشد‪ ،‬اما حضورش در‬ ‫بخش مسابقه جشنواره فجر کمی عجیب به نظر م ی‌رسد‪g.‬‬ ‫نيما بهدادي مهر‬ ‫فرهنگ‬ ‫قاعده تصادف اثري گرم و خانوادگي اس��ت‪ ،‬ارجاعات‬ ‫روشني به واقعي ت‌هاي روز جامعه دارد و تصويري حقيقي‬ ‫از مناس��بات والدين و فرزندان ارائه م ي‌ده��د‪ .‬اين تصوير‬ ‫روشن و دقيق از شيوه ارتباط فرزندان با پدر و مادرشان و نيز‬ ‫دغدغه‌ها و دل‌نگران ي‌هاي خانواده‌ها ب راي فرزندانشان هم‬ ‫در سكان س‌هاي گفت‌وگوي تلفني برديا با يكي از خانواده‌ها‬ ‫به درستي در ذهن مخاطب جاي م ي‌گيرد و هم در حضور‬ ‫قابل باور امير جعفري در نقش پدر ش��هرزاد اين استرس و‬ ‫نگراني را مشاهده م ي‌كنيم‪ .‬كارگردان با خط سير مستقيم‬ ‫فيلمنامه‌اش برخ��وردي منطقي دارد و ت�لاش موثري در‬ ‫طبيعي درآوردن فضاي دورهمي‌چند جوان هنرمند داشته‬ ‫اس��ت‪ .‬به‌واقع درآوردن فضايي واقعي از تمرين نهايي يك‬ ‫گروه جوان تئاتري قبل از سفرش��ان به خارج جهت شركت‬ ‫در جشنواره تئاتر‪ ،‬يك موقعيت نمايش��ي خاص به شمار‬ ‫نم ي‌آيد و از اين‌رو اهميت توجه ب��ه جزئيات صحنه و نيز‬ ‫ويژگ ي‌هاي بكر از خصايص فردي هر يك از اين افراد‪ ،‬موتور‬ ‫حركت فيلم به سوي جذب مخاطب است‪ .‬فيلم به نوعي از‬ ‫روايتي جديد از‬ ‫تضاد نسل‌ها‬ ‫مثلث شماره‪163‬‬ ‫را از آنها گرفت��ه و در واقع روایت فیلم ب��ه ضد‌پیام آن بدل‬ ‫م ی‌شود و نوعی نقض غرض است‪ .‬حتی تعریفی که فیلم از‬ ‫یک پدر نمونه ارائه م ی‌کند (کاراکتر «امید روحانی») پدری‬ ‫است که دخترش را در همه‌چیز آزاد گذاشته است یا مثال در‬ ‫سکانسی متاسفانه نماز خواندن را به‌گونه‌ای تصویر م ی‌کند‬ ‫که به صحنه کمیک فیلم بدل م ی‌شود! این در حالی است‬ ‫که به تئاتر و مناسبات آدم‌ها در آن چندان تقدسی بخشیده‬ ‫م ی‌شود که گویی از جمله مناسک عبادی است!‬ ‫در «قاعده تصادف» قصه به‌گونه‌ای روایت م ی‌شود و‬ ‫ش��خصی ت‌ها به‌گونه‌ای در ذهن مخاطب شکل م ی‌گیرند‬ ‫که در پایان قصه وقتی فرزندان یک خانواده از رفتن به خارج‬ ‫از کش��ور صرف‌نظر م ی‌کنند دچار حسرت م ی‌شوند‪ .‬فیلم‬ ‫سرشار از تناقض‌های معنایی است که صرفا در یک ساختار و‬ ‫فرم جذاب بسته بندی م ی‌شود و گویی ضع ف‌های محتوایی‬ ‫خود را از طریق شکی ل‌بودن فرم پنهان م ی‌کند‪ .‬شاید بیش‬ ‫از هرچیز ضعف «قاعده تص��ادف» را باید در پایان‌بندی آن‬ ‫دانست که تناسب منطقی با روایتی که قبل از آن م ی‌بینيم‪،‬‬ ‫ندارد‪ ،‬بدین معن��ی که تحول ش��خصیتی کاراکترهای آن‬ ‫خیلی ناگهانی و بدون منطق روانشناختی صورت م ی‌گیرد‪.‬‬ ‫ضمن اینکه فیلم کل نظام تربیتی و آموزش کش��ور را زیر‬ ‫سوال م ی‌برد که نسل چهارمی‌تحویل جامعه داده که هیچ‬ ‫س��نخیتی با والدین و نسل گذشته خود نداش��ته و در واقع‬ ‫قربانی تفک��رات و ارزش‌های آنها ش��ده‌اند! قاعده تصادف‬ ‫بیش از آنکه به حل این شکاف نسلی کمک کند و به تعامل‬ ‫و نزدیکی بیشتر خانواده‌ها به فرزندانشان بیندیشد‪ ،‬به این‬ ‫ش��کاف و تضاد دامن م ی‌زند و قطعا این قاعده فیلمسازی‬ ‫نیست! ‪g‬‬ ‫نرسيدن يك پدر و دختر به دركي مشترك از اقدام شهرزاد‬ ‫ب راي سفر به خارج همراه آن گروه تئاتري به‌عنوان پنل اوليه‬ ‫در ط راحي موقعي ت‌هاي جذاب بعدي بهره م ي‌برد و بدون‬ ‫هي چ‌گونه تالش اغواگرانه جهت بهره‌گيري از تكنيك‌هاي‬ ‫ناب سينمايي به شيوه‌اي راحت و ساده‪ ،‬حرف مهم خود را به‬ ‫مخاطب منتقل م ي‌كند‪ .‬اين حرف مهم همان تفاوت‌هاي‬ ‫مهمي‌اس��ت كه در نوع نگرش نس��ل قديم و جديد وجود‬ ‫دارد و رفتار نس��ل سرد و گرم چشيده گذش��ته را با چاشني‬ ‫محافظه‌كاري حسابگرانه و احيانا تا حدودي از سر‌ ترس و‬ ‫استرس در تقابل با ب ي‌باكي و رهايي نسل امروز به چالش‬ ‫م ي‌كشد‪.‬در اينجاست كه يك افتراق نظري مهم در نظ رات‬ ‫اصحاب رس��انه پيش م ي‌آيد و حرف پي رامون اين فيلم را‬ ‫به س��وي حاش��يه م ي‌كش��اند‪ .‬حاش��ي ه‌اي كه با نگاهي‬ ‫نمادگرايانه اين اثر را ادامه‌دهنده راه جدايي نادر از س��يمين‬ ‫برم ي‌شمارد يا با توجه خاص بر ش��يوه به تصوير كشيدن‬ ‫رفتار و نگاه پدر شهرزاد‪ ،‬جهت‌گيري قاعده تصادف را نقدي‬ ‫بر سيستم پدرساالر و مردساالر ارزيابي م ي‌كند‪ .‬حتي در اين‬ ‫نگاه نمادگرا نيز نشانه‌هاي افراط‌گري در تحليل آشكار است‬ ‫زي را نم ي‌توان برداشت ش��خصي خود از يك سكانس را به‬ ‫كل ساختمان روايت آن گسترش داد و ب راساس گمانه‌هاي‬ ‫حاصل از يك ديالوگ (گفت‌وگوي مارتين با يكي از دختران‬ ‫گروه و اعالم قصد خروج دائمي‌از اي ران)‪ ،‬اين اثر را به‌عنوان‬ ‫تالشي سياه‌نمايانه ضد سيس��تم فرهنگي و هنري حاكم‬ ‫برشمرد‪ .‬به‌واقع قاعده تصادف برخالف نظر برخي منتقدان‬ ‫فيلمي‌ساده است كه روايت خود را برمبناي موقعيتي آشكار‬ ‫شكل م ي‌دهد و بستر حركتي خود را از هرگونه نگاه نمادين‬ ‫به دور م ي‌دارد‪g .‬‬ ‫‪69‬‬
‫نگاهي به فيلم هيچ‌كجا‪ ،‬هيچ‌كس‬ ‫قصه ساده‪ ،‬روايت پيچيده‬ ‫رهام يعقوب‌زاده‬ ‫‪7‬‬ ‫فرهنگ‬ ‫اب راهيم ش��يباني مس��ير رو به تكاملي را در كارنامه‬ ‫سينمايي خود با س��اخت هيچ كجا و هي چ‌كس طي كرده‬ ‫و حاال بعد از دو فيلم «زهرعس��ل» و «صحن��ه جرم‪ ،‬ورود‬ ‫ممنوع» در سومين اثر س��ينمايي خود به پختگي بيشتري‬ ‫دست يافته است‪ .‬فيلم فارغ از كيفيت فيلمنامه و نوع روايتي‬ ‫كه ب راي خود برگزيده از حيث كارگرداني قابل اعتنا بوده و از‬ ‫قابلي ت‌ها و امتيازات زيادي برخوردار اس��ت‪ .‬مي زانس ن‌هاي‬ ‫حساب‌شده و دكوپاژهاي منطقي در كنار قاب‌بندي‌هاي زيبا‬ ‫و بازي گرفتن‌هاي خوب از بازيگران از جمله عناصري است‬ ‫كه در كنار هم تصوير جذابي از يك كارگرداني مطلوب را به‬ ‫نمايش گذاشته و اثري شسته و رفته ارائه م ي‌دهد‪.‬آنچه در‬ ‫اين فيلم برجسته ش��ده و البته م ي‌تواند به نقطه‌ضعف اين‬ ‫اثر نيز بدل شود روايت غي ر‌خطي و پازل‌گونه قصه است كه‬ ‫حجم زياد فالش‌بك‌ها و درهم تنيدگي متراكم سكان س‌ها‬ ‫در آن دست‌كم مخاطب عادي س��ينما را كه با اين شكل از‬ ‫ساختار سينمايي كمتر آشناست و دست‌كم ذائقه آشنايي در‬ ‫هضم اين ش��كل از روايت ندارد‪ ،‬آزار داده و شايد نتواند با آن‬ ‫ارتباط برقراركند؛ به ويژه با فضاي سرد و سياهي كه در ذات‬ ‫قصه و شخصي ت‌هاي آن وجود دارد‪« .‬هي چ‌كجا هي چ‌كس»‬ ‫داس��تان انس��ان‌هايي اس��ت كه در توهم يك رستگاري‬ ‫خودساخته‪ ،‬تصميم به سرك كشيدن به پشت‌ديوار تباهي‬ ‫م ي‌گيرند‪ .‬يل��دا‪ ،‬داوود‪ ،‬مه ران و مرج��ان در ناكجا‌آبادي به‬ ‫وس��عت هيچ كجا و هيچ كس خود را به نابودي كشانده و‬ ‫در بهشت خيالي خويش دست به وي رانگري م ي‌زنند‪ .‬فيلم‬ ‫مثلث شماره‪163‬‬ ‫نگاهي به فيلم روز روشن‬ ‫زير پوست شهر‬ ‫سپنتا امانپور‬ ‫‪8‬‬ ‫بدون ش��ك يكي از فيلم‌هاي قابل‌قبول در بين آثار‬ ‫كارگردان اول ي‌ها همين فيلم روز روش��ن حس��ين شهابي‬ ‫است‪ .‬هرچند او در عرصه فيلمسازي تازه‌كار نيست و قبال‬ ‫چند فيلم كوتاه و ويدئويي س��اخته است كه ظاه را خودش‬ ‫عالقه‌اي به آنها ندارد و آن را از جنس دغدغه‌ها و سينماي‬ ‫خودش نم ي‌داند‪ .‬روز روش��ن نش��ان م ي‌دهد كه ش��هابي‬ ‫به س��ينماي اجتماعي با رويكردي آسي ب‌شناختي عالقه‬ ‫دارد‪ .‬س��ينمايي ك��ه در رهگذر يك خط داس��تاني باريك‬ ‫بتواند مش��كالت عميق اجتماعي را به تصوير بكشد‪ .‬روز‬ ‫‪70‬‬ ‫روشن قصه زن جواني اس��ت كه ب راي نجات جان يك نفر‬ ‫از اعدام به دنبال شاهدي است كه در دادگاه شهادت بدهد‪.‬‬ ‫اين قصه در ش��ش س��اعت از روز آن ه��م در خيابان‌هاي‬ ‫ته ران و در يك ماشين كرايه‌اي رخ م ي‌دهد‪ .‬جس ت‌وجوي‬ ‫پر التهاب و چال��ش زن (پانت��ه‌آ‌ به رام) ب��راي پيدا كردن‬ ‫ش��اهد و اتفاقاتي كه در اين مس��ير م ي‌افتد به ش��دت بر‬ ‫اس��اس الگوي فيلم سگ كش��ي بنا ش��ده‪ ،‬هرچند قصه‬ ‫در فض��اي متفاوت��ي روايت م ي‌ش��ود‪ .‬فيلم‌هاي��ي از اين‬ ‫دست در سير خطي يك داس��تان به جوانب مختلف يك‬ ‫معضل اجتماعي ك��ه قصد نق��د آن را دارن��د‪ ،‬م ي‌پردازند‬ ‫اما در اينج��ا تمام تمركز فيل��م روي ب ي‌اعتم��ادي و عدم‬ ‫را م ي‌توان يك قصه جاده‌اي نيز محسوب كرد كه در فضايي‬ ‫سرد و سياه يك‌تراژدي تلخ را به تصوير م ي‌كشد‪ .‬نسلي كه‬ ‫يا به‌واسطه فقر و بدبختي يا شكاف و فاصله عميق با خانواده‬ ‫به سوداي دس��تيابي به‌زندگي بهتر و تحقق روياهاي خود‬ ‫دست به آد ‌مربايي و سرقت زده‪ ،‬اما در مخمصه حرص و طمع‬ ‫و دورزدن همديگر خودخواسته به نابودي هم تن م ي‌دهند‪.‬‬ ‫روايت غيرخطي داس��تان اگرچه از حي��ث كارگرداني واجد‬ ‫نكات برجسته و جذابي است‪ ،‬ولي ضرورت تناسب اين فرم با‬ ‫مضموني كه در قصه وجود دارد چندان معلوم نيست‪ .‬به‌نظر‬ ‫م ي‌رسد خود قصه و ش��خصي ت‌هاي داستان واجد جذابيت‬ ‫الزم ب راي مخاطب باش��ند كه اگر در ي��ك روايت خطي و‬ ‫كالسيك صورت م ي‌گرفت هم جذابي ت‌هاي خود را از دست‬ ‫نم ي‌داد و هم مخاطب ارتباط بيشتري با آن برقرار م ي‌كرد و‬ ‫دچار سردرگمي‌و كسالت احتمالي نم ي‌شد‪ .‬يكي از امتيازات‬ ‫خوب فيلم ب��ازي و بازيگران آن اس��ت‪ .‬حض��ور بازيگران‬ ‫مطرحي مثل رضا كيانيان‪ ،‬محمد‌رضا فروتن‪ ،‬مهناز افش��ار‬ ‫و صابر ابر و كارگرداني خوب اين بازيگران بر جذابيت فيلم‬ ‫افزوده و بيش از همه باعث بازگشت دوباره محمد‌رضا فروتن‬ ‫به دوران طالي ي‌اش شده است‪ .‬فروتن پس از مدت‌ها بازي در‬ ‫نقش‌هاي خنثي در اين فيلم با خلق شخصيت مه ران يكي‬ ‫از بهترين بازي‌هايش را به نمايش گذاشت‪ .‬هي چ‌كجا و هيچ‬ ‫كس اگرچه واجد ايده تازه‌اي در طرح داس��تان ي‌اش نيست‪،‬‬ ‫اما از كارگرداني و بازي‌هاي خوبي برخوردار است كه اگر در‬ ‫تدوين مجدد مورد بازس��ازي قرار گرفته و ريتم تندتري پيدا‬ ‫كند فيلم خوبي خواهد شد‪g .‬‬ ‫همدلي انسان‌ها و در واقع يك نوع ب ي‌مسئوليتي در قبال‬ ‫سرنوش��ت ديگران قرار م ي‌گيرد كه در يك فرآيند كشدار‬ ‫به تكراري و دور س��ر خود چرخيدن م ي‌رس��د‪ .‬البته فيلم‬ ‫جذابي ت‌هاي دراماتيك خوبي داش��ته و به‌خصوص بازي‬ ‫مه ران احمدي در نقش راننده آژان��س و پانته‌آ به رام فيلم‬ ‫را س��رپا نگه م ي‌دارد‪ .‬مه ران احمدي در اين فيلم برخالف‬ ‫كارهاي اخيرش تالش كرده ب��ازي درون‌گرايانه و آرام‌تري‬ ‫از خ��ود به نماي��ش بگذارد كه ب��ه خوبي از پ��س اين كار‬ ‫برم ي‌آيد‪ .‬جنس اين بازي و شخصيت در كنار بازي به شدت‬ ‫بيروني پانته‌آ به رام دوگانگي دراماتيك جذابي را ش��كل‬ ‫داده كه بيشترين سهم فيلم از حيث جذب مخاطب فراتر‬ ‫از قصه‌اي كه تعريف م ي‌كند ب��ه همين عامل برم ي‌گردد‪.‬‬ ‫روز روش��ن را م ي‌توان يك فيلم ش��هري نيز دانس��ت كه‬ ‫بحران ب ي‌اعتمادي و ب ي‌مس��ئوليتي در قبال هم نوع را در‬ ‫كالن شهري مثل ته ران به تصوير م ي‌كشد‪ .‬با اين حال به‬ ‫نظر م ي‌رسد كه فيلم از لحاظ قصه‌پردازي دچار خالء‌هاي‬ ‫زيادي بوده و بيش��تر بر ب��ازي بازيگران��ش تكيه م ي‌كند‪.‬‬ ‫به‌عبارت��ي ديگر فيلم اطالع��ات مختلف درب��اره ماجراي‬ ‫قتل را از طريق مواجهه با ش��خصي ت‌هاي مختلف قصه از‬ ‫زواياي مختلف بازگو م ي‌كند و موقعيت اصلي درام صرفا به‬ ‫جس ت‌وجوي زن ب راي پيدا كردن شاهد در سطح شهر تقليل‬ ‫م ي‌يابد‪ .‬همين روند از ميانه‌هاي قصه موجب خس��تگي‬ ‫مخاطب شده كه اگر در تدوين مجدد اصالح و بازتوليد شود‬ ‫فيلم شسته‌رفته‌تري خواهد شد‪ .‬ضمن اينكه روز روشن را‬ ‫م ي‌توان فيلم زنانه‌اي هم قلمداد كرد كه در اليه‌هاي زيرين‬ ‫خود موقعيت شكننده زنان در نظام اجتماعي را مورد تاكيد‬ ‫قرار م ي‌دهد‪ .‬در نهايت اينكه فيلم نشان م ي‌دهد كارگردان‬ ‫در نخستين اثر بلند خود گام خوبي در سينماي اجتماعي‬ ‫برداشته است‪g .‬‬
‫نگاهي به فيلم «رسوايي» جديدترين ساخته مسعود دهنمكي‬ ‫ملودرامي‌شريف‬ ‫‪9‬‬ ‫نيما بهداديمهر‬ ‫فرهنگ‬ ‫مثلث شماره‪163‬‬ ‫فيلم رسوايي واجد امتيازهايي بسيار است؛ پيام انساني‬ ‫خود را در بس��تري گرم و ش��يوا روايت م ي‌كند و در الگوي‬ ‫سينماي قص ‌هگوي پيام‌محور اثري ارزشمند به شمار م ي‌آيد‪.‬‬ ‫به‌واقع برخالف جبهه شكل گرفته پي رامون اين اثر به‌دليل‬ ‫آنكه سازنده‌اش مسعود ده‌نمكي است بايد اين نكته را از ياد‬ ‫نبريم كه ارزشيابي يك فيلم س��ينمايي تنها بايد برمبناي‬ ‫توفي��ق آن اثر در انتقال پي��ام و نيز رعايت اس��تانداردهاي‬ ‫فرم و بهره‌گيري از شكل منطقي روايت صورت پذيرد‪ .‬اين‬ ‫نكته بدان معناست كه شيوه بازگويي قصه در قالب ملودرام‬ ‫به خوبي انجام م ي‌ش��ود و نكته مهم ديگر اينكه ده‌نمكي‬ ‫اين‌بار روايتي س��اده و به دور از ش��عار را با تكي��ه بر الگوي‬ ‫قهرمان‌سازي به س��رانجامي‌مطلوب م ي‌رس��اند‪ .‬ملودرام‬ ‫رسوايي رگه‌هايي آشكار از اعتقادات ناب انساني را در سطح‬ ‫درك عمومي‌مطرح م ي‌كن��د و جلوه‌ناب��ي از حضور يك‬ ‫روحاني متعهد مردم ي‌ را به تصوير م ي‌كش��د‪ .‬حاج يوسف‪،‬‬ ‫روحاني اين فيلم عابدي دوستدار خداست كه به دليل وجوه‬ ‫انس��اني و خصايل اخالقي ب��اارزش در قامت يك قهرمان‬ ‫متجلي شده اس��ت‪ .‬تصوير ناب و قابل لمس اين روحاني‬ ‫متعهد ب ي‌شك تحت تاثير بازي درخشان اكبر عبدي است؛‬ ‫كمدين نابغه‌اي كه به‌دليل وسعت ايفاي نقش‌هاي متفاوت‬ ‫به مرد هزارچهره س��ينماي اي ران ملقب ش��ده و در آزموني‬ ‫چالش‌ب رانگيز در فيلم رسوايي‪ ،‬حضوري تحسي ن‌ب رانگيز و‬ ‫جالب را به رخ م ي‌كشد‪ .‬اين حضور به دليل فيلمنامه خوب‬ ‫اثر‪ ،‬كامال در بطن فيلم جا م ي‌افتد و س��ير حركتي يك فرد‬ ‫معتقد را به سوي ش��مايلي قهرمانانه پيش م ي‌برد‪ .‬به واقع‬ ‫اين حركت به دليل دقت‌نظر ويژه به حاالت و روحيات حاج‬ ‫يوسف از سوي بازيگر نقش‪ ،‬بستري منطقي را طي م ي‌كند‬ ‫و مخاطب را با اين شخصيت درگير م ي‌كند‪ .‬حاج يوسف در‬ ‫اولين سكانس حضور خود در اين فيلم‪ ،‬آرامش و وقار خاصي‬ ‫دارد كه از همان ابتدا تماشاگر را با خود همراه م ي‌كند و رفتار‬ ‫متواضعانه و خاش��عانه وي در نماها و سكان س‌هاي طاليي‬ ‫حضورش‪ ،‬آنچه ايده‌آل يك مخاطب سينمادوست است را‬ ‫بر پرده م ي‌نشاند؛ مخاطبي كه خواستار قصه‌گويي و شنيدن‬ ‫روايتي ملموس از دردهاي امروز جامعه است و پيام شريف‬ ‫و انساني خود را ب ي‌هيچ لكنت يا فرصت‌طلبي رياكارانه‌اي‬ ‫به مخاطب انتقال م ي‌دهد‪ .‬گفتن از رسوايي تنها محدود به‬ ‫بازي عبدي نيس��ت‪ ،‬بلكه م ي‌توان فيلمنامه اثر را به دليل‬ ‫فرم مطلوب قصه‌گوي ي‌اش شايسته توجه بيشتري دانست‪.‬‬ ‫در سناريوي رسوايي‪ ،‬نكته كليدي خرده‌روايتي است كه در‬ ‫كنار خط اصلي قصه‪ ،‬فيلم را تا انتها به پيش م ي‌برد‪ .‬قصه‬ ‫دختري بدنام كه از سراتفاق به منزل حاج يوسف ورود م ي‌كند‬ ‫و سرانجام تحت‌تاثير خلق و خوي ناب انساني وي به‌سوي‬ ‫خدا گرايش م ي‌يابد‪ .‬فيلمنامه ب راي نمايش باورپذي رانه تحول‬ ‫افسانه (با بازي قابل قبول الناز شاكردوست) به سكان س‌هايي‬ ‫تكيه دارد كه حاج يوسف را در كار معاش خود (حمل بار در‬ ‫بازار) و رساندن وجوهات شرعيه به مستمندان (انجام وظيفه‬ ‫و تكليف ش��رعي يك روحاني مسجدي) نش��ان م ي‌دهد‪.‬‬ ‫دوربين در اين همراهي خوش فكرانه با حاج يوسف‪ ،‬شمايلي‬ ‫قهرمانانه از وي ثبت م ي‌كند تا سكانس پاياني اثر از منظر‬ ‫مفهومي‌و نمايشي منطقي باشد‪ .‬اين نكته بدين معناست‬ ‫كه منطق روايي و نمايش��ي فيلمنام��ه در يك خط موازي‬ ‫ي جرقه م ي‌آفريند‪،‬‬ ‫فيلمي‌را شكل م ي‌دهد كه در باور عموم ‌‬ ‫گاه اشكي از چش��مان مخاطبش م ي‌گيرد و وي را به سوي‬ ‫خوبي دعوت م ي‌كند‪ .‬تلنگري خوشفكرانه و حسابگرانه كه‬ ‫در ديالوگ حاج يوسف به افسانه قابل لمس است‪ ،‬آنجايي كه‬ ‫در محل زندگي افسانه حضور پي دا م ي‌كند و وجوه نقدي كه از‬ ‫سوي هيات امناي مسجد به عنوان حق منبر ب رايش در نظر‬ ‫گرفته شده است و بارها از گرفتن آن استنكاف داشته است‪،‬‬ ‫به وي اهدا م ي‌كند و از او م ي‌خواهد چنانچه خدا ب رادرش را‬ ‫شفا داد‪ ،‬ديگر ب راي خدا قيافه نگيرد‪ .‬فيلم در عين سادگي و‬ ‫رواني‪ ،‬ظ رافت‌هايي در انتقال پيام‌هايش به كار م ي‌برد كه‬ ‫ب راي يك اثر ملودرام با رويكردي گيشه‌اي قابل اقناع است‪.‬‬ ‫در ادامه وجوه بارز اين اثر را به‌صورت كوتاه بيان م ي‌كنم‪:‬‬ ‫الف) روايت سرراس�ت‪ :‬نكته مهمي‌كه ملودرام‬ ‫رس��وايي را به تجربه‌اي مطلوب بدل كرده‪ ،‬قصه سرراست‬ ‫و عاميانه‌اي اس��ت كه انتخاب كرده و ب راي جذب مخاطب‬ ‫به شيوه‌اي هدفمند به اجرا رسانده است؛ قصه‌اي با رگه‌هاي‬ ‫روشني از مشكالت روز جامعه و تصوير متمركزي كه از طبقه‬ ‫محور در محدوده روايت خود در پستوهاي پايين شهر ته ران‬ ‫نمايان م ي‌كند‪ .‬قصه با بهره‌گيري از شيوه داستانگويي شرح‬ ‫حال‪ ،‬هم به لحاظ خلق يك بدمن به توفيق م ي‌رسد و هم‬ ‫حركت افسانه به سوي صالح و رستگاري را در مسيري درست‬ ‫از منظر منطق روايي و نمايش��ي به بار م ي‌نشاند‪ .‬در خلق‬ ‫قهرمان نيز اين شيوه داستانگويي (شرح حال) بسيار كارآمد‬ ‫است و حاج يوس��ف را در مقام يكي از دوست‌داشتن ي‌ترين‬ ‫قهرمانان سينماي اجتماعي متجلي م ي‌كند‪.‬‬ ‫ب) حض�ور ده‌نمك�ي در مق�ام كارگ�ردان‪:‬‬ ‫ده‌نمكي چه در سه‌گانه كمدي اخ راج ي‌ها و چه در ملودرام‬ ‫رسوايي‪ ،‬عاملي موثر در تبليغ ب راي آثارش بوده است‪ .‬نوعي‬ ‫حضور پررنگ و البته گاه همراه با حاشي ه‌هاي خاص و جالب‬ ‫كه فروش فيلم‌هايش را در مرزي اس��تاندارد و مناسب قرار‬ ‫داده است‪ .‬بر همين مبنا آنچه رس��وايي را از منظر كارنامه‬ ‫كاري ده‌نمكي به عنوان اثري س��رپا و ش��ريف م ي‌نماياند‪،‬‬ ‫دوري هوش��مندانه كارگردان از فرصت‌طلب ي‌هاي معمول‬ ‫در پرداخت چنين س��وژه‌هايي اس��ت كه اين بار نه در خط‬ ‫جناح‌گراي ي‌ه��اي سياس��ي م ي‌چرخد و نه م ي‌ت��وان نيت‬ ‫فيلمساز را در ارائه تصوير نمايشي مطلوب از روحاني فيلم‬ ‫با پسوند پروپاگانداي اجتماعي به نفع روحانيت تعبير كرد‪.‬‬ ‫فيلم كامال در زمين مردم بازي م ي‌كند و روسياهي رياكارانه‬ ‫حاج شريف متظاهر و اقتداي جالب مردم به حاج يوسف در‬ ‫آن نماي باز پاياني را به عنوان نتيجه شگفت انگيز صداقت‬ ‫و خداباوري به رخ م ي‌كشد‪.‬‬ ‫پ) ريسك هوش�مندانه در س�پردن نقش‬ ‫روحان�ي به اكب�ر عب�دي‪ :‬س��پردن نق��ش روحاني‬ ‫عارف‌مس��لك فيلم به اكبر عبدي‪ ،‬يكي از ريس��ك‌هاي‬ ‫هوشمندانه ده‌نمكي است كه به خلق متفاوت‌ترين روحاني‬ ‫تصوي ر‌شده در سينما انجاميده است‪ .‬عبدي با درك درست‬ ‫از ويژگ ي‌هاي روحي اي��ن نقش و به دور از ش��يوه معمول‬ ‫بازيگري‌اش در بهره‌گيري تمام و كمال از اجزاي بدن و نوعي‬ ‫هيجان‌گونگي كودكانه در اجراي تي پ‌ها و كاراكترها‪ ،‬اين بار‬ ‫آرامش خاص و فروتني جالبي در ايفاي نقش به كار م ي‌گيرد‬ ‫كه به مرواريد ديگري در نقش‌آفرين ي‌هاي برجسته كارنامه‬ ‫بازيگري‌اش م ي‌افزايد‪.‬‬ ‫ت) حضور زن اغواگر‪ :‬بازي الناز شاكردوس��ت در‬ ‫نقش افس��انه‪ ،‬ديگر انتخاب هوشمندانه ده‌نمكي است كه‬ ‫اگرچه تا حدودي تداع ي‌گر كليشه‌هايي از نقش‌آفرين ي‌هاي‬ ‫ديگرش است اما اين‌بار كامال بجا و درست در بستر روايت‬ ‫فيلم م ي‌گنجد‪ .‬بازي از تكانه‌ها و ويژگ ي‌هاي حس��ي اين‬ ‫دست افراد كامال منطقي بهره م ي‌برد و شيوه به كارگيري‬ ‫اجزاي صورت ب راي جلب نظ��ر مخاطب هدف و همچنين‬ ‫پوش��ش خاص افسانه‪ ،‬بازي شاكردوس��ت را در يك سطح‬ ‫استاندارد قرار م ي‌دهد‪.‬‬ ‫ث) ش�كل‌گيري ي�ك مثل�ث انس�اني‬ ‫پي ش‌برن�ده‪ :‬مثلث انساني اثر‪ ،‬به صورت كامال هدفمند‬ ‫در كنار هم م ي‌گنجد و مب��ارزه و تقابل صداقت و تظاهر در‬ ‫ب رابر وجوه دنيايي را به ش��كلي نمادي��ن در قالب رويارويي‬ ‫متفاوت افس��انه با حاج يوس��ف و حاج ش��ريف و بازخورد‬ ‫متفاوت رفتارهاي آن دو در ب رابر افسانه تصوير م ي‌كند‪ .‬اين‬ ‫تصويرس��ازي به خوبي در دو سكانس دفتر كار حاج شريف‬ ‫و منزل حاج يوسف و ارتباط‌گيري متفاوت هر يك از آنها با‬ ‫عكس همسر مرحومش��ان جا م ي‌افتد و پيام مهم فيلم در‬ ‫صفاي دروني حاج يوس��ف و پلشتي حاج شريف هم در اين‬ ‫سكانس و هم با توجه به رفتارهايش��ان با افسانه به خوبي‬ ‫در ذهن مخاطب جا م ي‌گيرد و بدين‌‌گونه اثري ش��ريف در‬ ‫كارنامه مسعود ده‌نمكي به يادگار م ي‌ماند‪ ،‬اثري كه سكوي‬ ‫پرش وي در سينماي اي ران به حساب م ي‌آيد‪g .‬‬ ‫‪71‬‬
‫ورزش‌‬ ‫واگذاري سرخابي‬ ‫سرخابی‌ها‬ ‫تاپایان اردیبهشت‬ ‫‪ 92‬واگذار ‬ ‫می‌شوند؟‬ ‫عرضه سهام به هواداران در‬ ‫فرابورس‬ ‫‪1‬‬ ‫ورزش‬ ‫پس از آنکه وزیر ورزش و جوانان درخصوص واگذاری دو‬ ‫باشگاه پرطرفدار استقالل و پرسپولیس به بخش خصوصی‬ ‫اعالم کرد که وزارت ورزش در حال فراهم کردن زمینه‌های‬ ‫تحقق این امر بوده و یکی از آنها جمع‌آوری پیشکسوتان و‬ ‫تشکیل تعاون ی‌ها و کانون هواداران است‪ ،‬موضوع واگذاری‬ ‫س��هام قرمز و آبی دوباره ب��ه موضوع داغ روز تبدیل ش��د‪.‬‬ ‫البته وي اعالم کرد از نظر قانونی ب رای واگذاری دو باش��گاه‬ ‫اس��تقالل و پرس��پولیس به بخش خصوصی تا س��ال ‪93‬‬ ‫فرصت باقی است اما بخشی از سهام این دو باشگاه باید به‬ ‫شرکت‌های فرابورس داده شود که طبق قوانین شرکت‌های‬ ‫دولتی و نیمه‌دولتی واگذار شوند تا زمانی که این دو باشگاه‬ ‫به شرکت تبدیل شدند در اختیار سازمان خصوص ی‌سازی قرار‬ ‫بگیرند‪ .‬واگذاری سهام سرخاب ی‌ها به علت مهلت داده شده‬ ‫‪ AFC‬تا سال ‪ 2013‬میالدی به فدراسیون فوتبال ای ران است‬ ‫تا باشگاه‌های کش��ور به بخش خصوصی واگذار شوند‪ .‬اما‬ ‫داشتن لیگی قدرتمند ب رای فوتبالی که امروز نوعی صنعت‬ ‫نیز به حساب م ی‌آید مستلزم وجود زیرساخت‌های اساسی‬ ‫است‪ .‬حضور مقتدر هر باشگاه در لیگ به بودجه کافی نیاز‬ ‫دارد و خصوص ی‌س��ازی ب ر‌اس��اس اصل ‪ 44‬قانون اساسی‬ ‫جمهوری اسالمی ای ران یکی از راهکارهای تامین این بودجه‬ ‫است‪ .‬به استناد اصل ‪138‬قانون اساسی و باتوجه به تشکیل‬ ‫وزارت ورزش و جوانان و ضرورت حفظ سهم بخش دولتی در‬ ‫ورزش تصمیم گرفته شد س��هام شرکت توسعه و نگهداری‬ ‫اماکن ورزشی و دو باش��گاه فرهنگی ‪ -‬ورزشی پرسپولیس‬ ‫و اس��تقالل را از گروه یک بنگاه‌ها و فعالی ت‌های اقتصادی‬ ‫موضوع م��اده ‪ 2‬قانون اجرای سیاس��ت‌های کلی اصل ‪44‬‬ ‫قانون اساس��ی به گروه ‪ 2‬منتقل کنند‪ .‬در تبصره‌های ماده‬ ‫‪ 3‬فصل ‪ 2‬این قانون در خصوص ش��رکت‌های گروه ‪ 2‬آمده‬ ‫که دولت مجاز و مکلف اس��ت به منظور حفظ سهم بخش‬ ‫دولتی در فعالی ت‌های گروه ‪ 2‬ماده ‪ ،2‬همچنان ‪ 20‬درصد از‬ ‫سهام شرکت‌های حاضر در گروه ‪ 2‬را در اختیار داشته باشد‬ ‫و ‪ 80‬درصد باقیمانده را به بخش‌ه��ای خصوصی‪ ،‬تعاونی‬ ‫و عموم��ی غیردولتی تا پایان س��ال ‪ 93‬واگ��ذار کند‪ .‬بنابر‬ ‫اعالم مدیرعامل صن��دوق اعتباری حمای��ت از قهرمانان و‬ ‫پیشکسوتان ورزشی و مسئول رسیدگی به پرونده واگذاری‬ ‫مثلث شماره‪163‬‬ ‫‪72‬‬ ‫دو باشگاه استقالل و پرسپولیس در جلس ه‌ای که با مسئوالن‬ ‫سازمان خصوص ی‌سازی و فرابورس داشته‌اند همه با روند کار‬ ‫ب رای واگذاری دو باشگاه استقالل و پرسپولیس موافق بوده‬ ‫و وزارت ورزش و جوانان‪ ،‬سازمان خصوص ی‌سازی و فرابورس‬ ‫و دو باشگاه استقالل و پرسپولیس با این شیوه واگذاری به‬ ‫توافق رسیده‌اند و در حال آماده کردن مستندات هستند‪.‬‬ ‫به گفته وی‪ ،‬قرار است شرکتی به عنوان «هواداران»‬ ‫تاسیس شود و در قالب تعاونی سهامی‌عام فعالیت کند تا‬ ‫هواداران این دو تیم بتوانند از باشگاه مورد عالقه‌شان سهم‬ ‫بخرند‪ .‬بناب راین بیش از ‪ 50‬درصد سهام به شرکت هواداران‬ ‫واگذار م ی‌ش��ود‪ .‬بخش دیگر هم به صورت بلوک‌های ‪10‬‬ ‫تا ‪ 15‬درصد ب��ه چند ارگان واگذار خواهد ش��د‪ .‬ضمن اینکه‬ ‫گفته م ی‌شود اساسنامه شرکت هواداران نیز در حال تنظیم‬ ‫است‪ .‬البته سازمان فرابورس باید در این باره تصمیم بگیرد‬ ‫که اش��خاص حقیقی اهلی��ت و صالحیت دارن��د یا خير‪.‬‬ ‫ی در این باره گرفته نش��ده و قرار اس��ت‬ ‫هنوز هیچ تصمیم ‌‬ ‫در طول روند واگذاری تصمیم‌گیری ص��ورت گیرد‪ .‬باتوجه‬ ‫به انتقال واگذاری این باش��گاه‌ها از گروه ی��ک به گروه دو‬ ‫لیست واگذاری‪ ،‬تا پایان سال ‪ 92‬باید این اتفاق بیفتد‪ .‬البته‬ ‫موضوع واگذاری سهام باشگاه‌های پرسپولیس و استقالل‬ ‫اصال موض��وع جدیدی نیس��ت و سال‌هاس��ت این بحث‬ ‫در محافل ورزش��ی و خصوص ی‌س��ازی مطرح بوده اس��ت‪.‬‬ ‫از س��ال‌ها قبل که مجوز واگذاری باش��گاه‌های ورزشی به‬ ‫تصویب هیات وزی ران رس��ید‪ ،‬اما با گذش��ت این سال‌ها در‬ ‫عمل هیچ اتفاق خاصی نیفتاده و به‌رغم اینکه مس��ئوالن‬ ‫سازمان خصوص ی‌سازی تالش کرده‌اند تا زمینه عرضه سهام‬ ‫این دو باش��گاه را در بورس فراهم کنند‪ ،‬اما در مرحله عمل‬ ‫متولیان خصوص ی‌سازی در کش��ور‪ ،‬تاکنون موفق نشده‌اند‬ ‫س��ناریوی خصوص ی‌س��ازی را در فوتبال ای ران کلید بزنند‪.‬‬ ‫درست است که از تاریخ تاس��یس این باشگاه‌های مردمی‬ ‫‌و پرطرفدار س��ال‌های زیادی م ی‌گذرد‪ ،‬اما آیا این باشگاه‌ها‬ ‫بدون کمک‌های دولتی م ی‌توانس��تند از عهده هزینه‌های‬ ‫سرسام‌آور خودشان برآیند؟ آیا ش��رایط مورد نیاز ب رای ورود‬ ‫این دو باشگاه به فرابورس محقق ش��ده است؟ باید به‌طور‬ ‫کامل شرایط ورود ب رای هر دو باشگاه مورد تجزیه و تحلیل‬ ‫قرار گیرد‪ .‬در بررسی وضعیت یک ش��رکت وجود شفافیت‬ ‫اطالعات و صورت‌های مالی حسابرس��ی شده و سود‌آوری‬ ‫شرکت بسیار مورد توجه اس��ت‪ .‬همچنین در ارزش‌گذاری‬ ‫هر شرکتی صورت‌های مالی آن از اهمیت ویژه‌ای برخوردار‬ ‫است‪ .‬باید مشخص شود که آیا در واگذاری سهام باشگاه‌ها‪،‬‬ ‫مدیریت هم واگذار م ی‌شود؟ البته مشکالتی هم پیش پای‬ ‫این باشگاه‌های بزرگ در عرصه درآمدزایی وجود دارد‪ .‬اگرچه‬ ‫بحث خصوصی شدن باشگاه‌ها امری اجتناب‌ناپذیر است‪،‬‬ ‫اما ب رای اینکه این اتفاق محقق شود مقدماتی وجود دارد که‬ ‫باید با دقت در مراکز قانونگذاری کشور به آن پرداخته شود‪.‬‬ ‫ب رای تحقق اصل ‪ 44‬باید کارهای زیربنایی صورت گیرد‪ .‬در‬ ‫واقع گام نخست این است که باشگاه‌هایی به معنای واقعی‬ ‫داشته باش��یم و افراد غیردولتی ب رای اداره آن پیشقدم شوند‬ ‫که این موضوع مس��تلزم تغییر نگرش‌هاس��ت‪ .‬در همین‬ ‫حال موضوع حساسی ت‌های اجتماعی به‌ویژه درباره دو تیم‬ ‫استقالل و پرسپ ولیس باعث شده تا ب رنامه‌ریزی ب رای واگذاری‬ ‫سرخاب ی‌ها روند کندی داشته باشد‪ .‬مهم‌تر از همه اینها اینکه‬ ‫قیمت‌گذاری سهام این باشگاه‌ها بایستی به صورت واقعی‬ ‫و ب ر‌اساس متغیرهای موثر همچون ارزش برند آنها‪ ،‬سرمایه‬ ‫و صورت‌های مالی با قیمت‌گذاری سهام آنها توسط مراجع‬ ‫ذی‌صالح انجام شود‪.‬‬ ‫البته خیل ی‌ها معتقدند موضوع واگذاری این دو باشگاه‬ ‫به بخش خصوصی تنها مانوری رس��انه‌ای اس��ت و جنبه‬ ‫عملی نخواهد داش��ت‪ .‬واگذاری دو باش��گاه اس��تقالل و‬ ‫پرسپولیس به مردم‪ ،‬موضوعی است که آخرین بار از سوی‬ ‫مدیرعامل باشگاه پرس��پولیس مطرح شد‪ .‬محمد رویانیان‬ ‫‪ 23‬دی‌ماه اعالم کرد که سهام استقالل و پرسپولیس یک‬ ‫ماه قبل از انتخابات ریاست‌جمهوری به مردم واگذار م ی‌شود‪.‬‬ ‫او به سایت رسمی باشگاهش گفت‪« :‬ب رای واگذاری سهام‬ ‫باش��گاه پرس��پولیس به بخش خصوصی‪ ،‬اقدامات بسیار‬ ‫زیادی طی یک س��ال اخیر در باش��گاه انجام ش��ده است‪.‬‬ ‫تشکیل کارگروه در این باره و برگزاری جلسات مستمر بین‬ ‫معاونان باش��گاه و پیگیری برنامه‌ریزی‌های انجام شده در‬
‫ورزش‬ ‫مثلث شماره‪163‬‬ ‫ارتباط با وزارت ورزش و جوانان‪ ،‬س��ازمان خصوص ی‌سازی و‬ ‫وزارت اقتصاد در دس��تورکار قرار گرفته بود‪ .‬باتوجه به تاکید‬ ‫رئی س‌جمهور محترم مبن ی‌بر واگذاری س��هام باشگاه‌های‬ ‫پرسپولیس و استقالل به بخش‌های خصوصی سعی فراوان‬ ‫کردیم مقدمات این واگذاری را فراهم نمائیم‪ .‬ما فرمولی ب رای‬ ‫واگذاری سهام پرس��پولیس به بخش خصوصی پیشنهاد‬ ‫دادیم که م��ورد موافقت قرار گرفته و خوش��حالم که اعالم‬ ‫کنم وقتی باشگاه پرس��پولیس به بخش خصوصی واگذار‬ ‫شد‪ ،‬بخشی از این سهام به شرکت پیشکسوتان و هواداران‬ ‫واگذار خواهد شد‪».‬‬ ‫او در مورد زمان واگذاری س��هام پرسپولیس به بخش‬ ‫خصوصی ه��م گفت��ه‪« :‬پی ش‌بین��ی بنده این اس��ت که‬ ‫چنین اتفاقی تا پایان اردیبهش��ت ماه سال آینده عملیاتی‬ ‫و اجرایی ش��ود‪ ،‬اما نگران پروس��ه و پیچ و خم‌ه��ای اداری‬ ‫هستم و امیدوارم باتوجه به تاکید ریاست‌جمهوری و همت‬ ‫عال��ی وزارت اقتص��اد‪ ،‬وزارت ورزش و جوان��ان و س��ازمان‬ ‫چو‌خم‌های اداری گرفتار نشده‬ ‫خصوص ی‌سازی بتوانیم در پی ‌‬ ‫و با سرعت عمل بیشتری این اتفاق که از مدت‌ها پیش در‬ ‫دستورکار قرار گرفته‪ ،‬اجرایی شود‪».‬‬ ‫رویانیان در حالی این بحث را مط��رح کرد که جامعه‬ ‫ورزش نس��بت به‌خصوصی شدن اس��تقالل و پرسپولیس‬ ‫حساس��یت خاصی ن��دارد و آن‌ق��در این بحث تک��راری و‬ ‫کس��ل‌کننده ش��ده که کس��ی به آن توجه نم ی‌کند‪ .‬تنها‬ ‫واکنش��ی که اهالی ورزش نس��بت به این موض��وع دارند‪،‬‬ ‫تاکید بر تبلیغاتی بودن این حرف‌هاست‪ .‬یکی از افرادی که‬ ‫تاکید م ی‌کند مطرح کردن بحث خصوص ی‌سازی استقالل‬ ‫و پرس��پولیس تنها جنب��ه تبلیغاتی دارد‪ ،‬واعظ آش��تیانی‬ ‫مدیرعامل سابق استقالل است‪ .‬به گفته او در شرایط فعلی‬ ‫امکان خصوص ی‌سازی این دو باشگاه وجود ندارد و اگر هم‬ ‫اتفاقی بیفتد‪ ،‬تنها ب رند این دو باشگاه واگذار خواهد شد؛ دقیقا‬ ‫مثل اتفاقی که ب رای راه‌آهن افتاد‪.‬‬ ‫اما واعظ آشتیانی تنها کسی نیس��ت که این طرح را‬ ‫عملی نم ی‌داند‪ .‬منصور پورحیدری پیشکس��وت باش��گاه‬ ‫استقالل و حسین کالنی پیشکسوت باشگاه پرسپولیس‬ ‫هم این موضوع را غی ر‌ممکن م ی‌دانن��د‪ .‬پورحیدری معتقد‬ ‫است كه هیچ سرمایه‌داری حاضر نیس��ت بیاید بخشی از‬ ‫سهام باش��گاه را تحویل بگیرد‪ ،‬پول خرج کند و آخرش هم‬ ‫هیچ درآمدی نداشته باشد‪ .‬حسین کالنی هم م ی‌گوید كه‬ ‫سرمایه‌گذارها وقتی م ی‌بینند گرفتن باشگاه‌های استقالل‬ ‫و پرسپولیس فقط هزینه دارد و درآمدی ب رایشان ندارد‪ ،‬جلو‬ ‫نم ی‌آیند و اصال بحث واگذاری اس��تقالل و پرسپولیس به‬ ‫بخش خصوصی‪ ،‬ب رای سرگرمی‌مردم مطرح م ی‌شود!‬ ‫در واق��ع خیل ی‌ه��ا اعتق��اد دارن��د که مطرح ش��دن‬ ‫بحث واگذاری دو باش��گاه پرطرفدار پایتخت بیش��تر جنبه‬ ‫تبلیغات��ی دارد و «بهره‌ب��رداری تبلیغاتی ب��رای انتخابات‬ ‫ریاس��ت‌جمهوری» هدفی بوده که باعث شده دوباره مساله‬ ‫خصوص ی‌سازی باشگاه‌ها مطرح شود‪.‬‬ ‫با این حال محمد رویانیان ادعا م ی‌کند که با دولت ی‌ها‬ ‫حرف‌زده و این قصه تا اردیبهش��ت ماه س��ال آینده عملی‬ ‫خواهد شد‪.‬‬ ‫جالب‌تر اینکه زمان تخمینی ب رای واگذاری سرخاب ی‌ها‬ ‫با آغاز فعالی ت‌های رسمی تبلیغات ریاست‌جمهوری همزمان‬ ‫خواهد شد‪ .‬چهار س��ال قبل بود که در اواخر اردیبهشت ماه‪،‬‬ ‫دس��تور معروف رئی س‌جمهوری ب رای واگذاری اس��تقالل و‬ ‫پرسپولیس صادر شد؛ دس��توری که البته بعد از چهار سال‬ ‫همواره تنها بحثش مطرح بود‪ .‬هشت سال قب ل‌تر و زمانی‬ ‫که محسن مهرعلی زاده‪ ،‬رئیس وقت سازمان ورزش‪ ،‬کاندیدای‬ ‫ریاست‌جمهوری شده بود نیز بزرگترین شعار انتخابات ی‌اش‬ ‫خصوص ی‌س��ازی دو باش��گاه پرطرفدار پایتخت محسوب‬ ‫م ی‌شد؛ شعاری که وقتی عملی نش��د درباره‌اش گفت‪« :‬ما‬ ‫همه کار را انجام داده بودیم اما در زم��ان واگذاری مصادف‬ ‫شدیم با پیروزی آقای احمدی‌نژاد در انتخابات‪ .‬هنوز دولت‬ ‫اصالحات روی کار بود که یک نفر از ستاد انتخاباتی ایشان‬ ‫با من تماس گرف��ت و گفت آق��ای رئی س‌جمه��ور تاکید‬ ‫دارند هیچ اقدامی‌درباره واگذاری اس��تقالل و پرس��پولیس‬ ‫صورت نگی��رد‪ ».‬اما اس��تقالل و پرس��پولیس در دهه ‪70‬‬ ‫خصوص ی‌سازی شده بودند‪ .‬این باشگاه‌ها اگرچه به صورت‬ ‫فرمایش��ی اما در اختیار مالکینی چون حسین محلوجی و‬ ‫دکتر ایروانی قرار داش��تند و بدون س��رمایه‌گذاری مستقیم‬ ‫دولتی اداره م ی‌شدند‪ .‬سال‌های پایانی دهه ‪ ،70‬این دو تیم‬ ‫به بهترین عملکردشان رسیده بودند و نسل طالیی فوتبال‬ ‫ای ران هم در این دو باش��گاه حاضر بودند‪ ،‬اما این محس��ن‬ ‫مهرعلی زاده بود که وارد دعوای مالکیتی این دو تیم شد و آنها‬ ‫را اموال دولتی اعالم کرد‪ .‬امیر عابدینی در این باره م ی‌گوید‪:‬‬ ‫«این تیم‌ها که مالکیت خصوصی داشتند و به بهترین نحو‬ ‫اداره م ی‌شدند‪ .‬آقایان یادش��ان رفته چطور آمدند و تیم‌ها را‬ ‫دولتی کردند‪ .‬حاال هم مدام شعار خصوص ی‌سازی م ی‌دهند؛‬ ‫شعاری که هیچ وقت از حد حرف‪ ،‬پی ش‌تر نخواهد رفت‪».‬‬ ‫این در حالی اس��ت که با بده ی‌هایی که ب رای این دو‬ ‫تیم ایجاد شده و در شرایطی که دارایی سرخاب ی‌ها ب رایشان‬ ‫در نظر گرفته نشده است‪ ،‬این دو تیم اساسا مورد توجه هیچ‬ ‫بنگاه خصوصی قرار نم ی‌گی رند‪.‬‬ ‫با وجود اینکه مس��ئوالن همواره تاکی��د م ی‌کنند که‬ ‫به حکم برنامه چهارم توس��عه و همچنین اصل ‪ 44‬قانون‬ ‫اساس��ی‪ ،‬باش��گاه‌های ورزش��ی دولتی هم باید به بخش‬ ‫خصوصی واگذار ش��وند و هم��واره از مزای��ای فراوانی که‬ ‫واگذاری باشگاه‌ها به بخش خصوصی ب رای توسعه فوتبال‬ ‫ای ران در پ��ی دارد صحبت م ی‌ش��ود‪ ،‬اما تاکن��ون اراده‌ای‬ ‫واقعی ب رای خصوص ی‌س��ازی باش��گاه‌های فوتبال وجود‬ ‫نداشته اس��ت‪ .‬در مورد پرسپولیس و اس��تقالل‪ ،‬بزرگ‌ترین‬ ‫باشگاه‌های فوتبال ای ران‪ ،‬مجوز واگذاری‌شان در سال ‪ 84‬به‬ ‫تصویب هیات وزی ران رسید و به سازمان خصوص ی‌ساز‌ی نیز‬ ‫تفویض شد‪.‬در همان زمان حتی کارشناسانی ب رای تعیین‬ ‫قیمت واقعی باشگاه پرسپولیس معرفی شدند‪ ،‬اما به‌دنبال‬ ‫انتخاب محمود احمدی‌نژاد به عنوان رئی س‌جمهور و باتوجه‬ ‫به تغییر و تحوالت آن دوره س��ازمان تربی ت‌بدنی‪ ،‬موضوع‬ ‫واگذاری پرس��پولیس نیز متوقف ماند‪ .‬در دولت نهم نیز‪ ،‬با‬ ‫انتصاب مقامات نزدیک به دولت در هیات‌مدیره پرسپولیس‬ ‫و استقالل توسط محمد عل ی‌آبادی‪ ،‬معاون رئی س‌جمهور و‬ ‫‌رئیس سازمان تربی ت‌بدنی که سازمان متبوعش مالک اصلی‬ ‫این دو باشگاه بود‪ ،‬حتی در مسیری مخالف خصوص ی‌سازی‬ ‫نیز حرکت م ی‌کرد‪.‬‬ ‫موضوع اصلی اما اینجاست که واگذاری باشگاه‌ها به‬ ‫بخش خصوصی در ای ران از طریق سازمان خصوص ی‌ساز‌ی‬ ‫انجام م ی‌ش��ود و باتوجه به زیانده بودن اغلب باش��گاه‌ها‪،‬‬ ‫واگذاری آنها باید به صورت مزای��ده و خارج از بورس صورت‬ ‫بگیرد‪ ،‬اما باشگاه‌هایی مثل پرسپولیس و استقالل به‌رغم‬ ‫سابقه طوالن ی‌شان‪ ،‬دارای ی‌های فیزیکی خاصی نیز ندارند‬ ‫و باید منابع انس��انی و بازیکن��ان آن ارزش گذاری ش��وند‪،‬‬ ‫همچنین به دلیل ش��فاف‌نبودن صورت‌های مالی و عدم‬ ‫ثبت قراردادهای بازیکنان‌شان‪ ،‬قیمت‌گذاری باشگاه‌ها نیز‬ ‫با مش��کالتی روبه‌روس��ت‪ ،‬اما حتی اگ��ر‌اراده‌ای هم ب رای‬ ‫خصوص ی‌سازی باش��گاه‌های فوتبال در ای ران وجود داشته‬ ‫باشد و این باشگاه‌ها واقعا به بخش خصوصی واگذار شوند‪،‬‬ ‫بعید است که بخش خصوصی در س��اختار اقتصادی ای ران‬ ‫بتواند از عهده باش��گاهداری برآید و بتواند تنگناهای مال ی‌‬ ‫را حل کند‪.‬‬ ‫در واقع باش��گاه‌های فوتبال‪ ،‬به‌دلیل ساختار غیرآزاد‬ ‫اقتصاد ای ران و فق��دان قوانین الزم‪ ،‬منابع درآمدی بس��یار‬ ‫محدودی دارن��د‪ ،‬اما چ��ه موانعی در این خص��وص وجود‬ ‫دارد؟ بزرگ‌ترین مانع درآمدزایی باش��گاه‌های ای ران‪ ،‬امتناع‬ ‫صداوسیما از پرداخت حق پخش مسابقات به باشگاه‌هاست‬ ‫که اصل ی‌ترین منبع درآمد در ورزش محس��وب م ی‌ش��ود‪.‬‬ ‫یرایت) در‬ ‫عالوه بر آن ع��دم رعایت قانون حق مول��ف (کپ ‌‬ ‫ای ران‪ ،‬کسب درآم ‌د از محل فروش پی راهن تیم و اقالم تجاری‬ ‫هواداران (‪ )Fan articles‬که دارای نشان باشگاه هستند‬ ‫را نیز بسیار دشوار م ی‌کند‪ .‬مقایسه منابع درآمدی لیگ برتر‬ ‫فوتبال ای ران با پنج لیگ بزرگ جهان به خوبی نشان‌‌دهنده‬ ‫س��اختار متفاوت در بازار فوتبال ای ران است‪ .‬فروش حقوق‬ ‫پخش تلویزیونی در فرانسه‪ ،‬ایتالیا‪ ،‬اسپانیا‪ ،‬انگلیس و آلمان‬ ‫‪73‬‬
‫به ترتی��ب ‪ 31 ،51 ،56 ،56‬و ‪ 29‬درصد کل درآمدهای‬ ‫باشگاه‌ها را تشکیل م ی‌دهد‪.‬‬ ‫حمایت‌های مالی (اسپانسرینگ) و فروش اقالم‬ ‫تجاری نیز به ترتیب ‪ 35 ،25 ،25 ،28‬و ‪ 44‬درصد است‪،‬‬ ‫اما در ای ران‪ ،‬در س��ه دوره نخس��ت لیگ برتر فوتبال‪،‬‬ ‫ت (‪ 73‬درصد) و فروش‬ ‫اصل ی‌ترین منابع درآم��د‪ ،‬تبلیغا ‌‬ ‫بلیت (‪ 23‬درصد) بوده است‪ .‬مادام ی‌که این مشکالت‬ ‫س��اختاری در اقتصاد ای ران برطرف نش��وند و آزادسازی‬ ‫اقتصادی انج��ام نگیرد‪ ،‬واگذاری باش��گاه‌های فوتبال‬ ‫به بخش خصوص��ی نه‌تنه��ا دردی را از فوتبال ای ران‬ ‫دوا نم ی‌کند‪ ،‬بلکه ممکن اس��ت به مش��کالت آن نیز‬ ‫اضافه کند‪.‬‬ ‫برخالف دیگ��ر کش��ورها‪ ،‬اکثر باش��گاه‌های‬ ‫فوتب��ال ای��ران توس��ط ارگان‌ه��ای دولت��ی تامین‬ ‫مالی م ی‌ش��وند‪ .‬از س��ال ‪ 1382‬به بعد باشگاه‌های‬ ‫ورزش��ی دولتی که بیش از ‪70‬درص��د فعالیت آنها را‬ ‫فوتبال تشکیل م ی‌دهد با اس��تناد به حکم تبصره‌ ‪7‬‬ ‫قانون بودجه س��ال ‪ 1382‬مبنی بر اجاره هزینه یک‬ ‫درصد اعتبارات دس��تگاه‌ها و ش��رکت‌های در جهت‬ ‫ورزش‪ ،‬رونق فراوانی یافته‌اند و به تبع آن بس��یاری‬ ‫از ش��رکت‌های دولتی صاح��ب درآمد زی��اد از قبیل‬ ‫سایپا‪ ،‬ایران‌خودرو‪ ،‬فوالد س��پاهان‪ ،‬فوالد خوزستان‪،‬‬ ‫ذوب‌آهن اصفهان‪ ،‬برق ش��یراز و‪ ...‬باشگاه‌هایی را از‬ ‫محل یک درصد درآمد مذکور (ک��ه مبلغ آن باتوجه‬ ‫به حجم تولی��دات و مبادالت اقتصادی آنها رقم بس��یار‬ ‫باال و قابل توجهی اس��ت) بن��ا نهاده‌اند‪ .‬ب��ه بیان دیگر‬ ‫باشگاهداری در ای ران به صورت دولتی است و بیشتر توان‬ ‫این باش��گاه‌ها در جهت تیمداری فوتبال معطوف ش��ده‬ ‫است‪ ،‬در حالی که در کشورهای دیگر اصوال باشگاهداری‬ ‫و تیم‌های فوتبال از طریق بخش خصوصی ایجاد ش��ده‬ ‫و فعالیت م ی‌کنند‪ .‬این نوع باش��گاه‌ها ظاهرا با تقلید از‬ ‫باش��گاه‌های خارجی که رونق‌بخش ورزش آن کشورها‬ ‫هس��تند‪ ،‬ایجاد ش��ده‌اند‪ ،‬در حالی که نظام باشگاهداری‬ ‫خارجی توس��ط بخش خصوصی و باش��گاهداری ایران‬ ‫توسط بخش دولتی ایجاد ش��ده‌اند و این در حالی است‬ ‫که باش��گاه‌های دولتی ایران چنان گس��ترده شده‌اند که‬ ‫هم‌اکنون خود به صورت یک معضل برای ورزش کشور‬ ‫درآمده‌اند؛ زی را مسائل تیمداری و خرید و فروش بازیکنان‪،‬‬ ‫فعالی ت‌های داللی و همچنین ورود مدیران سیاس��ی به‬ ‫این باش��گاه‌ها از یک سو این نوع باش��گاه‌ها را از اهداف‬ ‫اصلی خود دور کرده و از س��وی دیگر ت��وان را از بخش‬ ‫خصوصی ب رای ورود به عرصه ورزش و رقابت با این قبیل‬ ‫باشگاه‌ها سلب کرده است‪.‬‬ ‫در همین حال مدیرعامل صندوق اعتباری حمایت از‬ ‫قهرمانان و پیشکسوتان ورزشی شرایط واگذاری دو باشگاه‬ ‫استقالل و پرسپولیس را تشریح کرده است‪.‬‬ ‫سعیدرضا عاصمی‌که از س��وی وزیر ورزش و جوانان‬ ‫مامور رس��یدگی به پرونده واگذاری دو باش��گاه اس��تقالل‬ ‫و پرس��پولیس شده اس��ت‪ ‌،‬از جلسه با مس��ئوالن سازمان‬ ‫خصوص ی‌س��ازی و فرابورس خبر داد‪ .‬او گف��ت‪« :‬به همراه‬ ‫رویانیان با مسئوالن سازمان خصوص ی‌س��ازی و فرابورس‬ ‫در دو جلسه ش��رکت کردیم‪ .‬همه با روند کار ب رای واگذاری‬ ‫دو باشگاه اس��تقالل و پرس��پولیس موافق بودند‪ .‬در حال‬ ‫آماده‌کردن مستندات هستیم‪».‬‬ ‫وی درباره نحوه واگذاری باش��گاه‌های سرخابی یادآور‬ ‫شد‪« :‬قرار است شرکتی به عنوان «هواداران» تاسیس شود و‬ ‫در قالب تعاونی سهام ی‌عام فعالیت کند تا هواداران این دو‬ ‫تیم بتوانند از باش��گاه مورد عالقه‌شان سهم بخرند‪ .‬بخش‬ ‫دیگر هم به صورت بلوک‌های ‪ 10‬تا ‪ 15‬درصد به چند ارگان‬ ‫واگذار خواهد شد‪ .‬اساسنامه ش��رکت هواداران هم در حال‬ ‫تنظیم است‪».‬‬ ‫مامور رسیدگی به پرونده واگذاری دو باشگاه استقالل‬ ‫و پرس��پولیس در پاس��خ به این پرس��ش که آیا بلوک‌های‬ ‫‪ 10‬تا ‪ 15‬درصدی به اش��خاص حقیقی ک��ه از طرفداران دو‬ ‫باشگاه هستند واگذار م ی‌شود یا اینکه حتما باید به ارگان‌ها‬ ‫اختصاص یابد؟ خاطرنش��ان کرد‪« :‬س��ازمان فرابورس باید‬ ‫در این‌باره تصمی��م بگیرد که اش��خاص حقیقی اهلیت و‬ ‫صالحیت دارند یا نه‪ .‬هنوز هیچ تصمیمی‌در این‌باره گرفته‬ ‫نش��ده و قرار اس��ت در طول روند واگ��ذاری تصمیم‌گیری‬ ‫صورت گیرد‪».‬‬ ‫عاصمی‌در پاسخ به پرس��ش دیگری مبنی بر اینکه‬ ‫چند درصد سهام دو باشگاه به ش��رکت هواداران اختصاص‬ ‫ورزش‬ ‫چرا به اقدامات فوری فکر می‌کنیم؟‬ ‫مثلث شماره‪163‬‬ ‫چالش‌های واگذاری استقالل و پرسپولیس به بخش خصوصی‬ ‫امیر واعظی‌آشتیانی‪ /‬مديرعامل سابق استقالل‬ ‫‪2‬‬ ‫بهتر است با یک س��وال ش��روع کنیم؛ اینکه سازمان‬ ‫خصوص ی‌س��ازی با چ��ه مالک‌های��ی قیمت اس��تقالل و‬ ‫پرس��پولیس را تعیین م ی‌کند؟ باید بگویم اصال صحبت بر‬ ‫س��ر پایین یا باال بودن قیمت نیست‪ ،‬ما نم ی‌دانیم سنجش‬ ‫ارزش ب رند (نام تجاری) این دو باشگاه با چه مالک‌ها و به چه‬ ‫شیوه‌ای صورت گرفته اس��ت! بناب راین فعال تنها م ی‌توان به‬ ‫ابهامات قضیه و طرح سوال‌های اساسی و کلیدی در این‌باره‬ ‫پرداخت؛ اینکه کارشناس��ان قیمت‌گذار‪ ،‬چ��ه عرصه‌هایی را‬ ‫بررس��ی کرده‌اند که به چنین عددی رس��یده‌اند؟ استقالل و‬ ‫پرسپولیس ثروتی غیر از ب رندشان ندارند و هیچ ساختمان یا‬ ‫استادیومی به‌طور قطع متعلق به این دو باشگاه نیست‪ .‬آیا تنها‬ ‫فروش یک ب رند‪ ،‬خصوص ی‌سازی لقب م ی‌گیرد؟ نه این طور‬ ‫نیست‪ .‬بناب راین معتقدم اگر قرار است واقعا خصوص ی‌سازی‬ ‫صورت گیرد باید ابتدا ساختار اقتصادی کشور ب رای این مهم‬ ‫تدوین شود و سپس با در نظر گرفتن تبعات مختلفی که این‬ ‫نوع واگذاری‌ها دارد‪ ،‬اقدام کنیم‪ .‬اگر ما م ی‌خواهیم واقعا ورزش‬ ‫را اقتصادی و درآمدزا کنیم‪ ،‬اکنون هیچ زیرس��اختی ب رای این‬ ‫کار نم ی‌بینیم‪ .‬وقتی سهام دو باشگاه به شخص یا گروهی‬ ‫فروخته شد‪ ،‬قرار است چه اتفاقی بیفتد؟ غیر از این است که‬ ‫ممکن است شخص یا گروهی به‌خاطر فرصت‌طلبی اقدام‬ ‫به خرید سهام کند؟ آیا تبعات سیاسی و اجتماعی پیرو چنین‬ ‫حرکت احتمالی محاسبه شده است؟ اصال چطور م ی‌خواهند‬ ‫‪74‬‬ ‫مجمع این دو باشگاه را به مردم واگذار کنند؟ اما مایلم درباره‬ ‫موضوعمهمدیگرینیزصحبتکنم‪.‬بایدتاکیدکنمکهمعنی‬ ‫خصوص ی‌سازی این نیست که دولت نیمی‌از سهام را ب رای خود‬ ‫نگه دارد‪ .‬به هیچ وجه این نوع واگذاری را نم ی‌توان قبول کرد‪.‬‬ ‫اگر قرار است تنها نیمی‌از سهام در اختیار مردم و بقیه به نحو‬ ‫مستقیم یا غیرمستقیم تحت تملک و اداره دولت باشد‪ ،‬اینکه‬ ‫نامش خصوص ی‌سازی نیست‪ .‬اصال چنین مدلی نم ی‌تواند‬ ‫در ورزش اجرا شود‪ .‬تنها م ی‌تواند اکثریت سهام در اختیار بخش‬ ‫خصوصی بوده و مثال بخشی از سهام را دولت نگه داشته تا‬ ‫طبق زمان بندی در مقاطع زمانی آینده واگذار کند‪ .‬ضمن اینکه‬ ‫اساسا خرید سهام استقالل و پرسپ ولیس از نگاه اقتصادی هم‬ ‫توجیه ندارد‪ .‬چرا؟ چون حتی اگر این دو باشگاه با نگاه اقتصادی‬ ‫به صورت تمام و کمال هم به مردم و بخش خصوصی واگذار‬ ‫شود‪ ،‬آیا متصدیان واگذاری قابلی ت‌های سیاسی و اجتماعی دو‬ ‫باشگاه نزد عموم مردم را ارزیابی کرده‌اند؟ حتی با نگاه اقتصادی‬ ‫هم زی ر‌ساخت‌ها ب رای واگذاری فراهم نیست چرا که فوتبال‬ ‫در کشور ما فقط هزینه اس��ت‪ .‬کانال درآمدی تحت اختیاری‬ ‫به‌صورت مشخص وجود ندارد‪ .‬سرمایه‌گذاری کالن در کاری‬ ‫با علم به درآمد اندک آن در حوزه اقتص��اد چه توجیهی دارد؟‬ ‫اصال آیا در فدراسیون و مجموعه فوتبال کشور ما آدم‌هایی‬ ‫کار م ی‌کنند که قابلیت کمک کردن به حوزه خصوص ی‌سازی‬ ‫را داشته باشند تا پروسه به شکل درستی پیش رود‪ .‬باید بپذی ریم‬ ‫االن که کسی صاحب چیزی نیست اختالفات عمیق است‬ ‫چه برسد به وقتی که هر کس��ی سهمی‌داشته باشد‪ .‬تجربه‬ ‫نش��ان داده جامعه ورزش هی چ‌گاه با افراد غیرورزشی تعامل‬ ‫نداشته است‪ .‬حتی در خود جامعه ورزش هم پیشکسوتان با‬ ‫هم تفرق آرا دارند‪ .‬بناب راین باید قبل از آنکه بخواهند بخشی‬ ‫از سهام را به هواداران‪ ،‬بخش��ی را به پیشکسوتان یا هر فرد‬ ‫دیگری واگذار کنند فرهنگسازی و بسترسازی الزم را ب رای این‬ ‫کار انجام دهند چرا که با این فرمول واگذاری در آینده نزدیک‪،‬‬ ‫اختالفات و تبعات بسیار جدی را در ب ر‌خواهد داشت‪ .‬االن که‬ ‫کسی صاحب چیزی نیست اختالفات عمیق و برخوردها تند‬ ‫است چه برس��د به زمانی که هر بخش از سهام ب رای کسی‬ ‫باشد‪ .‬من با خصوص ی‌سازی دو باشگاه پرسپ ولیس و استقالل‬ ‫مخالف نیستم‪ ،‬اما از آنجا که این دو باشگاه سال‌های طوالنی‬ ‫جزیی از حاکمیت کشور به حساب م ی‌آیند‪ ،‬باید بستر الزم ب رای‬ ‫این کار به لحاظ فرهنگی‪ ،‬اجتماعی و اقتصادی فراهم شود‪.‬‬ ‫بستری که فرآهم‌آوری آن نیازمند حداقل کار سه ساله است تا‬ ‫در آینده با چالش‌های جدی مواجه نشویم‪ .‬پیشنهاد م ی‌کنم از‬ ‫االن اعالم کنند مثال چند سال دیگر این کار نهایی م ی‌شود و‬ ‫شروع کنند به فرهنگ‌سازی و تجهیز این دو باشگاه به امکانات‬ ‫استاندارد تا با شرایط بهتری این باشگاه‌ها را بفروشند‪ .‬یک سوال‬ ‫دیگر اینجاست که اگر پروژه خصوص ی‌سازی باشگاه‌ها قرار‬ ‫است با جدیت شروع شود‪ ،‬چرا از پرسپولیس و استقالل شروع‬ ‫م ی‌کنید‪ .‬بهتر است ابتدا باشگاه‌های دیگر وارد این پروسه شوند‬ ‫تا در آینده با آگاهی بیشتری نسبت به تبعات این کار‪ ،‬آرام آرام‬ ‫نواقص را برطرف کنند‪ .‬یادم م ی‌آید زمانی که در شورای شهر‬ ‫بودم بخشی از درآمد شهرداری‪ ،‬فروش زمی ن‌های بالتکلیف‬ ‫بود‪ .‬ما در آن زمان پیشنهاد کردیم تا کاربری زمی ن‌ها را تغییر‬ ‫دهیم و بعد آنها را با قیمت باالتری بفروشیم‪ .‬همین کار زمین‬ ‫را دارای ارزش افزوده بیشتری کرد‪ .‬چرا االن شبیه آن کار را ب رای‬ ‫پرسپ ولیس و استقالل نکنیم؟ باشگاه استقالل پیش از انقالب‬ ‫صاحب ساختمان‌ها و زمی ن‌های متعددی در رشته‌های مختلف‬ ‫ورزشی بود‪ ،‬اما االن تنها یک ب رند دارد‪ .‬به نظرم انگیزه معنوی‬ ‫ب رای خرید سرخاب ی‌ها تنها بهره‌گیری از کارکردهای سیاسی‬ ‫و اجتماعی است‪ .‬امیدوارم دس��تگاه‌های سیاسی و امنیتی‬ ‫موضوع خصوص ی‌سازی دو باشگاه پرسپولیس و استقالل را‬ ‫ارزیابی کرد‌ه باشند‪ .‬در دنیا تجربه متفاوتی نسبت به این قضیه‬
‫خواهد یافت؟ تصریح کرد‪« :‬بیش از ‪ 50‬درصد به آنها واگذار‬ ‫م ی‌شود‪».‬‬ ‫اما با این حال خیل ی‌ها اعتق��اد دارند موضوع واگذاری‬ ‫این دو باشگاه به بخش خصوصی در حال حاضر امکان‌پذیر‬ ‫نیس��ت‪ .‬این عده ب رای خ��ود دالیلی هم دارن��د‪ .‬مصطفی‬ ‫هاشم ی‌طبا‪ ،‬رئیس اسبق س��ازمان تربی ت‌بدنی م ی‌گوید‪:‬‬ ‫«اصال باشگاهی که امالکی از خود ندارد و بازیکنانش هم‬ ‫قرارداد یک‌ساله امضا م ی‌کنند‪ ،‬شرایط واگذاری ندارد‪ .‬مردم‬ ‫هم‌زمان ما نم ی‌توانستند هزینه‌های باشگاه را تقبل کنند‪.‬‬ ‫االن سه سال است که مدام م ی‌گویند استقالل و پرسپولیس‬ ‫به فرابورس واگذار م ی‌ش��وند‪ ،‬چرا ای��ن اتفاق رخ نم ی‌دهد؟‬ ‫چون فرابورس ه��م ضابط��ه و قوانینی دارد و به‌س��ادگی‬ ‫نم ی‌شود که استقالل و پرسپولیس خصوصی شوند‪.‬‬ ‫در حال حاضر از واگذاری دو ورزش��گاه به اس��تقالل‬ ‫و پرس��پولیس خبر م ی‌دهن��د و م ی‌گویند ک��ه اینها جزو‬ ‫دارای ی‌های این دو باشگاه اس��ت‪ .‬این اتفاق زمانی م ی‌افتد‬ ‫که سند ورزش��گاه درفش ی‌فر و کش��وری به نام پرسپولیس‬ ‫و استقالل زده ش��ود؛ درحال ی‌که این ورزشگاه‌ها سند ندارند‬ ‫که بخواهد به نام استقالل و پرسپولیس زده شود‪ .‬بناب راین‪،‬‬ ‫باشگاه استقالل و پرس��پولیس این دو ورزشگاه را در اختیار‬ ‫ندارند و نم ی‌توان گفت که اینها جزو دارای ی‌های آنهاس��ت‪.‬‬ ‫در واقع این مس��یر اشتباهی است که باش��گاه استقالل و‬ ‫پرسپولیس طی م ی‌کنند و ب رای خصوص ی‌سازی بهتر است‬ ‫با سیاست دیگری اقدام کنند‪g ».‬‬ ‫ورزش‬ ‫مثلث شماره‪163‬‬ ‫وجود دارد چرا که عالوه بر ب رند مجموعه دارای ی‌ها و اموال‬ ‫باشگاه مشخص بوده و کانال‌های درآمد زایی اقتصادی‬ ‫هم دیده شده اس��ت؛ ضمن اینکه حوزه نفوذ فرهنگی‬ ‫و اجتماعی در حوزه ورزش و باش��گاه‌ها هم مشخص و‬ ‫تثبیت شده اس��ت‪ .‬اما در ای ران چنین تجربه‌ای ب رای ما‬ ‫وجود ندارد‪ .‬به‌طور طبیعی کس��انی که سهام شرکتی را‬ ‫به صورت خرد یا کالن م ی‌خرند به‌دنب��ال انتفاع مادی‬ ‫یا معنوی هس��تند‪ .‬هدف از خرید س��هام باش��گاه‌های‬ ‫استقالل و پرس��پولیس با ش��رایط اقتصادی کشور ما‬ ‫به ویژه در بخش ورزش قطعا صرفه اقتصادی نداش��ته‬ ‫و این امری بدیهی اس��ت‪ .‬اما انتفاع معنوی هم تنها در‬ ‫حوزه کارکردهای سیاسی و اجتماعی دو باشگاه خالصه‬ ‫م ی‌شود که قطعا تبعاتی را ب رای جامعه ما خواهد داشت‪.‬‬ ‫فکر م ی‌کنم باشگاه‌های پرسپولیس و استقالل جزیی‬ ‫از حاکمیت هستند و در حال حاضر زود است بخواهیم‬ ‫اقدام به‌خصوص ی‌س��ازی آنها کنیم‪ .‬ب ی‌ش��ک تا زمانی‬ ‫که بسترهای الزم ب رای این نوع واگذاری‌ها وجود نداشته‬ ‫باشد نم ی‌توان کاری کرد‪ .‬فراهم شدن شرایط هم مستلزم‬ ‫گذشت زمان است‪ .‬کمپان ی‌هایی در سراسر دنیا هستند‬ ‫که اقدام به خرید سهام باش��گاه‌های مختلف م ی‌کنند‪.‬‬ ‫به‌طور مثال شرکت اماراتی باشگاه آرس��نال را خریده و‬ ‫استادیوم بزرگی را در لندن ب رایش م ی‌سازد‪ .‬این اقدام با در‬ ‫نظر گرفتن ساختارهای اقتصادی ورزش در دنیا صورت‬ ‫پذیرفته و شرکت مزبور منافع اقتصادی‌اش را پی ش‌بینی‬ ‫شده م ی‌داند‪ .‬حال سوال اینجاست آیا در ای ران کمپانی‬ ‫خصوصی وجود دارد که حاضر باشد چنین سرمایه‌گذاری‬ ‫ب رای یک باشگاه ورزشی داشته باشد؟‬ ‫باتوجهبهشرایطامروزاقتصادکشورماناگرکارخانجات‬ ‫قدرتمندیهمباشنددولتیهستندوکمپ ان ی‌هایخصوصی‬ ‫همبادرنظرگرفتنفضایرقابتیکارومی زانحمایت‌های‬ ‫دولتی به‌دنبال پی��دا کردن راه‌حل‌هایی ب��رای درآمدزایی‬ ‫مطمئن و ماندگاری‌شان هستند‪ .‬آیا آنها حاضرند هزینه‌ای‬ ‫ب رای خرید سهامی‌که سودآور نیس��ت انجام دهند؟ بنده‬ ‫که چنین سیاستگذاری‌های اقتصادی دولت در حمایت از‬ ‫کمپان ی‌هایخصوصیرانهدیدمونهشنیدم‪g.‬‬ ‫رئیس سازمان خصوصی‌سازی در گفت‌وگو با مثلث؛‬ ‫‪3‬‬ ‫‌اوایل سال آینده سرخابی‌ها‬ ‫واگذار خواهند شد‬ ‫گویا موضوع واگذاری باش�گاه‌های پرسپولیس و اس�تقالل جدی شده است‪ .‬رئیس س�ازمان خصوص ی‌سازی‬ ‫در این باره تاکید م ی‌کند که این دو باش�گاه پرطرفدار به زودی وارد بازار س�رمایه خواهند شد و پس از قیم ت‌گذاری‬ ‫سهام‌شان به بخش خصوصی واگذار خواهند شد‪ .‬محمد رحیم احمدوند در گفت‌وگو با مثلث جزئیاتی را درباره این‬ ‫واگذاری تشریح م ی‌کند‪.‬‬ ‫آقای احمدوند! گویا بحث واگذاری باش�گاه‌های‬ ‫پرسپولیس و استقالل به بخش خصوصی جدی‬ ‫شده است‪ .‬این طور نیست؟‬ ‫‪ l‬بل��ه‪ ،‬همین طور اس��ت‪ .‬تاکنون نشس��ت‌های‬ ‫زیادی در رابطه با واگذاری این دو باش��گاه دولتی به بخش‬ ‫خصوصی با افراد صاحب تجرب��ه در این زمینه‪ ،‬نمایندگان‬ ‫مجلس و مسئوالن حوزه ورزش کش��ور برگزار شد و نتایج‬ ‫خوبی هم به دست آمده است‪.‬‬ ‫ای�ن نشس�ت‌ها در س�ال‌های اخیر ب�ه دفعات‬ ‫برگزار ش�ده اس�ت‪ .‬این‌بار چ�ه تضمینی وجود‬ ‫دارد که ادعای خصوص ی‌سازی سرخاب ی‌ها جنبه‬ ‫اجرایی به خود بگیرد؟‬ ‫‪ l‬ب��ه هر ح��ال هم��ه باید کم��ک کنند ت��ا این‬ ‫اتف��اق بیفتد‪ .‬این نشس��ت‌ها با هدف ارائ��ه مدلی اصولی‬ ‫ب رای واگذاری این دو باش��گاه برگزار ش��ده ت��ا بدون اینکه‬ ‫حساسی ت‌های‌ب ی‌مورد و نگران ی‌هایی در میان عالقه‌مندان‬ ‫به تیم‌های پرس��پولیس و اس��تقالل ایجاد کند‪ ،‬به بخش‬ ‫خصوصی واگذار شود‪.‬‬ ‫این واگذاری باید چطور انجام شود؟‬ ‫‪ l‬واگذاری دو باشگاه باید به‌ویژه در بحث مالی به‬ ‫صورت کامل شفاف باشد‪.‬‬ ‫آیا زمان این واگذاری مشخص شده است؟‬ ‫‪ l‬زمان دقیق و رس��می واگذاری نهایی دو باشگاه‬ ‫پرس��پولیس و اس��تقالل به بخش خصوصی مش��خص‬ ‫‪75‬‬
‫نشده است‪.‬‬ ‫چرا زمان دقیق آن را مشخص نم ی‌کنید؟‬ ‫‪ l‬نباید عجله کنیم‪ .‬البته موانع واگذاری به بخش‬ ‫خصوصی برداشته شده‪ ،‬اما خب باید با دقت درباره این دو‬ ‫باشگاه عمل کنیم‪.‬‬ ‫بیشتر توضیح م ی‌دهید؟‬ ‫‪ l‬با توجه به نقش مهم و س��ابقه این دو باش��گاه‬ ‫پرطرفدار پایتخت و حساس��ی ت‌های زی��ادی که به لحاظ‬ ‫واگذاری آن به بخش خصوصی و نحوه نگهداری آنها وجود‬ ‫دارد‪ ،‬عرضه س��هام آن در بازار ب��ورس و واگذاری به بخش‬ ‫خصوصی با تاخیر همراه شده است‪.‬‬ ‫گفته م ی‌ش�ود حساس�ی ت‌هایی وج�ود دارد که‬ ‫واگذاری این دو باش�گاه را کمی سخت م ی‌کند‪.‬‬ ‫این طور نیست؟‬ ‫‪ l‬البت��ه در س��ال‌های اخی��ر با هم ردیف ش��دن‬ ‫تیم‌های فوتبال شهرستانی با باش��گاه‌های پرسپولیس و‬ ‫اس��تقالل تا حدودی حساس��ی ت‌های‌ب ی‌مورد در رابطه با‬ ‫واگذاری آنها به بخش خصوصی کاهش یافته اس��ت‪ ،‬اما‬ ‫به‌طور کلی باید بگویم که در حال حاضر مش��کلی وجود‬ ‫ندارد‪.‬‬ ‫گفته م ی‌ش�ود که این دو باش�گاه باید از طریق‬ ‫فرابورس وارد بخش خصوصی شوند‪ .‬چرا؟‬ ‫‪ l‬ببینید‪ ،‬شرکت‌هایی که از لحاظ حقوقی و مالی‬ ‫سودآور نیستند و به‌طور کلی مس��ائل و ط راز مال ی‌شان با‬ ‫ابهاماتی همراه اس��ت از طریق فرابورس خصوص ی‌سازی‬ ‫خواهند شد‪.‬‬ ‫پرس�پولیس و اس�تقالل هم همین ش�رایط را‬ ‫دارند؟‬ ‫ورزش‬ ‫‪ l‬بله‪ ،‬این دو باشگاه با دو مساله روبه‌رو بودند؛ اول‬ ‫اینکه شکل حقوقی و اساسنامه شان باید اصالح م ی‌شد که‬ ‫به لحاظ حقوقی منع واگذاری نامشان وجود نداشته باشد و‬ ‫از طرف دیگر وضعیت مال ی‌شان باید روشن م ی‌شد‪.‬‬ ‫مثلث شماره‪163‬‬ ‫دفعات قبل نیز به همین دلیل خصوصی سازی‬ ‫این دو باشگاه با مشکل جدی روب ه‌رو م ی‌شد؟‬ ‫‪ l‬دقیقا‪ .‬چون وقتی پای اظهارنظر درباره وضعیت‬ ‫مالی این دو باش��گاه به میان م ی‌آمد مس��ئوالن سازمان‬ ‫عدم‌اظهارنظر را در پرون��ده درج م ی‌کردن��د‪ ،‬اما خب حاال‬ ‫شرایط فرق کرده است‪.‬‬ ‫چه فرقی؟‬ ‫‪ l‬ببینید‪ ،‬ما به صورت مش��روط صورت‌های مالی‬ ‫این دو باش��گاه را پذیرفته‌ایم‪ .‬هر چن��د به‌طور صد‌در‌صد‬ ‫ش��فافیت مالی در وضعیت این دو باش��گاه دیده نم ی‌شود‬ ‫و درس��ت به همین دلیل اس��ت که م ی‌خواهیم از طریق‬ ‫فرابورس به‌خصوص ی‌س��ازی این دو‬ ‫باشگاه اقدام کنیم‪.‬‬ ‫یعن�ی ای�ن دو باش�گاه‬ ‫ب ه‌عن�وان‬ ‫دیگ�ر‬ ‫ش�رکت‌های زی�ان‌ده‬ ‫مطرح نیستند؟‬ ‫‪ l‬ب��ه نکت��ه خوبی‬ ‫اشاره کردید‪ .‬پیش از این چرا‬ ‫بحث خرید سهام این باشگاه‌ها با استقبال روبه‌رو نم ی‌شد؟‬ ‫چون هی چ‌کس حاضر نبود زیان بخرد‪ .‬اما باتوجه به اینکه‬ ‫دو مجموعه ورزشی درفش ی‌فر و مرغوبکار به باشگاه‌های‬ ‫پرسپولیس و استقالل واگذار شده و البته ارزش هر کدام از‬ ‫این مجموعه‌ها ‪ 30‬میلیارد تومان برآورد شده است همین‬ ‫مساله باعث شده تا زیان انباشته این دو باشگاه پوشش داده‬ ‫شود و سرخاب ی‌ها دارای ط راز مالی مثبت شوند‪ .‬به همین‬ ‫دلیل حاال این ش��رایط فراهم ش��ده که این دو باشگاه وارد‬ ‫فرابورس شوند‪.‬‬ ‫سازمان خصوص ی‌سازی برای تعیین سهام این‬ ‫دو باشگاه چگونه عمل م ی‌کند؟‬ ‫‪ l‬ما جلس��ات متعددی را با کانون ه��واداران این‬ ‫دو باشگاه‪ ،‬کانون پیشکس��وتان این دو باشگاه‪ ،‬نمایندگان‬ ‫مجلس و وزارت ورزش و جوانان برگزار خواهیم کرد تا بدانیم‬ ‫شرایط کدام باشگاه ب رای واگذاری بهتر است‪ .‬ممکن است‬ ‫یکی از دو باش��گاه را زود‌تر از دیگری به بخش خصوصی‬ ‫واگذار کنیم‪.‬‬ ‫مشخص شده که کدام تیم زودتر واگذار خواهد‬ ‫شد؟‬ ‫‪ l‬هنوز نه‪ .‬اما خب بنای کار ما این است که به‌طور‬ ‫همزمان انرژی خودمان را روی دو باشگاه معطوف نکنیم و‬ ‫به‌طور نوبتی اس��تقالل یا پرسپولیس به بخش خصوصی‬ ‫واگذار ش��وند‪ .‬ضمن اینکه اهلیت خریداران سهام نیز باید‬ ‫ب رای ما مشخص شود‪.‬‬ ‫چگونه این اتفاق رخ خواهد داد؟‬ ‫‪ l‬با جلس��اتی که عرض کردم ب��ا مراجع مختلف‬ ‫برگزار خواهیم کرد‪.‬‬ ‫شکل کار در واگذاری به فرابورس چیست؟‬ ‫‪ l‬ما ابتدا پنج درصد س��هام را ب رای کش��ف قیمت‬ ‫به اطالع عموم م ی‌رس��انیم‪ .‬همچنین از طریق موسسات‬ ‫تامین سرمایه و کارشناس��ان برآیند قیمت صورت خواهد‬ ‫گرفت‪ .‬بعد از اینکه پنج درصد س��هام قیمت‌گذاری شد در‬ ‫سراسر کشور اعالم فروش م ی‌کنیم‪ .‬این سهم باید بین ‪800‬‬ ‫کارگزار تقسیم شود‪.‬‬ ‫قیمت برآورد شده مشخص م ی‌شود‪ .‬روز نخستی که‬ ‫س��هام را عرضه کردیم اگر باالی ‪ 60‬درصد به فروش رسید‬ ‫قیمت کشف شده سهام این دو باشگاه به دست م ی‌آید‪ .‬این‬ ‫تازه ابتدای کار ماست‪ .‬بعد از این مرحله ما سهام را به صورت‬ ‫تدریجی بین کارگزاران بلوک‌بندی م ی‌کنیم تا سرخاب ی‌ها‬ ‫نیز وارد بخش خصوصی شوند‪.‬‬ ‫این کار عملی خواهد شد؟‬ ‫‪ l‬من خیلی خوشبین هس��تم‪ .‬این‌بار مساله زیان‌ده‬ ‫بودن این دو باشگاه حل شده اس��ت‪ .‬قیمت سهام این دو‬ ‫باشگاه را که کش��ف کنیم عملیات بلوک‌بندی سهام کلی‬ ‫این دو باش��گاه را تعیین م ی‌کنیم تا اقدامات بعدی‬ ‫طبق قانون انجام گیرد‪ .‬رسانه‌ها و کارشناسان نیز‬ ‫باید در این زمینه به ما کمک کنند‪.‬‬ ‫اگر این اتفاقاتی که م ی‌گویید رخ دهد تا چه‬ ‫زمانی این دو باشگاه واگذار خواهند شد؟‬ ‫‪ l‬امیدوارم ظرف ماه‌های نخس��ت‬ ‫سال آینده این دو باشگاه خصوصی شوند‪g .‬‬ ‫تو‌گو با رويانيان درباره واگذاری‬ ‫گف ‌‬ ‫پرسپوليسبهبخش‌خصوصی‬ ‫کمک مالی یازده‬ ‫شرکت اقتصادی به‬ ‫صندوقپرسپولیس‬ ‫حمید ابراهیمی‬ ‫‪4‬‬ ‫محم�د رویانیان ادع�ا م ی‌کند که پرس�پولیس‬ ‫ب ه‌زودی به بخ�ش خصوصی واگذار خواهد ش�د‪ .‬هر‬ ‫چن�د این ش�عار هم�واره در س�ال‌های اخی�ر از زبان‬ ‫مدیران‌عامل باشگاه‌های س�رخابی شنیده شده‪ ،‬اما‬ ‫این‌بار رویانیان ب�ا قاطعیت تمام تاکی�د م ی‌کند که‬ ‫ظرف چند‌ماه آینده پرس�پولیس به بخش خصوصی‬ ‫واگذار خواهد ش�د‪ .‬گفت‌وگ�وی مثلث ب�ا مدیرعامل‬ ‫باشگاه پرسپولیس را م ی‌خوانید‪.‬‬ ‫آق�ای رویانی�ان! بحث واگ�ذاری باش�گاه‌های‬ ‫پرسپولیس و استقالل این روزها باز هم به سوژه داغ‬ ‫رسانه‌ها تبدیل شده اس�ت‪ .‬فکر م ی‌کنید این اتفاق‬ ‫باالخره عملی شود؟‬ ‫‪ l‬شما‌ تردید نداشته باش��ید که این دو باشگاه به‬ ‫زودی به بخش خصوصی واگذار م ی‌ش��وند‪ .‬البته در مورد‬ ‫اس��تقالل آقای فتح‌اهلل‌زاده باید صحبت کنند‪ ،‬اما در مورد‬ ‫‪76‬‬
‫واگذاری مجموعه ورزش��ی شهید درفش��ی‌فر و مجموعه‬ ‫مرغوبکار به دو باشگاه بود که سرمایه دو مجموعه را بین‬ ‫‪ 20‬تا ‪ 30‬میلیارد تومان افزایش داد‪ .‬منصفانه نیست باتوجه‬ ‫به تاکید رئی س‌جمهور در س��ال گذش��ته‪ ،‬حج��م کارهای‬ ‫انجام شده و پیگیری‌های مس��تمر‪ ،‬بخواهیم این موضوع‬ ‫را به انتخابات ریاست‌جمهوری ربط داده یا مانور تبلیغاتی‬ ‫تلقی کنیم‪.‬‬ ‫با این حساب طبق ادعای شما تا چند ماه دیگر‬ ‫باشگاه پرس�پولیس قطعا به بخش خصوصی‬ ‫واگذار خواهد شد‪ .‬درست است؟‬ ‫‪ l‬بل��ه‪ ،‬همی ن‌‌طور اس��ت‪ .‬اتفاق��ات مهمی‌روی‬ ‫داده و در ح��ال تکمیل اس��ت و اگر این پرون��ده واگذاری‬ ‫پرسپولیس به بخش خصوصی در پیچ و خم اداری گرفتار‬ ‫نشود‪ ،‬م ی‌توان امیدوار بود واگذاری سهام باشگاه به بخش‬ ‫خصوصی ظرف یکی‪ ،‬دو ماه آینده آغاز شود‪.‬‬ ‫ش�ما برای س�هولت این واگذاری چ�ه کارهایی‬ ‫انجام داده‌اید؟‬ ‫‪ l‬ما ب رای اینکه پرس��پولیس را از لحاظ اقتصادی‬ ‫نگه داریم کار سختی داشته‌ایم‪ .‬این یک واقعیت است که‬ ‫باش��گاه‌های ما همگی باید در مسیر خصوص ی‌سازی قرار‬ ‫بگی رند‪ ،‬اما باید موانع را برطرف کرد‪ .‬خیل ی‌ها تصور م ی‌کنند‬ ‫که پرس��پولیس مش��کل مالی ندارد و مثال استقالل پر از‬ ‫مشکالت مالی اس��ت‪ .‬نه این طور نبوده است؛ این تصور‬ ‫غلطی است‪ .‬ما دو میلیارد از دولت پول گرفتیم و استقالل‬ ‫هم همین طور‪.‬‬ ‫اما شما نباید چشم به کمک دولت داشته باشید‪.‬‬ ‫درست است؟‬ ‫‪ l‬بل��ه‪ ،‬بای��د تاکی��د کن��م و صادقان��ه بگوی��م‬ ‫رئی س‌جمهور محترم از سال گذش��ته دستور اکید دادند که‬ ‫سهام دو باشگاه پرسپولیس و استقالل به بخش خصوصی‬ ‫واگذار شود و حتی دستور پیگیری سریع آن را نیز داده بودند‪.‬‬ ‫ما بر این اساس جلسات مستمری با مسئوالن وزارت ورزش‬ ‫و جوانان‪ ،‬وزارت اقتصاد و سازمان خصوص ی‌سازی داشتیم‪.‬‬ ‫به هر حال این یک اتفاق مهم است و باید موانع قانونی و‬ ‫کاست ی‌ها برطرف م ی‌شد‪ .‬طبعا این کار پیچ و خم‌های اداری‬ ‫و زمانبر خود را هم در ب ر‌داشت‪.‬‬ ‫چه پی چ‌و‌‌خ م‌هایی؛ چه موانعی وجود دارد؟‬ ‫‪ l‬خوشبختانه بخش عمده‌ای از این موانع برطرف‬ ‫شد و ما هم این خبر را اعالم کردیم‪ .‬خوشحالم که مسئوالن‬ ‫س��ازمان خصوص ی‌س��ازی در تایید خبری که ما هم اعالم‬ ‫کردیم‪ ،‬گفته‌اند برنامه این است که دو باشگاه پرسپولیس‬ ‫و استقالل تا پایان ماه بهمن در فرابورس پذیرش شوند‪.‬‬ ‫تا پایان بهمن ماه؟‬ ‫‪ l‬بله‪ ،‬عرضه در فرابورس تا پایان بهمن‌ماه انجام‬ ‫خواهد شد‪.‬‬ ‫اما گفته م ی‌ش�ود که واگ�ذاری این دو باش�گاه‬ ‫به بخش خصوص�ی همواره ش�عار ی�ا مانوری‬ ‫تبلیغاتی و سیاس�ی بوده است‪ .‬ش�ما این طور‬ ‫فکر نم ی‌کنید؟‬ ‫‪ l‬ببینید‪ ،‬یک��ی از آخرین و مهمتری��ن اقدامات‪،‬‬ ‫‪ l‬یک بخش��ی از کار ب��ر عهده ماس��ت و بخش‬ ‫دیگری بر عهده دیگر نهادها‪ .‬ببینید‪ ،‬در فوتبال ما تجارت‬ ‫و درآمدزایی باید تعریف ش��ود‪ .‬مش��کل ما این اس��ت که‬ ‫هنوز پتانس��یل این دو باشگاه را نش��ناخته‌ایم‪ .‬استقالل و‬ ‫پرسپولیس در همه استان‌های کش��ورمان هوادار دارند اما‬ ‫با این حال ما همیشه چش��م به دست دولت و کمک‌های‬ ‫دولتی داش��ته‌ایم‪ .‬دل خودمان را به تبلیغات روی پی راهن‬ ‫باش��گاه‌مان خوش کرده‌ای��م و به‌طور مرت��ب پول قرض‬ ‫کرده‌ایم که هزینه‌های باشگاه را تامین کنیم‪.‬‬ ‫در واقع انتقاد ش�ما به نظ�ام باش�گاهداری در‬ ‫فوتبال ایران است‪ .‬درست است؟‬ ‫‪ l‬دقیقا همین طور اس��ت‪ .‬نظام باشگاهداری در‬ ‫فوتبال م��ا بیمار اس��ت‪ .‬فوتبال ما بیمار اقتصادی اس��ت‬ ‫و بارش روی زمین مانده اس��ت‪ .‬تکلیف ما ب��ا این فوتبال‬ ‫چیست؟ چرا یک بار ب رای همیشه درباره اقتصاد این فوتبال‬ ‫کارگروه‌ه��ای تخصصی تش��کیل نم ی‌دهیم ک��ه بدانیم‬ ‫چطور باید از این ابزار اس��تفاده کنیم‪ .‬فوتبال در همه جای‬ ‫دنیا به‌عنوان ابزاری در راستای توسعه تجارت مطرح است‪.‬‬ ‫در اینجا شرایط چگونه است؟ باور کنید هنوز هم خودمان‬ ‫نم ی‌دانیم چرا؟ چون هنوز نم ی‌دانیم یا اینکه نپذیرفته‌ایم‬ ‫که این فوتبال تا چه حد م ی‌تواند پولساز باشد‪.‬‬ ‫اما ش�ما به کار خودتان اش�اره نکردید‪ .‬شما در‬ ‫باش�گاه خودتان چه کردید که به استانداردهای‬ ‫یک باشگاه فوتبال نزدیک شوید؟‬ ‫‪ l‬خب‪ ،‬ما نگاه ویژه‌ای به تیم‌های پایه داشته‌ایم‪.‬‬ ‫یکی از راه‌های استانداردسازی باش��گاه‌ها این است که به‬ ‫رده‌های پایه خود توجه کنند‪ .‬در واقع مولد باش��ند‪ .‬بازیکن‬ ‫تولید کنند‪ .‬م��ا در رده‌های پایه اس��تعدادیابی را ش��روع و‬ ‫‪ l‬این اشتباه ما بود‪ .‬ما نباید س��تاره بخریم‪ .‬نباید‬ ‫پول‌های زیادی هزینه کنیم‪ .‬خودمان باید تولید کنیم و از‬ ‫محصوالت رده‌های پایه خود بهره ببری��م و حتی به دیگر‬ ‫باشگاه‌ها هم بازیکن بدهیم‪ .‬من اعتراف م ی‌کنم که اشتباه‬ ‫کرده‌ام‪ .‬خب‪ ،‬تازه ب��ه فوتبال آمده‌ام‪ .‬پنج س��ال که بمانم‬ ‫م ی‌دانم چه کارهایی بای��د انجام بدهم‪ .‬اما م��ا از رده‌های‬ ‫پایه خودمان غافل نش��ده‌ایم‪ .‬مدرس��ه فوتبال و آکادمی‬ ‫‌تیم‌های پایه را راه‌‌اندازی کردیم‪ .‬بازیکنان و مربیان را ب رای‬ ‫دوره‌های آموزشی و حضور در تورنمنت‌های مفید به برزیل‬ ‫فرستاده‌ایم‪.‬‬ ‫آق�ای رویانی�ان! به نظ�ر ش�ما ب�رای واگذاری‬ ‫پرسپولیس و استقالل چه کار باید کرد؟‬ ‫‪ l‬من اعتقاد دارم که دولت و صد‌او‌سیما باید کمک‬ ‫کنند‪ .‬اگر به ما کمک کنند مطمئن باشید ظرف یک سال‬ ‫ما نه تنه��ا هزینه‌های خودمان را تامی��ن م ی‌کنیم و دیگر‬ ‫چشم به پول دولت نخواهیم داشت‪ ،‬بلکه به توسعه فوتبال‬ ‫و اقتصاد لیگ نیز کمک م ی‌کنیم‪.‬‬ ‫اما باش�گاه قرار اس�ت ب�ه‌زودی واگذار ش�ود‪.‬‬ ‫این طور نیست؟‬ ‫‪ l‬بله‪ ،‬اما نه در بورس‪ .‬دولت هم قبول کرده است‪.‬‬ ‫ورزش‬ ‫اما همواره شعار واگذاری س�رخاب ی‌ها به بخش‬ ‫خصوص�ی مطرح ش�ده و بدون هی�چ نتیج ه‌ای‬ ‫همچنان مس�کوت باقی مانده اس�ت‪ .‬آیا اخیرا‬ ‫در این باره جلس�اتی برگزار ش�ده که شما ادعا‬ ‫م ی‌کنید به زودی این دو باشگاه به مردم واگذار‬ ‫خواهد شد؟‬ ‫ش�ما برای اینکه این مش�کالت را حل کنید چه‬ ‫کرده‌اید؟‬ ‫ش�ما از توجه به رده‌های پایه سخن م ی‌گویید‪.‬‬ ‫آن وقت باشگاه شما در همین فصل ستاره‌های‬ ‫میلیاردی خریده که چندان هم به کار نیامده‌اند‪.‬‬ ‫نظر خودتان چیست؟‬ ‫بیشتر توضیح م ی‌دهید؟‬ ‫‪ l‬قرار اس��ت صندوقی در بورس داشته باشیم که‬ ‫شرکت‌ها پول پرس��پولیس را به این صندوق بریزند تا این‬ ‫باشگاه فعال اداره شود‪ .‬من در این مورد با ‪ 11‬شرکت صحبت‬ ‫کردم که فعال نام ی‌ از آنها نم ی‌ب��رم‪ .‬آنها قبول کرده‌اند که‬ ‫به صندوق پرسپولیس در بورس پول بریزند‪ .‬از این گذشته‬ ‫ما به کمک هواداران هم نیاز داری��م‪ .‬آنها هم باید پا پیش‬ ‫بگذارند و کارت هواداری بخرند‪ .‬یکی از گالیه‌های من این‬ ‫اس��ت که چرا پرس��پولیس با این همه هوادار در این مورد‬ ‫ضعف داشته است‪.‬‬ ‫مثلث شماره‪163‬‬ ‫باشگاه پرس��پولیس ما اقداماتی انجام داده‌ایم که به زودی‬ ‫سر و صدای آن را خواهید شنید‪.‬‬ ‫‪ l‬بله‪ ،‬اما فعال ک��ه دولتی هس��تیم و خصوصی‬ ‫نشده‌ایم‪ .‬شما هم سخت نگیرید‪ .‬باالخره قبل از اینکه این‬ ‫کمک قطع ش��ود باید ش��رایطی پیش بیاید که ما به یک‬ ‫باشگاه درآمدزا تبدیل شویم‪.‬‬ ‫سیستم آکادمیک را راه‌اندازی کردیم‪ .‬شما به باشگاه‌های‬ ‫سپاهان‪ ،‬ذوب‌آهن و فوالد نگاه کنید‪ .‬آنها درست از همین‬ ‫نقطه شروع کرده‌اند‪ .‬ما هم کارهای مهمی‌در زمینه توجه‬ ‫به رده‌های پایه انجام داده‌ایم‪.‬‬ ‫اما آقای رویانیان! ش�اید هواداران پرس�پولیس‬ ‫هنوز آن چنان که باید و شاید به این کار اعتقاد و‬ ‫اعتماد پیدا نکرده‌اند‪ .‬قبول ندارید؟‬ ‫‪ l‬این اعتماد ایجاد ش��ده است‪ .‬آنها به خوبی فرق‬ ‫کار مدی ران را م ی‌دانند‪ .‬من دس��ت تک‌ت��ک مدی ران قبلی‬ ‫پرسپولیس را م ی‌بوسم‪ .‬زحمت کشیده‌اند اما من واقعا امروز‬ ‫در باشگاه پرسپولیس هیچ سیستمی‌نم ی‌بینم‪ .‬سیستمی‬ ‫‌که بتوان درباره مسائل اقتصادی و درآمدزایی روی آن تکیه‬ ‫کرد‪ .‬ضمن اینکه صدا و سیما و فدراسیون نیز در خصوص‬ ‫تبلیغات دور زمین و حق پخش تلویزیونی باید به استقالل‬ ‫و پرس��پولیس کمک کنند‪ .‬در حالی که االن سال‌هاست‬ ‫همین سازمان صدا و سیما حق واقعی فوتبال را نم ی‌دهد‪.‬‬ ‫خب اینها مشکالتی است که باید حل شود‪.‬‬ ‫آیا هنوز هم با این مش�کالتی که از آن صحبت‬ ‫م ی‌کنید اعتقاد دارید که پرسپولیس ب ه‌زودی به‬ ‫بخش خصوصی واگذار م ی‌شود؟‬ ‫‪ l‬بله‪ ،‬این اتفاق به زودی رخ خواهد داد‪.‬‬ ‫و ش�ما هم تا پنج س�ال دیگر بای�د مدیرعامل‬ ‫باقی بمانید؟‬ ‫‪ l‬بله‪ ،‬ب رای اینک��ه برنامه‌هایم را پی��اده کنم پنج‬ ‫سال وقت الزم دارم‪ .‬آقاي فتح‌اهلل‌زاده ‪ 15‬سال وقت داشته‬ ‫و انصافا هم مدیر خوبی است‪ .‬خب چه اشکالی دارد که به‬ ‫من هم پنج سال وقت بدهند؟ ‪g‬‬ ‫‪77‬‬
‫نيمه شب پرابهام‬ ‫فيلم كاترين بیگلو و منتقدانش‬ ‫ديـــدار‬ ‫«سینما زیباترین فریب دنیاست»‪ .‬این جمله ژان ژاک‬ ‫گدار م ی‌تواند بهترین توصیف ب رای دوفيلم باشد؛ دوفیل ‌م با‬ ‫خالءهای تاریخی فراوان‪ ،‬يكي آرگو اس��ت که حاال مجبور‬ ‫است با عنوان داس��تان غیرواقعی معرفی ش��ود و حکایت‬ ‫فیل��م را ‪ fake story‬م ی‌دانند‪ .‬آرگ��و با وجود‬ ‫این عقب‌نشینی‪ ،‬هنوز هم به علت جذابی ت‌های‬ ‫دروغي محبوب اس��ت و م ی‌تواند جایزه برترین‬ ‫فیلم از نگاه کارگردانان را به خود اختصاص دهد‪.‬‬ ‫این فیلم در مورد یک مامور سیاس��ت؛ اما فیلم‬ ‫دومي هم در مجموعه منتخبان اس��کار امسال‬ ‫وجود دارد ک��ه از دایره یک مامور باالتر اس��ت و‬ ‫ی ک��ه حاال با‬ ‫درب��اره یک مامور سیاس��ت فیلم ‌‬ ‫واکنش‌های متعددی مواجه شده و خانم کاترین‬ ‫بیگلو منتقدان بسیاری پیدا کرده است‪.‬‬ ‫مثلث شماره‪163‬‬ ‫داستان فیلم‬ ‫کاتری��ن بیگلو پ��س از اينكه ب��رای فیلم‬ ‫«قفس��ه درد» جایزه اس��کار گرفت‪ ،‬یک س��وژه‬ ‫جنجالی را در دستور ساخت قرار داد؛ داستان مرگ‬ ‫اسامه‌بن‌الدن‪ .‬قصه داستان را به‌طور خالصه این‬ ‫گونه م ی‌توان بیان ک��رد؛ بالفاصله پس از حمله‬ ‫یازده سپتامبر‪ ،‬س��ازمان اطالعات مرکزی آمریکا‬ ‫(س��یا) عملیات خود را ب رای به دام انداختن اسامه‬ ‫بن‌الدن‪ ،‬رهبر ش��بکه القاع��ده و عامل حمالت‬ ‫یازده س��پتامبر آغاز م ی‌کن��د؛ عملیاتی که تا ‪۱۰‬‬ ‫سال طول م ی‌کش��د‪ .‬در تمام این س��ال‌ها مایا‪،‬‬ ‫مامور جوانی که در زمان آغاز کار در این عملیات‪،‬‬ ‫تجربه کمی داشت‪ .‬همراه آن بوده است‪ .‬او حاال به‬ ‫افسری باتجربه تبدیل شده که تصمیم‌گیری‌اش‬ ‫نقش بزرگی در کش��تن م��ردی دارد که به‌عنوان‬ ‫دشمن ش��ماره یک آمریکا معرفی م ی‌شود‪ .‬این‬ ‫فیلم نش��ان م ی‌دهد که چگونه نیروهای نظامی‬ ‫آمریکا ب��ن‌الدن‪ ،‬رهبر القاع��ده را در ایب ت‌آباد به‬ ‫قتل م ی‌رس��انند‪ .‬فیلمنامه «س��ی دقیقه پس از‬ ‫نیمه‌ش��ب» را مارک بول‪ ،‬روزنامه‌ن��گار‪ ،‬فیلمنامه‌نویس و‬ ‫تهی ه‌کننده و ب رنده دو جایزه اسکار نوشته است‪.‬‬ ‫رابطه با حقیقت‬ ‫آیا داس��تان «س��ی دقیقه پس از نیمه‌شب» حقیقی‬ ‫است؟ آیا شخصیتی چون مایا در سیا فعالیت م ی‌کند؟ این‬ ‫‪78‬‬ ‫یزند‪.‬‬ ‫سوال‌هایی است که پس از دیدن فیلم در ذهن جرقه م ‌‬ ‫باالخره ما به‌عنوان مخاطبان فیلم باید بدانیم نسبت واقعیت‬ ‫با آنچه نمایش داده م ی‌ش��ود‪ ،‬چیست؟ منتقدان م ی‌گویند‪:‬‬ ‫«شخصیت مس��تقل و تک‌محور «جس��یکا چاستین» یا‬ ‫همان مایا در فیلم «س��ی دقیقه پس از نیمه‌شب» کاملا‬ ‫ب ی‌اساس است و به هی چ‌وجه ماهیت حقیقی ندارد‪ ».‬بیگلو‬ ‫در پاسخ به انتقادات در مورد خالءهای قصه م ی‌گوید‪« :‬سی‬ ‫دقیقه ‪ »...‬قرار نبوده که فیلمی‌مستند صرف باشد‪ .‬من یک‬ ‫درام مستند ساخته‌ام بناب راین س��هم درام و داستان و روایت‬ ‫اینگونه را در فیلمم لحاظ کرده‌ام‪ .‬بناب راین ممکن اس��ت در‬ ‫جاهایی سهم ژورنالیسم حقیقی کم و زیاد شود‪ .‬مهم حفظ‬ ‫توازن است که تصور م ی‌کنم در این فیلم عالی انجام شده‬ ‫اس��ت‪».‬هرچند که باید گفت درام کردن یک مستند نبايد‬ ‫به‌گونه‌ای باشد که حقیقت قربانی جذابیت گردد؛ این جوابی‬ ‫است که برخی از منتقدان به بیگلو م ی‌دهند‪.‬‬ ‫یک فیلم سفارشی‬ ‫گروهی از منتقدان فیلم که در میان آنها سیاستمداران‬ ‫آمریکایی‪ ،‬به ویژه جمهوریخواهان ج��ای دارند‪ ،‬فیلم را در‬ ‫راستای سیاست‌های باراک اوباما در آستانه انتخابات ارزیابی‬ ‫م ی‌کنن��د و م ی‌گویند ک��ه اوباما صرفا جه��ت بهره‌برداری‬ ‫شخصی‪ ،‬امنیت ملی کش��ور را در خطر انداخته و اطالعات‬ ‫محرمانه این پرونده را در دسترس «کاترین بیگلو» و چند تن‬ ‫دیگر از سازندگان این فیلم قرار داده است‪«.‬جان مک‌کین»‬ ‫سناتور ایالت آریزونا‪« ،‬دیانا فاینس��تاین» سناتور کالیفرنیا‬ ‫و «کارل لوین» س��ناتور میش��یگان در نامه‌ای مشترک به‬ ‫«مایکل لینتون» رئیس کمپانی س��ونی پیکچرز‪ ،‬اعتراض‬ ‫کردند که فیلم «س ی‌دقیقه پس از نیمه‌شب» به‌شدت غلط‬ ‫و تحریف‌ش��ده اس��ت؛ به‌خصوص در زمینه شکنجه‌هایی‬ ‫که ب رای کش��ف محل اختفای بن‌الدن تصویر شده است‪.‬‬ ‫«مایکل مورل» رئیس سازمان سیا نیز یکی دیگر از کسانی‬ ‫است که با این مطلب موافق است‪«.‬نادا باکاس» مامور سابق‬ ‫سازمان س��یا نیز به‌ش��دت از این فیلم انتقاد کرد و نوشت‪:‬‬ ‫«شخصیت مایا با بازی «جسیکا چاستین» در فیلم «سی‬ ‫دقیقه پس از نیمه‌ش��ب» به‌عنوان تفنگداری تنها‪ ،‬به هیچ‬ ‫عنوان در واقعیت مصداق ندارد‪ ».‬باکاس در ادامه م ی‌نویسد‪:‬‬ ‫«حقیقت این فیلم؛ س��اعت‌ها کار طوالنی ب رای یک فیلم‬ ‫سفارشی اس��ت (از س��وی اوباما) که به هیچ عنوان حتی با‬ ‫استانداردهای روايی نیز منطبق نیست‪».‬‬ ‫دفاع از شکنجه‬ ‫در این فیلم ش��کنجه یکی از برگ‌ه��ای برنده بیگلو‬ ‫است‪ .‬در این فیلم دیده م ی‌ش��ود که در یکی از پایگاه‌های‬ ‫مخف��ی س��ازمان س��یا در خاورمیان��ه‪ ،‬او به هم��راه دیگر‬ ‫همکارانش با اس��تفاده از خش��ن‌ترین ش��کنجه‌ها سعی‬ ‫م ی‌کنند از یکی از اعضای القاعده اطالعاتی به‌دست بیاورند‬ ‫و رد بن‌الدن را پ ی‌بگیرند‪ ،‬این مساله باعث شده که سیا به‬ ‫فیلم معترض ش��ود اما در مقابل گروهی دیگر از منتقدان‬ ‫اعتق��اد دارند که نمایش دادن ش��کنجه در ای��ن فیلم یک‬ ‫مساله عادی است و بیگلو در هیچ کجای فیلم آن را محکوم‬ ‫نکرده است‪ .‬گلن گرین والد از منتقدان سینما و ستون‌نویس‬ ‫روزنامه گاردی��ن به خاطر تحس��ین فیل��م و در عین حال‬ ‫نادیده گرفتن «پیام سیاسی مشکل‌آفرین» آن انتقاد کرده‬ ‫و م ی‌گوید‪« :‬منتقدان چطور از فیلمنام��ه و صحنه‌پردازی‬ ‫فیلم تعریف م ی‌کنند‪ ،‬ولی ساختار سیاسی فیلم ی‌ را که بر‬ ‫شکنجه به‌عنوان یک ابزار سازنده صحه م ی‌گذارد‪ ،‬زیر سوال‬ ‫نم ی‌ب رند؟»‬ ‫واکنش مقاله‌نویس مسلمان‬ ‫«یاس��مین حس��ین»‪ ،‬نویس��نده‬ ‫مس��لمان‌هافینگتون‌پس��ت در مقاله‌ای‬ ‫تحت عنوان «چ��را ب رای تماش��ای فیلم‬ ‫س��ی دقیقه پس از نیمه‌ش��ب نرفتم؟»‪،‬‬ ‫م ی‌نویسد‪« :‬داش��تم به این فکر م ی‌کردم‬ ‫که م ی‌توان برای تماشای این فیلم رفت‬ ‫یا نه؟ البته‌تردید من در رابطه با تماش��ای‬ ‫این فیل��م تنه��ا باب��ت این نیس��ت که‬ ‫صحنه‌های ش��کنجه در این فیلم بسیار‬ ‫به تصویر کشیده ش��ده و به‌طور کلی آن‬ ‫را عملی کاملا طبیعی نش��ان م ی‌دهند‪،‬‬ ‫آنچنانکه یکی از دوستان نزدیکم م ی‌گفت‬ ‫این صحنه‌ه��ا به قدری دردآور اس��ت که‬ ‫تو مجبور م ی‌ش��وی وس��ط فیلم سالن را‬ ‫ترک کن��ی‪ .‬بلکه از تمام این مس��ائل که‬ ‫بگذریم‪‌،‬ترس من از رفتن ب رای تماش��ای‬ ‫این فیلم این اس��ت که من ی��ک بانوی‬ ‫محجبه هس��تم‪ .‬ش��ما ممکن اس��ت از‬ ‫خودتان بپرس��ید که حجاب چ��ه ربطی‬ ‫به این مس��اله دارد؟ اگ��ر بخواهم صادق‬ ‫باشم‪ ،‬باید بگویم كه از همه جهات مربوط‬ ‫است‪ .‬به‌عنوان مس��لمانی که ظاهر من‬ ‫نیز بیانگر این مطلب است‪ ،‬ب رای رفتن به‬ ‫سالن سینما ب رای تماشای چنین فیلمی‪،‬‬ ‫به‌شدت احس��اس عدم امنیت و ناراحتی‬ ‫م ی‌کنم‪« .‬س��ی‌دقیقه پس از نیمه‌‌شب»‬ ‫از آن دس��ت فیلم‌های‌هالیوودی اس��ت‬ ‫م��ن مس��لمان ب رای چیزی احس��اس‬ ‫که باعث م ی‌ش��ود ِ‬ ‫گناه کنم که ب��ه هیچ‌عن��وان ربطی به من ن��دارد‪ .‬چنین‬ ‫فیلم‌هایی این س��وال را در ذهن مخاطب به وجود م ی‌آورد‬ ‫که آیا همسایه‌هایشان‪ ،‬همکارانشان و حتی آن عابر پیاده با‬ ‫محاسن بلند یا کوفی (نوعی کاله) به سر‪ ،‬شهروند خط رناک‬ ‫یا مشکلداری است؟» ‪g‬‬
‫مکتوب‬ ‫منشور ستایشگری‬ ‫کتاب «منشور ستایشگری» به انضمام مرامنامه ستایشگران و ذاکران اهل بیت(ع)‬ ‫شامل رهنمودهای مقام معظم رهبری به مکتب مداحی است که تالش م ی‌کند مسیر‬ ‫درست ستایش��گری را معرفی و آس��ی ب‌های موجود را به مداحان گوشزد کند‪ .‬این بنیاد‬ ‫باتوجه به نبود اثری مدون و راهبردی ب رای مداحان‪ ،‬تصمیم گرفت مجموعه دیدگاه‌های‬ ‫رهبر معظم انقالب را که طی بیش از ‪ 20‬سال همزمان با والدت حضرت زه را(س) در جمع‬ ‫ستایشگران اهل بیت ای راد شده‪ ،‬گردآوری‪ ،‬تنظیم و فصل‌بندی کند‪ .‬بر این اساس «منشور‬ ‫ستایشگری» با اس��تناد به منویات رهبری تالش م ی‌کند اثری مکتوب و راهبردی را به‬ ‫جامعه مداحان به‌عنوان مرجع معرفی کند‪ .‬مقام معظم رهبری در بخش «پرهیز از ابتذال‬ ‫در مداحی» م ی‌فرمایند‪« :‬مداحی را به صورت یک کار صرفا س��طحی‪ ،‬شکلی‪ ،‬ظاهری‬ ‫درآوردن و آن را عبارةاخ رای تقلید از یک کار مبتذل غ ربی قرار دادن‪ ،‬هیچ جایز نیست‪».‬‬ ‫ی سخنران ی‌های رهبر انقالب در قالب کتاب م ی‌تواند به‌عنوان‬ ‫تبدیل آثار شفاهی و کالم ‌‬ ‫یک مرجع قابل اطمینان از تحریف باورها و همچنین برداشت‌های اشتباه در حوزه‌های‬ ‫گوناگون جلوگیری کند و با استناد به اصل سخن ایشان در قالب مکتوب م ی‌تواند تفسیر‬ ‫‌به رای‌های مختلف از یک س��خن مقام معظم رهبری را از بین ببرد و با داش��تن مرجع‬ ‫مکتوب‪ ،‬جنبه ماندگاری آن را بیشتر کند‪ .‬کتاب «منش��ور ستایشگری» با پرداختن به‬ ‫موضوع مهم مکتب مداحی که م ی‌تواند محل آسی ب‌های زیادی در جامعه به‌دلیل رواج‬ ‫انحرافات و باورهای نادرست در بخش عمومی جامعه باشد‪ ،‬مرجع بسیار مناسبی ب رای‬ ‫روشنگری در این حوزه است‪ .‬استفاده از روش‌های ناصواب مدح اهل بیت(ع) با نشان‌دادن‬ ‫چهره نادرست از معصومان م ی‌تواند چهره دین اسالم را هم مخدوش م ی‌کند‪g .‬‬ ‫مکتوب‬ ‫«شهیدان جاوید»‬ ‫شوتارو یاسوکا‪ ،‬یکی از مهم‌ترین نویسندگان موج سوم و از نویسندگان دوران مدرن‬ ‫ژاپن پس از جنگ‪ ،‬در خانه‌اش در توکیو درگذشت‪ .‬یاسوکا نویسنده یکی از مهم‌ترین آثار‬ ‫ادبی ژاپن به نام «داستان آواره‌ها» است که سال ‪ 1981‬به چاپ رسید‪ .‬این کتاب تاریخ‬ ‫خانواده یاسوکا و پیشینه آن تا پایان دوران «ادو» را در اواسط قرن نوزدهم بیان کرده است‪.‬‬ ‫این کتاب با نقدهای متعدد روبه‌رو شد و از شخصی ت‌های آن که در دوره پرتالطمی‌از‬ ‫تاریخ ژاپن زندگی م ی‌کردند‪ ،‬استقبال زیادی به‌عمل آمد‪ .‬این نویسنده نوشتن را با سبکی‬ ‫زندگینامه‌ای آغاز کرد و از تصوی ر‌کردن زندگی اجتماعی در این نوشته‌ها غافل نماند‪ .‬او‬ ‫به سرعت جایگاه مهمی‌در جهان ادبیات ژاپن به دست آورد و در طول نیم‌قرن فعالیت‬ ‫ادبی‪ ،‬همواره به‌عنوان منتقد اجتماعی در عرصه حضور داشت‪ .‬در حالی که نخستین‬ ‫رمان او سال ‪ 1951‬منتشر شده بود‪ ،‬آخرین آثار او را دو رمانی تشکیل م ی‌دهند که سال‬ ‫‪ 2006‬منتشر کرد‪ .‬او در کنار نویسندگان دیگری چون جونوسوکی یوشیوکی و شوساکو‬ ‫اندو به‌عنوان نسل سوم نویسندگان ژاپن جدید شناخته م ی‌شد‪ .‬او در کتاب «دیدگاهی با‬ ‫دریا» که سال ‪ 1959‬منتشر شده بود‪ ،‬به ماجرای مرگ مادرش در بیمارستان روانی پرداخته‬ ‫و از چگونگی رویارویی او با عواقب پس از جنگ س��خن گفته است‪ .‬او ب رای این کتاب‬ ‫جایزه مهم آژانس فعالی ت‌های فرهنگی و جایزه ادبی نوما را دریافت کرد‪ .‬او سال ‪1992‬‬ ‫جایزه آساهی را ب رای مشارکت در توس��عه ادبی ژاپن دریافت کرد‪ ،‬به عالوه او به‌عنوان‬ ‫یکی از مهم‌ترین نویسندگان ژاپن در دوره پس از جنگ شناخته م ی‌شد‪g .‬‬ ‫رويداد‬ ‫ریچارد سوم پیدا شد‬ ‫محققان دانش��گاه لسیس��تر در‌نهایت اعالم کردند اسکلت کشف‌ش��ده در زیر‬ ‫پارکینگی در انگلس��تان به ریچارد سوم‪ ،‬پادش��اه افسانه‌ای و مفقود‌ش��ده انگلستان‬ ‫اختصاص دارد‪ .‬ریچارد سوم یکی از پادشاهان انگلیس��ی که کمترین دوره سلطنت را‬ ‫تجربه کرد و ب رای مدت‌ها به یک معمای تاریخی تبدیل شده‌ بود‪ ،‬در‌نهایت شناسایی‬ ‫شد‪ .‬وی تا ماه سپتامبر ‪ 2012‬زیر پارکینگی در انگلستان مدفون بود و سپس به صورت‬ ‫اتفاقی بقایای جس��د وی کشف شد‪ .‬دانش��مندان دانشگاه لسیس��تر نیز روز گذشته‬ ‫به‌صورت رسمی تایید کردند که این استخوان‌ها به آخرین پادشاه انگلیسی كه طی نبرد‬ ‫کشته شده‌‪ ،‬تعلق دارد‪ .‬تجزیه و تحلیل ‪ ،DNA‬همخوانی میان اسکلت او و دو نفر از‬ ‫نوادگان ریچارد سوم را تایید کرد‪ ،‬یکی از این نوادگان مب ل‌سازی کانادایی به نام مایکل‬ ‫ایبسن و دیگری فردی است که نامش افش��ا نشده‪ .‬محققان درکنار تحلیل ‪ DNA‬از‬ ‫تاریخ‌نگاری رادیوکربنی‪ ،‬مدارک شجره‌نامه‌ای و منابع تاریخی نیز ب رای تایید مطالعات‬ ‫خود استفاده کردند‪ .‬بقایای اسکلت ریچارد سوم زیر محوطه باز پارکینگی کشف شد که‬ ‫روی منطقه‌ای باستانی به نام گری فیرز چرچ ساخته شده بود‪ .‬افسانه‌های تاریخی عنوان‬ ‫کرده‌اند که وی پس از مرگش حین نبرد بوسورث در سن ‪ 32‬سالگی در این منطقه دفن‬ ‫شده‌است‪ .‬اسکلت و آثار زخم به‌جا مانده روی آن‪ ،‬شباهت زیادی به آنچه در افسانه‌ها از‬ ‫ریچارد سوم گفته م ی‌شود دارند‪ 10 .‬زخم روی اسکلت دیده م ی‌شود که هشت تای آنها‬ ‫روی جمجمه قرار دارد که تع دادی از آنها قطعا پس از مرگ به منظور تحقیر کردن وی بر‬ ‫بدنش وارد آمده‌اند‪ .‬وی همچنین به انحنای شدید ستون فق رات مبتال بوده که در تصویر‬ ‫اسکلت به خوبی مشخص است‪g .‬‬ ‫نمایش‬ ‫ديـــدار‬ ‫يادبود‬ ‫درگذشت آقای نویسنده در ‪ 92‬سالگی‬ ‫کتاب «مروری بر اندیشه‌های سیاسی ـ اجتماعی امام‌خمینی(ره)» را موسسه چاپ و نشر عروج‬ ‫به کوشش علی داستان ی‌بیرکی منتشر کرد‪ .‬این اثر آرا و اندیشه‌های بنیانگذار جمهوری اسالمی ای ران‬ ‫را در زمینه‌های گوناگون بازگو م ی‌کند‪ .‬این مجموعه شامل ‪ 12‬مقاله است که به قلم صاحب‌نظ ران‬ ‫حوزه و دانشگاه و آش��نا به آرا و اندیش��ه‌های امام‌خمینی(ره) به نگارش در‌آمده‌اند تا به نحوی آرا و‬ ‫اندیشه‌های امام را در حوزه‌های مختلف تبیین کنند‪ .‬بازخوانی مستمر اندیشه‌های امام‌خمینی(ره)‬ ‫در راستای مساله‌شناسی و موضوع‌شناسی جدید از مس��ائل جامعه و ارائه راه‌حل مناسب و پویا با‬ ‫استفاده از اندیشه‌های امام خمینی از دیگر انگیزه‌های تدوین این اثر است‪ .‬به‌عنوان مثال در مقاله‬ ‫«امام خمینی و‌ب ی‌اعتباری فلسفه؛ بررسی یک ادعا» نوشته «سیدحسن اسالمی»‪ ،‬نویسنده ضمن‬ ‫بررسی مکتب تفکیک و استفاده گزینشی مدعیان آن از آرا و اندیشه‌های امام خمینی(ره)‪ ،‬به دیدگاه‬ ‫کلی حضرت امام درباره فلسفه و معارف اسالمی پرداخته و آن را در پنج محور مطرح کرده است‪ .‬وی در‬ ‫این مسیر نتیجه م ی‌گیرد که حضرت امام در سراسر عمر خود شورمندانه از فلسفه و عرفان اسالمی‬ ‫دفاع کرده و با ظاهرگرایی تفکیکی‪ ،‬همدلی از خود نشان نداده و آمو‌زه‌های فلسفی اسالمی را بسط‬ ‫آموزه‌هایی م ی‌دانستند که در کتاب و سنت آمد‌ه است‪« .‬حقوق ش��هروندی و مبانی آن از دیدگاه‬ ‫امام خمینی(ره)»‪« ،‬راهبرد سیاس��ی امام‌خمینی(ره) در جذب جوانان و روشنفکران»‪« ،‬نهادگرایی‬ ‫سیاسی و ساختار شهروندی در آرمان‌خواهی دینی»‪« ،‬انقالب اسالمی و پس ت‌مدرنیته»‪« ،‬امنیت‬ ‫ملی از منظر امام خمین��ی(ره)» و «عوامل محرک جامعه و تاریخ در نگ��رش امام‌خمینی(ره)» از‬ ‫ب به‌شمار م ی‌آیند‪ .‬نخستین چاپ کتاب «مروری بر اندیشه‌های سیاسی ـ اجتماعی‬ ‫مقاالت این کتا ‌‬ ‫امام‌خمینی(ره)» را موسسه چاپ و نشر عروج با شمارگان یک‌هزار نسخه در ‪ 370‬صفحه و به بهای‬ ‫‪ 16‬هزار تومان منتشر و روانه بازار کتاب کرده است‪g .‬‬ ‫مثلث شماره‪163‬‬ ‫«شهی دان جاوید» به قلم مرضیه محمدزاده‌‪ ،‬اثری پژوهشی ‪ -‬تاریخی درباره شهدای نهضت‬ ‫امام حسین(ع) به همت نشر بصیرت روانه بازار کتاب شد‪« .‬شهی دان جاوید» به سرگذشت و منش‬ ‫شخصیتی اصحاب و یاران امام حسین(ع) در قیام عاشورا پرداخته است‪ .‬واقعه کربال به همان اندازه‬ ‫که از حیث ماهیت حماسی‪ ،‬حادثه‌ای ب ی‌نظیر است‪ ،‬از زاویه عاطفی‪ ،‬حزن‌انگیز و غمبار است‪ .‬در‬ ‫نگاه شیعه‪ ،‬کربال تنها یک واقعه تاریخی نیست‪ ،‬رویدادی ویژه با شأن و مرتبه الهی است‪ .‬این کتاب‬ ‫در دو فصل تنظیم شده است؛ فصل نخست با نام «نهضت امام حسین(ع)» در پنج بخش با بررسی‬ ‫مختصری از واقعه کربال آغاز م ی‌شود‪ .‬بخش‌های بعدی شامل کربال در آئینه آمار‪ ،‬منازل راه کاروان‬ ‫از مکه تا کربال‪ ،‬تقسیم‌بندی شهدای کربال باتوجه به تیره و قبیله و زیارتنامه‌های ناحیه مقدسه و‬ ‫رجبیه است‪ .‬فصل دوم به «شهدای نهضت امام حسین (ع)» اختصاص دارد‪ .‬در ابتدا فضایل شهدای‬ ‫کربال و سپس مختصری از زندگی حضرت اباعب داهلل‌الحسین (ع) آورده شده‪ ،‬سپس بررسی زندگی‬ ‫سایر شهدا آغاز م ی‌شود‪ .‬مولف‪ ،‬در تقسیم‌بندی شهدای نهضت‪ ،‬ابتدا شهدای قبل از واقعه عاشورا‬ ‫را بر مبنای تاریخ شهادت آنان معرفی کرده و سپس به بررسی شهدای روز عاشورا از شهدای حمله‬ ‫نخستین تا آخرین شهید روز عاشورا پرداخته است‪ .‬تع دادی از شهدا نیز در روز عاشورا پس از شهادت‬ ‫امام حسین(ع) به شهادت رسیده‌اند که نام آنها زینت‌بخش فصل پایانی است‪ .‬بررسی محل دفن‬ ‫شهدا و همچنین محل دفن سرهای مقدس آنان‪ ،‬بخش پایانی این فصل را تشکیل م ی‌دهد‪ .‬چاپ‬ ‫نخست کتاب «شهی دان جاوید» در ‪ 567‬صفحه و با شمارگان هزار نسخه و به بهای ‪ 220‬هزار ریال‬ ‫به بازار کتاب عرضه شده است‪g .‬‬ ‫مکتوب‬ ‫اندیشه‌های سیاسی ـ اجتماعی امام خمینی(ره)‬ ‫«ملی» در تاالر قشقایی‬ ‫نمایش «ملی» نوشته هنگامه مفید و به کارگردانی افسانه زمانی از روز ‪ 16‬بهمن در تاالر‬ ‫قش��قایی روی صحنه رفت‪« .‬ملی» به‌عنوان یکی از نمایش‌های برگزیده جش��نواره چهاردهم‬ ‫عروسکی‪ ،‬کاری از گروه تئاتر «آرین» و تلفیقی از نمایش عروسکی و زنده محسوب م ی‌شود‪ .‬در‬ ‫این نمایش وحید آقاپور‪ ،‬گلبرگ ابوترابیان‪ ،‬معصومه کاظمی‪ ،‬پریناز لطف‌اللهی‪ ،‬فرزین محدث‪،‬‬ ‫مهش��اد مخبری‪ ،‬مریم معینی و غزاله مرادی��ان به‌عنوان بازی‌دهنده و بازیگر با افس��انه زمانی‬ ‫همکاری م ی‌کنند‪ .‬رضا مهدی‌زاده ط راحی صحنه‪ ،‬محس��ن ایمانخانی و اکرم اصغری ط راحي‬ ‫عروسک‪ ،‬ماریا حاجیها ط راحي گریم و عبداهلل آتشانی وظیفه آهنگسازی نمایش «ملی» را به‬ ‫عهده دارند‪ .‬در خالصه نمایش «ملی» آمده اس��ت‪« :‬در عمارت اعیانی‪ ،‬مجلس عروس��ی برپا‬ ‫م ی‌شود و گروهی مطرب به جشن دعوت م ی‌شوند‌‪« .‬ملی» یکی از اعضای گروه درگیر یکی از‬ ‫نوکرهای اندرونی م ی‌شود و‪»...‬‬ ‫افس��انه زمانی – کارگردان نمایش – که دارای مدرک کارشناس��ی نمایش عروس��کی و‬ ‫کارشناس ی‌ارشد پژوهش هنر است‪ ،‬تاکنون نمایش‌های «چاله»‪« ،‬مضرات دخانیات»‪« ،‬حسن‬ ‫کچل»‪« ،‬سه بچه‌خوک»‪« ،‬وقتی نخودی غول م ی‌شود» و «دختران باغ‌های قالی» را روی صحنه‬ ‫برده است‪ .‬نمایش «ملی» تا پایان سال در تاالر قشقایی‪ ،‬از ساعت ‪ 19‬و به مدت زمان ‪ 6‌ 0‬دقیقه‬ ‫روی صحنه است‪g .‬‬ ‫‪79‬‬
‫نيمه پر يك ستاره‬ ‫قراردادی برای کودکان بی‌سرپرست‬ ‫ديـــدار‬ ‫در آخرین روز مهل��ت نقل و انتق��االت دیوید بکام به‬ ‫پاري‌سن‌ژرمن پیوس��ت تا آخرین معمای بزرگ ژانویه ‪2013‬‬ ‫هم حل شود‪ .‬قرارداد پنج ماهه بکام با پاریس ی‌ها را م ی‌توان‬ ‫خاص‌ترین قرارداد ماه ژانویه دانست‪ .‬پس از امضای قرارداد‬ ‫پنج ماهه دیوید بکام با پاري‌سن‌ژرمن‪ ،‬این‌ هافبک ‪37‬ساله‬ ‫مبلغ قرارداد خ��ود را به‌طور کامل به مرک��ز خیریه کودکان‬ ‫‌ب ی‌سرپرست بخشید‪ .‬س��تاره کهنه‌کار دنیای فوتبال بعد از‬ ‫امضای این قراداد گفت‪« :‬در مدت حضورم در پاري‌سن‌ژرمن‬ ‫هیچ پول��ی دریافت نخواه��م کرد و تصمی��م گرفتم مبلغ‬ ‫ق��راردادم را به یک مرک��ز خیریه کودکان‌ب ی‌سرپرس��ت در‬ ‫پاریس اختصاص دهم‪ ».‬در سال‌های اخیر بارها و بارها شاهد‬ ‫چنین اقدامات انسان‌دوس��تانه‌ای از سوی فوتبالیس ت‌های‬ ‫سرشناس بودیم‪ .‬به‌عنوان مثال چندی پیش کریس رونالدو‬ ‫با فروش کفش طالیش ب��ه کودکان غ��زه کمک چندین‬ ‫میلیون دالری کرد‪ .‬اریک کانتونا با به حراج گذاشتن اتومبیل‬ ‫خود توانس��ت مبلغ قابل توجهی را به یک موسسه خیریه‬ ‫پرداخت کند‪ .‬لیونل مس��ی هم موسس��ه‌ای را بنیان نهاده‬ ‫که وظیفه‌اش شناسایی کودکان با مشکل هورمون رشد در‬ ‫اسپانیا و آرژانتین و کمک به این کودکان است‪ .‬هر چند که‬ ‫ستارگان دنیای توپ در چند سال اخیر حضور بسیار پررنگی‬ ‫در کارهای خیریه داش��ته‌اند‪ ،‬اما هیچ ک��دام از آنها به اندازه‬ ‫مثلث شماره‪163‬‬ ‫يادبود‬ ‫دیوید بکام وقت و پول خود را ب��رای انجام چنین کارهایی‬ ‫صرف نکرده‌اند‪ .‬روزنامه بیلد آلمان با معرفی بکام به‌عنوان‬ ‫سفیر خیرخواه دنیای فوتبال به برخی از اقدامات این ستاره‬ ‫انگلیسی در خارج از مستطیل سبز اشاره کرده است‪.‬‬ ‫سال ‪ :1993‬بعد از امضای قرارداد با باشگاه منچستر‬ ‫یونایتد‪،‬دیوید بکام همکاری خود با یونیسف را آغاز کرد‪.‬در‬ ‫آن س��ال‌ها بکام در کارهای تبلیغاتی یونیس��ف حضوری‬ ‫فعال داشت‪.‬‬ ‫س�ال ‪ :1996‬اولین کمک نقدی بکام به حس��اب‬ ‫یونیسف واریز شد‪.‬ستاره فوتبال انگلیس در آن سال مبلغی‬ ‫بالغ بر ‪ 500‬هزار پوند ب رای توسعه ورزش فوتبال در مناطق‬ ‫محروم به یونیسف کمک کرد‪.‬‬ ‫سال ‪ :2002‬دیوید بکام با پرداخت ‪ 300‬هزار پوند به‬ ‫پلیس لندن ب رای مبارزه با درگیری‌های خیابانی و جمع‌آوری‬ ‫سالح‌های سرد کمک کرد‪.‬‬ ‫سال ‪ :2003‬بکام در ادامه ب رنامه‌های خود ب رای مبارزه‬ ‫با درگیری‌های خیابانی شهر لندن‪،‬کمپینی را تاسیس کرد‬ ‫که در آن جوانان انگلیسی م ی‌توانستند با آموزش مشاغل‬ ‫گوناگون پا به بازار کار بگذارند‪ .‬تاس��یس این کمپین در آن‬ ‫سال ب رای بکام بیش از ‪ 800‬هزار پوند آب خورد‪.‬‬ ‫س�ال ‪ :2005‬بکام به‌طور رس��مي به‌عنوان سفیر‬ ‫تاریخ روشنگری از‌کانت تا فوکو‬ ‫«درآمدی فلسفی ـ تاریخی به روش��نگری از کانت تا فوکو» عنوان کتابی است‬ ‫که به‌تازگی به قلم مالک شجاع ی‌جشوقانی و با مقدمه رضا داوری‌اردکانی منتشر شد‪.‬‬ ‫در این کتاب به زمینه تاریخی و مولفه‌های فکری روشنگری پرداخته شده و ضمن‬ ‫اشاره کوتاه به جریان‌های منتقد روش��نگری‪ ،‬زمینه ب رای ورود به بحث روشنگری نزد‬ ‫کانت و فوکو مهیا شده است‪ .‬در بخش دوم‪ ،‬با اش��اره به تنوع روشنگری اروپایی مثال‬ ‫در انگلیس‪ ،‬فرانسه و آلمان به روش��نگری آلمانی و جایگاه کانت در آن پرداخته‌ شده‬ ‫است‪ .‬بحث از اومانیس��م در نقدهای کانتی و مضامین رساله‌های دوران مابعد نقادی‬ ‫کانت و پرداختن به اهمیت مضامین رساله روشنگری از مهم‌ترین مباحث این بخش‬ ‫به حساب م ی‌آید‪ .‬بخش س��وم به خوانش فوکویی از رساله روشنگری اختصاص دارد‬ ‫و در آن از منابع فکری‪ ،‬روش‌شناسی فوکو و جستارهای سه‌گانه او در باب روشنگری‬ ‫کانت و مضامین مهم آن به تفصیل سخن گفته شده است‪ .‬رضا داوری‌اردکانی‪ ،‬رئیس‬ ‫فرهنگستان علوم و استاد فلسفه دانشگاه ته ران نیز مقدمه‌ای ب راي این کتاب نوشته‬ ‫است‪ .‬وی در بخش��ی از این مقدمه م ی‌گوید‪« :‬حقیقت این است که دکارت و کانت‪،‬‬ ‫مظاهر جهان جدیدند و چون پیشامد تاریخ را روشن‌تر و زودتر از دیگران در زبان یافته‌اند‪،‬‬ ‫آموزگار تجدد شده‌اند‪ .‬آنها مسئول پیش��امدهای تاریخ نیستند و بدی‌ها و خوب ی‌ها به‬ ‫آنها و به افالطون‪ ،‬ارسطو و حکیمان قدیم ربطی ندارد‪ ،‬پس بیابیم اگر اهل فلسفه‌ایم‬ ‫با همه فیلسوفان قدری مدارا کنیم و بکوش��یم که گفته‌های آنان را به جان دریابیم و‬ ‫اگر عیبی در کار آنان م ی‌بینیم آن را نشان دهیم و مخصوصا بکوشیم خود از آن عیب‬ ‫پرهیز کنیم‪ ».‬چاپ نخست کتاب «درآمدی فلسفی ـ تاریخی به روشنگری از کانت‬ ‫تا فوکو» با شمارگان هزار و ‪ 500‬نسخه در ‪ 210‬صفحه و به بهای ‪9‬هزار و ‪ 500‬تومان از‬ ‫سوی نشر علم منتشر شد‪g .‬‬ ‫‪80‬‬ ‫ميدان‬ ‫حسن نیت یونیسف معرفی ش��د تا به‌طور ویژه به توسعه‬ ‫ورزش در مناطق محروم کمک کند‪.‬‬ ‫سال ‪ :2006‬در آن س��ال دیوید بکام با پرداخت یک‬ ‫میلیون یورو خ��ود را به‌عنوان حام��ی‌اول و اصلی کمپین‬ ‫مبارزه با ای��دز معرفی ک��رد‪ .‬کمک‌های مالی این س��تاره‬ ‫سرشناس به کمپی ن‌های مبارزه با بیماری ایدز تاکنون از مرز‬ ‫پنج میلیون یورو عبور کرده است‪.‬‬ ‫سال ‪ :2007‬اقدامات بشردوستانه بکام باعث شد تا‬ ‫او در سال ‪ 2007‬میالدی به‌عنوان سخنگوی سازمان مبارزه‬ ‫با ماالریا انتخاب شود‪ .‬او ب رای ریشه‌کن کردن ماالریا در قاره‬ ‫آفریقا تاکنون حدود ‪ 600‬هزار پوند کمک نقدی کرده است‪.‬‬ ‫س�ال ‪ :2008‬دیوید بکام به حام ی‌اصلی پنج بنیاد‬ ‫خیریه در کشور آمریکا تبدیل شد‪ .‬او با کمک‌های نقدی و‬ ‫حضور در ب رنامه‌‌های تبلیغاتی کمک زیادی به این بنیادهای‬ ‫خیریه کرد‪.‬‬ ‫س�ال ‪ :2009‬خب��ری مبنی ب��ر حمای��ت یکی از‬ ‫سوپ راس��تارها از ‪ 20‬بیمار س��رطانی به تیتر یک بسیاری از‬ ‫روزنامه‌ها و مجالت تبدیل ش��د‪ .‬بعد از یک سال مشخص‬ ‫شد این بکام و همس��رش بوده‌اند که با پرداخت حدود یک‬ ‫میلیون دالر هزینه‌های درمانی این بیماران سرطاني را تقبل‬ ‫کرده‌اند‪g .‬‬ ‫انتقام و دلهره‬ ‫کاش نیازی به انتقام نبود‪ ،‬کاش آنجا که باید م ی‌بردیم‪ ،‬با برد به خانه باز‌م ی‌گشتیم تا امروز‬ ‫با وجود یک پیروزی شیرین و پرگل با‌زهم دلمان نگران نباشد‪ .‬تیم‌ملی ای ران در مرحله مقدماتی‬ ‫جام‌جهانی در بیروت یک بر صفر ب رابر لبنان شکس��ت‌خورده بود که سایت فیفا آن ناکام ی‌ را‬ ‫شکست تاریخی نامید اما این بار شرایط ب رای ما فرق کرد‪ ،‬مل ی‌پوشان ای ران با برد پرگل انتقام‬ ‫خوبی از شاگردان بوکر بگیرند‪.‬‬ ‫دیدار دو تیم ای ران و لبنان از سری مس��ابقات مقدماتی جام ملت‌های آسیا ‪ ۲۰۱۵‬استرالیا‪،‬‬ ‫با نتیجه ‪ 5‬بر صفر به س��ود ای ران به پایان رس��ید‪ .‬رضا قوچان نژاد در دقایق و ‪ 26‬و ‪ 62‬و جواد‬ ‫نکونام در دقایق ‪ 45+2‬و ‪ 60‬با دو ضربه پنالتی و در دقیقه ‪ 80‬با یک ش��وت س��رکش گل‌های‬ ‫ای ران را به ثمر رس��اندند‪ .‬هر دو خطای پنالتی روی اشکان دژاگه انجام شد‪ .‬تیم ملی ای ران بازی‬ ‫زیبا‪ ،‬هجومی‌و تماشاگر‌پسندی ارائه کرد‪ .‬مسابقه‌ای که با هت‌تریک جواد نکونام همراه شد‪.‬‬ ‫همه ای ران ی‌ها از دیدن این مسابقه لذت بردند‪ .‬نیش ی‌مورا‪ ،‬داور ژاپنی به پژمان منتظری از‬ ‫ای ران و نور منصور‪ ،‬بالل ش��یخ و عباس عطری از لبنان کارت زرد نشان داد‪ .‬داور نور منصور را‬ ‫در دقیقه ‪ 60‬از میدان اخ راج کرد‪ .‬این اولین بازی تیم‌ملی ای ران و لبنان در مرحله مقدماتی جام‬ ‫ملت‌های آسیا در سال ‪ 2015‬است‪ .‬مسابقاتی که در اس��ترالیا برگزار م ی‌شود‪ .‬ای ران با تیم‌های‬ ‫کویت‪ ،‬لبنان و تایلند همگروه اس��ت‪ .‬بازی بعدی ای ران مقابل کوی��ت در روز دوم فروردین ‪92‬‬ ‫برگزار م ی‌شود‪.‬‬ ‫کارلوس ک ی‌روش پس از بازی گفت‪« :‬بعد از باخت به ازبکستان تحت فشار رسانه‌ها بودیم‬ ‫و نم ی‌دانم چرا م ی‌گویید ما با استرس بازی کردیم‪ .‬بهتر است به جای طرح این مسائل بگوییم‬ ‫بازیکنان فوق‌العاده‌ای داریم که حتی تحت فشار هم خوب بازی م ی‌کنند‪ .‬بازیکنان امشب چهره‌‬ ‫واقعی فوتبال ای ران را نش��ان دادند که اگر از این موقعیت اس��تفاده کنیم آنها را در جام جهانی‬ ‫خواهید دید و شک نکنید‪g ».‬‬
‫_____‬ ‫قاب‬ ‫حرکت نمادین کاروان حضرت معصومه(س) در قم‬ ‫‪1‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪2‬‬ ‫تقدیر از مجید مجیدی‪ ،‬کارگردان فیلم در حال ساخت محمد (ص)‬ ‫آزمون کارشناسی ارشد سال ‪92‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪4‬‬ ‫لحظه ورود توفان شن به یزد‬ ‫ديـــدار‬ ‫مثلث شماره‪163‬‬ ‫رونمایی از کتاب سال سی‬ ‫‪5‬‬ ‫‪6‬‬ ‫رونمایی از تانک ذوالفقار و صمصام‬ ‫اختتامیهمسابقهطراحیمقبرهشمستبریزی‬ ‫‪7‬‬ ‫‪8‬‬ ‫نمایشگاهصنایعدستیعشایرسراسرکشور‬ ‫‪81‬‬
‫بازا ر‬ ‫كوتاه از اقتصاد مثلث شماره ‪163‬‬ ‫در مراسمی‌با حضور عضو هیات عامل صندوق توسعه‬ ‫ملی نخس��تین قرارداد عاملیت بین صندوق توس��عه ملی‬ ‫و بانک انصار منعقد ش��د‪ .‬به‌گزارش رواب��ط عمومی بانک‬ ‫انصار‪ ،‬نخس��تین قرارداد عاملیت فی‌مابین صندوق توسعه‬ ‫ملی و بانک انصار‪ ،‬ب��ا حضور آیت‌ال��ه ابراهیمی‌در محل‬ ‫صندوق منعقد شد و طی آن مقرر ش��د جذب ‪ 500‬میلیون‬ ‫دالر از منابع ارزی صندوق توسط این بانک صورت گیرد‪.‬‬ ‫آیت‌اله ابراهیمی‪ ،‬مدیرعامل بانک انصار در نشست انعقاد‬ ‫این قرارداد با تبریک یوم‌اهلل دهه فجر انقالب اس�لامی و‬ ‫قدردانی از اعتماد صندوق توس��عه ملی به این بانک‪ ،‬ابراز‬ ‫امیدواری کرد که این قرارداد باب همکاری مناس��بی بین‬ ‫بانک انصار و صندوق توس��عه ملی باشد‪ .‬مدیرعامل بانک‬ ‫انص��ار گفت‪ « :‬حس��ب تکلیف ش��رعی‌مان در حوزه‌های‬ ‫اقتصادی و خدمت‌رس��انی به مردم آمادگی داریم به‌عنوان‬ ‫بانک‌عامل صندوق توس��عه ملی‪ ،‬ماموری��ت خود را طبق‬ ‫مقررات و قوانی��ن انجام دهی��م و امیدواری��م منابعی که‬ ‫اختص��اص پیدا کرده در ج��ای خود و با مدیریت ریس��ک‬ ‫مناسب به مصرف برس��د و گزارش آن را به صندوق ارائه‬ ‫دهیم‪ ».‬بر‌اساس این گزارش‪ ،‬همچنین محمدرضا نظری‪،‬‬ ‫عضو هیات عامل و معاون قراردادهای عاملیت و اعتبارات‬ ‫نخستین قرارداد‬ ‫عاملیت صندوق‬ ‫توسعه ملی و‬ ‫بانک انصار‬ ‫منعقد شد‬ ‫صندوق توس��عه ملی طی س��خنانی با تبریک یوم‌اهلل دهه‬ ‫فجر انقالب اسالمی‪ ،‬گفت‪« :‬این قرارداد عاملیت به مبلغ‬ ‫‪ 500‬میلیون دالر منعقد می‌ش��ود و امیدواریم بانک انصار‬ ‫بتواند در س��ریعترین زمان ممکن این منابع را جذب کند‪.‬‬ ‫در صورت جذب سریع این منابع‪ ،‬می‌توانیم منابع بیشتری‬ ‫در اختیار بانک انصار قرار دهیم تا بتواند س��هم بیشتری در‬ ‫پیشرفت و آبادانی کشور ایفا کند‪».‬‬ ‫تجلیل از بانک انصار در زمینه اقتصاد مقاومتی‬ ‫لوح س��پاس روابط عمومی فع��ال در زمینه اقتصاد‬ ‫مقاومتی به بانک انصار اهدا ش��د‪ .‬در اولین سمینار بررسی‬ ‫نقش ارتباطات‪ ،‬رسانه و روابط عمومی در اقتصاد مقاومتی‬ ‫که در مرکز همایش‌های بین‌المللی صداوسیما برگزار شد از‬ ‫بانک انصار در زمینه اقتصاد مقاومتی با اعطای لوح سپاس‬ ‫تجلیل به عمل آم��د‪ .‬همچنین در آیین اختتامیه س��مینار‬ ‫مذکور‪ ،‬لوح سپاس مسئولیت اجتماعی و نقش‌آفرینی بانک‬ ‫انصار در رویدادهای علمی‪ ،‬ارزشی‪ ،‬فرهنگی و اجتماعی به‬ ‫س��ید‌حمید خالقی‪ ،‬مدیرکل بازاریابی و تبلیغات این بانک‬ ‫اعطا گردید‪ .‬گفتنی اس��ت‪ ،‬اولین س��مینار بررس��ی نقش‬ ‫ارتباطات‪ ،‬رس��انه و روابط عمومی در اقتص��اد مقاومتی به‬ ‫موضوع ظرفیت‌های ارتباطی و روابط عمومی برای مواجهه‬ ‫با تحریم‌های اقتصادی پرداخت و طی آن برخی از اساتید‬ ‫مقاالت خود را در این زمینه ارائه کردند‪.‬‬ ‫تجلیل از بان�ک انصار در همای�ش بانکداری‬ ‫الکترونیک‬ ‫در دومین همایش بانکداری الکترونیک و نظام‌های‬ ‫پرداخ��ت از بانک انص��ار تجلیل ش��د‪ .‬در دومین همایش‬ ‫بانکداری الکترونیک و نظام‌ه��ای پرداخت از این بانک به‬ ‫جهت مش��ارکت در برگزاری همای��ش و‌ترویج جنبه‌های‬ ‫فرهنگی‪ -‬اجتماعی و اقتصادی بانکداری الکترونیک تقدیر‬ ‫شد‪ .‬بر‌اساس این گزارش‪ ،‬همچنین کارشناسان بانک انصار‬ ‫با حض��ور در غرفه این بانک در نمایش��گاه جانبی همایش‬ ‫مذکور‪ ،‬آخرین دستاوردهای بانک انصار در حوزه خدمات و‬ ‫ابزارهای جدید پرداخت الکترونیک را به بازدیدکنندگان و‬ ‫عالقه مندان معرفی کردند‪.‬شایان ذکر است‪ ،‬دومین همایش‬ ‫بانکداری الکترونیک و نظام‌های پرداخت توسط پژوهشکده‬ ‫پولی و بانکی بان��ک مرکزی جمهوری اس�لامی ایران و‬ ‫با حضور فع��االن عرصه بانک��داری در مرکز همایش‌های‬ ‫بین‌المللی صدا و سیما برگزار شد‪g .‬‬ ‫زارعیان مطرح کرد‬ ‫اپراتورها کاربرد فناوری موبایل را توسعه دهند‬ ‫مدی��رکل روابط‌عمومی ش��رکت مخاب��رات ایران‬ ‫با بی��ان اینکه اپراتوره��ای تلفن همراه نق��ش کلیدی در‬ ‫توس��عه کاربردی فناوری همراه در جامع��ه دارند‪ ،‬گفت‪:‬‬ ‫«باید س��عی ش��ود هرچه بیش��تر کاربرده��ای ارتباطات‬ ‫همراه در س��طح جامعه گس��ترش یابد‪ ».‬داوود زارعیان با‬ ‫بیان اینکه ام��روزه تلفن همراه به یک ش��اخص کارآمد و‬ ‫‪82‬‬ ‫ابزاری ارتباطی برای جامعه تبدیل شده است‪ ،‬افزود‪« :‬در‬ ‫شرایط حاضر همه جوامع از این وسیله ارتباطی در مراحل‬ ‫مختلف زندگی اس��تفاده می‌کنند‪ ».‬وی گفت‪« :‬خدمات و‬ ‫سرویس‌های بانکداری‪ ،‬آموزش‪ ،‬تجارت‪ ،‬سالمت و سایر‬ ‫حوزه‌های فعال در جامعه از طریق بستر شبکه تلفن همراه‬ ‫و گوشی موبایل ارائه می‌شود تا جایی که امروز شاهد رونق‬ ‫موبایل بانکینگ‪ ،‬دولت همراه‪ ،‬تج��ارت همراه و غیره در‬ ‫جوامع هس��تیم‪ ».‬وی با تاکید بر نقش کلیدی اپراتورهای‬ ‫تلفن‌همراه برای توسعه کاربردی فناوری موبایل در جامعه‬ ‫گفت‪« :‬برگزاری همایش‌ها‪ ،‬کنگره‌ها و رویدادهایی در این‬ ‫زمینه باعث می‌شود افراد با مجموعه کارکردهای علمی‪،‬‬ ‫فنی و اجتماعی موبایل و جنبه‌ه��ای مختلف ارتباطی آن‬ ‫بیشتر آشنا ش��وند‪ ».‬زارعیان با اش��اره به حمایت شرکت‬ ‫مخابرات از برگ��زاری کنگره موبایل و با بی��ان اینکه باید‬ ‫سعی ش��ود هرچه بیش��تر کاربردهای ارتباطات همراه در‬ ‫جامعه گسترش یابد‪ ،‬افزود‪« :‬در این راستا اپراتورهای تلفن‬ ‫همراه نیز نق��ش کلیدی در برگزاری ای��ن کنگره خواهند‬ ‫داشت و برپایی این‌گونه رویدادها برای اپراتورهای موبایل‬ ‫تاثیری دومنظوره دارد‪ ».‬وی اف��زود‪« :‬از طرفی اپراتورها‬ ‫با صرف کمترین س��اعت برای حض��ور در کنگره‪ ،‬ضمن‬ ‫معرفی دس��تاوردها و توانمندی‌های خود‪ ،‬استفاده علمی‌‬ ‫و همچنین به��ره تبلیغ��ی الزم را از آن می‌برند‪ .‬به همین‬ ‫دلیل ب��ا اس��تراتژی هوش��مندانه و کاربرمح��ور‪ ،‬معموال‬ ‫اپراتوره��ا حمایت‌های خوب��ی از این کنگره‌ه��ا به عمل‬ ‫می‌آورند‪ ».‬گفتنی اس��ت؛ کنگره موبایل ای��ران با هدف‬ ‫معرفی آخرین دستاوردهای علمی‌ و فناوری این حوزه در‬ ‫کشور ‪ 29‬بهمن‌ماه تا دوم اسفندماه امسال در محل دائمی‬ ‫‌نمایشگاه‌های بین‌المللی تهران برگزار می‌شود‪g .‬‬
‫رئیس اداره کل روابط عمومی‬ ‫بانک مهر اقتصاد‪:‬‬ ‫نگاه ما‬ ‫به مشتریان‬ ‫انسان‌محور و‬ ‫اصالت‌گراست‬ ‫بانک صادرات ایران از تحریم اتحادیه اروپا خارج شد‬ ‫پس از اعمال تحریم‌ه��ای اتحادیه اروپایی علیه بانک صادرات ای��ران‪ ،‬این بانک با انجام‬ ‫پیگیری‌های حقوقی و رای دادگاه از ليست تحریم‌ها خارج شد‪ .‬به گزارش روابط عمومی بانک‬ ‫صادرات ایران‪ ،‬با انجام فعالیت‌های حقوقی و پیگیری‌های مستمر ‪ ،‬بانک صادرات ایران از فهرست‬ ‫نهادها و شرکت‌های تحریم شده خارج شد‪.‬بر این اساس‪ ،‬دادگاه اروپایی درخواست بانک صادرات‬ ‫مبنی‌بر ابطال تصمیمات اتحادیه اروپا در خصوص تحریم بانک را پذیرفت و رای صادر کرد‪.‬الزم‬ ‫به ذکر است؛ لغو تحریم‌ها بیانگر حقانیت بانک در انجام فعالیت‌ها بوده و این امر می‌تواند ضمن‬ ‫تقویت جایگاه بانک در عرصه‌های داخلی و بین‌المللی تاثیر بسزایی در افزایش روند سودآوری داشته‬ ‫باشد‪ .‬پیش از این بانک‌های ملت و سینا از فهرست تحریم‌های اتحادیه اروپا خارج شده بودند‪g.‬‬ ‫واحدهای سیار بانک سامان راه‌اندازی شد‬ ‫برای نخستین‌بار در کشور‪ ،‬واحدهای سیار بانک سامان برای ارائه خدمات بانکی در محل‌های‬ ‫موردنیاز مشتریان راه اندازی شد‪ .‬در واحدهای سیار بانک سامان‪ ،‬با استقرار متصدی بانکی ویژه‪،‬‬ ‫تمام خدمات بانکی ریالی همچون افتتاح حساب‪ ،‬خدمات وصول چک (کلرینگ)‪ ،‬صدور آنی‌کارت‬ ‫و غیره همانند یک واحد عادی بانک به مشتری ارائه می‌شود‪ .‬این واحدها همچنین به دستگاه‌های‬ ‫خودپرداز بانکی نیز مجهز هستند‪ .‬بر‌اساس این گزارش‪ ،‬با راه‌اندازی این واحدهای سیار‪ ،‬دسترسی‬ ‫هموطنان به خدمات بانک سامان در خارج از شعب بانک میسر می‌شود‪g.‬‬ ‫كوتاه از اقتصاد مثلث شماره ‪163‬‬ ‫در آس��تانه والدت حضرت خاتم االنبی��ا(ص) و امام‬ ‫جعفر صادق(ع) همایش ش��رکای مان��دگار با حضور بیش‬ ‫از‪ 400‬نفر از مشتریان و مسئوالن استانی با شعار تجلیل از‬ ‫سرمایه‌گذار ایرانی در حمایت از تولید داخلی برگزار شد‪ .‬به‬ ‫گزارش روابط عمومی بانک مهر اقتصاد اس��تان مازندران‪،‬‬ ‫ابراهیم صفرلکی‪ -‬مدیرکل روابط عمومی ‪ -‬در این مراسم‬ ‫با اعالم اینکه به‌زودی پذیره‌نویسی ‪51‬درصد از سهام بانک‬ ‫انجام می‌شود‪ ،‬گفت‪« :‬این بانک از هیچ گونه منابع دولتی‬ ‫برخوردار نیست و از محل سپرده‌گذاری مشتریان بالغ بر پنج‬ ‫درصد نقدینگی کشور را در اختیار دارد که این نشان از اعتماد‬ ‫باالی مردم به مجموعه مهر اس��ت و پیش‌بینی می‌شود با‬ ‫ادامه روند کنونی در پنج سال آینده در میان پنج بانک برتر‬ ‫کش��ور قرار گیرد‪ ».‬وی حجم‌ تراکنش‌های بانک را بالغ بر‬ ‫‪ 88‬هزار میلیارد ریال اعالم کرد و یادآور ش��د‪« :‬بانک مهر‬ ‫اقتصاد به منظور توسعه اقتصادی کشور تاکنون بالغ بر ‪26‬‬ ‫هزار میلیارد تومان به هموطنان و کارآفرینان تس��هیالت‬ ‫ارائه کرده اس��ت‪ ».‬صفرلکی تحقق بانکداری اس�لامی را‬ ‫یکی از اولویت‌ها و دغدغه‌های اصل��ی بانک مهر اقتصاد‬ ‫عنوان کرد و افزود‪« :‬اجرای بانکداری بدون ربا در مجموعه‬ ‫مهر تنها یک ادعا نیست‪ ،‬چرا که بازنگری تمامی‌ قراردادها‬ ‫و انطباق آنها با ش��رع مقدس‪ ،‬آموزش بی��ش از ‪ 300‬هزار‬ ‫نفر س��اعت احکام فقهی بانکداری بدون ربا به همکاران‪،‬‬ ‫راه‌اندازی اداره بانکداری اس�لامی و پرداخت مابه‌التفاوت‬ ‫س��ود قطعی و علی‌الحس��اب از جمله اقدامات عملی این‬ ‫بانک در استقرار بانکداری اس�لامی به‌شمار می‌رود‪ ».‬وی‬ ‫تاییدیه مراج��ع در خصوص فعالیت‌ه��ای اقتصادی بانک‬ ‫را ضامن فعالیت‌های ش��رعی این بنگاه اقتصادی دانست‬ ‫و ادام��ه داد‪« :‬در بانک��داری اس�لامی‪50‬درصد از اجرای‬ ‫فعالیت‌ها در حیطه اختیار بانک اس��ت و مابق��ی آن باید از‬ ‫سوی مشتریان و س��پرده‌گذاران رعایت شود‪ ».‬صفرلکی‬ ‫از تشکیل باشگاه مش��تریان در بانک مهر اقتصاد خبرداد و‬ ‫گفت‪« :‬بنا داریم در این باشگاه با همکاری سپرده‌گذاران به‬ ‫تشخیص نیاز مشتریان بپردازیم‪ ،‬چرا که نگاه ما به مشتری‬ ‫از نوع غربی و ابزاری نیس��ت بلکه نگرش��ی انسان محور‬ ‫و اصالت‌گراس��ت و معتقدیم آنها ولی‌نعمتان ما محس��وب‬ ‫می‌شوند‪ ».‬مدیرکل روابط‌عمومی بانک مهر اقتصاد با اشاره‬ ‫به خدمات و محصوالت نوین بانکی مجموعه مهر‪ ،‬اظهار‬ ‫داشت‪« :‬با اصالح دستورالعمل تضامین اقدام مهمی‌برای‬ ‫تسهیل و روانسازی پرداخت تسهیالت و به تبع آن افزایش‬ ‫سطح رضایتمندی مشتریان در مجموعه مهر صورت گرفته‬ ‫است‪ ».‬رضا عس��گری‪ ،‬مدیرکل شعب استان مازندران نیز‬ ‫در ادامه با بیان اینکه روش بانکداری در بانک مهر اقتصاد‪،‬‬ ‫اس�لامی و منطبق با موازین ش��رعی اس��ت‪ ،‬اظهار کرد‪:‬‬ ‫«ارائه خدمات متنوع بانکداری اس�لامی به سپرده‌گذاران‬ ‫از رس��الت‌های اصلی این بانک اس��ت و راه‌اندازی باشگاه‬ ‫مشتریان به منظور تعامل بیشتر با سپرده‌گذاران و نیازسنجی‬ ‫آنان صورت گرفته است‪ ».‬عس��گری با اعالم اینکه بانک‬ ‫مهر اقتصاد مش��تری‌مداری‪ ،‬اخالق‌گرای��ی و دین‌مداری‬ ‫را اصولی ب��رای تحقق بانکداری اس�لامی می‌داند‪ ،‬افزود‪:‬‬ ‫«در بانکداری اس�لامی بانک به‌عنوان وکیل‌س��پرده‌گذار‬ ‫مکلف است پول مشتری را در چرخه اقتصادی قرار دهد و‬ ‫به عبارتی‪ ،‬بانک به‌دنبال سود ذی‌نفعان در چرخه اقتصادی‬ ‫است‪ ».‬وی سهم سود قطعی سپرده‌گذاران استان مازندران‬ ‫را در س��ال گذش��ته ‪ 13‬میلیارد تومان عنوان کرد و گفت‪:‬‬ ‫«بانک عالوه بر پرداخت سود علی‌الحساب ماهانه سپرده‬ ‫به س��پرده‌گذاران خود در پایان هر س��ال نیز مابه‌التفاوت‬ ‫س��ود قطعی و علی‌الحساب را محاس��به و به آنها پرداخت‬ ‫می‌نماید‪ ».‬عس��گری با اع�لام اینکه اس��تان مازندران با‬ ‫‪ 42‬شعبه‪ 293 ،‬کارمند و ‪ 670‬هزار س��پرده‌گذار ‪ 25‬درصد‬ ‫مردم استان را به‌عنوان سپرده‌گذار جذب کرده است‪ ،‬افزود‪:‬‬ ‫«بیش از ‪ 10‬درصد از سهم منابع بانکی مازندران در اختیار‬ ‫بانک مهر اقتصاد است و از این حیث رتبه چهارم را در بین‬ ‫بانک‌های استان داراس��ت و میانگین سپرده و منابع استان‬ ‫نسبت به تعداد شعب‪ ،‬س ‌هو‌نیم برابر میانگین دیگر بانک‌های‬ ‫مازندران است‪ ».‬بر‌اساس این گزارش؛ در همایش تجلیل‬ ‫از مش��تریان کلیدی بانک مهر اقتصاد استان مازندران دو‬ ‫نفر از س��پرده‌گذاران به نمایندگی از سایر مشتریان به ایراد‬ ‫سخنرانی پرداختند و در پایان با اهداي لوح یادبود و جوایزی‬ ‫از آنان تقدیر به‌عمل آمد‪g.‬‬ ‫ضیاء‌الملکی اعالم کرد‬ ‫پیش‌فروش سکه به مهار نقدینگی کمک می‌کند‬ ‫یک کارشناس بانکی گفت‪« :‬پیش‌فروش س��که به کنترل حجم باالی نقدینگی کشور‬ ‫و کاهش تورم کمک می‌کند‪ ».‬فرید ضیاء‌الملکی‪ ،‬کارش��ناس بانکی در خصوص اعالم بانک‬ ‫مرکزی مبنی‌بر دور جدید پیش‌فروش سکه قبل از پایان سال و تاثیر آن گفت‪« :‬حجم نقدینگی‬ ‫در سطح جامعه از سال گذشته بیشتر است‪ ،‬بنابراین پیش‌فروش سکه می‌تواند تا حدی از حجم‬ ‫نقدینگی بکاهد و به تبع آن تورم هم کاهش می‌یابد‪ ،‬چرا که یکی از دالیل افزایش تورم افزایش‬ ‫نقدینگی در سطح جامعه است‪ ».‬وی در خصوص اینکه برخی کارشناسان معتقدند پیش‌فروش‬ ‫ی ترجیح دارد به‬ ‫سکه چوب حراج به دارایی‌های مملکت است‪ ،‬اظهار داشت‪« :‬جمع‌آوری نقدینگ ‌‬ ‫اینکه بخشی از ذخایر طالی کشور به مردم واگذار شود‪ ،‬بنابراین زیان پیش‌فروش سکه را کمتر از‬ ‫ی آن برآورد کرده و حتما با علم به این موضوع تصمیم‬ ‫وجود نقدینگی در سطح جامعه و آثار تورم ‌‬ ‫به انجام چنین کاری گرفته‌اند‪ ».‬این کارشناس اقتصادی در مورد اینکه آیا هدف دولت جمع‌آوری‬ ‫نقدینگی برای تامین و پرداخت حقوق و دس��تمزد کارکنان دولت در پایان س��ال است‪ ،‬اظهار‬ ‫داشت‪« :‬خیر‪ ،‬این موضوع به دولت ارتباطی ندارد‪ ،‬بودجه دولت از جای دیگري تامین می‌شود‪».‬‬ ‫ضیاء‌الملکی در پاسخ به اینکه برخی معتقدند هدف پیش‌فروش تامین کسری بودجه دولت است‪،‬‬ ‫گفت‪« :‬بانک مرکزی مسئول جمع‌آوری بودجه دولت نیست تا با جمع‌آوری نقدینگی بودجه و‬ ‫هزینه‌های دولت را تامین کند‪ ،‬بلکه بانک مرکزی مسئول سیاست‌های پولی کشور‪ ،‬یعنی انتشار‬ ‫اوراق مشارکت‪ ،‬کنترل نقدینگی و مهار تورم است‪g ».‬‬ ‫‪83‬‬
‫مدیرعامل سایپا خبر داد‬ ‫افزایش تولید و عرضه خودرو‬ ‫مهندس نجم‌الدین خبرداد‬ ‫مدیرعامل گروه خودروس��ازی سایپا‬ ‫از افزایش تولید و عرضه محصوالت گروه‬ ‫خودروسازی سایپا به منظور تعادل در عرضه‬ ‫و تقاضا در بازار خودرو خبر داد‪ .‬با اتخاذ این‬ ‫تصمیم نیاز بازار خودرو تا پایان سال‪ 91‬تامین‬ ‫و در کنار آن قیمت خودروه��ا در این مدت‬ ‫با تثبیت مطلوب نس��بت به گذشته همراه‬ ‫خواهد شد‪ .‬س��عید مدنی‪ ،‬با بیان این مطلب‬ ‫گفت‪« :‬با برنامه‌ریزی‌های انجام شده‪ ،‬گروه‬ ‫خودروسازی سایپا پس از تثبیت تولید در ماه‌های گذشته در دی ماه سال جاری با رشد ‪ 25‬درصدی‬ ‫تولید همراه شد‪ ».‬وی ادامه داد‪« :‬با سیاست گذاری‌های سایپا روند رو به رشد تولید در ماه‌های آخر‬ ‫سال ادامه خواهد داشت و این موضوع تاثیر مطلوبی بر عرضه خودروهای این گروه و تامین بیش‬ ‫از پیش نیاز مشتریان در بازار خواهد شد‪ ».‬مدیرعامل گروه خودروسازی سایپا ابراز امیدواری کرد‬ ‫که با اتخاذ این تصمیم نیاز بازار خودرو تا پایان سال‪ 91‬تامین و در کنار آن قیمت خودروها در این‬ ‫مدت با تثبیت مطلوب نسبت به گذشته همراه خواهد شد‪ .‬مدنی خاطرنشان کرد‪« :‬سیاست‌های‬ ‫تولیدی گروه خودروسازی سایپا در ایجاد تعادل در عرضه و تقاضا گام موثری در سامان بخشیدن‬ ‫به معامالت خودرو و جلوگیری از افزایش کاذب قیمت خودروها در بازار خواهد شد و مطمئنا تدوام‬ ‫این امر در نهایت به سود مصرف‌‌کننده و تولیدکننده خواهد بود‪g».‬‬ ‫عرضه موتور توربو شارژ به مشتریان‬ ‫موتورتوربوشارژ به صورت آپشن روی‬ ‫محصوالت ایران‌خودرو نصب خواهد شد و‬ ‫عالقه‌مندان به خودروی پرتوان می‌توانند‬ ‫از طریق آپکواین محصول را سفارش دهند‪.‬‬ ‫مهندس جواد نجم‌الدین‪ ،‬مدیرعامل گروه‬ ‫صنعتی ایران خ��ودرو با بی��ان این مطلب‬ ‫گفت‪ «:‬آزمون‌های صحه‌گذاری این موتور‬ ‫به پایان رسیده و در حال انجام کالیبراسیون‬ ‫نهایی است‪ .‬آزمون‌های دوام ‪ 400‬و ‪500‬‬ ‫ساعت قطعات توربو شارژ آن هم تا یک هفته دیگر شروع می‌شود‪ ».‬وی افزود‪« :‬آزمون‌های‬ ‫صحهگذاری موتور توربوشارژ‌ای‪ .‬اف‪ 7 .‬در آلمان انجام شده و باتوجه به تغییرات شکل ناک‬ ‫و پیستون‪ ،‬منبع تامین این قطعات عوض ش��د‪ ».‬مهندس نجم الدین‪ ،‬میزان سرمایه‌گذاری‬ ‫الزم برای به تولید رس��اندن این محصول را پنج تا ش��ش میلیارد تومان عنوان کرد و گفت‪:‬‬ ‫«موتور توربوشارژ ای‌اف ‪ 7‬در اختیار آپکو قرار می‌گیرد و به‌عنوان آپشن روی خودروها نصب‬ ‫می‌ش��ود‪ ».‬مدیرعامل گروه صنعتی ایران‌خودرو اظهار داشت‪« :‬این نوع خودروها به صورت‬ ‫آزاد قیمت‌‌گذاری می‌شود و تا پایان امسال ‪ 50‬تا ‪ 100‬دستگاه خودرو با این موتور به مشتریان‬ ‫عرضه خواهد شد و مسئولیت تامین و تدارک کل قطعات مربوط به این خودروها بر‌عهده ایپکو‬ ‫و آپکو خواهد بود‪g».‬‬ ‫نگاه در قیمت‌گذاری بلیت قطارها؛‬ ‫توان اقتصادی مردم یا تبعیض بین شرکت‌ها؟!‬ ‫كوتاه از اقتصاد مثلث شماره ‪163‬‬ ‫مهدی ایمانی‪/‬کارشناس حمل ونقل‬ ‫چندی پیش در حاش��یه برگزاری سومین نمایشگاه‬ ‫بزرگ راه و شهرس��ازی‪ ،‬مس��ئوالن بخش‌های مختلف‬ ‫حمل‌و‌نقل و مسکن روبه‌روی خبرنگاران نشسته و ضمن‬ ‫ارائه گزارش‌های مربوط به سازمان متبوع خود به سوالت‬ ‫خبرن��گاران در حوزه‌های مختلف پاس��خ دادند‪ .‬از جمله‬ ‫مسئوالنی که در این نشس��ت حاضر شده و به سئواالت‬ ‫خبرن��گاران پاس��خ داد مدیرعام��ل ش��رکت قطارهای‬ ‫مس��افری رجاء بود که نس��بت به عدم توجه کافی برای‬ ‫همسان‌سازی بهای بلیت قطارهای مسافری رجاء نسبت‬ ‫به سایر شرکت‌های خصوصی سخن گفت و در این بین‬ ‫مقایس��ه‌ای هم در خصوص بهای بلیت قطارها ارائه داد‪.‬‬ ‫در بین سخنان مدیرعامل رجاء نکات حائز‌اهمیتی‬ ‫وجود داش��ت که از آن جمله می‌توان به ‪ 52‬درصد پایین‬ ‫بودن قیمت تمام شده فعلی بلیت‌های این شرکت بدون‬ ‫درنظر گرفتن س��ود در مقایس��ه با نرخ تمام‌ش��ده اشاره‬ ‫کرد‪ .‬مدیرعامل ش��رکت رجاء در س��خنان خود به س��ه‬ ‫دسته بلیت در قطارهای رجاء اشاره داشت و اینکه برخی‬ ‫بلیت‌ها نر خ‌ش��ان تا پیش از افزایش اخیر ش��رکت‌های‬ ‫دیگر‪ 15 ،‬درصد اختالف داشت که هم‌اکنون این فاصله‬ ‫بیشتر شده اس��ت‪ .‬در دس��ته‌بندی‌های بلیت مورد توجه‬ ‫‪84‬‬ ‫مدیرعامل رجاء از بلیت‌هایی نام برده ش��د که از س��ال‬ ‫‪ 83‬تا بهمن س��ال گذش��ته افزایش قیمتی نداش��ته‌اند و‬ ‫ضریب اشغال آنها محدود اس��ت‪ .‬بر همین اساس دسته‬ ‫س��وم‪ ،‬بلیت‌های مورد اش��اره قرار گرفتند که نرخ آنها با‬ ‫نرخ تمام‌ش��ده از ‪ 300‬تا ‪ 400‬درصد فاصله دارد‪.‬حال با‬ ‫مروری بر س��خنان مس��ئوالن وزارت راه و شهرسازی‬ ‫همچنین راه‌آهن ج‪.‬ا‪.‬ا در رسانه‌ها (وزیر راه و شهرسازی‬ ‫در خبرگزاری ف��ارس م��ورخ ‪ – 91/08/02‬مدیرعامل‬ ‫راه‌آهن ج‪.‬ا‪.‬ا در خبرگزاری فارس مورخ ‪ 91/08/05‬و‪)...‬‬ ‫که همواره بر قیمت‌گ��ذاری بلیت‌ها بر‌اس��اس وضعیت‬ ‫اقتصادی و توان مردم تاکید داشته و دارند و مقایسه آن با‬ ‫قیمت‌گذاری‌ها در این صنعت طی سال اخیر می‌پردازیم‪.‬‬ ‫طی سال جاری ش��اهد افزایش قیمت در کل قطارهای‬ ‫مسافری کشور بودیم؛ دو مرحله در قطارهای خصوصی‬ ‫که بیشتر ش��رکت‌ها دو بار نرخ‌های بلیت‌شان تغییر کرد‬ ‫و به مفهومی‌فاصله‌ش��ان تا قیمت تمام ش��ده کمتر شد‪.‬‬ ‫اما در مجموع‌ دو مرحله افزایش قیم��ت بلیت قطارهای‬ ‫رجاء تنها بخش��ی از قطارهای این شرکت و تنها یک بار‬ ‫افزایش قیمت داش��تند ک��ه البته ج��زو قطارهایی بودند‬ ‫که این افزایش‌های ناچیز تاثی��ری در جبران زیان‌های‬ ‫شرکت رجاء نداشت‪.‬‬ ‫حال باید بررس��ی کرد کدام قطاره��ای رجاء باید‬ ‫قیمت‌هایشان نس��بت به سایر ش��رکت‌ها حالت رقابتی‬ ‫پیدا می‌کرد که با قیمت‌گذاری‌ها از س��وی راه‌آهن ج‪.‬ا‪.‬ا‬ ‫این م��ورد اعمال نش��د‪ .‬به‌عنوان مثال در محور مش��هد‬ ‫قطارهای ویژه غزال و نور مربوط به برخی از ‪ 9‬ش��رکت‌‬ ‫خصوصی فع��ال در حمل‌و نق��ل ریلی مس��افری بوده و‬ ‫قطارهای س��بز و س��یمرغ جزو قطارهای رجاء است که‬ ‫به نس��بت کالس در یک س��طح و جزو قطارهای ویژه‬ ‫محس��وبمی‌ش��وند‪.‬‬ ‫اما اختالف قیمت‌های ‪ 450‬هزار ریالی و ‪ 510‬هزار‬ ‫ریالی در یک مسیر برای قطارهای غزال و نور در مقایسه‬ ‫قیمت ‪ 310‬هزار ریالی برای قطارهای س��بز و س��یمرغ‬ ‫بیانگر تبعیض در قیمت‌گذاری‌هاس��ت‪ .‬اما در مقایسه‌ای‬ ‫دیگر کافی اس��ت به‌عن��وان نمونه در به��ای بلیت قطار‬ ‫قم – مش��هد ش��رکت رجاء (‪ 126‬هزار ریال) در مقابل‬ ‫قطار تهران ‪ -‬مش��هد ش��رکتی دیگر (‪ 280‬هزار ریال)‬ ‫با یک س��ازمان و خدمات مس��اوی اما برای شرکت دوم‬ ‫با بعد مس��افت کمتر تعمق کرد تا به مظلومیت مجموعه‬ ‫رجاء پی برد‪.‬‬ ‫با بررس��ی بهای بلیت‌ها حداقل در نمونه قطارهای‬ ‫اعالم ش��ده فوق که بر‌اس��اس س��وابق موجود در مراکز‬ ‫فروش و‪ ...‬است ش��اهد خواهیم بود که وضعیت اقتصادی‬ ‫و توان مردم تنه��ا در قیمت‌گذاری بلی��ت قطارهای رجاء‬ ‫دی��ده می‌ش��ود‪ .‬باتوجه به پیش��ینه دولتی بودن ش��رکت‬ ‫رجاء و تثبیت قیمت بلیت‌های این ش��رکت نسبت به سایر‬ ‫شرکت‌ها در طول یک دوره حداقل ‪ 5-6‬ساله برای حمایت‬ ‫از اقش��ار ضعیف جامعه‪ ،‬آیا حمایت بیش��تر از این شرکت‬ ‫جزو اولویت‌ها نس��بت به سایر ش��رکت‌ها نباید باشد؟! آیا‬ ‫این ش��رکت بدون افزایش قیمت امکان خدمات‌رس��انی‬ ‫مطلوب به هم‌میهن��ان را خواه��د داش��ت؟ و اینکه رجاء‬ ‫به‌عن��وان بزرگترین ش��رکت مس��افری ریلی کش��ور که‬ ‫حدود ‪ 70‬درص��د جابه‌جایی‌ها را بر عه��ده دارد‪ ،‬باتوجه به‬ ‫زیان‌هایی که از زب��ان مدیرعامل آن اعالم ش��ده چگونه‬ ‫تاکنون صورت خود را سرخ نگه داش��ته و به خدمات‌دهی‬ ‫در صنعت ریلی مس��افری کش��ور می‌پ��ردازد و آبروداری‬ ‫می‌کند؟ می��زان یارانه‌های پرداختی به نس��بت زیان‌های‬ ‫وارده به این ش��رکت چه میزان اس��ت تا این توان در رجاء‬ ‫برای خدمات‌رسانی باقی بماند؟ چگونه شرکتی مانند رجاء‬ ‫باتوجه به این نوع نگاه‌ها در قیمت‌گذاری‌ها‪ ،‬می‌تواند به فکر‬ ‫افزایش خدمات‪ ،‬نوسازی ناوگان و توس��عه آن باشد؟ این‬ ‫سوال‌ها جزو مواردی است که مسئوالن رده باالی صنعت‬ ‫حمل و نقل کش��ور باید پاس��خ دهند‪ .‬اما ی��ک نکته برای‬ ‫همگان ثابت ش��ده و آن موضوع این است که مردم فهیم‬ ‫و صبور کشورمان حاضرند پول بیشتری پرداخت نمایند تا‬ ‫خدمات مطلوب‌تری دریافت کنند‪g .‬‬

آخرین شماره های هفته نامه مثلث

هفته نامه مثلث شماره 418

هفته نامه مثلث شماره 418

شماره : ۴۱۸
تاریخ : ۱۳۹۷/۰۷/۲۸
هفته نامه مثلث شماره 417

هفته نامه مثلث شماره 417

شماره : ۴۱۷
تاریخ : ۱۳۹۷/۰۷/۲۱
هفته نامه مثلث شماره 416

هفته نامه مثلث شماره 416

شماره : ۴۱۶
تاریخ : ۱۳۹۷/۰۷/۱۴
هفته نامه مثلث شماره 415

هفته نامه مثلث شماره 415

شماره : ۴۱۵
تاریخ : ۱۳۹۷/۰۷/۰۷
هفته نامه مثلث شماره 414

هفته نامه مثلث شماره 414

شماره : ۴۱۴
تاریخ : ۱۳۹۷/۰۶/۳۱
هفته نامه مثلث شماره 413

هفته نامه مثلث شماره 413

شماره : ۴۱۳
تاریخ : ۱۳۹۷/۰۶/۲۱
ثبت نشریه در مگ لند

شما صاحب نشریه هستید ؟

با عضویت در مگ لند امکانات متنوعی را در اختیار خواهید داشت
ثبت نام ناشر
لطفا کمی صبر کنید !!