صفحه قبل

هفته نامه مثلث شماره ۱۲۹

صفحه بعد

هفته نامه مثلث شماره 129

هفته نامه مثلث شماره 129

‫ازتفكيكتاعلمقدسي‬ ‫هفته‌نامه‌خبري‪،‬تحليلي‪/‬سالسوم‪/‬شمارهصدوبيستونهم ‪20/‬خردادماه‪ 92/1391‬صفحه‪1500/‬تومان‬ ‫پرونده‌اي در نسبت علم و دين با آثاري از‬ ‫آيت‌اهلل مصباح‌يزدي‪ ،‬حجت‌االسالم ميرباقري‬ ‫حجت‌االسالم پارسانيا‪ ،‬آلبرت انيشتين‬ ‫پس از پاستور‬ ‫محمود احمدي‌نژاد براي اولين‌بار در گفت‌وگو‬ ‫با يك شبكه فرانسوي از سال‌هاي پس از‬ ‫رياست‌جمهوري‌اش گفت‬ ‫روايتمثلثازحاشيه‌هاي‬ ‫مراسم‪14‬خرداد‬ ‫هاشمي و فيس‌بوك؟‬ ‫چرا هاشمي رفسنجاني رو به صحبت هاي‬ ‫ساختارشكنانه آورده است‬ ‫غير رسمي‌هاي‬ ‫آقاي رئيس‌جمهور‬ ‫سخنرانيسيدحسنخميني و‬ ‫محمود احمدي‌نژاد با برخي حاشيه‌ها همراه شد‬ ‫محمود احمدي‌نژاد به نمايندگان مجلس هشتم چه گفت؟‬ ‫‪ISSN: 2008-5281‬‬ ‫‪MOSALAS.IR‬‬ ‫معلوم است كه دلم‬ ‫مي‌خواستبمانم‬ ‫ي فتح‌اهلل‌زاده‬ ‫تو‌گوي مثلث با عل ‌‬ ‫گف ‌‬ ‫منتقدانشانسندارند‬ ‫يادداشت‌هاييازصادقزيباكالم‪،‬موسيقرباني‬ ‫وعلييوسف‌پوردربارهاستراتژياصالح‌طلباندرانتخابات‬ ‫تحريم‪-‬مذاكره‬ ‫رويكردواقعيآمريكا‬ ‫در مذاكرات چيست؟‬
‫راهامام‬ ‫و كذلك جعلنكم امه وسطا لتكونوا شهدا علي الناس‬ ‫و يكون الرسول عليكم شهيدا‬ ‫پايان دوره استيالي‬ ‫ابرقدرت‌ها‬ ‫حضرت ام��ام (ره) هم��واره تاکید فراوانی بر اس��تقالل‬ ‫کشور و نیز ایس��تادگی در برابر ابرقدرت‌ها داشتند‪ .‬ایشان‬ ‫در یکی از سخنرانی‌هایش��ان فرمودند‪« :‬بايد اين معنا را‪ ،‬ما‬ ‫به همه دولت‌ها‪ ،‬به همه جا بگويي��م كه ديگر خيال اين كه‬ ‫بخواهيد بياييد اينج��ا و دوباره يك كاري انجام بدهيد‪ ،‬اين‬ ‫خبرنامه‬ ‫‪12-25‬‬ ‫غرب از ايران اسالمي مي‌ترسد‪ ،‬نه از ايران هسته‌اي‬ ‫از بغداد تا مسكو‬ ‫لحظه بزرگ عزيمت‬ ‫منتقدان شانس چنداني ندارند‬ ‫روزهاي پس از انتخابات‬ ‫سياست‬ ‫‪26 - 39‬‬ ‫شعارهايجنجالي‬ ‫تداوم اعتراض‬ ‫غير رسمي‌هاي آقاي رئيس‌جمهور‬ ‫بازگشت به دانشگاه؟‬ ‫هاشمي و فيس‌بوك؟‬ ‫بين ‌الملل‬ ‫‪40 - 53‬‬ ‫انقالب دوم‬ ‫سوريه در آستانه جنگ داخلي‬ ‫موازنه به سود اسد است‬ ‫جنگ ژنرال‌ها و سياستمداران‬ ‫تحريم ‪ -‬مذاكره‬ ‫هفتهنامهخبري‪،‬تحليلي‪/‬سالسوم‪/‬شمارهصدوبيستونهم ‪20/‬خردادماه‪ 92/1391‬صفحه‪1500/‬تومان‬ ‫پروندهاي در نسبت علم و دين با آثاري از‬ ‫آيتاهلل مصباحيزدي‪ ،‬حجتاالسالم ميرباقري‬ ‫حجتاالسالم پارسانيا‪ ،‬آلبرت انيشتين‬ ‫هفته‌نامه سياسي‪ ،‬فرهنگي با رويكرد خبري‪ ،‬تحليلي‬ ‫صاحب امتياز و مدير مسئول‪ :‬مصطفي آجورلو‬ ‫سردبیر‪ :‬سعيد آجورلو‬ ‫پس از پاستور‬ ‫محمود احمدينژاد براي اولينبار در گفتوگو‬ ‫با يك شبكه فرانسوي از سالهاي پس از‬ ‫رياستجمهورياش گفت‬ ‫روايتمثلثازحاشيههاي‬ ‫مراسم‪14‬خرداد‬ ‫هاشمي و فيسبوك؟‬ ‫چرا هاشمي رفسنجاني رو به صحبت هاي‬ ‫ساختارشكنانه آورده است‬ ‫غير رسميهاي‬ ‫آقاي رئيسجمهور‬ ‫سخنرانيسيدحسنخميني و‬ ‫محمود احمدينژاد با برخي حاشيهها همراه شد‬ ‫محمود احمدينژاد به نمايندگان مجلس هشتم چه گفت؟‬ ‫‪ISSN: 2008-5281‬‬ ‫‪MOSALAS.IR‬‬ ‫مثلث؛ هفته نامه‌اي خبري‪ ،‬تحليلي است كه سعي دارد روايتي منصفانه و عادالنه‬ ‫از واقعيت‌ها ارائه دهد‪ .‬نامش تمثيل و اشاره‌اي است به سه ضلع استقالل‪ ،‬آزادي و‬ ‫جمهوري اسالمي‪ .‬مرامش تقويت گفتمان انقالب اسالمي‪ ،‬چارچوبش اسالم‪ ،‬انقالب‪،‬‬ ‫امام و رهبري‪ ،‬آرمانش گس�ترش و سيادت اسالم‌‌خواهي در سراسر جهان و عزت‬ ‫مسلمانان‪ ،‬توسعه و پيشرفت ايران‌اسالمي و رفاه مردم شريف ايران و رونق گرفتن‬ ‫عدال�ت‪ .‬مرزش رواداري و تأليف قلوب اهالي انقالب و ايس�تادگي در برابر مقابالن‬ ‫گفتماني و عملي نظام و س�ياق و مشرب‌مان نجابت قلم و روزنامه‌نگاري مومنانه و‬ ‫تالشدرجهترونقگرفتنسنتگفت‌وگوميانفرهيختگانونخبگانكشوراست‪.‬‬ ‫اميدواريم كه در روايت‌مان صادق‪ ،‬بر مرام‌مان مستمر و دائم‪ ،‬بر چارچوب‌مان مستقر‪،‬‬ ‫بر آرمان‌مان مومن‪ ،‬بر مرزهايمان مراقب و هوشيار و بر سياق‌مان استوار بمانيم‪.‬‬ ‫مثلث‬ ‫ازتفكيكتاعلمقدسي‬ ‫معلوم است كه دلم‬ ‫ميخواستبمانم‬ ‫گفتوگوي مثلث با علي فتحاهللزاده‬ ‫منتقدانشانسندارند‬ ‫يادداشتهاييازصادقزيباكالم‪،‬موسيقرباني‬ ‫وعلييوسفپوردربارهاستراتژياصالحطلباندرانتخابات‬ ‫تحريم‪-‬مذاكره‬ ‫رويكردواقعيآمريكا‬ ‫در مذاكرات چيست؟‬
‫را از س��رتان بيرون كنيد‪ .‬يعني دنيا ديگ��ر اين را نمي‌تواند‬ ‫قبول كند‪ .‬دنيا ديگر وضعش جوري شده است كه نمي‌تواند‬ ‫قبول كند كه همه بنده باش��ند و يك عده‌اي آقا باشند‪ ،‬اين‬ ‫نمي‌ش��ود‪ .‬نمي‌ش��ود كه آمريكا‪ ،‬فرانسه‪ ،‬ش��وروي و يكي‬ ‫دو تا ديگر آقا باش��ند و همه‪ ،‬فرض كني��د چندين ميليارد‬ ‫جمعيت دنبال آنها و مطيع‌شان باشند‪ ،‬اين گذشت وقتش‪.‬‬ ‫بايد اينها خودش��ان را تصحيح كنند و بفهمند كه مس��اله‬ ‫گذشته اس��ت كه ش��ما بخواهيد باز هم مثل سابق باشيد‪.‬‬ ‫س��ابق يك‌جور ديگري ب��ود‪ ،‬دنيا االن طور ديگري ش��ده‪،‬‬ ‫تحوالت ديگري شده و ايران هم اثبات كرد اين مطلب را كه‬ ‫مي‌شود در مقابل همه چيز ايستاد‪ .‬بايد آنها هم كه نشستند‬ ‫آنجا و فس��اد مي‌كنند‪ ،‬يك انفج��اري مي‌كنند و يك ترقه‬ ‫درمي‌كنند‪ ،‬اينها بدانند كه ديگ��ر تاثيري ندارد‪ ،‬جز اينكه‬ ‫مردم متنفرتر مي‌ش��وند‪ .‬هر چه هم بخواهند خودش��ان را‬ ‫تبرئه كنند‪ ،‬مردم مي‌گويند ش��ماييد براي اينكه وضعتان‬ ‫را جوري كرديد كه هرجا فسادي واقع شود مي‌گويند اينها‬ ‫منافقين هس��تند‪ – .‬نمي‌دانم ‪ -‬س��لطنت طلب‌ها هستند‪،‬‬ ‫اين‌طوري‪ .‬چرا بايد وضعتان را اينجور كنيد كه هر فسادي‬ ‫را به شما نسبت بدهند؟ آن وقت هم بنشينيد آنجا‪ ،‬بگوييد‬ ‫كه بله‪ ،‬مردم با ما هس��تند و ما چطور هس��تيم و مردم چه‬ ‫كنند و دس��تور بدهي��د! اينها حرف‌هاي بچگانه‌اي اس��ت‬ ‫كه عمرت��ان را ضايع مي‌كنيد‪ .‬از ايران ه��م كه فرار كرديد‬ ‫و فرانس��ه هم كه طرفدار شماس��ت‪ .‬آنجا برويد بنش��ينيد‪.‬‬ ‫همانجا از فرانس��ه ارتزاق كنيد و از س��اير جاه��ا‪ .‬البته اين‬ ‫حرف‌هايش��ان هم براي همان اس��ت واال همچو نيست كه‬ ‫اينقدر نادان باش��ند كه حاال ايران‪ ،‬همه‌ش��ان چشم به راه‬ ‫آنها هس��تند كه چرا نيامديد يا كاغذ فدايت ش��وم برايشان‬ ‫مي‌نويس��ند! خود آنها مي‌دانند اينه��ا را‪ ،‬اما براي اينكه دل‬ ‫آنها را به دس��ت بياورن��د از اين حرف‌ها مي‌زنن��د و از اين‬ ‫طرح‌ها مي‌دهند‪.‬‬ ‫پرونده ويژه‬ ‫‪54 - 71‬‬ ‫مراد از علم ديني و علم غير‌ديني چيست؟‬ ‫از تفكيك تا علم قدسي‬ ‫علمگراهايمسلمان‬ ‫دانشمندان‪ ،‬تنها مردان مذهبي‬ ‫مراد از علم ديني چيست؟‬ ‫ديدار‬ ‫‪80-83‬‬ ‫داستان نويسنده‌اي كه منتقد ملكه بريتانيا بود‬ ‫لهجه اروپايي فوتبال‬ ‫بازگشت به رينگ‬ ‫شبيه از نگاه فقيه‬ ‫ورزش‬ ‫‪72-79‬‬ ‫فتح‌اهلل‌زاده ‪ -‬رسولي‌نژاد؛ پات‬ ‫بازگشت شماره ‪8‬‬ ‫معلوم است كه دلم مي‌خواست بمانم‬ ‫استقالل به سمت فاجعه مي‌رود‬ ‫خوش‌شانسي در تاشكند‬ ‫تحريريه‪:‬‬ ‫ي‬ ‫دبیر تحريريه و سياست‪ :‬مصطفي صادق ‬ ‫دبیر فرهنگ و اقتصاد‪ :‬عليرضا بهرامي‬ ‫دبیر جهان‌اسالم و دين‌وتاريخ‪ :‬مصطفي شوقي‬ ‫دبیر بين‌الملل‪‌:‬سعيده سادات فهري‬ ‫دبير ديدار‪ :‬افشين خماند ‬ ‫دبیر ورزش‪ :‬مهدي ربوشه‬ ‫دبیر خبرنامه‪ :‬علي حاجي‌ناصري‬ ‫دبير پرونده ويژه‪ :‬محمد جماعت‬ ‫اعضاي تحريريه و همکاران‪ :‬زهير توكلي‪-‬خسرو معتضد ‪ -‬شاهده‌يوسفي‪-‬ياسين‬ ‫سيف‌االس�لام‪ -‬اميد كرماني‌ها‪-‬فاطمه‌ميرزايي‪ -‬شيما غفاري ‪ -‬زهرا‌راد‪ -‬عاطفه‬ ‫كربالئي‪ -‬محمد تاجيك‪ -‬حس��ين غالمي‪ -‬شادي خوشكار خيري‪ -‬حميدرضا‬ ‫نصيري‌نژاد‪ -‬مسعود نجفي‪ -‬شاهين فتحيان ‪ -‬محمد جواد پاينده‬ ‫دبيراجرايي‪ :‬سمانه مومني‬ ‫فني‪:‬نيما ملك‌نيازي‬ ‫گرافيك و صفحه‌آرايي‪ :‬فاطمه قنائي ‪ -‬علي آجورلو‬ ‫پردازش تصاوير و عكس‪ :‬هومن سليميان‪ -‬امير طاليي‪ -‬مهدي ابراهيمي‬ ‫و نيوشا ملك‌نيازي‬ ‫تصحيح‪ :‬ژيال شاكري ‪ -‬داوود جوكار‬ ‫حروفچيني‪ :‬داود حشمتي‬ ‫امور اداري‪ :‬محمد شكرالهي‬ ‫مدير مالي‪ :‬محمد پاليزدار‬ ‫سازمان آگهي‌ها‪ :‬مصطفي ميري‬ ‫بازرگاني و بازاريابي‪ :‬محمدعلي آجورلو ‬ ‫انفورماتيك‪ :‬شهرام رحمتي‬ ‫با تشکر از‪ :‬دكتر اسماعيل تبار‪ -‬مهندس واعظي‪ -‬دكتر آيت‌اهلل ابراهيمي‬ ‫ دكتر غالم‌حسن تقي نتاج ‪ -‬حسين زندي ‪ -‬احمد طاليي ‪ -‬مهندس‬‫بختياري ‪ -‬مهندس بهرامي ‪ -‬مهندس مهرداد نصرت‌پور ‪ -‬حسين‬ ‫مجاهدي ‪ -‬هادي انباردار ‪ -‬سيد عارف علوي ‪ -‬مهندس اميني ‪-‬‬ ‫رضاراس��تي‬ ‫سازمان آگهي‌ها‪ :‬تلفن‪0912 - 5169927 :‬‬ ‫چاپ‪ :‬رواق‬ ‫توزيع‪ :‬نامه‌امروز‬ ‫نشاني ‪ :‬تهران‪ ،‬خيابان شهيد بهشتي‪ ،‬خيابان پاكستان‪ ،‬كوچه دوازدهم‪،‬‬ ‫پالك ‪ ،24‬واحد ‪1‬‬
‫خبرنامه‬ ‫در خبرنامه اين هفته يادداش��ت‌هايي درباره آينده سياس��ي اصالح‌طلبان و نحوه حضور آنها در انتخابات آينده‬ ‫رياست‌جمهوري درج شده است‪ .‬مرور رسانه‌ها‪ ،‬گزارش‌هاوخبرهايي در حوزه‌هاي مختلف از بخش‌هاي گوناگون‬ ‫خبرنامه اين شماره است‪.‬‬ ‫خبرنامه‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫از بغداد تا مسكو‬ ‫ميهمان چشم‌بادامي‌ها‬ ‫روزهاي پس از انتخابات‬ ‫لحظه بزرگ عزيمت‬ ‫‪12‬‬
‫خبرنامه‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫‪13‬‬
‫حضرت آيت‌اهلل خامنه‌اي در مراسم ‪14‬خرداد‪:‬‬ ‫غرب از ايران اسالمي مي‌ترسد‪ ،‬نه از ايران هسته‌اي‬ ‫خبرنامه‬ ‫رهبر معظم انقالب اس�لامي در اجتماع عظيم‬ ‫دلدادگان و شيفتگان امام خميني‌(ره) در حرم مطهر‬ ‫بنيانگذار جمهوري اسالمي‪ ،‬امام راحل را پدر ملت و‬ ‫مظهر مهرباني‪ ،‬اقتدار و صالبت خواندند‪.‬‬ ‫حضرت آيت‌اهلل خامنه‌اي در بيست‌و‌س��ومين‬ ‫سالگرد رحلت رهبر كبير انقالب اسالمي كه با شكوه‬ ‫فراوان برگزار شد‪ ،‬با اش��اره به تالش هوشيارانه امام‬ ‫در احياي روح عزت ملي و استحكام ساختار دروني‬ ‫ملت افزودند‪« :‬ملت تاريخ‌ساز ايران با تكيه بر همين‬ ‫عوامل‪ ،‬الگويي موفق از ايران اسالمي و پيشرفت در‬ ‫خارج از حوزه نفوذ س��لطه‌گران جهاني را به ملت‌ها‬ ‫ارائه داده و زورگويان جهاني را به وحشت انداخته كه‬ ‫همين مسير درخشان تا رسيدن به قله‌هاي پيشرفت و‬ ‫نااميدشدن قطعي دشمنان ادامه خواهد يافت و بدون‬ ‫‌ترديد آينده براي ملت‌هاي مسلمان و ملت ايران‪ ،‬بهتر‬ ‫از گذشته خواهد بود‪».‬‬ ‫ايشان با اش��اره به عيد مبارك والدت پدر امت‪،‬‬ ‫حضرت اميرالمومنين علي عليه السالم و نامگذاري‬ ‫سيزدهم رجب به‌عنوان روز پدر‪ ،‬تاكيد كردند‪« :‬امام‬ ‫بزرگوار ما در حق اين ملت پ��دري كرد‪ ،‬زيرا از يك‬ ‫طرف مظهر مهرباني و رحمت پدرانه و از طرف ديگر‬ ‫مظهر اقتدار و صالبت بود‪.‬‬ ‫ايشان همچنين امام راحل را پدر جنبش اسالمي‬ ‫امروز در دنياي اس�لام خواندند و افزودند‪« :‬يكي از‬ ‫خطوط اصلي در سيره و منش امام خميني‌(ره) دميدن‬ ‫روح عزت ملي در كشور و زنده كردن ملت است‪».‬‬ ‫رهبرمعظ��م انقالب اس�لامي بح��ث در مورد‬ ‫حركت بزرگ امام راح��ل در دميدن روح عزت ملي‬ ‫در كشور را يك بحث غير‌ذهني و مبتني‌بر واقعيات‬ ‫جامعه دانس��تند و در تبيين منطق قرآن در خصوص‬ ‫عزت‪ ،‬خاطرنش��ان كردند‪« :‬در منطق ق��رآن‪ ،‬عزت‬ ‫واقعي و كامل متعلق به خدا و هر كس��ي است كه در‬ ‫جبهه خدايي قرار مي‌گيرد‪».‬‬ ‫حضرت‌ آي��ت‌اهلل خامن��ه‌اي با تاكيد ب��ر اينكه‬ ‫بر‌اس��اس منطق قرآن بايد عزت را از خدا طلب كرد‪،‬‬ ‫افزودند‪« :‬هنگامي‌كه عزت واقعي شامل حال يك فرد‬ ‫يا جامعه شود‪ ،‬آن عزت همچون حصار مستحكمي‪،‬‬ ‫تالش دش��من را براي نفوذ‪ ،‬محاص��ره و نابودي آن‬ ‫جامعه‪ ،‬ناكام مي‌گذارد‪ .‬هرچه اين عزت در اليه‌هاي‬ ‫فردي و اجتماعي عميق‌تر باشد‪ ،‬تاثيرات نفوذ‌ناپذيري‬ ‫آن بيشتر نمايان مي‌ش��ود و در نهايت انسان و جامعه‬ ‫به مرحله‌اي مي‌رسد كه در مقابل دشمن بزرگ يعني‬ ‫شيطان هم محفوظ مي‌ماند‪».‬‬ ‫رهبرمعظم انقالب اسالمي‪ ،‬امام خميني‌(ره) را‬ ‫نمونه بارز اين عزت خواندند و خاطرنش��ان كردند‪:‬‬ ‫«امام راحل در طول حيات خ��ود‪ ،‬چه در عرصه علم‬ ‫و تدريس‪ ،‬چ��ه در دوران دش��وار مب��ارزه و چه در‬ ‫دوران مديريت و حاكميت مصداق توكل بر خداوند‬ ‫عزيز و رحيم بود‪ .‬به همين علت كارهاي بزرگي كه‬ ‫همه بر امكان‌ناپذير بودن آنها تاكيد داش��تند با طلوع‬ ‫امام شدني ش��د و همه س��دهايي كه غيرقابل نفوذ و‬ ‫ناشكستني به‌نظر مي‌رسيدند‪ ،‬با حضور امام شكستني‬ ‫شدند‪».‬‬ ‫ايش��ان با تاكيد بر اينكه ام��ام بزرگوار عالوه بر‬ ‫آنكه خود مظهر عزت‌نفس و معنويت بود‪ ،‬روح عزت‬ ‫را در ملت ني��ز زنده كرد‪ ،‬خاطرنش��ان كردند‪« :‬ملت‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫‪14‬‬ ‫ايران با احساس عزتي كه از درس‌هاي انقالب و امام‬ ‫آموخت توانست توانايي‌هاي خود را كشف كند و با‬ ‫چشم خود شاهد تحقق بسياري از وعده‌هاي الهي از‬ ‫جمله غلبه مستضعفين بر مستكبرين باشد‪».‬‬ ‫حضرت آيت‌اهلل خامن��ه‌اي با اش��اره به تاريخ‬ ‫پر‌فراز‌و‌نشيب اين سرزمين خاطرنش��ان كردند‪« :‬ما‬ ‫ايراني‌ها در تاريخ طوالني خود‪ ،‬دوران‌هاي مختلف‪،‬‬ ‫عزت و ذلت را شاهد بوده‌ايم كه دوران دويست ساله‬ ‫منتهي به انقالب‪ ،‬دوراني س��خت‪ ،‬تاريك و ذلت‌بار‬ ‫بوده است‪».‬‬ ‫ايش��ان‪ ،‬انزوا در منطقه و جه��ان‪ ،‬عقب‌ماندگي‬ ‫روزافزون در حوزه اقتص��اد‪ ،‬عقب‌افتادگي عميق در‬ ‫حوزه علم و فناوري و تاثيرپذي��ري منحط دولت‌ها‬ ‫و حكام ايران از استعمارگران و بيگانگان را از جمله‬ ‫نشانه‌هاي ذلت دوران قاجار و پهلوي برشمردند‪.‬‬ ‫رهبر انقالب اس�لامي با اش��اره به قراردادهاي‬ ‫ننگين‌ تركمانچاي و گلستان و جدا شدن ده‌ها شهر از‬ ‫ايران عزيز افزودند‪« :‬در آن دوران ذلت‌بار‪ ،‬بيگانگان‪،‬‬ ‫رژيم پهلوي دست نشانده را به‌وجود آوردند و ايران‬ ‫را به ميدان تاخت و تاز سياسي‪ ،‬اقتصادي و فرهنگي‬ ‫تبديل كردند‪».‬‬ ‫ايش��ان با تصريح برخي مصاديق رفتار ذليالنه‬ ‫حكام دويست س��ال گذش��ته ايران در مقابل تحكم‬ ‫و زورگويي بيگان��گان افزودند‪« :‬البت��ه در آن دوران‬ ‫استثناهايي مانند اميركبير‪ ،‬فتواي آيت‌اهلل شيرازي در‬ ‫قضيه تنباكو‪ ،‬دخالت علما در قضيه مشروطه و نهضت‬ ‫ملي شدن نفت وجود داشت‪ ،‬اما اين استثناها يا كوتاه‬ ‫بوده يا به كلي ناكام ماند و ذلت و ضعف بر اين ملت‬ ‫بزرگ تاريخ‌ساز تحميل شد‪».‬‬ ‫حضرت آيت‌اهلل خامنه‌اي‪ ،‬انقالب كبير اسالمي‬ ‫را پاي��ان روال ذل��ت و آغاز روال ع��زت ملت ايران‬ ‫برش��مردند و تاكيد كردند‪« :‬با پيروزي انقالب ورق‬ ‫به‌كلي برگشت و امام خميني با تمركز بر احياي روح‬ ‫عزت ملي‪ ،‬فرهنگ «ما مي‌توانيم» را در عمق جان اين‬ ‫ملت مومن جايگزين كرد‪».‬‬ ‫ايش��ان با اس��تناد به آيات قرآني‪ ،‬نفس ايمان را‬ ‫عزت‌آفرين دانستند و افزودند‪« :‬امام بزرگوار و مدبر‬ ‫ملت‪ ،‬با پيدا كردن انگيزه‌ه��ا و همت‌ها‪ ،‬ملت مومن‬ ‫را به صحنه آورد و حضور مردم در صحنه براس��اس‬ ‫س��نت مبارك الهي‪ ،‬زمينه‌ساز جلب رحمت بي‌دريغ‬ ‫پروردگار شد‪».‬‬ ‫حض��رت آيت‌اهلل خامن��ه‌اي تاكيد بر س��اخت‬ ‫دروني ملت را نكته‌اي اصلي در ادبيات امام برشمردند‬ ‫و خاطرنشان كردند‪« :‬امام در احياي روح عزت ملي بر‬ ‫تفاخر و غرور تكيه نمي‌كرد‪ ،‬بلكه بنا را بر استحكام‬ ‫ساخت دروني ملت مي‌گذاش��ت و همين امر باعث‬ ‫ش��د روح عزت ملي و پيش��رفت همچن��ان در اين‬ ‫سرزمين بزرگ جاري باشد‪».‬‬ ‫رهبرمعظ��م انقالب اس�لامي مقابله ب��ا عوامل‬ ‫ركود و ايستايي را شرط اس��تمرار پيشرفت و عزت‬ ‫ملي برشمردند و افزودند‪« :‬برخي از عوامل بازدارنده‬ ‫پيشرفت در درون خودمان است و برخي را دشمنان‬ ‫تحمي��ل مي‌كنند و اگر بخواهيم دوب��اره دچار وضع‬ ‫دوزخي قبل از انقالب نشويم بايد با همه اين عوامل‬ ‫هوش��يارانه مقابله كنيم‪ ».‬ايشان با اشاره به نامگذاري‬ ‫دهه چهارم انقالب ب��ه نام دهه پيش��رفت و عدالت‬ ‫افزودند‪« :‬پيشرفت در معناي وسيع و حقيقي خود همه‬ ‫ابعاد مادي و معنوي انسان و جامعه از جمله آزادي‪،‬‬ ‫عدالت‪ ،‬آباداني و اعتالي اخالقي را ش��امل مي‌شود‪،‬‬ ‫بنابراين بايد در همين مسيري كه امام عزيزمان ملت‬ ‫را در آن ق��رار داد‪ ،‬پي��ش برويم‪ ».‬حض��رت آيت‌اهلل‬ ‫خامنه‌اي‪ ،‬ملت اي��ران و جمهوري اس�لامي را مدل‬ ‫تجربه شده و موفق پيشرفت و عزت ملي خواندند و‬ ‫در تشريح نمونه‌ها و ش��اخص‌هايي از اين پيشرفت‬ ‫حقيقي افزودند‪« :‬ملت ايران در ‪ 33‬سال اخير بر همه‬ ‫چالش‌هاي سياس��ي‪ ،‬نظامي‪ ،‬امنيتي و اقتصادي كه با‬ ‫هدف از بين بردن نظام اسالمي‪ ،‬طراحي و اجرا شد‪،‬‬ ‫غلبه كرده و اين واقعيت از مهم‌ترين ش��اخص‌هاي‬ ‫پيشرفت ملت عظيم‌الشان ايران است‪».‬‬ ‫رهبر انقالب اس�لامي‪ ،‬تاثيرگذاري محسوس‬ ‫ايران بر تح��والت منطق��ه‌اي و جهان��ي را از ديگر‬ ‫نمادهاي پيش��رفت انكارناپذير ملت ايران خواندند‬ ‫و با اشاره به اعترافات برخي مقامات و سياستمداران‬ ‫رژيم‌صهيونيس��تي و آمريكا در اين زمين��ه افزودند‪:‬‬ ‫«اس��تقامت‪ ،‬عزت و صالبت ملت و نظام در سه دهه‬ ‫اخير منجر به تاثيرگذاري ژرف در حوادث مهم جهان‬ ‫و منطقه شده است‪».‬‬ ‫خدمات عمراني و آباداني گس��ترده و مس��تمر‬ ‫در سراسر كشور و طراحي و س��اخت پيچيده‌ترين‬ ‫كارخانه‌ه��ا و صنايع به دس��ت متخصص��ان جوان‬ ‫ايران��ي از ديگر نمونه‌ه��اي عيني پيش��رفت بود كه‬ ‫رهبرمعظم‌انقالب در اجتماع بزرگ مردم در سالروز‬ ‫رحلت امام‌خميني(ره) به آن اشاره كردند‪.‬‬ ‫حض��رت آيت‌اهلل خامن��ه‌اي در همي��ن بحث‪،‬‬ ‫شتاب علمي‌ كشور را شاخص مهم ديگري خواندند‬ ‫كه به اذعان مراكز رسمي جهان‪ ،‬نشان‌دهنده پيشرفت‬ ‫چشمگير ايران است‪.‬‬ ‫ايشان افزودند‪« :‬براس��اس گزارش‌هاي علمي‬ ‫‌مراكز بين‌المللي‪ ،‬رش��د علمي‌ايران‪ ،‬س��ال گذشته‬ ‫‪11‬برابر متوسط جهان بوده ضمن اينكه در زمينه‌هايي‬ ‫همچون هسته‌اي‪ ،‬نانو‪ ،‬سلول‌هاي بنيادي‪ ،‬هوافضا و‬ ‫زيست‌فناوري‪ ،‬ايران از موقعيت درخشاني برخوردار‬ ‫است و در زمينه پيشرفته‌ترين كشورها قرار دارد‪».‬‬ ‫حضرت آيت‌اهلل خامنه‌اي مردمساالري مستمر‬ ‫و درخشان در ايران را از ديگر شاخص‌هاي پيشرفت‬ ‫حقيقي ملت در سه دهه اخير برشمردند‪.‬‬ ‫رهبر انقالب با اشاره به حضور شورانگيز ملت‬ ‫در ‪ 10‬انتخابات رياست‌جمهوري به ويژه انتخابات‬ ‫دهم و آغاز به كار ‪ 9‬دوره مجلس بدون حتي يك روز‬ ‫تاخير افزودند‪« :‬در همه ‪ 33‬س��ال اخي��ر هيچ حادثه‬ ‫سياس��ي‪ ،‬امنيتي و هيچ تهديد نظامي نتوانسته روند‬ ‫پر‌شكوه مردمساالري را مورد خدشه قرار دهد‪».‬‬ ‫ايشان‪ ،‬زنده بودن انگيزه‌ها وشعارهاي انقالب‬ ‫را نمونه و ش��اخص ديگري از روند پيشرفت ملت‬ ‫ايران خواندن��د و با اش��اره به برگزاري ش��ورانگيز‬ ‫و پر‌نشاط جش��ن پيروزي انقالب اس�لامي در همه‬ ‫س��ال‌ها افزودند‪« :‬روحيات معنوي نيز در جامعه در‬ ‫حال تعميق است البته در اين زمينه ممكن است برخي‬ ‫با اس��تناد به رفتار تعدادي معدود درباره فضاي كلي‬ ‫جامعه دچار قضاوتي اشتباه شوند‪ ،‬اما حضور پر‌معناي‬ ‫قشرهاي مختلف مردم به‌ويژه جوانان دانشگاهي در‬ ‫مراسمي‌نظير اعتكاف نشان مي‌دهد حركت معنوي‬
‫سخن از بيداري اسالمي در اين‬ ‫جنبش‌ها‪ ،‬سخني ريشه‌دار و‬ ‫مبتني بر استدالل است‪ ،‬زيرا‬ ‫ملت‌ها خواستار عدالت و آزادي‬ ‫و مردمساالري براساس اصول‬ ‫و مبناي خود هستند كه آن مبنا‬ ‫با توجه به ايمان ملت‌هاي‬ ‫منطقه اسالم است و برهمين‬ ‫اساس ماهيت جنبش‌هاي‬ ‫منطقه بيداري اسالمي است‬ ‫خبرنامه‬ ‫هس��تند‪ ،‬نمونه بارزي از تالش ملت‌ها براي رسيدن‬ ‫به عزت ملي‪ ،‬عدالت و آزادي در زير س��ايه اس�لام‬ ‫دانس��تند و تاكيد كردند‪« :‬س��خن از بيداري اسالمي‬ ‫در اين جنبش‌ها‪ ،‬سخني ريشه‌دار و مبتني بر استدالل‬ ‫اس��ت‪ ،‬زيرا ملت‌ها خواس��تار عدال��ت و آزادي و‬ ‫مردمساالري براساس اصول و مبناي خود هستند كه‬ ‫آن مبنا با توجه به ايمان ملت‌هاي منطقه‪ ،‬اسالم است‬ ‫و برهمين اساس ماهيت جنبش‌هاي منطقه‪ ،‬بيداري‬ ‫اس�لامي اس��ت‪ ».‬رهبر انقالب اس�لامي با اشاره به‬ ‫تالش غربي‌ها و حكومت‌هاي وابسته به غرب براي‬ ‫تغيير صورت مساله در انقالب‌هاي منطقه و بي‌فايده‬ ‫جلوه دادن اين حركات‪ ،‬افزودند‪« :‬ش��خصيت‌هاي‬ ‫موثر و همچنين ملت‌هاي منطقه بايد مراقب باش��ند‬ ‫كه دور نخورند‪».‬‬ ‫حضرت آيت‌اهلل خامنه‌اي با تاكيد بر تغيير موثر‬ ‫فضاي سياسي و اجتماعي منطقه به‌دليل انقالب‌هاي‬ ‫اخير‪ ،‬خاطرنشان كردند‪« :‬آنچه اكنون اتفاق افتاده‪ ،‬از‬ ‫نتايج سحر است و در آينده شاهد تحوالت بزرگتري‬ ‫خواهيم بود‪ ».‬ايش��ان در تبيين تغييرات سياس��ي و‬ ‫اجتماعي منطقه افزودند‪« :‬هنگامي‌كه قيام مردم مصر‬ ‫به اوج خود رسيد‪ ،‬بسياري از غربي‌ها و حكومت‌هاي‬ ‫مستبد منطقه از رژيم مبارك و سركوب مردم حمايت‬ ‫كردند‪ ،‬اما بعد از پيروزي مردم مصر‪ ،‬همان قدرت‌ها‬ ‫و ديكتاتورهاي وابس��ته به آنها كه حاضر نبودند نام‬ ‫مردم و حقوق مردم را بش��نوند‪ ،‬دم از حقوق مردم و‬ ‫مردمساالري زدند كه اين نش��انگر تغييرات مهم در‬ ‫فضاي منطقه است‪».‬‬ ‫رهبر انقالب اس�لامي‪ ،‬مصر را كشوري بزرگ‬ ‫و ملت��ي كه��ن و تاثير‌گ��ذار در منطق��ه خواندند و‬ ‫خاطرنش��ان كردند‪« :‬حاكمان فاسد و مزدور‪ ،‬سال‌ها‬ ‫ملت مصر را ذليل و اين كشور را به گنج استراتژيك‬ ‫رژيم‌صهيونيس��تي تبديل كرده بودند‪ ،‬اما اكنون اين‬ ‫گنج س��اقط و از دس��ت غاصبان صهيونيست خارج‬ ‫شده است‪».‬‬ ‫حض��رت آي��ت‌اهلل خامن��ه‌اي ب��ا اش��اره ب��ه‬ ‫ماموري��ت حكومت مب��ارك براي تضمي��ن امنيت‬ ‫رژيم‌صهيونيستي حتي به قيمت زنداني كردن يك و‬ ‫نيم ميليون از مردم غ��زه در جنگ ‪ 22‬روزه‪ ،‬افزودند‪:‬‬ ‫«رژيم‌صهيونيستي‪ ،‬اكنون با سقوط مبارك‪ ،‬احساس‬ ‫عرياني مي‌كند و به‌ش��دت سراس��يمه و حيرت‌زده‬ ‫است‪».‬‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫ملت نيز رو به جلو است‪».‬‬ ‫حضرت آيت‌اهلل خامنه‌اي خاطر نش��ان كردند‪:‬‬ ‫«واقعياتي كه بيان ش��د نش��ان مي‌دهد ايران و ايراني‬ ‫زير پرچم اس�لام‪ ،‬در س��ايه دعوت و حركت الهي‬ ‫امام راحل عظيم‌الش��ان و با تكيه بر روح عزت ملي‬ ‫و اس��تحكام س��اختار دروني در همه ابع��اد در حال‬ ‫پيشرفت هستند‪».‬‬ ‫رهبر انقالب اسالمي‪ ،‬با تاكيد بر اينكه پيشرفت‬ ‫ملت ايران و الگو شدن اين ملت براي ملت‌هاي منطقه‬ ‫و جهان علت واقعي هراس و واهمه دشمنان انقالب‬ ‫اسالمي اس��ت‪ ،‬افزودند‪« :‬بزرگنمايي محافل سياسي‬ ‫دنيا درباره خطر ايران هس��ته‌اي‪ ،‬دروغ و فريبي بيش‬ ‫نيست زيرا‌ترس آنها از ايران «هسته‌اي» نيست بلكه‬ ‫‌ترس اصلي آنها از ايران «اسالمي» است‪».‬‬ ‫حضرت آيت‌اهلل خامن��ه‌اي تاكيد كردند‪« :‬آنچه‬ ‫در اركان قدرت اس��تكباري‪ ،‬زلزله ايج��اد كرده‪ ،‬اين‬ ‫واقعيت است كه ملت ايران اثبات كرده مي‌توان بدون‬ ‫تكيه بر آمريكا و قدرت‌هاي مدعي و حتي با مقابله با‬ ‫آنها به‌پيشرفت رسيد‪».‬‬ ‫ايشان خاطرنشان كردند‪« :‬آمريكا و قدرت‌هاي‬ ‫مدعي تالش دارند تا به ملت‌ها و زبدگان و نخبگان‬ ‫سياسي بباورانند كه پيشرفت‪ ،‬خارج از حوزه آمريكا‬ ‫امكان‌پذير نيس��ت‪ ،‬در حالي كه ملت ايران‪ ،‬خالف‬ ‫اين را اثبات كرده و درس عمل��ي بزرگي به ملت‌ها‬ ‫داده است‪».‬‬ ‫رهبر انق�لاب اس�لامي در جمع‌بن��دي بحث‬ ‫شاخص‌هاي پيش��رفت خطاب به ملت ايران تاكيد‬ ‫كردند‪« :‬ش��ما ملت بزرگ در طول بيش از سي‌سال‪،‬‬ ‫ركورد زده‌ايد و پيش��رفت كرده‌ايد‪ ،‬ام��ا اگر به آنچه‬ ‫تاكنون به‌دس��ت آورده‌اي��د دل خوش كني��د‪ ،‬قطعا‬ ‫شكست خواهيد خورد و به عقب بازخواهيد گشت‪،‬‬ ‫بنابراين بايد حركت در مسير پيشرفت‪ ،‬بي‌وقفه ادامه‬ ‫يابد‪ ».‬حضرت آيت‌اهلل خامنه‌اي وظيفه مس��ئوالن را‬ ‫نيز در مسير حركت به سمت قله‌هاي اصلي پيشرفت‬ ‫بس��يار س��نگين دانس��تند و افزودند‪« :‬در اين مسير‪،‬‬ ‫هرگونه توقف‪ ،‬خودشگفتي و غرور‪ ،‬خود‌محوري‪،‬‬ ‫غفلت‪ ،‬اشرافي‌گري‪ ،‬لذت‌جويي و تالش براي كسب‬ ‫محبوبيت‪ ،‬براي مس��ئوالن‪ ،‬ممنوع است و رسيدن به‬ ‫قله‌ها‪ ،‬تنها با اين ممنوعيت‌ها امكان‌پذير است‪».‬‬ ‫ايشان تاكيد كردند‪« :‬ما مسئوالن بايد خود را از‬ ‫اين آفات حفظ كنيم؛ همچنان كه امام بزرگوار ما خود‬ ‫را حفظ كردند‪».‬‬ ‫حضرت آيت‌اهلل خامنه‌اي خط��اب به جوانان‪،‬‬ ‫دانشجويان‪ ،‬مسئوالن‪ ،‬علما و افراد تاثيرگذار جامعه‬ ‫تاكيد كردند‪« :‬بايد حركت به سمت قله‌هاي پيشرفت‬ ‫از جمل��ه در عرصه سياس��ت‪ ،‬عل��م و فن��اوري و‬ ‫به‌خصوص اخالق و معنويت را بي‌وقفه ادامه دهيم و‬ ‫در مسير حركت‪ ،‬عيوب خود را برطرف كنيم‪».‬‬ ‫ايش��ان افزودند‪« :‬حركت بي‌وقفه به سمت قله‬ ‫پيشرفت موجب بي‌اثر ش��دن موانع دشمن‪ ،‬از جمله‬ ‫تحريم‌ها خواهد شد‪».‬‬ ‫رهب��ر معظ��م انقالب اس�لامي تاكي��د كردند‪:‬‬ ‫«تحريم‌ها نمي‌تواند ملت ايران را از حركت رو‌به‌جلو‬ ‫بازدارد‪ ،‬بلكه تنها تاثير آن عميق‌تر شدن نفرت ملت‬ ‫از غرب خواهد ب��ود‪ ».‬حض��رت آيت‌اهلل‌خامنه‌اي‬ ‫خاطرنشان كردند‪« :‬ملت ايران اكنون در حال حركت‬ ‫در دامنه است و آن روزي كه به قله برسد‪ ،‬دشمني‌ها‬ ‫و معارضه‌هاي خباثت‌آميز نيز به پايان خواهد رسيد‪».‬‬ ‫ايشان در بخش ديگري از سخنان خود‪ ،‬جنبش‌ها‬ ‫و انقالب‌هاي منطق��ه را از يمن و بحري��ن تا مصر‪،‬‬ ‫ليبي‪،‬تونس و ديگر كشورهايي كه آتش زير خاكستر‬ ‫ايش��ان داد و بيداده��ا و تهديده��اي نظام��ي‬ ‫مقامات رژي��م غاصب صهيونيس��تي برض��د ايران‬ ‫را ناش��ي از‌ت��رس و وحش��ت و دس��ت خال��ي‬ ‫ب��ودن آنه��ا دانس��تند و تاكي��د كردن��د‪« :‬س��ران‬ ‫رژيم‌صهيونيس��تي به‌خوب��ي مي‌دانن��د ك��ه امروز‬ ‫بي��ش از ه��ر زم��ان ديگ��ري آس��يب‌پذير‌ترند و‬ ‫هر قدم كج يا حركت ناشايست آنها‪ ،‬همانند صاعقه‬ ‫بر سر خودشان فرود خواهد آمد‪».‬‬ ‫رهبر‌معظ��م انق�لاب اس�لامي وضعيت غرب‬ ‫و آمري��كا به‌عن��وان پش��تيبانان بي‌قي��د و ش��رط‬ ‫رژيم‌صهيونيستي را بس��يار نامساعد توصيف كردند‬ ‫و افزودند‪« :‬امروز غرب به‌دليل مشكالت اقتصادي‪،‬‬ ‫مالي و اجتماعي‪ ،‬در مواجهه با م��ردم خود درمانده‬ ‫ش��ده و در واقع با س��يلي صورت خود را سرخ نگاه‬ ‫داشته است‪».‬‬ ‫حضرت آيت‌اهلل خامنه‌اي‪ ،‬سقوط چند حكومت‬ ‫پيرو آمريكا در اروپا و تنفر روزافزون ملت‌ها از آمريكا‬ ‫را نمونه‌هاي ديگري از بحران جدي در غرب دانستند‬ ‫و خاطرنشان كردند‪« :‬آنها مي‌خواهند با حادثه‌آفريني‪،‬‬ ‫اين بحران را به آسيا‪ ،‬آفريقا و منطقه منتقل كنند‪».‬‬ ‫ايش��ان ايجاد اختالف‌ه��اي قوم��ي‪ ،‬طایفي و‬ ‫مذهبي در كش��ورهاي ت��ازه انقالب ك��رده و تبديل‬ ‫انقالب‌ها به ضد خود را از جمله ش��يوه‌هاي غرب و‬ ‫آمريكا براي انتقال بح��ران ارزيابي كردند و افزودند‪:‬‬ ‫«امروز آمريكايي‌ها به اس��تفاده از تجربه و تخصص‬ ‫انگليس��ي‌ها در ايجاد اختالف‌ه��اي مذهبي و قومي‬ ‫‌روي آورده‌اند و بر همين اساس‪ ،‬همه ملت‌ها‪ ،‬علما‬ ‫و نخبگان دانشگاهي منطقه اعم از شيعه و سني بايد‬ ‫هوشيار باشند تا به نقشه دشمن كمك نكنند‪».‬‬ ‫رهبر انقالب اسالمي اينگونه اقدامات غربي‌ها‬ ‫و آمريكايي‌ه��ا را ديوانه‌وار خوان��ده و تاكيد كردند‪:‬‬ ‫«آنها براي پوش��اندن بحران و مشكالت خود و دور‬ ‫كردن ذهن‌ها‪ ،‬مس��اله هس��ته‌اي ايران را بزرگنمايي‬ ‫مي‌كنند و آن را در صدر مس��ائل دنيا ق��رار مي‌دهند‬ ‫و به دروغ‪ ،‬نام س�لاح هس��ته‌اي را به ميان مي‌آورند‬ ‫درحالي كه واقعيت اينگونه نيست و تالش آنها نيز به‬ ‫نتيجه نخواهد رسيد‪ ».‬حضرت آيت‌اهلل خامنه‌اي نگاه‬ ‫جمهوري اسالمي ايران به منطقه را نگاهي اميدوارانه‬ ‫خواندند و خاطرنش��ان كردند‪« :‬البته حوادث منطقه‪،‬‬ ‫فرصتي را براي برخي كشورهاي منطقه به‌وجود آورد‬ ‫تا به نيابت از آمريكا برخ��ي اقدامات را انجام دهند‪،‬‬ ‫اما به لطف خداوند كش��ورهاي انقالب كرده به‌ويژه‬ ‫مصر به آرامش و ثبات بازخواهند گشت و رژيم‌هاي‬ ‫ديكتاتوري در منطقه برچيده خواهند شد‪».‬‬ ‫ايش��ان همچنين با اش��اره به حوادث بحرين‪،‬‬ ‫مردم بحرين را داراي مظلوميتي مضاعف دانس��تند‬ ‫و افزودند‪« :‬اي��ن مردم بدون دليل‪ ،‬به‌دس��ت رژيمي‌‬ ‫مستبد و ديكتاتور سركوب مي‌شوند و اعتراض آنها‬ ‫با خشن‌ترين وضعيت پاس��خ داده مي‌شود‪ ،‬درحالي‬ ‫كه مردم بحرين خواستار ابتدايي‌ترين نياز يك كشور‬ ‫مردمساالر هستند‪».‬‬ ‫رهبر انقالب اسالمي همچنين خاطرنشان كردند‪:‬‬ ‫«در بحرين به‌جاي آنكه به خواست مردم پاسخ داده‬ ‫شود‪ ،‬تالش مي‌شود تا موضوع را به اختالفات مذهبي‬ ‫و بحث شيعه و سني ارتباط دهند و حق مردم را كتمان‬ ‫كنند‪ ».‬حضرت آيت‌اهلل خامنه‌اي افزودند‪« :‬به فضل‬ ‫الهي‪ ،‬هم��ه مجاهدت‌ها در منطقه ب��ه نتيجه خواهد‬ ‫رسيد‪ ،‬اما بايد مراقب بود تا به آتش‌هاي قومي‪ ،‬فرقه‌اي‬ ‫و مذهبي دامن زده نشود‪ ».‬ايشان در پايان تاكيد كردند‪:‬‬ ‫«بدون‌ترديد آينده براي ملت‌هاي مس��لمان و ملت‬ ‫ايران‪ ،‬بهتر از گذشته خواهد بود‪g ».‬‬ ‫‪15‬‬
‫مرور رسانه‌ها‬ ‫بنابراين در مذاكرات آينده‪ ،‬ايران بر صيانت از همه حقوق‬ ‫خود براساس مفاد مصرح در معاهده ان‪‌.‬پي‪‌.‬تي و از جمله‬ ‫داشتن چرخه كامل سوخت ملي اصرار خواهد داشت‪».‬‬ ‫مطبوعات در هفته‌اي كه گذشت‬ ‫از بغداد تا مسكو‬ ‫ياسين سيف‌االسالم‬ ‫خبرنامه‬ ‫هفت��ه گذش��ته اگرچه مانن��د هفته‌هاي پيش��ين‬ ‫مي‌توانست روزهاي پر‌خبري را در صحنه سياسي كشور‬ ‫به ارمغان بياورد و بستري براي ادامه مناقشات مختلف‬ ‫ميان سياستمداران باش��د‪ ،‬اما به خاطر سالروز رحلت‬ ‫حضرت امام خميني‌(ره) و قيام پانزده خرداد و همچنين‬ ‫ميالد با‌سعادت مولي‌الموحدين علي‌(ع)‪ ،‬رسانه‌ها بيش‬ ‫از آنكه فرصت پرداختن به اين دس��ت موضوعات را‬ ‫بيابند‪ ،‬به پوشش مراس ‌م مرتبط با اين مناسبت‌ها پرداختند‪.‬‬ ‫در واقع شايد بتوان هفته پيش��ين را فرصتي براي تامل‬ ‫گروه‌هاي مختلف سياسي بر وقايع و اتفاقاتي دانست كه‬ ‫از بعد از تعطيالت عيد و به ويژه پيرامون مجلس جديد‬ ‫رخ داده است‪ .‬اما در اين ميان اخبار و گزارش‌هاي مرتبط‬ ‫با مراس��م س��الگرد ارتحال امام(ره) از اهميت ويژه‌اي‬ ‫برخوردار بوده اس��ت‪ .‬به‌ويژه آنكه رهبر معظم انقالب‬ ‫در اين مراسم سخنان مهمي‌را ايراد كردند كه از سوي‬ ‫رس��انه‌هاي مختلف داخلي و خارجي م��ورد توجه و‬ ‫تحليل قرار گرفته است‪ .‬عالوه بر اين دور دوم مذاكرات‬ ‫ايران با سازمان انرژي هسته‌اي از جمله موضوعات مهم‬ ‫خبري در روزهاي گذشته بوده است‪ .‬اين مذاكرات در‬ ‫ادامه گفت‌وگوهاي ماه پيش و سفر آمانو به تهران صورت‬ ‫مي‌گيرد و با‌توجه به موعد مذاكرات ايران با گروه‪ 5+1‬در‬ ‫مسكو‪ ،‬گفت‌وگوهايي سرنوشت‌ساز به حساب مي‌آيد‪.‬‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫خوشبيني‌ها از يك دعوت‬ ‫‌روزنامه شرق گزارشي را از دعوت آمانو‪ ،‬دبيركل‬ ‫س��ازمان انرژي هس��ته‌اي براي مذاكرات آتي ايران و‬ ‫آژانس منتش��ر كرده و به توضيح اهمي��ت اين دور از‬ ‫گفت‌وگو‌ها پرداخته است‪.‬‬ ‫در اين گزارش آمده اس��ت‪« :‬يك نشست ديگر‬ ‫براي ورق زدن پرونده هسته‌اي ايران آغاز شد؛ نشست‬ ‫فصلي شوراي حكام آژانس بين‌المللي انرژي اتمي؛ آن‬ ‫هم در يك فضاي تازه؛ فضايي متاثر از مذاكرات اخير‬ ‫فني و حقوق��ي ايران و آژانس‪ .‬فضاي��ي كه اميدواري‬ ‫و خوش��بيني در آن موج مي‌زد؛ خوش��بيني‌اي براي‬ ‫دس��تيابي به يك توافق و تفاهم تازه به منظور بازرسي‬ ‫از تاسيسات هس��ته‌اي ايران‪ .‬اين توافق نيز قرار است‬ ‫در گفت‌وگوهاي آتي حاصل شود؛ گفت‌وگوهايي كه‬ ‫يك روز پس از پايان نشست شوراي حكام يعني روز‬ ‫جمعه ‪ 19‬خرداد به ميزباني دفتر نمايندگي جمهوري‬ ‫اسالمي ايران در وين انجام مي‌شود‪ ».‬اين روزنامه به‬ ‫نقل از آمانو نوشته است‪« :‬در هر حال ايران همكاري‬ ‫الزم را ارائه نمي‌دهد تا اينكه آژان��س بتواند اطمينان‬ ‫موثقي درباره نبود مواد و فعاليت‌هاي هسته‌اي اعالم‬ ‫نشده در ايران ارائه كند و بنابراين نتيجه‌گيري كند كه‬ ‫همه مواد هسته‌اي در ايران براي فعاليت‌هاي صلح‌آميز‬ ‫استفاده مي‌شود‪ ».‬وي همچنين تصريح كرده‪« :‬از ايران‬ ‫مي‌خواهم گام‌هايي را در جهت اجراي كامل تعهدات‬ ‫مربوطه‌اش در راس��تاي ايجاد اعتم��اد بين‌المللي به‬ ‫ماهيت منحصرا صلح‌آميز برنامه هسته‌اي‌اش بردارد‪».‬‬ ‫‪16‬‬ ‫تقالي رسانه‌اي غرب‬ ‫از فرداي مذاكرات بغداد موج��ي از فعاليت‌هاي‬ ‫رس��انه‌اي غرب عليه موضع محق جمهوري اسالمي‬ ‫ايران در اين مذاكرات آغاز ش��د‪ .‬فعاليت‌هايي كه دور‬ ‫بعدي گفت‌وگو‌ها در مس��كو را ه��دف تاثيرگذاري‬ ‫خود قرارداده است‪ .‬سرمقاله نويس كيهان در شماره ‪16‬‬ ‫خرداد ماه اين روزنامه به تشريح این اقدامات پرداخته و‬ ‫مي‌نويسد‪« :‬حقيقت آن است كه غرب نمي‌خواهد درباره‬ ‫«مذاكرات بغداد» حرف بزند يا حرفي زده شود‪ ».‬بغداد‬ ‫روز سوم‌خرداد‪ ،‬تبديل به البراتوار دقيقي جهت ارزيابي‬ ‫‪ 15‬ماه فشار پرحجم اقتصادي‪ -‬سياسي عليه ايران شد؛‬ ‫آنجاكهبهتعبيرپيشاپيشنتانياهومعلوممي‌شد‪«:‬تحريم‌ها‬ ‫باعث نشده ايران حتي يك ميلي‌متر از برنامه هسته‌اي‬ ‫خود عقب‌نش��يني كند‪ ».‬مواضع خانم اش��تون پس از‬ ‫مذاكرات استامبول و بغداد مبني‌بر اينكه مذاكرات مثبت!‬ ‫و رو به پيشرفت اس��ت‪ -‬در حالي كه كمترين تغييري‬ ‫در موضع ايران به دست نيامده بود‪ -‬صرفا مي‌توانست‬ ‫راوي يك لطيفه سياسي كم‌مايه باشد‪ .‬در اين يادداشت‬ ‫همچنين آمده اس��ت‪« :‬چه آنكه غرب از ‪ 15‬ماه فش��ار‬ ‫ي هيچ به دست نياورده بود‪ ،‬اما در عين حال هم‬ ‫تحريم ‌‬ ‫نمي‌خواست بگويد هيچ به دست نياورده است‪ .‬بنابراين‬ ‫آنها در دو فاز كوشيدند ماجرا را رفع و رجوع كنند‪ ،‬اول‬ ‫اطالق واژه ناچسب «مثبت» به مذاكراتي كه صرفا قرار‬ ‫بود به زانو درآمدن ايران را نشان دهد‪ .‬دوم‪ ،‬راه انداختن‬ ‫حجمي‌از سر و صدا و دود‪ ،‬براي حذف مذاكرات بغداد‬ ‫از كانون توجه تحليلگران و ناظران!»‬ ‫پاسخ‌گويي درباره غني‌سازي‬ ‫جو‌س��ازي رس��انه‌اي غرب پيرام��ون مذاكرات‬ ‫هس��ته‌اي ايران همچنين در روزنامه وط��ن امروز نيز‬ ‫بازتاب داش��ته اس��ت‪ .‬اين روزنامه در گزارشي درباره‬ ‫پاسخ ايران به تش��كيك روزنامه‌هاي غربي درباره حق‬ ‫غني‌س��ازي براي ايران نوشته اس��ت‪« :‬واشنگتن‌پست‬ ‫و نيويورك‌تايمز در س��رمقاله‌هاي خود در شماره ‪25‬‬ ‫مه‪ ،‬ادعا كرده بودند در معاهده عدم اش��اعه سالح‌هاي‬ ‫هس��ته‌اي‪ ،‬چيزي تحت عنوان حق غني‌س��ازي براي‬ ‫كشورهاي عضو معاهده به رسميت شناخته نشده است‪».‬‬ ‫همچنين اين دو روزنامه ادعا كردند مقامات آمريكايي‬ ‫فعال آمادگي شناسايي چنين حقي براي ايران را ندارند‪.‬‬ ‫در اين گزارش همچنين با اشاره به جوابيه دفتر نمايندگي‬ ‫ايران در س��ازمان ملل آمده اس��ت‪« :‬همچنين براساس‬ ‫اصل احترام به حاكميت ملي كشورها‪ ،‬هر كشور عضو‬ ‫ان‌‪.‬پي‪‌.‬تي‪ ،‬حق انتخاب و طراحي مستقل سياست‌هاي‬ ‫انرژي خود را در س��طح مل��ي دارد كه بر اس��اس آن‪،‬‬ ‫تصميم‌گيري براي بهره‌گيري از چرخه سوخت هسته‌اي‬ ‫بر‌اس��اس نيازهاي ملي‪ ،‬از اختيارات دولت‌هاي حاكم‬ ‫به حس��اب مي‌آيد‪ .‬به عالوه و همانطور كه جمهوري‬ ‫اس�لامي ايران به‌طور كامل‪ ،‬خود را ب��ر انجام وظايف‬ ‫قانوني مندرج در ان‪‌.‬پي‪‌.‬تي متعه��د مي‌داند‪ ،‬در مقابل‬ ‫قاطعانه برخورداري از حقوق قانوني خود اصرار دارد‪.‬‬ ‫توطئه‌هاي آمريكايي – اسرائيلي‬ ‫روزنامه سياس��ت روز گزارش��ي را از مذاكرات‬ ‫پش��ت‌پرده آمريكا و اسرائيل منتش��ر كرده كه با هدف‬ ‫ناكامي‌مذاكرات مس��كو صورت گرفته است‪ .‬در اين‬ ‫گزارش با اشاره به گفت‌وگو‌هاي مقامات دو طرف آمده‬ ‫است‪« :‬همزمان با تكرار ادعاهاي واهي از سوي كلينتون‬ ‫رس��انه‌هاي خبري از دور جدي��د رايزني‌هاي مقامات‬ ‫آمريكايي و رژيم‌صهيونيستي براي افزايش فشارها بر‬ ‫ايران در صورت بدون نتيجه پايان يافتن مذاكرات تهران‬ ‫و ‪ 5+1‬در مسكو خبر مي‌دهند‪ ».‬اين روزنامه همچنين‬ ‫مي‌نويس��د‪« :‬در همين چارچ��وب روزنامه‌هاآرتص‬ ‫در همين زمينه به س��فر «ديويد كوه��ن»‪ ،‬معاون وزير‬ ‫خزانه‌داري آمريكا در بخش اطالعات مالي و‌تروريسم‬ ‫به سرزمين‌هاي اشغالي اش��اره كرده و از مذاكرات وي‬ ‫با مقامات رژيم‌صهيونيس��تي درخصوص دور جديد‬ ‫مذاكرات ايران و كشورهاي ‪ 5+1‬كه قراراست از تاريخ‬ ‫‪ ۱۸‬ژوئن (‪۲۹‬خرداد) در مس��كو آغاز ش��ود‪ ،‬خبر داده‬ ‫اس��ت‪ ».‬در اين گزارش همچنين تصريح ش��ده است‪:‬‬ ‫«در ادامه سياس��ت‌هاي خصمانه و غير‌اصولي در قبال‬ ‫ايران نيويورك تايم��ز خبر داد كه دولت ب��اراك اوباما‬ ‫حمالت سايبري عليه برنامه هس��ته‌‌اي ايران را تشديد‬ ‫كرده است‪ ».‬خبرگزاري فرانسه با اعالم اين خبر به نقل‬ ‫از اين روزنامه آمريكايي افزود‪« :‬اين عمليات در دوران‬ ‫رياس��ت‌جمهوري جورج بوش با اسم رمز «بازي‌هاي‬ ‫ي آمريكا‬ ‫المپيك» آغاز شد و اولين حمله سايبري دائم ‌‬ ‫عليه كشورهاي ديگر بوده است‪».‬‬ ‫مصر براي عربستان‬ ‫موضوع صدور حكم حسني مبارك و فرزندانش‬ ‫در دادگاهي در مصر نيز از جمله موضوعات مهم خبري‬ ‫در روزهاي گذش��ته بوده اس��ت‪ .‬روزنامه رسالت در‬ ‫سرمقاله شماره شانزدهم خرداد‌ماه‪ ،‬گزارشي را در مورد‬ ‫اين وضعيت داخلي مصر متاثر از اين حكم منتشر كرده‬ ‫است‪ .‬اين روزنامه مي‌نويس��د‪« :‬التحرير نماد حيات و‬ ‫آزادگي ملت مصر است؛ نمادي كه نه تنها حسني مبارك‬ ‫و احمد شفيق‪ ،‬بلكه اعضاي شوراي نظامي مصر نيز از آن‬ ‫وحشت دارند‪ .‬التحرير محلي براي انعقاد پيمان ميان ملت‬ ‫مصر و آزادي است‪ .‬مصري‌ها تا زمان تحقق خواسته‌هاي‬ ‫اسالمي و انقالبي خود لحظه‌اي از پاي نخواهند نشست‪.‬‬ ‫اقدام وقيحانه دادگاه مصر در ص��دور حكم حبس ابد‬
‫از تمام ظرفيت ديپلماتيك خ��ود يعني دالرهاي نفتي‪،‬‬ ‫ايدئولوژي وهابيت و باقيمانده رژيم مبارك به‌ويژه ارتش‬ ‫نفوذ خود در مصر را حفظ كند‪».‬‬ ‫رويكرد جديد آمانو در پرونده هسته‌اي ايران مورد توجه‬ ‫رسانه‌هايداخليوخارجيقرارگرفتهاست‪.‬‬ ‫خبرنامه‬ ‫نفوذ در مصر‬ ‫به نظ��ر تحليلگر روزنام��ه خراس��ان راي دادگاه‬ ‫مبارك متاثر از اعمال فشار‌هاي عربستان سعودي صادر‬ ‫شده است‪ .‬در يادداشتي كه در اين روزنامه منتشر شده‬ ‫آمده است‪« :‬به اعتقاد بس��ياري از تحليلگران حبس ابد‬ ‫براي مب��ارك و تبرئه فرزندانش آخري��ن هديه‌اي بود‬ ‫كه سردمداران س��عودي به خانواده مبارك اهدا كردند‪.‬‬ ‫عربستان به‌عنوان رهبر محور سازش عربي در منطقه به‬ ‫دنبال سقوط مبارك در مصر و بن‌علي در تونس با چالشي‬ ‫جدي در خاورميانه رو به رو شد‪.‬‬ ‫ناتواني در حمايت از هم پيمانان��ش و افول نفوذ‬ ‫منطقه‌اي آن باعث اتخاذ سياس��ت‌هاي عجوالنه و گاه‬ ‫متناقض توسط آل‌سعود شد‪ ».‬در اين تحليل ضمن اشاره‬ ‫به ارتباط جدي مصر آينده با ديگر جوامع عربي از جمله‬ ‫عربستان تاكيد شده‪« :‬مصر از اهميت ويژه‌اي هم براي‬ ‫عربستان و هم براي متحدان غربي آن برخوردار است‪.‬‬ ‫توانايي الگو شدن براي ديگر كشورهاي منطقه‪ ،‬سابقه‬ ‫كهن تمدني‪ ،‬هم‌مرزي با فلس��طين اش��غالي‪ ،‬استقرار‬ ‫دانشگاه االزهر به عنوان مرجع ديني بخش قابل توجهي‬ ‫از توده‌هاي مس��لمان منطقه در قاه��ره و چالش جدي‬ ‫به حكومت رس��يدن اخواني‌ها در مص��ر براي الگوي‬ ‫حكومتي عربستان را مي‌توان تنها برخي از داليل اهميت‬ ‫باالي مصر در منطقه به‌ويژه براي عربستان برشمرد‪ .‬از‬ ‫همين روست كه عربستان تالش كرده تا با بهره‌گيري‬ ‫‪ 23‬سال پر‌فرا ‌زو‌نشيب‬ ‫هفته‌نام��ه ش��ما در س��الگرد آغ��از رهب��ري‬ ‫حضرت‌آيت‌اهلل خامنه‌اي يادداش��تي را منتش��ر كرده‬ ‫و در آن به مجموعه وقايع و كاميابي‌هاي اين س��ال‌ها‬ ‫اش��اره کرده اس��ت‪ .‬كاميابي‌هايي كه ب��ا تدابير رهبر‬ ‫فرزانه انق�لاب به‌وج��ود آمده‌اند‪ .‬در اين يادداش��ت‬ ‫آمده است‪« :‬عبور دادن كشتي انقالب اسالمي از ميان‬ ‫توفان‌هاي جنگ خليج فارس و توس��عه كم‌توجه به‬ ‫عدالت و گرايش مجريان به اش��رافي‌گري و توس��عه‬ ‫سياس��ي اصالح‌طلب��ان و توطئه‌هاي ‪ 18‬تي��ر و نبرد‬ ‫اش��رافيت و جمهوري��ت و فتنه ‪ 88‬و طوم��ار جريان‬ ‫انحرافي در كنار سرعت دادن به رشد و پيشرفت علمي‌‬ ‫و تكنول��وژي و ارتقای ت��وان دفاعي كش��ور در برابر‬ ‫تهديدات دش��من و اعمال دكترين موفق معظم‌له در‬ ‫سياست خارجي و سامان دادن به سياست داخلي كشور‬ ‫از طريق تنظيم رقابت جديد سياسي در چارچوب نظام‪،‬‬ ‫نمونه‌هايي از كارآمدي و توانمندي شخصيت بي‌بديل‬ ‫حضرت آي��ت‌اهلل العظمي‌خامنه‌اي مدظل��ه العالي و‬ ‫واليت‌مطلقه فقيه در نظام سياسي ايران است‪».‬‬ ‫يادداشت‌نويس هفته‌نامه ش��ما همچنين تاكيد‬ ‫كرده‪« :‬يك استاد خاورميانه‌شناسي در آكادمي نيروي‬ ‫دريايي اياالت متحده آمريكا درباره رهبر معظم انقالب‬ ‫گفته؛ او واقعا فردي متفاوت اس��ت‪ ،‬با وجود انقالبي‬ ‫بودن و مخالفت با سياس��ت‌هاي آمري��كا و بر خالف‬ ‫برخي افراد‪ ،‬به‌دنبال اعمال فش��ار به ش��ما براي تغيير‬ ‫سبك زندگي مورد عالقه‌تان نيست‪ ،‬آيت‌‌اهلل خامنه‌اي‬ ‫يك رهبر واقعي است‪g ».‬‬ ‫حكمدادگاهحسنيمباركباواكنش‌هايگسترده‌اي‬ ‫روبه‌رو شده است‪.‬‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫براي حسني مبارك ديكتاتور قاهره به خوبي نشان داد كه‬ ‫هنوز روح استبداد و ستم در سرزمين اهرام ثالثه جاري‬ ‫است و اين روح پليد بايد به دست تواناي انقالبيون از‬ ‫كالبد مصر خارج شود‪ ».‬گزارش‌نويس رسالت همچنين‬ ‫ضمن اشاره به تظاهرات گسترده مردم مصر در شهر‌هاي‬ ‫مختلف نوشته اس��ت كه تقرير‌نويس ارش��د وزارت‬ ‫دادگستري مصر از اعتراض ديوان عالي به راي دادگاه‬ ‫مبارك خبر داد و گفت‪« :‬دادستان كل اولين كسي است كه‬ ‫به احكام حسني مبارك‪ ،‬رئيس‌جمهوري مخلوع مصر و‬ ‫حبيب العادلي‪ ،‬وزير كشور وي واكنش نشان داد‪ ».‬علي‬ ‫حسن اظهار داشت‪« :‬دادستان كل مصر اعالم كرده است‬ ‫كه احكام صادره ايرادات حقوقي دارد و از ديوان عالي‬ ‫خواهد خواست كه در اين احكام بازنگري كند‪ .‬احكام‬ ‫صادره براي حسني مبارك و حبيب العادلي هر چند كه‬ ‫به حبس ابد محكوم شدند‪ ،‬مردم مصر را خشمگين كرد‬ ‫و تبرئه شش معاون حبيب العادلي‪ ،‬عالء و جمال پسران‬ ‫مبارك و حسين س��الم‪ ،‬عامل فراري رژيم مبارك براي‬ ‫ملت مصر تعجب‌آور و غيرمنتظره بود‪.‬‬ ‫زمينه‌هاي صدور حكم‬ ‫روزنامه تهران امروز نيز سرمقاله خود را به موضوع‬ ‫حكم تبرئه مبارك اختصاص داده و نوش��ته است‪« :‬از‬ ‫يك منظر اقدام دستگاه قضايي مصر تالشي در راستاي‬ ‫جلوگيري از ورود كشور به دور جديدي از خشونت‌ها و‬ ‫اعتراض‌ها بوده است‪ .‬اين بحث از اين رو قابل اعتناست‬ ‫كه همچنان بخشي از مصريان را حاميان مبارك و رژيم‬ ‫قديم تشكيل مي‌دهند و طبعا صدور احكام شديد براي‬ ‫سران رژيم سابق باعث تحريك افكار آن بخش از جامعه‬ ‫مي‌ش��د كه بعد از گذشت يك‌سال از س��قوط مبارك‪،‬‬ ‫در جريان انتخاب��ات اخير رياس��ت‌جمهوري خود را‬ ‫سازماندهي مجدد كرده و در قالب حمايت از احمدشفيق‬ ‫به ميدان آمده‌اند‪.‬‬ ‫از نظر اي��ن نخب��گان حاكم ب��ر ش��وراي عالي‬ ‫نظامي و دادگاه‪ ،‬دوگانگي موج��ود در انتخابات اخير‬ ‫رياس��ت‌جمهوري و رقابت پا به پ��اي دو‌گزينه مورد‬ ‫انقالبيون و نيز حاميان نظم قديم نشان مي‌دهد كه نظام‬ ‫اجتماعي مصر در وضعيت قطبي‌شدگي به سر مي‌برد‪».‬‬ ‫در اين يادداشت همچنين تصريح شده‪« :‬دليل دوم باعث‬ ‫ي را مي‌ت��وان در ذيل تالش ارتش‬ ‫صدور چنين حكم ‌‬ ‫و دس��تگاه قضايي مصر براي جلب حمايت گروه‌هاي‬ ‫جديدي به صف حاميان خود دانست‪.‬ارتش و دستگاه‬ ‫قضايي كه در شرايط در حال گذار مصر مديريت صحنه‬ ‫سياسي و روند سياسي برپا داشتن نظم جديد را برعهده‬ ‫دارند؛ در ماه‌هاي گذشته تحت انتقادات شديدي از ناحيه‬ ‫نيروهاي انقالبي بوده‌اند‪».‬‬ ‫رايزني‌هاي ديويدكوهن يكمقام دولتيآمريكادرباره ايران‬ ‫زيرذره‌بينمحافلخبريقرارگرفتهاست‪.‬‬ ‫‪17‬‬
‫فرجام يك فراكسيون‬ ‫سعيدجليلي؛‬ ‫سفر به سن‌پترزبورگ‬ ‫خبرنامه‬ ‫سن پترزبورگ هفته گذشته ميزبان برگزاري سومين نشست‬ ‫بين‌المللي امنيت بود‪ .‬در اين راس��تا س��عيد جليلي‪ ،‬دبير شوراي‬ ‫عالي امنيت ملي كشورمان روز چهارشنبه ‪ 17‬خرداد براي شركت‬ ‫در نشست امنيتي س��ن‌پترزبورگ به روسيه سفر كرد‪ .‬اين نشست‬ ‫بين‌المللي با حضور س��ران امنيتي بيش از ش��صت كشور جهان‬ ‫‪ ۱۷‬خرداد به مدت دو روز برگزار ش��د و جليلي در راس هياتي از‬ ‫كشورمان به دعوت رسمي نيكالي پاتروشف‪ ،‬دبير شوراي امنيت‬ ‫روسيه در نشست بين‌المللي سن پترزبورگ حضور داشت‪.‬‬ ‫سن‌پترزبورگ در روزهاي يكش��نبه و دوشنبه هفته گذشته‬ ‫‪ 14‬و ‪ 15‬خ��رداد نيز ميزبان نشس��ت روس��يه و اتحادي��ه اروپا با‬ ‫حضور برخي از س��ران اتحاديه اروپا‪ ،‬كاترين‌اشتون و والديمير‬ ‫پوتين رئيس‌جمهور روسيه بود‪ .‬س��فر جليلي به روسيه در حالي‬ ‫صورت مي‌گيرد كه قرار اس��ت دور جديدي از مذاكرات ايران و‬ ‫‪ ۲۸ ،5+1‬و ‪ ۲۹‬خرداد در مسكو برگزار شود‪ .‬در اين راستا علي‌اكبر‬ ‫واليتي‪ ،‬مشاور بين‌الملل مقام‌معظم‌رهبري نيز تاكيد كرده كه ‪5+1‬‬ ‫براي موفقيت مذاكرات مس��كو بايد حقوق هس��ته‌اي ايران را به‬ ‫رسميت بشناسد‪ .‬وي پيش از اين نيز تاكيد كرده بود بنايي بر تعليق‬ ‫فعاليت‌هاي هس��ته‌اي ايران وجود ندارد‪ .‬دبيران ش��وراي امنيت‪،‬‬ ‫مشاوران امنيتي روساي‌جمهور‪ ،‬وزيران و روساي سرويس‌هاي‬ ‫امنيتي كشورهاي جهان در اين نشس��ت درباره مهمترين مسائل‬ ‫جهان از جمله امني��ت انرژي‪ ،‬مقابله ب��ا دزدان دريايي‪ ،‬همكاري‬ ‫در تامي��ن امنيت حوزه‌هاي فن��اوري اطالع��ات و انفورماتيك و‬ ‫تهديدهاي فضايي بحث و تبادل‌نظر کردند و همچنين روس��اي‬ ‫هيات‌هاي كش��ورها در ديدار‌هاي دوجانب��ه و چند‌جانبه آخرين‬ ‫تحوالت منطقه‌اي و بين‌المللي و موضوعات مورد عالقه را بررسي‬ ‫كردند‪.‬نشست سن‌پترزبورگ سومين نشست بين‌المللي امنيت به‬ ‫ميزباني روسيه محسوب مي‌شود‪ .‬نخستين نشست در اكتبر ‪۲۰۱۰‬‬ ‫در سوچي و دومين نشست در س��پتامبر ‪ ۲۰۱۱‬در يكاترينبورگ‬ ‫برگزار ش��ده بود‪ .‬نشس��ت بين‌المللي امنيتي س��ن‌پترزبورگ با‬ ‫بيستمين سالگرد تاسيس شوراي امنيت روسيه نيز همزمان است‪.‬‬ ‫در آستانه مذاكرات ايران و ‪ 5+1‬احتماال جليلي و مقامات روسيه‬ ‫درخصوص اين مذاكرات و نيز طرح گام به گام روس��يه رايزني و‬ ‫تبادل‌نظر خواهند داشت‪g .‬‬ ‫با انتخاب علي الريجاني به رياست مجلس نهم شائبه‌هاي تصميم وي براي جلوس‬ ‫بر‌صندلي رياست فراكسيون رهروان واليت قوت گرفته بود‪ .‬اما كاظم جاللي‪ ،‬سخنگوي‬ ‫فراكسيون رهروان واليت تاكيد كرده است كه با‌وجود اينكه فراكسيون اصولگرايي رهروان‬ ‫واليت توانست اكثريت كرسي‌هاي هيات‌رئيسه را به‌دست آورد و انتخابات هيات‌رئيسه دائم‬ ‫نشان داد كه وزن فراكسيون‌هاي مجلس نهم در داخل پارلمان و بين نمايندگان چقدر است‪،‬‬ ‫آقاي الريجاني بنا ندارد رياست فراكسيون را بر‌عهده بگيرد و با تصميم دوستان رئيس اين‬ ‫فراكسيون انتخاب مي‌شود‪ .‬وي همچنين تاكيد كرده است كه برنامه‌ريزي براي فراكسيون‬ ‫رهروان واليت چهار ساله است‪g .‬‬ ‫محموداحمدي‌نژاد؛‬ ‫ميهمان چشم‌بادامي‌ها‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫دوازدهمين نشست س��ران سازمان همكاري ش��انگهاي بهانه‌اي شده تا چش��م‌بادامي‌هاي چين‬ ‫پذيراي روساي‌جمهور چند كش��ور از جمله رئيس‌جمهوري كشورمان ش��وند‪ .‬در اين نشست كه در‬ ‫روزهاي ‪ 17‬و ‪ 18‬خرداد يعني چهارشنبه و پنج‌ش��نبه هفته گذشته برگزار شد‪ ،‬احمدي‌نژاد با «هو جين‬ ‫تائو» رئيس‌جمهور‪« ،‬ون جيا بائو» نخست‌وزير و رئيس كنگره خلق چين ديدار و گفت‌وگو كرد‪ .‬در اين‬ ‫سفر علي‌اكبر صالحي‪ ،‬وزير امور خارجه و مهدي غضفري وزير صنعت و معدن و تجارت نيز محمود‬ ‫احمدي‌نژاد را همراهي كردند‪ .‬گزارش‌هاي ارسالي از اين كنگره حاكي از آن است كه در اين كنگره درباره‬ ‫روابط دوجانبه و چند‌جانبه و توسعه همكاري‌هاي همه‌جانبه ميان تهران و پكن گفت‌وگو‌هايي صورت‬ ‫پذيرفته و يادداشت‌هایي بين ايران و چين نيز به امضا رسيده است‪ .‬سازمان همكاري شانگهاي سازماني‬ ‫ميان‌‌دولتي است كه براي همكاري‌هاي چندجانبه امنيتي و اقتصادي تشكيل شده‌است‪ .‬چين‪ ،‬روسيه‪،‬‬ ‫ازبكستان‪ ،‬قرقيزستان‪ ،‬قزاقستان و ازبكستان از اعضاي اصلي و ايران‪ ،‬هند‪ ،‬پاكستان و مغولستان از اعضاي‬ ‫ناظر اين سازمان هستند‪.‬اين سازمان در سال ‪ ۲۰۰۱‬ميالدي از س��وي رهبران چين‪ ،‬روسيه‪ ،‬قزاقستان‪،‬‬ ‫شد‪ .‬س��ازمان همكاري ش��انگهاي در حقيقت‬ ‫قرقيزستان‪ ،‬تاجيكستان و ازبكستان پايه‌گذاري‬ ‫‌تركيب جديد سازمان «شانگهاي ‪ »۵‬است‬ ‫كه در سال ‪ ۱۹۹۶‬تاسيس شده بود‪ ،‬ولي‬ ‫ن��ام آن پس از عضويت ازبكس��تان به‬ ‫«سازمان همكاري ش��انگهاي» تغيير‬ ‫داده ش��د‪ .‬عالوه ب��ر اعضاي‬ ‫اصلي‪ ،‬ابتدا مغولستان‬ ‫در س��ال ‪ ۲۰۰۴‬و‬ ‫يك سال بعد ايران‪،‬‬ ‫پاكس��تان و هند به‬ ‫عنوان عضو ناظر‬ ‫به سازمان ملحق‬ ‫شدند‪g .‬‬ ‫ششمين جلسه دادگاه بيمه ايران‬ ‫متهمي‌كه از دادگاه مدرك مي‌خواهد!‬ ‫روال معمول رسيدگي قضايي تا جايي كه حافظه‌ها در خود ثبت كرده و تاريخ به خود ديده به اين شكل‬ ‫ي كه به آنها وارد‬ ‫بوده است كه متهمان در دادگاه حاضر مي‌شوند و ادله خود را براي اثبات بي‌گناهي و رد اتهام ‌‬ ‫شده‪ ،‬بيان مي‌دارند‪ .‬ششمين جلسه دادگاه رسيدگي به اختالس بيمه ايران اما در روز چهارشنبه هفته گذشته‬ ‫شاهد مورد ديگري بود‪ .‬ادعاي متهم اين جلسه از موارد عجيب اين پرونده است‪« .‬ي‪.‬د»‪ ،‬متهم ‪ 48‬ساله‪ ،‬كارمند‬ ‫استانداري و سرپرست وقت فني و عمراني استانداري تهران و فاقد محكوميت كيفري متهم است به اختالس‬ ‫پنج ميليارد ريال از شركت تعاوني انبارداران فجر شهرستان ري‪ ،‬تصرف غيرمجاز نسبت به ‪ 30‬درصد عوارض‬ ‫دريافتي به مبلغ ‪ 59‬ميليارد و ‪ 138‬ميليون ريال‪ ،‬امر به وصول وجه خالف قانون به مبلغ ‪ 200‬ميليون تومان‪ ،‬اهمال‬ ‫در اراضي دولت به مبلغ پنج هزار ميليارد ريال‪ ،‬تصدي بيش از يك شغل دولتي و عضويت در هيات مديره‬ ‫شركت سرمايه‌گذاري بيمه ايران (صبا)‪ ،‬عضويت در شبكه و پولشويي‪ ،‬اما نكته جالب توجه بيان اين موضوع‬ ‫است كه اين متهم در جريان اين جلسه از دادگاه تمامي‌اتهامات خود را رد كرده و خطاب به قاضي دادگاه گفته‬ ‫است‪« :‬نه اختالس كرده‌ام‪ ،‬نه دوشغله بوده‌ام؛ مدرك ارائه كنيد!» در پنج جلسه گذشته اين دادگاه به اتهامات‬ ‫افراد مرتبط با بيمه ايران رسيدگي شده بود‪g.‬‬ ‫‪18‬‬ ‫شكايت ايران از ‪ 20‬شركت نفتي‬ ‫عدم پايبندي ‪ 20‬شركت اروپايي به قراردادهاي‬ ‫نفتي با ايران در طرح‌هاي پااليش��گاهي كار دستشان‬ ‫داد‪ .‬در چند ماه گذشته برخي از شركت‌هاي خارجي و‬ ‫به‌ويژه برخي از شركت‌هاي صاحب ليسانس اروپايي‬ ‫طرف قرارداد با ايران در طرح توسعه پااليشگاه‌هاي‬ ‫نفت به تعهدات قراردادي خود پايبند نبوده‌اند‪.‬‬ ‫بر اس��اس گزارش‌هايي ك��ه در اين خصوص‬ ‫در رسانه‌ها چاپ شده اس��ت‪ ،‬بر مبناي چارچوب و‬ ‫مفاد قراردادي تذكراتي به برخي از اين ش��ركت‌هاي‬ ‫خارجي داده ش��ده اس��ت و پ��س از اولتيماتوم‌هاي‬ ‫نفتي ايران برخي از اين شركت‌ها از طريق واسطه‌ها‬
‫نوذري رسما نامزد دبير‌كلي اوپك شد‬ ‫گروگانگيري اعتبار نامه‌ها‬ ‫هفته گذشته خبر نامزدي غالمحسين نوذري براي دبير‌‌كلي اوپك اعالم شد‪ .‬كانديداتوري‬ ‫نوذري براي كسب دبيركلي اوپك از سوي ايران تاييد و از طريق وزارت نفت به‌طور رسمي به‬ ‫اوپك اعالم شده است‪ .‬كوادور نيز با معرفي ويلسون پاستور‪ ،‬وزير نفت فعلي اين كشور‪ ،‬براي‬ ‫تصدي دبيركلي اوپك تالش خواهد كرد‪.‬اعضاي اوپك به منظور بررسي سياست‌هاي توليد خود‬ ‫(‪ 25‬خرداد) در وين اتريش گردهم مي‌آيند‪ .‬اين انتصاب بر‌اساس معرفي نامزد از سوي كشورهاي‬ ‫عضو وپس از بررسي و مقايسه صالحيت‌هاي نامزدها به عمل خوهد آمد‪g .‬‬ ‫«علي الريجاني رئيس مجلس نهم شد»‪ .‬اين خبر اگر‌چه تيتر يك بسياري از رسانه‌ها شد اما چندان‬ ‫تعجب‌بر‌انگيز نبود‪ .‬چه اينكه به سنت سال‌هاي قبل قابل پيش‌بيني بود كه رئيس‌موقت مجلس در انتخاب‬ ‫رئيس سال اول هر دوره مجلس نيز توفيق بااليي براي پيروزي دارد‪ .‬علي الريجاني كه در مراسم تعيين‬ ‫و انتخاب هيات‌رئيسه موقت مجلس با ‪ 173‬راي صندلي رياس��ت موقت را از آن خود كرده بود‪ ،‬باز‌‌هم‬ ‫در انتخابات هيات‌رئيس��ه دائم با ‪ 177‬راي از ‪ 270‬كارت توزيع شده بين نمايندگان مجلس مرد شماره‬ ‫يك سال اول مجلس نهم ش��د‪ .‬در اين ميان غالمعلي حداد عادل نيز كه به‌عنوان تنها رقيب الريجاني در‬ ‫انتخابات هيات‌رئيسه موقت شركت كرده و با ‪ 100‬راي از اين رقابت باز مانده بود‪ ،‬با كانديدا شدن مجدد‬ ‫در انتخابات اصلي در روز سه‌شنبه هفته گذشته (‪ 16‬خرداد ماه) با ‪ 89‬راي از قطار حركت به سمت صندلي‬ ‫رياست باز ماند‪ .‬اين در حالي بود كه پيش از آن در فاصله نزديك پس از برگزاري انتخابات هيات‌رئيسه‬ ‫موقت مجلس علي‌اصغر زارعي‪ ،‬نماينده مردم تهران و عضو فراكسيون اصولگرايان مجلس شوراي اسالمي‬ ‫در‌خصوص ك ‌مو‌كيف و شرايط انتخاب هيات‌رئيسه موقت مجلس نهم از عدم ضرورت كانديدا شدن‬ ‫غالمعلي حداد‌عادل در انتخابات هيات‌رئيسه دائم مجلس خبر داده بود و تاكيد كرده بود كه از گذشته نيز‬ ‫رسم بوده كه همين رئيس موقت به‌‌عنوان كانديداي رئيس دائم نيز مطرح مي‌شود‪ .‬اما گويا تصميم‌ها تغيير‬ ‫كرد و در صبح روز ‪ 16‬خرداد‪ ،‬زمان برگزاري انتخابات هيات‌رئيسه حداد عادل كه با يك پاي در گچ در‬ ‫صحن علني مجلس حاضر شده بود به رقابت با علي الريجاني برخاست‪ .‬همچنين محمدرضا باهنر با ‪177‬‬ ‫راي و محمدحسن ابوترابي‌فرد با ‪ 167‬راي ب ‌ه ترتيب به‌عنوان نایب رئيس موقت اول و نایب رئيس موقت‬ ‫دوم مجلس نهم انتخاب شدند‪g .‬‬ ‫ايران‪ ،‬رس��تم قاس��مي‪‌،‬وزير نفت با صدور دستوري‬ ‫به عليرضا ضيغمي‪‌،‬مديرعامل ش��ركت ملي پااليش‬ ‫و پخش نفتي ايران خواس��تار توقف خريد خارجي‬ ‫ليسانس در طرح‌هاي پااليشگاهي ش��د‪ .‬اين دستور‬ ‫وزير نفت در حالي صادر ش��ده ك��ه در ماه‌هاي اخير‬ ‫راه‌اندازي واحدهاي صاحب ليسانس پااليشگاه‌هاي‬ ‫شازند و تهران در غياب ش��ركت‌هاي اروپايي انجام‬ ‫ش��ده و حتي ش��ركت ملي پااليش و پخش نفتي از‬ ‫اين شركت‌ها به دليل عدم تعهد به قراردادهايشان به‬ ‫مراجع بين‌المللي شكايت كرده است‪.‬‬ ‫شركت ملي پااليش و پخش فرآورده‌هاي نفتي‬ ‫سال گذشته خطاب به اين شركت‌هاي اروپايي اعالم‬ ‫كرده بود‪« :‬اين شركت‌ها در آينده نقشي در بازار صنايع‬ ‫خبرنامه‬ ‫به تعهدات خ��ود عمل كردند‪ ،‬اما مع��اون وزير نفت‬ ‫به‌عنوان يك مقام مس��ئول از عدم پايبندي نزديك به‬ ‫‪ 40‬ش��ركت خارجي به تعهدات ق��راردادي خود در‬ ‫طرح‌هاي پااليشگاه‌هاي نفت خبر داده است‪.‬ضيغمي‪،‬‬ ‫معاون وزير نفت همچنين با اش��اره ب��ه اينكه پس از‬ ‫اولتيماتوم‌هاي ايران نزديك به نيمي‌از اين شركت‌ها با‬ ‫ارسال تجهيزات يدكي و از طريق واسطه‌ها به تعهدات‬ ‫قراردادي خود جامه عمل پوشاندند‪ ،‬خاطرنشان كرده‬ ‫است كه با اين وجود ايران از ‪ 20‬شركت خارجي ديگر‬ ‫به دليل عدم پايبندي به قراردادهاي نفتي خود در قبال‬ ‫كشورمان ش��كايت خواهد كرد‪ .‬الزم به‌ذكر است كه‬ ‫همزمان با افزايش تحريم‌ها و عدم پايبندي شركت‌هاي‬ ‫خارجي ليسانس و دانش فني در طرح‌هاي پااليشگاهي‬ ‫‪ 177‬راي براي علي الريجاني‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫روندتصويباعتبارنامه‌هادرمجلسمطابقباآئين‌نامهداخليروند‬ ‫پيچيده‌اي نيست‪ .‬پيش از اين صحن علني مجلس شوراي اسالمي در‬ ‫خصوصتائيداعتبارنامه‌هاآنچهدرمجلسنهمتجربهشدرابهخودنديده‬ ‫است‪ .‬سونامي‌كه امسال در صحن علني مجلس روند تائيد اعتبار‌نامه‌ها‬ ‫را به هم ريخت از اولين روز تائيد اعتبار‌نامه‌ها در صحن علني مجلس‬ ‫يعني ‪ 10‬خرداد آغاز شد‪ .‬احمد توكلي در ايراد تذكري به الريجاني در‬ ‫خصوص بي‌توجهي به شكايتش به اعتبار‌نامه حبيب برومند اعتراض‬ ‫كرد و موضوع با‌اعتراض جنجالي مهدي كوچك‌زاده به اعتبارنامه علي‬ ‫ايرانپور‪ ،‬نماينده مردم مباركه ادامه پيدا كرد‪ .‬او از مردم مباركه به‌دليل تائيد‬ ‫اعتبار‌نامه اين نماينده عذرخواهي كرد‪ .‬علي ايرانپور نيز در دفاع از خود با‬ ‫اعالم تذكري از مردم تهران به‌دليل اين نوع انتخاباتي كه داشته‌اند و اين‬ ‫شخص عذرخواهي كرد‪ .‬بعد از اين تذكرات غالمرضا مصباحي مقدم‪،‬‬ ‫رئيسشعبهچهاربررسي‌كنندهاعتبارنامهمنتخبانمجلسنهمتوضيحاتي‬ ‫در‌خصوص تائيد اعتبارنامه نماينده مردم بيله سوار داد و گفت كه اين‬ ‫مسالهبه‌خاطرمشكالتزمانيوتاخيركوتاهدررسيدناطالعاتپرونده‬ ‫بهوجودآمدهوتاكيدكردكه‌درشعبهچهاربهاينمسالهرسيدگيخواهد‬ ‫شد‪ .‬پس از اعتراض احمد توكلي به اعتبارنامه علي ايرانپور‪ ،‬اعتبارنامه‬ ‫وي در شعبه ‪13‬مورد بررسي قرار گرفت و اعتبار‌نامه وي از سوي اين‬ ‫شعبه رد و روز چهارشنبه هفته گذشته ‪17‬خرداد به كميسيون تحقيق‬ ‫مجلس ارجاع داده شد‪ .‬علي ايرانپور‪ ،‬منتخب پرحاشيه مجلس نهم نيز‬ ‫در واكنش به اعتراض توكلي به اعتبارنامه خود روز سه‌شنبه هفته گذشته‬ ‫‪ 16‬خرداددرزمانقرائتگزارششعبهدرصحننسبتبهاعتبارنامه‌هاي‬ ‫محمد‌اسماعيل كوثري‪ ،‬حميد رسايي‪ ،‬حسين نجابت‪ ،‬عليرضا زاكاني‪،‬‬ ‫مهدي كوچك‌زاده‪ ،‬احمد توكلي‪ ،‬الياس نادران‪ ،‬علي‌اصغر زارعي‪ ،‬زهره‬ ‫طبيب‌زاده و مرتضي آقاتهراني اعتراض كرد و در نتيجه اعتبارنامه اين‬ ‫‪10‬نماينده به كميسيون تحقيق ارجاع شد‪ .‬بعد از ايراد سخنراني احمد‬ ‫توكلي و تاكيد وي مبني بر اينكه اعتراض به اعتبار‌نامه‌هاي نمايندگان‬ ‫تهران تنها به خاطر گروكشي صورت گرفته‪ ،‬علي ايرانپور چهارشنبه‬ ‫‪17‬خرداد اعتراض خود نسبت به اعتبارنامه هفت منتخب تهران را پس‬ ‫گرفت‪ ،‬اما تاكيد كرد که اعتراضش نسبت به احمد توكلي و الياس نادران‬ ‫باقياست‪.‬پسازاينكهمنتخبمباركهاعتراضخودراازاعتبار‌نامههفت‬ ‫نماينده تهران پس گرفت‪ ،‬اعتبارنامه شش تن از اين نمايندگان كه شامل‬ ‫كوثري‪،‬رسايي‪،‬زاكاني‪،‬كوچك‌زاده‪،‬زارعيوآقا‌تهرانيبودندبهتصويب‬ ‫رسيد‪ .‬هر چند ايرانپور اعتراض خود نسبت به اعتبارنامه نجابت را پس‬ ‫گرفت اما از آنجا كه اعتبارنامه نجابت مورد اعتراض نماينده مردم قروه‬ ‫همبودبهكميسيونتحقيقارجاعشد‪g.‬‬ ‫در انتخابات هيات رئيسه چه گذشت؟‬ ‫نفت و گاز ايران نخواهند داشت‪» .‬‬ ‫در همين حال‪ ،‬ش��ركت مل��ي پااليش و پخش‬ ‫فرآورده‌هاي نفتي قصد دارد از ش��ركت نفتي «مان»‬ ‫آلمان به دلي��ل عدم اجراي تعهدات ق��راردادي خود‬ ‫در طرح توسعه پااليشگاه نفت امام خميني شازند به‬ ‫اتحاديه اروپا شكايت كند‪.‬‬ ‫اين شركت آلماني يكي از ‪ 20‬شركت خارجي‬ ‫بوده كه پي��ش از تصويب قطعنامه‌ه��اي ضد‌ايراني و‬ ‫تحريم صنعت نفت ايران قراردادي به منظور فروش‪،‬‬ ‫نصب‪ ،‬راه‌اندازي در برخي از تجهيزات پيچيده دوار‬ ‫همچون برخي از توربوكمپرس��ورها با شركت ملي‬ ‫پااليش و پخش فرآورده‌هاي نفت��ي ايران امضا كرده‬ ‫بود‪g .‬‬ ‫‪19‬‬
‫يادداشت‌ها‬ ‫روزهايپسازانتخابات‬ ‫آيا اصالح طلبان بايد نامزد معرفي كنند؟‬ ‫صادق زيبا‌كالم‪ /‬استاد دانشگاه و تحليلگر مسائل سياسي‬ ‫خبرنامه‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫صادق زيباكالم درباره‬ ‫راه‌هاي پيش روي‬ ‫اصالح‌طلبان براي انتخابات‬ ‫سال آينده نوشته است‬ ‫استراتژياصالح‌طلباندرانتخاباترياست‌جمهوري‬ ‫پي��ش‌رو چه مي‌بايس��تي باش��د؟ آيا مي‌بايس��تي در‬ ‫اين انتخابات ش��ركت كنن��د‪ ،‬يا بر عك��س همچون‬ ‫انتخابات مجلس نه��م آن را بايكوت كنن��د؟ قبل از‬ ‫هر تصميم‌گيري‪ ،‬نخس��تين گام اصولي‪ ،‬بررسي اين‬ ‫موضوع از جانب رهبري اصالح‌طلبان اس��ت‪ .‬اينكه‬ ‫به‌ص��ورت پراكن��ده‪ ،‬تصادفي و باري ب��ه هر جهت‬ ‫در خصوص اين موضوع از سوي اصالح‌طلبان اظهار‬ ‫نظر شود‪ ،‬زيبنده و درخور يك جريان سياسي جدي‬ ‫نيست‪ .‬چهره‌ها و شخصيت‌هاي اصلي اصالح‌طلب با‬ ‫محوريتآقايخاتميطبيعتابايددراولينفرصت‌ترتيب‬ ‫يك نشس��ت را مهيا نمايند و طي آن پيرامون موضوع به‬ ‫بحث و رايزني بنشينند‪ .‬آن جمع هم مي‌بايست در پايان‬ ‫به يك اجماع رسمي پيرامون ش��ركت يا عدم شركت در‬ ‫انتخابات رياست‌جمهوري پيش‌رو برسند‪ .‬اصالح‌طلبان‬ ‫‪20‬‬ ‫مي‌بايست به صورت رس��مي و از جانب آقاي خاتمي‬ ‫‌آن تصميم را اعالم كنند‪ .‬تصميم اتخاذ شده مي‌بايست از‬ ‫سوي همه اصالح‌طلبان ولو آنكه با آن مخالف باشند هم‬ ‫پذيرفته شود‪ .‬اگر جمع اصالح‌طلبان به اين جمع‌بندي‬ ‫رسيدند كه بايد در انتخابات شركت كنند‪ ،‬اين تصميم و‬ ‫داليلي كه باعث اين تصميم‌گيري شده بايد رسما اعالم‬ ‫شود‪.‬اگرهماكثريتجمعاصالح‌طلبانبهاينجمع‌بندي‬ ‫رسيدندكهنبايديانمي‌تواننددرانتخاباتشركتكنند‪،‬آن‬ ‫تصميم و داليلي كه باعث اتخاذ آن شده هم مي‌بايست به‬ ‫استحضار مردم برسد‪ .‬بدترين وضعيتي كه ممكن است‬ ‫براي اصالح‌طلبان پيش بيايد آن است كه هر‌از‌گاهي يكي‬ ‫از چهره‌هاي اصالح‌طلب نظري بدهد و چند روز ديگر‪،‬‬ ‫اصالح‌طلب ديگري نظري متفاوت با آن را اعالم كند‪.‬‬ ‫مي‌رسيم به پرسش دش��واري كه «چه بايد كرد؟»‬ ‫اصالح‌طلبان چه بايد كنند؟ اصالح‌طلبان بنا بر داليلي كه‬ ‫داشتنددرانتخاباتمجلسنهمدراسفند‌ماهشركتنكردند‪.‬‬ ‫البته آقايان هاشمي‌رفسنجاني و خاتمي‌نمي‌توانستند با‬ ‫اين تصميم همراهي كنند و بنا بر داليلي كه در وراي اين‬ ‫يادداشتقرارمي‌گيرد‪،‬درايناينانتخاباتشركتكردند‪.‬‬ ‫نفس اينكه اصالح‌طلبان در انتخابات مجلس نهم شركت‬ ‫نكردندبهاينمعنانيستكهدرانتخاباترياست‌جمهوري‬ ‫هم شركت نمي‌كنند‪ .‬شركت يا عدم‌شركت در انتخابات‬ ‫به‌عنوان يك قاعده كلي براي اصالح‌طلبان اصل نيست‪.‬‬ ‫آنچه براي آنان اصل اس��ت‪ ،‬تحقق اهداف سياس��ي و‬ ‫اجتماعي‌شاناست‪.‬اگرشركتدرانتخابات(اعمازمجلس‬ ‫شوراي اسالمي يا رياست‌جمهوري) باعث نزديك شدن‬ ‫آنان به تحقق اهداف‌شان شود‪ ،‬بالطبع بايد در انتخابات‬ ‫شركت كنند و متقابال اگر شركت در انتخابات باعث دور‬ ‫شدن آنان از اهدافشان بشود‪ ،‬طبيعي است كه در انتخابات‬ ‫ش��ركت نمي‌كنند‪ .‬فرض ما بر اين اس��ت كه شركت در‬ ‫انتخاباترياست‌جمهوريسال‪ 92‬مي‌تواندفرصتيبراي‬ ‫تحققاهدافوخواسته‌هاياصالح‌طلبانباشد‪.‬امااهداف‬ ‫اصالح‌طلبانكداميناست؟‬ ‫اهداف اصالح‌طلبان را بايد به دو دسته كوتاه‌مدت‬ ‫و بلند‌مدت تقس��يم كرد؛ آزادي سياس��ي‪ ،‬رفع توقيف‬ ‫از تش��كل‌هاي اصلي اصالح‌طلبان‪ ،‬رف��ع ممنوعيت و‬ ‫محروميت از تحصيل براي دانشجويان از جمله اهداف‬ ‫كوتاه مدت اصالح‌طلبان است‪ .‬اهداف بلند‌مدت آنان هم‬ ‫عبارتند از آزادي مطبوعات‪ ،‬آزادي بيان‪ ،‬آزادي انديشه‪،‬‬ ‫آزادي اجتماعات و تشكل‌هاي سياسي‪ ،‬انتخابات آزاد و‬ ‫حاكميتقانون‪.‬هدفاصالح‌طلبانازشركتدرانتخابات‬ ‫رياست‌جمهوريسال‪ 92‬بالطبعتحققاهدافكوتاه‌مدت‬ ‫و بلند‌مدت آنان است‪.‬‬ ‫س��طح س��وم بحث آن اس��ت ك��ه اصالح‌طلبان‬ ‫چگونه مي‌توانند به اين اهداف با ش��ركت در انتخابات‬ ‫نزديك‌تر ش��وند؟ پاسخ اوليه آن اس��ت كه آنان نامزدي‬ ‫را معرفي خواهند ك��رد و بعد هم هم��ه امكانات خود‬ ‫را ب��راي موفقي��ت آن نام��زد در جري��ان انتخابات ‪92‬‬ ‫به كار خواهند گرفت‪ .‬از مي��ان نامزدهايي كه مي‌توانند‬ ‫به نمايندگي از جان��ب اصالح‌طلب��ان مي‌توانند در اين‬ ‫انتخاب��ات ش��ركت ك��رده و رد‌صالحي��ت نش��وند‪،‬‬ ‫دكتر‌محمد‌رضا عارف از ش��انس بيش��تري برخوردار‬ ‫اس��ت‪ .‬فرض بگيريم كه ايش��ان پس از رايزني‌هايي كه‬ ‫صورت خواهد گرف��ت در انتخابات ثبت‌ن��ام كرده و‬ ‫شوراينگهبانهمصالحيتويراتائيدكند‪.‬درخرداد‪92‬‬ ‫دكترعارف اصالح‌طلب در برابر نامزدهاي اصولگرايان‬ ‫(به‌عنوان مثال دكتر علي‌الريجاني‪ ،‬دكتر سعيد جليلي يا‬ ‫دكتر علي‌اكبر واليتي) ق��رار خواهد گرفت‪ .‬حاصل اين‬ ‫رويارويي با توجه به عملكرد قابل نق��د اصولگرايان از‬ ‫سال ‪ 84‬به اين س��و ممكن است و يك بار ديگر موجب‬ ‫تكرارداس��تان دوم‌خرداد ‪ 76‬ش��ود‪ .‬نهايت��ا در مرداد يا‬ ‫شهريورماه‪ 92‬احتماال دكتر عارف كابينه خود را تشكيل‬ ‫داده و به عنوان يازدهمين دولت هم شروع به كار خواهد‬ ‫كرد‪.‬‬ ‫اگرچه اين سناريو براي اصالح‌طلبان يك بازگشت‬ ‫موفقيت‌آميز و يك پيروزي جذاب و شيرين خواهد بود‪،‬‬
‫چراغ‌خاموش‬ ‫استراتژي اصولگرایان مقابل اصالح‌طلبان باید چگونه باشد؟‬ ‫علي يوسف‌پور‪ /‬عضو شوراي مركزي جمعيت ايثارگران‬ ‫علي يوسف‌پور عضو شوراي‬ ‫مركزي جمعيت ايثارگران‬ ‫هشدارهايي به اصولگرايان‬ ‫داده است‪.‬‬ ‫خبرنامه‬ ‫در تحليل��ي وضعيت موج��ود باي��د گفت كه‬ ‫اصالح‌طلبان از سه طيف مختلف تشكيل شده‌اند‪ ،‬يك‬ ‫طيف در خارج كش��ور ذيل سياست‌هاي قدرت‌هاي‬ ‫مستكبر فعاليت مي‌كنند و به آرماني غير از سكوالريزم‬ ‫و براندازي حكومت ديني نمي‌انديش��ند‪ ،‬طيف دوم‬ ‫س��ابقه انقالبي دارند‪ ،‬اما حاضر نبوده و نيست بازي‬ ‫سياس��ي را در چارچ��وب قانون‌اساس��ي انجام دهد‬ ‫كه وقايع س��ال ‪ 88‬حاصل مواضع ساختارش��كنانه‬ ‫نيروه��اي عضو‌اين طي��ف بود‪ ،‬طيف س��وم خود را‬ ‫ملتزم به قانون‌اساس��ي و اصل واليت فقيه مي‌داند و‬ ‫ضمن رعايت خطوط قرمز نظام‌جمهوري‌اس�لامي‬ ‫ايران مي‌خواهد به عرصه رقابت سياس��ي وارد شود‪.‬‬ ‫اين طيف مي‌تواند براي انتخابات رياست‌جمهوري‬ ‫يازدهم نام��زد معرفي كن��د به‌ويژه آنك��ه گروه‌هاي‬ ‫اصولگرا در انتخابات مجلس نهم چند دسته شدند و‬ ‫بر‌سر مسائل مختلف با يكديگر چالش جدي دارند‪.‬‬ ‫واقعيت اين اس��ت كه اگر تا دو ماه آينده طيف‬ ‫اصالح‌طلبان درون نظ��ام نامزد خ��ود را براي ورود‬ ‫به عرص��ه انتخابات رياس��ت‌جمهوري معرفي كند‪،‬‬ ‫آن وقت طيف‌هاي اصولگرا ش��ايد از خواب غفلت‬ ‫بيدار ش��وند و در جهت اتحاد گام بردارن��د‪ ،‬اما اگر‬ ‫اصالح‌طلبان تا دي ماه تصميم‌گي��ري درباره معرفي‬ ‫نامزد را به‌تعويق بيندازند‪ ،‬قطعا تا آن زمان همه طيف‬ ‫اصولگرا همچون حاميان دولت‪ ،‬اصولگرايان سنتي‪،‬‬ ‫دكتر قاليباف‪ ،‬دكتر محس��ن رضايي و تش��كل‌هاي‬ ‫ديگر براي انتخابات رياس��ت‌جمهوري مس��تقل به‬ ‫صحنه مي‌آين��د و در چنين ش��رايطي نامزدهاي آنها‬ ‫تثبيت مي‌شوند و ديگر به نفع ديگري كنار نمي‌روند‪.‬‬ ‫به‌عبارت ديگر حركت چ��راغ خاموش اصالح‌طلبان‬ ‫موجب مي‌شود كه فرصت براي وحدت اصولگرايان‬ ‫از دست برود‪.‬‬ ‫چن��دي پي��ش موس��وي خوئيني‌ه��ا از برنامه‬ ‫اصالح‌طلبان براي انتخابات رياست‌جمهوري يازدهم‬ ‫سخن گفت‪ ،‬اما اين صحبت كلي زنگ خطر را براي‬ ‫طيف‌هاي اصولگرا به‌صدا در نم��ي‌آورد چرا كه آنها‬ ‫سرگرم برخي اختالف نظرهاي داخلي هستند‪ .‬انشقاق‬ ‫در جريان اصولگرا هر روز بيشتر از گذشته مي‌شود‪.‬‬ ‫چون اصولگرايان بعد از آنكه اكثريت قريب به اتفاق‬ ‫كرس��ي‌هاي مجلس نهم را به دس��ت آوردند‪ ،‬ضمن‬ ‫آنكه قوه مجريه را نيز در اختيار دارند‪ ،‬بنابراين چندان‬ ‫متوجه حوادث پيرامون خود نيس��تند‪ ،‬درست چنين‬ ‫وضعيتي دو س��ال قب��ل از انتخاب��ات دوم خرداد ‪76‬‬ ‫وجود داشت‪ ،‬آن موقع به س��ران جناح راست گفتيم‬ ‫مردم ايران دنبال ناجي مي‌گردند بايد جناح راس��ت‬ ‫خط خود را از هاش��مي جدا و از عملكرد دولت وي‬ ‫انتقاد كند‪ ،‬اما آنها عكس اين توصيه عمل‌كردند و در‬ ‫مقام دف��اع از عملكرد دولت س��ازندگي برآمدند‪ ،‬اما‬ ‫آقاي خاتمي‌ از عملكرد دولت هاش��مي انتقاد كرد و‬ ‫با فاصله زيادي از آقاي ناطق ن��وري پيروز انتخابات‬ ‫رياست‌جمهوري شد‪.‬‬ ‫اصولگرايان نبايد ش��رايط امروز كشور را با‌سال‬ ‫‪ 83‬شبيه‌سازي كنند كه هر‌طيف اصولگرا نامزد خود‬ ‫را معرفي ك��رد و در نهايت آق��اي احمدي‌نژاد پيروز‬ ‫شد‪ ،‬امروز اگر ساليق اصولگرا به وحدت نظر نرسند‬ ‫و در مقابل اصالح‌طلبان متحد وارد عرصه انتخابات‬ ‫رياست‌جمهوري شوند شانس نامزد جريان اصالحات‬ ‫براي كسب اكثريت آراي مردم خيلي زياد است‪.‬‬ ‫اين خطر احساس مي‌ش��ود كه اگر اصولگرايان‬ ‫همچنان با رويكرد تقابلي و تفرقه آميز با يكديگر رفتار‬ ‫كنند‪ ،‬يك سال ديگر عرصه اجرايي كشور را تحويل‬ ‫اصالح‌طلبان درون نظام دهند‪ .‬ضمن آنكه انش��قاق‬ ‫اصولگرايان براي خدا و خدمت به ملت نيست چون‬ ‫آنها رسيدگي به مشكالت اقتصادي و مطالبات مردم را‬ ‫در اولويت چندم قرار داده‌اند‪.‬‬ ‫حال اين سوال مطرح مي‌ش��ود كه چه‌كسي در‬ ‫جري��ان اصالحات ظرفي��ت رهب��ري دارد؟ معتقدم‬ ‫با‌وجودي كه آقاي خاتم��ي‌در انتخابات مجلس نهم‬ ‫شركت كرد‪ ،‬اما عمر سياسي ايش��ان پايان يافته است‬ ‫چون نتوانس��ت مواضعي اتخاذ كند كه در چارچوب‬ ‫نظام و تبعيت از واليت‌فقيه تلقي شود‪.‬‬ ‫در مقابل آقايان عارف و خرازي ظرفيت‌هاي خوبي‬ ‫براي رهبري اصالح‌طلبان درون نظ��ام دارند چرا كه در‬ ‫قياس با خاتمي‌سال‪ 76‬تجربه آنها باالتر است‪g.‬‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫اما سوال سخت آن اس��ت كه دكتر عارف‪ ،‬به عنوان يك‬ ‫رئيس‌جمهور اصالح‌طلب چقدر خواهد توانس��ت آن‬ ‫اهداف كوتاه‌مدت و بلند‌مدت اصالح‌طلبان را كه پيش‌تر‬ ‫به آنها اشاره داشتيم‪ ،‬تحقق ببخشد؟ واقعيت تلخ آن است‬ ‫كه خيلي خيلي كم و تقريبا در حد صفر‪ .‬عارف از همان‬ ‫روز نخست آغاز رياست‌جمهوري‌اش با يك خط آتش‬ ‫گستردهوسنگينازجانباصولگرايانروبه‌روخواهدشد‪.‬‬ ‫اصولگراياني كه مدت‌ها مي‌شد حول محور احمدي‌نژاد‬ ‫به صورت مخالف و موافق در برابر يكديگر صف‌آرايي‬ ‫كرده و از وسط به دو نيم شده بودند‪ ،‬يك بار ديگر به فضاي‬ ‫قبل از ارديبهشت‪ 90‬باز خواهند گشت و جملگي در يك‬ ‫جبهه واحد در برابر عارف قد علم خواهند كرد‪ .‬نهادهاي‬ ‫حامياصولگرايانجملگيدربرابرعارفخواهندايستاد‪.‬‬ ‫حكايترياست‌جمهوريدكترعارفوپيروزياحتمالي‬ ‫اصالح‌طلبان در خرداد ‪ ،92‬تكرار پيروزي چش��مگير و‬ ‫ي خواهد‬ ‫شيرين دوم خرداد‪ 76‬و رياست‌جمهوري خاتم ‌‬ ‫ي و اصالح‌طلبان‬ ‫بود‪ .‬در عين حال همان وضعيت خاتم ‌‬ ‫مجددا تكرار خواهد شد‪ .‬چراكه هيچ دليلي وجود ندارد‬ ‫كه تصور كنيم ش��انس عارف براي پيشبرد اصالحات‬ ‫بيشتر از شانس خاتمي‌در سال ‪ 76‬باشد‪ .‬به همان داليلي‬ ‫كه اصالح‌طلبان نتوانستند در دوران خاتمي‌اصالحات‬ ‫اجتماعي را پيش ببرند‪ ،‬به همان داليل در دوران عارف هم‬ ‫نخواهند توانست گام جدي در جهت تحقق اصالحات‬ ‫بردارند‪ .‬جامعه دچار تنش خواهد شد‪ ،‬درگيري‌ها يك‬ ‫بار ديگر به راه مي‌افتد و يك سر مملكت را جناح راست‬ ‫خواهد گرفت و س��ر ديگ��ر را چ��پ و اصالح‌طلبان‪.‬‬ ‫اين سناريو تازه در بهترين حالت است‪ ،‬يعني در حالتي كه‬ ‫اصولگراياناجازهبدهندتانامزداصالح‌طلباندرانتخابات‬ ‫شركتكندواو تائيدصالحيتكنندبافرضعمليشدن‬ ‫اين دو شرط‪ ،‬ما تازه مي‌رسيم به شرايط دوم خرداد ‪ .76‬با‬ ‫اين تفاوت كه زمان خرداد ‪ 92‬است و خاتمي‌هم تبديل‬ ‫شده به محمد‌رضا عارف‪ .‬لذا مي‌رسيم به همان پرسش‬ ‫اوليه؛ پس راه حصول اهداف اصالح‌طلبان چگونه ممكن‬ ‫است؟ اگر قرار شود اصالح‌طلبان همه تالش خود را به‬ ‫كار گيرند و نهايتا تنها حاصل آن تكرار تجربه تلخ دوران‬ ‫اصالحات و رياست‌جمهوري دوره خاتمي باشد‪ ،‬چرا‬ ‫اساسااصالح‌طلبانآنتجربهناموفقرايكبارديگرتكرار‬ ‫كنند؟ راه برون‌رفت از اين بن‌بس��ت و از اين دور باطل‬ ‫آن است كه اصالح‌طلبان غرور و تشخص سياسي‌شان‬ ‫را قدري زير پا بگذارند و ب��ه جاي حمايت از يك نامزد‬ ‫اصالح‌طلبدرانتخابات‪ 92‬ازيكنامزدغير‌اصالح‌طلب‬ ‫يا اصولگرا كه بتواند دست‌كم يك حداقلي از اهداف آنان‬ ‫را تحقق ببخشد حمايت كنند‪ .‬شايد محمد‌باقر قاليباف‬ ‫كم‌وبيشچنينشخصيتيراداراباشد‪.‬‬ ‫او نه ژان ژاك روسو است‪ ،‬نه نلسون ماندال‪ ،‬نه مهاتما‬ ‫گاندي‪،‬نهدكترمحمدمصدقونهمهندسمهديبازرگان‪،‬‬ ‫نه وسالو‌هاول و نه آن‌سان سوچي‪ .‬اما رئيس‌جمهوري‬ ‫خواهد بود كه اگر نتواند زندانيان سياسي اصالح‌طلب را‬ ‫آزاد كند‪ ،‬دست‌كم مي‌تواند شرايط آنان را اندكي در زندان‬ ‫بهبودبخشد‪.‬‬ ‫قاليباف اگر نتواند دانشجويان محروم از تحصيل را‬ ‫مجددا به دانشگاه‌ها باز‌گرداند‪ ،‬دست‌كم مي‌تواند شرايط‬ ‫محروميت و اخراج از دانشگاه را براي دانشجويان جديد‬ ‫قدريدشوارتركند؛همينيعنييكگامبهجلو‪.‬گرفتاري‬ ‫اساسيماظرفاينيكصدسالگذشتهآنبودهكههمواره‬ ‫خواسته‌ايم يك شبه ره صد ساله برويم و بدبختانه همواره‬ ‫هم در تالش رفتن يك شبه به ره صد ساله نتوانسته‌ايم‪،‬‬ ‫خ تراژيك‬ ‫همان يك گام اوليه و ابتدايي را هم برداريم‪ .‬تاري ‌‬ ‫جنبشيكصدسالهدموكراسي‌خواهيدرايرانازمشروطه‬ ‫تا به امروز آيا گواهي غير از اين مي‌دهد؟‪g‬‬ ‫‪21‬‬
‫منتقدانشانسچندانيندارند‬ ‫موسي قرباني‪ /‬نماينده ادوار مجلس‬ ‫خبرنامه‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫موسي قرباني نماينده ادوار‬ ‫مجلس درباره شرايط‬ ‫بازگشت اصالح‌طلبان‬ ‫سخن گفته است‬ ‫سيدمحمدموسوي‌خوئيني‌هاعضومركزيتمجمع‬ ‫روحانيونپنج‌شنبهگذشتهدرحاشيهمراسمختمبرادرخود‬ ‫به خبرنگاري درباره برنام ‌ه اصالح‌طلبان براي انتخابات‬ ‫رياست‌جمهوري يازدهم گفته است «قطعا تصميم داريم‬ ‫در انتخابات شركت كنيم‪ ».‬هرچند اين واگويه عضو موثر‬ ‫اصالح‌طلبان در مقطع فعلي بسيار مهم به نظر مي‌رسد‪،‬‬ ‫اما معتقدم راجع به امكان حضور جريان اصالحات در‬ ‫انتخابات رياست‌جمهوري يازدهم بايد براساس گذشته‬ ‫و عملكرد گروه‌هاي مختلف اين جريان قضاوت كرد‪».‬‬ ‫گرچه بعد از ش��ركت خاتمي‌در انتخابات مجلس نهم‬ ‫ديگر وضعيت اصالح‌طلبان براي ورود به‌عرصه سياسي‬ ‫كشور قرمز نيست و اين وضعيت رنگي خاكستري پيدا‬ ‫كرده اما يادمان نرفته كه نيروه��اي جريان اصالحات از‬ ‫مجلس شش��م تا انتخابات رياس��ت‌جمهوري دهم در‬ ‫سال ‪ 88‬مسير خروج از حاكميت را طي كردند؛ نكته‌اي‬ ‫مهم و البته تاثيرگذار‪ .‬بر‌همين اس��اس آنها بايد با داليلي‬ ‫قانع كننده‪ ،‬قطعي و روشن التزام‌عملي خود را به قانون‬ ‫اساس��ي اثبات كنند‪ ،‬چون همانطور كه ذكر شد پيش از‬ ‫اين براي تحقق اهداف‌شان مسيرهاي ساختارشكنانه را‬ ‫پيمودند‪.‬نگاهيبهگذشتهنشانمي‌دهدجرياناصالحات‬ ‫هيچ‌گاهدرصحنه‌هاييكهبازندهرقابتسياسيشدقاعده‬ ‫‪22‬‬ ‫آيا زمينه براي بازگشت اصالح طلبان فراهم است؟‬ ‫بازي را رعاي��ت نكرده و همواره مانن��د يك تيم فوتبال‬ ‫بو‌هوا را‬ ‫بازنده به جاي پذيرش باخ��ت‪ ،‬داور‪ ،‬زمين‪ ،‬آ ‌‬ ‫مقصر خوانده و هيچ‌گاه عنوان نكرده نوع استراتژي‌اش‬ ‫اشتباه بود كه با اقبال عمومي مواجه نشده و يا مشكالت‬ ‫داخلي آنها باعث برد رقيب شده است‪ .‬رفتار سياسي‌شان‬ ‫اينگونهاستكهياحقايقرابياننمي‌كنندياخيليكم‌رنگ‬ ‫آنها را جلوه مي‌دهند‪ .‬در كل جري��ان اصالحات هر‌گاه‬ ‫نتوانس��ت راي مردم را بگيرد براي آنكه به عدم داشتن‬ ‫پايگاه مردمي‌اعتراف نكند‪ ،‬معموال تقصير شكس��ت را‬ ‫به گردن مجموعه‌هاي مختلف انداخته اس��ت‪ .‬كساني‬ ‫كه عرصه فعاليت‌ها و تحركات سياسي را دقيق زير‌نظر‬ ‫دارند مي‌دانند در كشور ايران بيش از‪ 30‬انتخابات برگزار‬ ‫شده است و در ش��وراهاي دوم همه چيز براي پيروزي‬ ‫اصالح‌طلبان مهيا بود‪ ،‬شوراي‌نگهبان نظارت نداشت‪،‬‬ ‫رد‌صالحيت نب��ود و همه جور نامزدي ه��م در صحنه‬ ‫حضور داش��ت‪ ،‬اما جريان اصالحات نه مش��اركت را‬ ‫توانست در كل كش��ور افزايش دهد و نه چهره‌هاي اين‬ ‫جريان توانستند راي مردم را به سبد آراي خود سوق دهند‪.‬‬ ‫در انتخابات مجلس هفتم درست است كه بخشي از آنها‬ ‫رد‌صالحيت شدند‪ ،‬اما چهره‌هاي شناخته شده بعد از نفر‬ ‫سي‌ام تهران قرار گرفتند‪ .‬اگر كسي حافظه تاريخي‌اش‬ ‫خوب باشد مي‌داند بحث‌هايي مثل رد‌صالحيت و تقلب‬ ‫بهانه است‪ .‬بهترين دليل براي قضاوت كردن در اين مورد‬ ‫چرخش سياسي است كه در كش��ور رخ داده است‪ .‬در‬ ‫مقاطع سياسي مختلف شرايطي در كشور بود كه به‌رغم‬ ‫آنكه وزارت كشور در اختيار جريان اصالح‌طلب بود‪ ،‬اما‬ ‫آرايي كه نهايتا از صندوق‌ها درآمد به نفع اصولگرايان رقم‬ ‫خورد و بالعكس‪ ،‬در مقاطعي جري��ان نظارت و اجرا در‬ ‫اختيار جريان اصولگرا بود‪ ،‬اما خروجي صندوق‌هاي راي‬ ‫مجلس يا رياست‌جمهوري به دست جريان مقابل افتاد‪.‬‬ ‫اين بهترين دليل است كه نشان مي‌دهد فرآيند انتخابات‬ ‫فرآيندي نيست كه نتايج كالن انتخاباتي جا‌به‌جا شوند‪.‬‬ ‫با اين تفاسير اينكه تكليف حاكميت با جريان اصالحات‬ ‫براي انتخابات رياست‌جمهوري يازدهم چگونه خواهد‬ ‫بود با نامزد اين جريان مدارا خواهد كرد يا خير؟ بستگي‬ ‫به رفتار رهبران اين جريان در اين يك سال آينده و نحوه‬ ‫تبليغاتواعتماد‌‌‌سازي‌شاندارد‪.‬آقايخاتمي‌باشركتدر‬ ‫راي‌گيرينهميندورهانتخاباتمجلس‌شوراياسالميدر‬ ‫‪‌12‬اسفندنخستينگامعمليرابراياعتمادسازيبرداشت‪،‬‬ ‫ايشانخواستبااينكاربگويدارتباطشبانظامقطعنشده‬ ‫و به‌دنبال راهي براي بازگشت است‪ .‬بنابراين مي‌توان از‬ ‫اين حركت به يك عالمت تعبير‌كرد تا زمينه براي حضور‬ ‫اصالح‌طلبان در انتخابات رياست‌جمهوري فراهم شود‪.‬‬ ‫ضمنآنكهشخصخاتمي‌درآخرينموضع‌گيريدرباره‬ ‫اقدام آن روز خ��ود گفت��ه «راي دادن من گرچه موجب‬ ‫دلخوريوجريحه‌دارشدناحساساتبسياريازدوستان‬ ‫شد‪ ،‬اما در اين مورد همچنان از اصل كاري كه انجام داده‌ام‬ ‫دفاع مي‌كنم؛ گرچه نقدهاي دوستان به شيوه آن را وارد‬ ‫دانسته و مي‌پذيرم‪ .‬ما بايد توضيح بيشتري مي‌داديم كه‬ ‫اوال ما تحريمي‌نبوديم‪ ،‬دوم اينكه تحريم هميشه به معناي‬ ‫براندازي نيست و سوم اينكه اگر كس��ي خواست راي‬ ‫بدهد‪ ،‬اش��كالي ندارد‪ ».‬اكنون محمد خاتمي‌مي‌خواهد‬ ‫بگويد‪ ،‬شركت در انتخابات به اين معنا نيست كه او صف‬ ‫و جبهه‌اش را از ساير اصالح‌طلبان جدا كرده است و قصد‬ ‫دارد محوريت و رهبريت جريان اصالحات را به دست‬ ‫آورد‪ .‬خاتمي‌به‌دنبال احياي جريان اصالحات اس��ت و‬ ‫شايد كسي بهتر از وي نتواند نيروهاي اصالح‌طلب را دور‬ ‫همجمعكند‪،‬اماخاتمي‌درگذشتهنشاندادكهحرفآخر‬ ‫رادرتصميم‌گيري‌هابرايجرياناصالحاتنمي‌زد‪،‬خيلي‬ ‫جاهاايشانراراهمي‌برند‪.‬وقتينمايندهمجلسششمبودم‬ ‫روزي به‌ديدار آقاي خاتمي‌(رئيس‌جمهور وقت) رفتم‪،‬‬ ‫ايشان در آن جلسه مفصل براي من درد دل كرد و مي‌گفت‬ ‫«مقاممعظمرهبريقبلاز‪ 18‬تير‪، 78‬نظراتمنرادرنحوه‬ ‫اداره كشور ارجح مي‌دانستند‪ ،‬اما بعد از آنكه مشخص شد‬ ‫اصالح‌طلباندنبالچيزديگريهستندوضعيتتغييركرد‬ ‫ي براي‬ ‫و ديگر به‌نظرات من توجه زيادي نشد‪».‬آقاي خاتم ‌‬ ‫مديريت نيروهاي اصالح‌طلب بايد از تجربه‌هاي گذشته‬ ‫درس بگيرد و خودش تصميم گير باشد‪ ،‬نه آنكه بخواهد‬ ‫دل همه را بدست آورد‪.‬‬ ‫در كل اگر س��ران جريان اصالح��ات حركت‌هاي‬ ‫ساختار‌شكن را محكوم و از پيشگاه مقام معظم رهبري و‬ ‫ملت ايران به‌علت وقوع فتنه ‪ 88‬عذرخواهي و تقاضاي‬
‫خبرنامه‬ ‫اميد‪،‬آگاهيواتمامحجت‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫عفو وبخشش كنند تازه مي‌توانند به‌فضاي سياسي كشور‬ ‫وارد شوند وگرنه مصالح ملي چند بار از يك طريق آسيب‬ ‫ببيند‪ ،‬متأسفانه طي ‪ 33‬سال گذشته خيلي‌ها از فضاي باز‬ ‫سياسي در ايران سوءاستفاده كردند‪ ،‬بني‌صدر‪ ،‬منافقين‪،‬‬ ‫فتنه‌گران‪ ،‬منحرفان هر‌كدام به ش��كلي به كشور‪ ،‬نظام و‬ ‫ملت لطمه‌زدند‪ .‬بنابراين ديگر نبايد مملكت را به دست‬ ‫آدم‌هاي نا‌آزموده يا آزموده با س��ابقه منف��ي داد‪ ،‬وجود‬ ‫دشمن خارجي ديگر مجالي را براي درگيري‌هاي داخلي‬ ‫نمي‌گذارد‪ ،‬مصالح ملي ارجح به منافع شخصي و گروهي‬ ‫است‪ ،‬به همين علت شوراي نگهبان در انتخابات مجلس‬ ‫نهم با مستنداتي كه داشت از نامزدي كساني جلوگيري‬ ‫كرد كه خيلي‌ها تصورش را نمي‌كردند چون احتياط الزم‬ ‫است‪ .‬به فرض كه اصالح‌طلبان بتوانند در اعتماد سازي‬ ‫موفق شوند و نامزد آنها از س��وي شوراي نگهبان تائيد‬ ‫شود‪ .‬سوال اينجاست كه حضور آنها در صحنه رقابت‬ ‫سياس��ي حداقلي خواهد بود يا حداكثري؟ جواب اين‬ ‫اس��ت اگر اصالح‌طلبان نامزد رسمي معرفي كنند قطعا‬ ‫براي تصرف جايگاه رياست‌جمهوري برنامه دارند‪ ،‬اما‬ ‫مردم بايد به س��وابق نيروهاي جريان اصالحات توجه‬ ‫كنند و بدانند كه اصالح‌طلبان ناچار به پذيرش حداقل‌ها‬ ‫ش��دند تا نظام آنها را قبول كند‪ .‬از سوي ديگر تك نامزد‬ ‫اصالح‌طلبان در انتخابات رياست‌جمهوري يازدهم قطعا‬ ‫آرايشطيف‌هاياصولگرارادستخوشتغييرخواهدكرد‪،‬‬ ‫چون اين طيف‌ها در انتخاب��ات مجلس وحدت را كنار‬ ‫گذاشتند و باز شدند‪ .‬اين گاليه شديد از آنها وجود دارد كه‬ ‫با‌وجود نصيحت‌ها‪ ،‬تدبيرها‪ ،‬هشدارها و انذارها ساليق‬ ‫اصولگرا از جمع شدن زير‌يك چتر سرباز زدند و به‌نظر‬ ‫مي‌رسد انس��جام قوي رقيب در انتخابات آينده دوباره‬ ‫موجب اتحاد اصولگرايان شود و رقابت درون‌گفتماني‬ ‫اصولگرايان را دوباره تبديل به رقابت ميان اصولگرايان‬ ‫و اصالح‌طلبان كند‪.‬‬ ‫شايد برخي‌ها بگويند اصالح‌طلبان بررسي كردند‬ ‫و ديدند هر‌كس در انتخابات مجلس از وضعيت موجود‬ ‫انتقاد كرد راي آورد به‌‌عبارت ديگر پايداري از طيف سنتي‬ ‫جرياناصولگراوچهره‌هايطيفسنتيازعملكرددولت‬ ‫انتقاد كردند و توانستند راي مردم را كسب كنند و حاال‬ ‫جريان اصالحات مي‌خواهد با‌ورود به‌عرصه انتخابات‬ ‫رياس��ت‌جمهوري حوزه انتق��ادي را از آن خود كند و‬ ‫اصولگرايان را در موضع دفاع قرار‌دهد تا پيروز ميدان نام‬ ‫گيرد‪ ،‬اما من چنين نظري ندارم چون معتقدم اين حربه‬ ‫ديگر كارآيي خود را از دست داده است‪ .‬نگاهي به‌نتايج‬ ‫مرحله اول و دوم حوزه انتخابيه تهران‪ ،‬ري‪ ،‬اسالمشهر و‬ ‫شميرانات در انتخابات مجلس نهم نشان مي‌دهد كه مردم‬ ‫به كساني اقبال مي‌كنند كه اخالقمدار‪ ،‬دلسوز و بي‌حاشيه‬ ‫هستند‪ .‬آقايان غالمعلي حدادعادل‪ ،‬ابوترابي فرد‪ ،‬مرندي‪،‬‬ ‫آقاتهراني و ميركاظمي‌پنج نفري بودند كه در دور نخست‬ ‫حائز اكثريت آراء شدند و به‌نهاد قانونگذاري راه يافتند و‬ ‫در مرحله دوم نيز بيژن نوباوه و اسماعيل كوثري منتخبان‬ ‫اول و دوم شدند حال آنكه چهره‌هاي منتقد در رده‌هاي‬ ‫بعدي بودند‪ .‬نمونه بارز كانديداي منتقد علي مطهري بود‪،‬‬ ‫ايشان در كنار استفاده از نام پدر بزرگوارش و برخي افراد‬ ‫خوشنام مثل آقاي الريجاني‪ ،‬از حداكثر ظرفيت انتقاد به‬ ‫دولت براي كسب آراي مردم استفاده كرد‪ ،‬اما ميزان آرايش‬ ‫در مرحله دوم زير ‪ 400‬هزار راي بود كه اين تعداد راي‬ ‫كمتراز‪ 10‬درصدمجموعكسانياستكهمي‌توانسنتددر‬ ‫انتخاباتشركتكنند‪.‬‬ ‫با اين تفاسير موضع انتقادي حتما برگ پيروزي براي‬ ‫رفتن به پاستور و قرار گرفتن بر جايگاه رياست‌جمهوري‬ ‫نيست‪ ،‬چون ديگر مردم به يك تعقل سياسي رسيدند و به‬ ‫دام موج سواران نمي‌افتند بلكه به كسي راي مي‌دهند كه‬ ‫بيشتر در چارچوب نظام‪ ،‬دلسوز و اخالق مدار است‪g.‬‬ ‫نگاهي به محورهاي فرمايشات اخير مقام معظم رهبري‬ ‫محمد دهقاني‪ /‬عضو هيات‌رئيسه مجلس نهم‬ ‫محمد دهقاني‪ ،‬عضو‬ ‫هيات‌رئيسه مجلس نهم‬ ‫به اهميت فرمايشات‬ ‫مقام معظم رهبري در‬ ‫مراسم ‪14‬خرداد اشاره‬ ‫كرده است‬ ‫فرمايشات مقام‌معظم‌رهبري در سالگرد ارتحال‬ ‫امام هر س��اله از بار معنايي خاصي برخوردار است‪.‬‬ ‫جداي از اهميت اين مراسم بيانات رهبري در سالگرد‬ ‫ارتحال بنيانگذار انقالب اس�لامي ايران از جامعيت‬ ‫خاصي برخوردار است‪ .‬امسال نيز رهبر معظم انقالب‬ ‫به س��نت هر س��ال در اين مراس��م به تحليلي روشن‬ ‫و قاطع در‌خص��وص مس��ائل روز داخلي و خارجي‬ ‫پرداختند و در هر مورد آگاه��ي و اميد و اخطارهاي‬ ‫الزم را براي مردم ايران در داخل و مس��لمانان ديگر‬ ‫در جاي جاي دنيا ارائه دادند‪ .‬همچنين در اين مراسم‬ ‫حضرت آيت‌اهلل خامنه‌اي‪ ،‬رهبر معظم انقالب اسالمي‬ ‫طي سخنان مهمي‌به تحليل ش��رايط انقالب اسالمي‬ ‫و نقش امام راحل در پيش��رفت‌هاي عظيم ملت ايران‬ ‫پرداختن��د و وضعيت انقالب‌هاي منطق��ه و بيداري‬ ‫اس�لامي رخ داده در كش��ورهاي خاورميانه را مورد‬ ‫بررس��ي قرار دادند‪ .‬رس��انه‌هاي غرب��ي در بازتاب‬ ‫فرمايش��ات رهبر معظم انقالب در مراس��م سالگرد‬ ‫ارتحال امام خميني(ره) با اش��اره ب��ه افزايش نفرت‬ ‫ايراني‌ها از غرب در پي تحريم‌ه��اي خصمانه تاكيد‬ ‫كردند ك��ه ماجراجوي��ي صهيونيس��ت‌ها عليه ايران‬ ‫همچون صاعقه‌اي اس��ت كه بر س��ر اين رژيم فرود‬ ‫مي‌آيد‪ .‬تحليل روشن بيانات رهبري اين است كه اين‬ ‫تحوالت‪ ،‬اسرائيل را دستپاچه كرده و اينكه آنها دم از‬ ‫حمله نظامي مي‌زنند‪ ،‬ناش��ي از‌ترس آنهاست‪ ،‬چرا‬ ‫كه مقامات اس��رائيل مي‌دانند كه آسيب‌پذيرتر از قبل‬ ‫هستند و هرگونه حركت ناشايستي انجام دهند‪ ،‬مثل‬ ‫صاعقه‌اي بر سر خودشان فرود خواهد آمد‪ .‬رهبرمعظم‬ ‫‪23‬‬
‫خبرنامه‬ ‫انقالب در اين مراسم فرمودند كه كشورهاي غربي با‬ ‫بزرگ كردن مساله هسته‌اي ايران به دنبال كوچك نشان‬ ‫دادن مشكالت داخلي خود هس��تند و ايران در مسير‬ ‫پيشرفت‪ ،‬متوقف نخواهد شد‪.‬‬ ‫رهبر كبيرانقالب با بيان اينكه (كشورهاي غربي)‬ ‫مي‌گويند ايران هسته‌اي خطرناك است‪ ،‬تصريح كردند‬ ‫كه آنها دروغ مي‌گويند و آنچه از آن مي‌ترسند‪ ،‬ايران‬ ‫هسته‌اي نيست‪ ،‬بلكه ايران اسالمي است و كشورهاي‬ ‫غربي هم‌اكنون با مش��كالت اقتص��ادي و اجتماعي‬ ‫درگير هس��تند و در مواجهه با مردم خود درمانده‌اند‪،‬‬ ‫به همين دليل س��عي دارند اين بحران را به كشورها و‬ ‫مناطق ديگر منتقل كنند و با حادثه‌آفريني در كشورهاي‬ ‫ديگر ضعف خود را بپوشانند‪.‬‬ ‫اين بيانات با واكنش‌ه��اي بي‌نظيري در عرصه‬ ‫بين‌المل��ل رو ب��ه رو ش��د‪ ،‬به ش��كلي ك��ه برخي از‬ ‫رسانه‌هاي خارجي و غربي با اشاره به سخنان رهبري‬ ‫اذعان كردند كه تحريم اثري ندارد‪ .‬تحريم نمي‌تواند‬ ‫ملت ايران را از حرك��ت باز دارد‪ .‬تنه��ا اثري كه اين‬ ‫تحريم‌هاي يك‌جانبه و چند‌جانب��ه روي ملت ايران‬ ‫مي‌گذارد اين است كه نفرت و دشمني از غرب در دل‬ ‫مردم ما عميق‌تر مي‌شود‪ .‬بي‌ترديد اين بخش از بيانات‬ ‫رهبري اتمام حجتي بود با دنياي غرب در خصوص‬ ‫بهانه‌جويي‌هايي كه در برابر اي��ران مي‌كنند و پرده از‬ ‫تمامي‌نيت و بازي‌هاي پنهاني آنها براي مردم ايران و‬ ‫مسلمانان و مردم همه دنيا برداشت‪.‬‬ ‫اين اتمام حج��ت از جانب رهب��ر كبير انقالب‬ ‫نه‌تنه��ا ب��ار ديگ��ر مواض��ع‪ ،‬اس��تحكام و اقت��دار‬ ‫جمهوري‌اسالمي‌ايران را به جهانيان نشان داد‪ ،‬دوري‬ ‫اي��ران را ني��ز از ماجراجويي‌هايي كه اي��ران را به آن‬ ‫متهم مي‌كنند‪ ،‬اثبات كرد‪ .‬جداي از اين مسائل بيانات‬ ‫مقام‌معظم رهبري اميدي دوباره به كشورهاي منطقه‬ ‫براي ادامه و ايستادگي تا پيروزي نهايي جنبش بيداري‬ ‫اس�لامي در اين كش��ورها بود‪ .‬جنبش‌ه��اي بيداري‬ ‫اس�لامي در منطقه كه امروز به نقطه حساسي از سير‬ ‫تحوالت خود رسيده‪ ،‬شرايط خاصي طي مسير مي‌كند‪.‬‬ ‫با توجه به اينك��ه اين جنبش‌ها با اله��ام و الگوگيري‬ ‫از انقالب اس�لامي ايران ش��كل گرفته بدون ش��ك‬ ‫پيام اميد مقام معظم رهبري به مبارزان اين كش��ور‌ها‬ ‫مي‌تواند تاثير بي‌بديلي در تقويت روحيه و استحكام‬ ‫آرمان‌هاي آنان داش��ته باش��د و بي‌ترديد اين پيام به‬ ‫خوبي به دوستان ايران در سراس��ر دنيا رسيد‪ .‬عالوه‬ ‫بر اين بيانات مقام‌معظم رهبري تذكر و هشداري بود‬ ‫به برخي مس��ئوالن داخلي تا مبادا از مسير انقالب و‬ ‫نظام و انديشه امام انحراف پيدا كنند‪.‬با توجه به اينكه‬ ‫كش��ور ما در حال حاضر در عرصه بين‌الملل شرايط‬ ‫خاص و حساس��ي را طي مي‌كند‪ ،‬مسائل داخلي بايد‬ ‫با آرام��ش و صحت و س�لامت بااليي انجام ش��ود‪.‬‬ ‫در اين ميان مس��ئوالن رسالت بس‌س��نگيني دارند و‬ ‫رهبري نيز اين تذكر را در اين خصوص به مس��ئوالن‬ ‫دادند كه مبادا در شرايط حس��اس امروز كه بي‌ترديد‬ ‫تبليغات و هجمه‌هاي دشمن بيش از هر زمان ديگري‬ ‫باوره��ا و اعتقادات ملت و مس��ئوالن نظ��ام مقدس‬ ‫جمهوري اسالمي ايران را هدف گرفته است‪ ،‬از مسير‬ ‫فرمايش��ات حضرت ام��ام‌(ره) و آرمان‌هاي انقالب‬ ‫خارج شود‪ .‬بدون شك توجه به هرآنچه رهبر انقالب‬ ‫به عنوان راهبر اين ملت تحت عنوان تذكر يا هشدار به‬ ‫مسئوالن مي‌دهند‪ ،‬ضروري است و بارها در طول عمر‬ ‫نظام جمهوري اسالمي ايران شاهد بوديم كه كساني‬ ‫كه گوش بر اين اندرزهاي پدرانه بستند و راه خود را‬ ‫از انقالب جدا كردند مغضوب ملت شدند و نتيجه‌اي‬ ‫جز خسران براي آنان نماند‪g .‬‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫‪24‬‬ ‫لحظهبزرگعزيمت‬ ‫همه معلم‌های من (قسمت چهارم)‬ ‫زهير توكلي‬ ‫زهير توكلي درباره‬ ‫خاطراتش از دوران‬ ‫تحصيل نوشته است‬ ‫داش��تم می‌گفتم که س��ال تحصیلی ‪1362-63‬‬ ‫در دبس��تان شهید موس��ی‌کالنتری ش��هرری درس‬ ‫خواندم‪ .‬چند وقت پیش با زن و بچه رفته بودیم پابوس‬ ‫حضرت‌عبدالعظیم‪ ،‬ش��ب بود و من ه��وس کردم به‬ ‫پسرم محسن دبس��تانی را که در آن درس خوانده‌ام‪،‬‬ ‫نش��ان بدهم‪ .‬خوبی‌اش این بود که به راحتی می‌شد‬ ‫این کار را کرد‪ .‬چون دبستان سابق من خیلی به بازارچه‬ ‫قدیم نزدیک ب��ود‪ .‬همین خیابانی ک��ه از فلکه اصلی‬ ‫شهرری ‪ ،‬مستقیم به سمت حرم می‌رود‪ ،‬درست وقتی‬ ‫به مدخل بازارچه می‌رس��د از س��مت راست به یک‬ ‫خیابان دیگر باز می‌شود که موازی بازارچه قدیم است‬ ‫و درهای قبرستان مجاور صحن قدیم که قبر مرحوم‬ ‫نیرزاده و قبر پدر حاج حسین اهلل کرم آنجاست رو به‬ ‫همین خیابان باز می‌شود و انتهای آن هم می‌خورد به‬ ‫همین پاساژی که این سال‌ها ساخته‌اند و یک سرش‬ ‫توی همین قبرستان در می‌آید و به اصطالح امروزی‌ها‬ ‫ویوی خوبی دارد و حسابی گنبدنماست‪ .‬درست در‬ ‫ابتدای همین خیاب��ان یعنی در مفصل ای��ن خیابان و‬ ‫خیابان متهی به بازارچه قدیم یک بن‌بست هست که‬ ‫دبستان شهید موس��ی کالنتری داخل همین بن‌بست‬ ‫قرار دارد یعنی قرار داشت این را آن شب فهمیدم که‬ ‫دست پسرم محس��ن را گرفتم و گفتم‪« :‬بیا بریم بهت‬ ‫نشون بدم بابات کجا درس می‌خونده»‪.‬‬ ‫می‌گویند آدم یک نوار کاست خالی را ‪ 90‬دقیقه‌‬ ‫گوش بدهد ودر زیرزمین بادبادک هوا کند و هزار تا‬ ‫کار احمقانه دیگر هم بکند ولی خیط نش��ود کاشکی‬ ‫من خیط می‌ش��دم انگار یک گالن آب یخ روی سرم‬ ‫خالی کردند وقت��ی از پنجره‌های شکس��ته‌ای که رو‬ ‫به کوچه درس��ت از کف زمین ش��روع می‌شد سرک‬ ‫کش��یدم و اتاق‌های متروکه‌ای را دیدم که زمانی دفتر‬ ‫مدیر مدرسه و دفتر معلمان و آبدارخانه مدرسه واتاق‬ ‫دفتردار بودند‪.‬‬ ‫اساسا س��اختمان متروک‪ ،‬آدم را س��رد می‌کند‬ ‫چه‌برسد به مدرس��ه متروک و از آن س��ردتر دبستان‬ ‫متروک‪ ،‬جایی که یک روز معدن ش��ادی و بیغمی و‬ ‫بی‌خبری و صفا و معصومیت ب��وده‪ ،‬اکنون تبدیل به‬ ‫یک ساختمان نیمه خراب سوت و کوری شده باشد‬ ‫که سوسک‌‌ها و موش‌ها در آن شلنگ تخته می‌اندازند‬ ‫و تو می‌بینی که شگفت‌ترین سال زندگی‌ات سالی که‬ ‫به قول آن شاعره مغموم «لحظه‌ای بزرگ عزیمت» تو‬ ‫بوده‌است‪ ،‬نشانش از صفحه روزگار محو شده است و‬
‫خبرنامه‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫تنها یادگاری هفت سالگی که می‌خواستی آن را نشان‬ ‫چش��م‌های کنجکاو و معصوم پس��رت بدهی‪ ،‬پیش‬ ‫چشمت هست و نیست که اگر آن ساختمان را کوبیده‬ ‫بودند و جای آن مجمع آموزش��ی جدیدی س��اخته‬ ‫بودند‪ ،‬ش��انه‌ای باال می‌انداختی و دس��ت پسرت را‬ ‫می‌کشیدی سمت بازارچه قدیم و یک بستنی مخلوط‬ ‫برای پسرت که عاشقش است س��فارش می‌دادی و‬ ‫نه خانی آمده بود نه خانی رفت��ه ولی این پنجره‌های‬ ‫شکس��ته‪ ،‬این دری که معلوم اس��ت مدت‌هاست بر‬ ‫پاش��نه نچرخیده و آن پله‌ها که رو به پایین می رفت‬ ‫و تو را در ابر رها می‌کرد‪ ،‬دنیای جدیدی که بیرون از‬ ‫چهار دیواری خانه می‌دیدی و صدای زنگدار زنی را‬ ‫می‌شنیدی که صدای مادرنبود‪ ،‬یادت که هست زهیر؟‬ ‫آری؛ آن راهرو که دو طرف��ش اتاق‌های کادر و‬ ‫معلمان مدرس��ه بود و از آن که رد می‌شدی به حیاط‬ ‫وس��یع مدرس��ه قدم می‌گذاش��تی و آن قدر در عالم‬ ‫خودت مس��تغرق بودی که یادت نیست کالس‌های‬ ‫بقیه پایه‌ها کج��ای آن حیاط بودند ول��ی کالس اول‬ ‫انتهای ضلع سمت راست حیاط‪ ،‬اتاقی تک بود که چند‬ ‫پله می‌خورد و می‌رفت باال و یک ضلع آن پنجره‌های‬ ‫بی‌بالکنی بودند که رو به حیاط دبستان باز می شدند و‬ ‫جاروی فراش گیالنی مدرسه که باال و پایین می‌رفت‬ ‫از قاب پنجره پیدا ب��ود آن روز که نوبت عصر کالس‬ ‫داشتید و آن زنگ‪ ،‬شاید زنگ آخر بود و اواخر پاییز یا‬ ‫اوایل زمستان بود و هوا نیمه تاریک شده بود و فراش‬ ‫پس��ر بیچاره عقب‌مانده‌اش را می‌زد که البد منت بر‬ ‫سرش گذاشته بودند تا مستمع آزاد سر کالس بنشیند‬ ‫و آن روز خانم سمنانی را مستاصل کرده بود و اخراج‬ ‫شده بود و تو وحشت‌زده ترکه‌های جارو را از پنجره‬ ‫می‌دیدی که باال و پایین می‌رود و دو صدا را می‌شنیدی‬ ‫که در هم رفته بودند و آمیزه‌ای از رنج را بر بوم آسمان‬ ‫می‌پاش��یدند‪ .‬صدای دردمندانه‌ای که از حلقوم پسر‬ ‫عقب‌مان��ده در می‌آمد و ناله و جی��غ و التماس در آن‬ ‫بود و صدای مستاصل فراش که دشنام و ناروا بار آن‬ ‫طفل مفلوک می‌کرد و خودش مفلوکتر و بیچاره‌تر از‬ ‫پسرش بود‪.‬‬ ‫آن در میخکوب ش��ده و معلق ش��ده ب��ر دهلیز‬ ‫روزگار و آن پنجره‌های شکسته و آن دیوارها که قلمرو‬ ‫عنکبوت‌ها ش��ده بودند و آن چند پل��ه‌ای که صدای‬ ‫نفس‌های غبارگرفته‌ش��ان را از پشت در می‌شنیدی‪،‬‬ ‫آیا همان دبستان شهید موس��ی کالنتری بودند که تو‬ ‫در هفت سالگی از پلکان ابرها پایین آمدی و از بهشت‬ ‫بی‌خبری‌ات به آنجا هبوط کردی؟ پس��ری سنگ به‬ ‫دیوار دبس��تان می‌زد و پس��ری دیگر بود که آن شب‬ ‫در بن‌بستی‌که رو به بازارچه قدیم شاه‌عبدالعظیم باز‬ ‫می‌شد دست پسرش را گرفته بود و رنگ پریده عمرش‬ ‫را تماشا می‌کرد کاش می‌شد رنگ به دیوار آن دبستان‬ ‫زد که باد آن را با خود برده بود و این ساختمان متروک‬ ‫را برجای گذاشته بود‪.‬‬ ‫هفته پیش از میدان حس��ن‌آبادی گفتم که دیگر‬ ‫نیس��ت‪ ،‬یعنی میدان نیس��ت و زیرگ��ذری از آن رد‬ ‫می‌شود و شده اس��ت چهار راه حس��ن‌آباد و من هر‬ ‫بار که از این چهارراه رد می‌ش��وم ح��س می‌کنم که‬ ‫بخش��ی از زندگی‌ام را همین زیرگذر بلعیده اس��ت‬ ‫و فرو داده است و هشت س��الگی تا ‪13‬سالگی مرا با‬ ‫حفره‌ای خالی برجای گذاشته است‪ .‬این هفته هم از‬ ‫فراموشکده‌ای گفتم که روزی دبستان من بود و هفته‬ ‫بعد از ساختمان چهارطبقه پرویز حکیم خواهم گفت‬ ‫که ما همه مستاجرش بودیم و اکنون متعلق به دانشگاه‬ ‫آزاد است و ش��ش س��ال از کودکی من آنجا گذشت‬ ‫و یک بار دو س��ال پیش به نگهب��ان دم درش گفتم و‬ ‫خواهش کردم که‪ :‬آقا! اینجا خونه ما بوده اجازه می‌دی‬ ‫فقط یک ت��وک پا برم باال و برگ��ردم؟ «فقط می‌خوام‬ ‫ببینم» و او انگار با یک ابله مادرزاد روبه‌رو شده باشد‪،‬‬ ‫آنقدر خونس��ردانه و محترمانه جواب داد که‪« :‬نه آقا!‬ ‫ما مس��ئولیت داریم» که معلوم بود رعایت احتیاط در‬ ‫برخورد با چنین دیوانه‌ای را می‌کند و می‌خواهد با این‬ ‫خونسردی و احترام‪ ،‬زودتر او را دک کند و چه بگوییم‬ ‫دیگر چه بگوییم که روزگار‪ ،‬مرگ ما را با تک‌تک این‬ ‫خاطره‌هایی که رد و نشانشان از کوچه‌ها و خیابان‌ها‬ ‫محو می‌شوند به ما یاداوری می‌کند ولی ما غافلیم‪.‬‬ ‫****‬ ‫خانم س��منانی‪ ،‬زنی بود متوسط القامه با عینکی‬ ‫ته اس��تکانی و صورتی نه گرد نه کشیده و یک حلقه‬ ‫موی صاف و بی‌جعد ک��ه از مقنعه‌اش بیرون می‌زد و‬ ‫باالی پیشانی‌اش را می‌آراست‪ ،‬یک حلقه موی نقره‌ای‬ ‫یعنی همه اینها را گفتم که بدانید خانم س��منانی‪ ،‬پا به‬ ‫سن گذاشته بود و احتماال آن س��ال‌ها سال‌های آخر‬ ‫خدمتش بود‪.‬‬ ‫یادم اس��ت که یک بار کنار نیمک��ت ما که جزو‬ ‫نیمکت‌های نزدیک به تخته س��یاه بود‪ ،‬ایس��تاده بود‬ ‫که دست برد و با انگش��تانش موی سر مرا که چندی‬ ‫پیش تراش��یده ب��ودم و االن یک هوا بلند ش��ده بود‪،‬‬ ‫کنار زد و گفت‪« :‬توکلی! تو هم مثل من س��رت شوره‬ ‫می‌زن��ه؟»‪ .‬گفتم‪« :‬بل��ه! خانم» گفت‪« :‬چ��ه صابونی‬ ‫مصرف می‌کنی؟» فردایش مادرم دو عدد صابون زیتون‬ ‫را که کارکرد ش��امپوهای هد اند ش��ولدرز ضدشوره‬ ‫امروزی را داشتند‪ ،‬در یک کیسه فریزر پیچید و گفت‪:‬‬ ‫«به خانمتون بگو اینو مادرم هدیه داد»‪.‬‬ ‫و نمی‌دانید که در آن عالم بچگی چقدر احساس‬ ‫غرور می‌کردم از اینکه «س��ر من هم مثل س��ر خانوم‬ ‫س��منانی ش��وره می‌زنه» و یادم هس��ت خوب یادم‬ ‫هست‪ ،‬شیرینی آن لحظه را که نخس��تین بارم بود که‬ ‫«هدیه دادن به معلم» را تجربه می‌کردم و لبخند شریف‬ ‫خانم س��منانی را و برق نگاهش را وقتی که محموله‬ ‫گرانبهایم یعنی یک فریزر حاوی دو عدد صابون زیتون‬ ‫را از کیفم در آوردم و گفتم‪« :‬خانوم اینو مادرمون داد‬ ‫که بدیم به ش��ما» (داشت مش��ق هایمان را می‌دید و‬ ‫رسیده بود سرنیمکت ما که من این عمل قهرمانانه را‬ ‫با دلهره‌ای شیرین مرتکب ش��دم) گرفت و لبخندی‬ ‫خالص زد و (سفیدی دندان‌های مرتبش پیش چشمم‬ ‫است) گفت‪« :‬از مادرت تشکر کن! ممنون پسرم!»‬ ‫یکبار هم مرا زد‪ .‬ریاضی درس می‌داد و تمرین به‬ ‫تمرین روی تخته می‌نوشت و ما می‌بایست حل کنیم و‬ ‫البد از میان بچه‌ها انتخاب می‌کرد و پای تخته می‌آورد‪.‬‬ ‫من یک مس��اله‌ای را گیج ش��دم و درس��ت نفهمیدم‬ ‫که چطور حل شد و هول ش��دم و دفتر بغل دستی‌ام‬ ‫را نگاه کردم درس��ت در همین لحظه خانم س��منانی‬ ‫گفت‪« :‬توکلی!» و پی��ش آمد و گف��ت‪« :‬از روی اون‬ ‫می‌نویسی؟» من هاج و واج مانده بودم و به اصطالح‬ ‫امروزی ها کپ کرده بودم‪.‬‬ ‫دستش را که تمام انگشتانش تا کف دست از گچ‬ ‫سفید شده بود جوری به یاد دارم که انگار همین االن‬ ‫پایین می‌آید و آرام طوری که نش��ود اسمش را سیلی‬ ‫گذاشت روی صورتم می‌نشیند‪ .‬خانم سمنانی عزیز!‬ ‫ای نخستین مادری که بیرون از خانه داشتم! ای کاش‬ ‫اکنون اینجا بودی و دوباره شما را مي‌ديدم‪g .‬‬ ‫‪25‬‬
‫سياست‌‬ ‫سياست‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫‪26‬‬ ‫حاشيه‌هاي يك روز مهم‬
‫سياست‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫‪27‬‬
‫شعارهايجنجالي‬ ‫مروري برحاشيه‌هاي چند سال گذشته مراسم ‪14‬خرداد‬ ‫‪1‬‬ ‫سياست‬ ‫مراسم س��الگرد رحلت حضرت امام‌خميني‌(ره)‬ ‫هر ساله طي بيش از دو دهه گذشته در حرم مطهر برگزار‬ ‫مي‌شود و جمع فراوانی از مردم و دوستداران آن حضرت‬ ‫در اين مراسم شركت مي‌كنند‪.‬‬ ‫اين مراسم اما طي سال‌هاي جاري اهميت سياسي‬ ‫فراواني پيدا كرده؛ اهميتي كه هم در داخل بازتاب آن قابل‬ ‫مشاهده است و هم حساسيت‌هاي خارجي در مورد آن‬ ‫به وضوح وجود دارد‪.‬‬ ‫به همين خاطر رخداد‌هاي حاش��يه اين مراس��م‪،‬‬ ‫حتي جزئي‌ترين آنها نيز از ديد رسانه‌ها پنهان نمي‌ماند‬ ‫و نظرها را بعضا با رويكرد تحليلي و تفس��يري به خود‬ ‫جلب مي‌كند‪.‬‬ ‫با‌‌وجود آنكه مراس��م حرم مطهر س��ال‌ها بدون‬ ‫هيچ‌گونه مش��كلي برگزار ش��ده و همواره مردم ايران‬ ‫تابلويي از عش��ق و ارادت پايان‌ناپذير خود به امام امت‬ ‫را در اين مراس��م به نمايش گذاش��ته‌اند‪ ،‬اما طي چند‬ ‫سال گذش��ته اتفاقاتي رخ داده كه در برخي بازتاب‌ها‬ ‫حاشيه‌هاي سياس��ي اين مراس��م بر متن آن غلبه كرده‬ ‫اس��ت‪ .‬آغاز اين مس��ير را مي‌توان در وقايع انتخابات‬ ‫رياست‌جمهوري ‪ 1388‬جست‌وجو كرد‪.‬‬ ‫اما اين مراسم مهم بر‌اساس آنچه پيش از اين گفته‬ ‫شد‪ ،‬مي‌تواند بازتاب‌دهنده مفاهيمي باشد كه در واقع‬ ‫دغدغه و نگراني‌هاي موجود در جامعه يا منتس��ب به‬ ‫برخي گروه‌هاي اجتماعي و سياسي به حساب مي‌آيند‪.‬‬ ‫حاشيه‌هاي مراسم ارتحال امام امت در حرم مطهر‬ ‫ايشان به‌ويژه از بعد سياسي طي چند سال اخير همواره‬ ‫مورد توجه رس��انه‌ها قرار گرفته و در روزهاي پس از‬ ‫‪ 14‬خرداد از جمله موضوعات جذاب مورد بحث محافل‬ ‫مختلف بوده است‪.‬‬ ‫كاغذ تا شده‌هاشمي‬ ‫اولين باري كه اين حاشيه‌ها حائز‌اهميت رسانه‌اي‬ ‫تلقي ش��د و مورد توجه قرار گرفت‪ 14 ،‬خرداد س��ال‬ ‫‪ 1388‬بود و در روزهايي اتفاق افتاد كه كشور در آستانه‬ ‫برگزاری انتخابات رياست‌جمهوري قرار داشت‪ .‬محمود‬ ‫احمدي‌نژاد و مير‌حسين موسوي شب قبل از برگزاري‬ ‫اين مراسم در تلويزيون با هم مناظره كرده بودند و متاثر از‬ ‫آن فضاي ملتهبي در جامعه وجود داشت‪ .‬در آن مناظره‬ ‫جنجالي احمدي‌نژاد از فرزندان هاشمي‌رفسنجاني و‬ ‫ناطق‌نوري به‌عنوان افرادي كه داراي مفاس��د اقتصادي‬ ‫هس��تند نام برده بود‪ .‬در اين روز دوربين‌هاي مستقر در‬ ‫حرم امام‌(ره) جايگاه مسئوالن را زير‌نظر داشتند تا لحظه‬ ‫مواجه��ه چهره‌هايي همچون احمدي‌نژاد‪ ،‬موس��وي‪،‬‬ ‫ناطق‌نوري و هاشمي را با يكديگر از دست ندهند‪.‬‬ ‫حاشيه‌هاي جالب اين مراسم نيز در همان جايگاه‬ ‫مس��ئوالن رخ داد‪ .‬هاشمي‌رفس��نجاني در حالي وارد‬ ‫جايگاه شد كه برخي از مسئوالن از جمله رئيس‌جمهور‬ ‫نشس��ته بودند‪ .‬هنگام ورود وي همه حاضران به غير از‬ ‫احمدي‌نژاد از جاي خود برخاس��تند؛ لحظه‌اي كه در‬ ‫چند فريم عكس در رس��انه‌هاي مختلف مورد توجه‬ ‫قرار گرفت‪ .‬اتفاق جالب ديگري ك��ه در آن روز توجه‬ ‫خبرنگاران را به سمت خود جلب كرد‪ ،‬صحبت كوتاه‬ ‫هاشمي‌رفس��نجاني با احمدي‌نژاد بود‪ .‬در پايان مراسم‬ ‫وقتي همه در حال‌ترك جايگاه بودند‪ ،‬هاشمي در كنار‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫‪28‬‬ ‫احمدي‌نژاد قرار گرفت و در حال��ي كه با اوگفت‌وگو‬ ‫مي‌كرد ي��ك كاغذ تا ش��ده ب��ه او داد‪ .‬اگرچه محتواي‬ ‫گفت‌وگوي آنها يا آن كاغذ تا شده هيچ‌گاه منتشر نشد‪ ،‬اما‬ ‫اين اتفاق نيز توانست سوژه مطلوبي براي رسانه‌ها باشد‪.‬‬ ‫آن‌گونه كه بعدها در راسانه‌ها نقل شد گويا هاشمي‬ ‫نامه‌اي را در مورد اتهامات شب مناظره به احمدي‌نژاد‬ ‫داده و در نامه خواستار توضيح كامل درباره آن اتهامات‬ ‫شده است؛ نامه‌اي كه تنها به ردوبدل شدن منحصر ماند‬ ‫و گويا فرجامي نيافت‪.‬‬ ‫قطع سخنرانی سیدحسن خمینی‬ ‫يك س��ال پس از آن در ‪ 14‬خ��رداد ‪ 1389‬باز هم‬ ‫حاشيه‌هاي سياسي در مراسم سالگرد ارتحال امام‌(ره)‬ ‫در حرم مطهر خودنمايي كرد‪ .‬در اين مراسم كه در كمتر‬ ‫از يك س��ال پس از فتنه ‪ 88‬برگزار مي‌ش��د‪ ،‬طبق روال‬ ‫معمول‪ ،‬رئيس‌جمهور سخنران اول بود و بعد از آن قرار‬ ‫بود سيد‌حسن خميني‪ ،‬توليت آستان امام خميني‌(ره)‬ ‫به اي��راد س��خنراني بپ��ردازد‪ .‬اما مراس��م س��خنراني‬ ‫ي براي‬ ‫رئيس‌جمهور آنقدر طوالني ش��د كه زمان كم ‌‬ ‫سخنراني سيد‌حسن خميني اختصاص داشت‪ .‬برخي‬ ‫از منابع نيز از درگيري همراهان سيد‌حس��ن خميني با‬ ‫وزير كشور به خاطر طوالني شدن سخنراني احمدي‌نژاد‬ ‫خبر‌دادند‪ .‬تصوير نجار‪ ،‬وزير كشور در حالي كه يادداشتي‬ ‫را به احمدي‌نژاد مي‌داد در رسانه‌ها منتشر شد‪.‬‬ ‫اما حاشيه مهم آن روز‪ ،‬شعارهايي بود كه حاضران‬ ‫هنگام سخنراني سيد‌حسن خميني سر دادند‪ .‬هنگامي‌كه‬ ‫وي پشت‌تريبون رفت تا سخنان خود را ايراد كند‪ ،‬مردم‬ ‫حاضر در صحن‪ ،‬با شعار «ما اهل كوفه نيستيم علي تنها‬ ‫بماند» از او استقبال كردند و پس از آن هنگامي‌كه كمي‌‬ ‫از ابتداي سخنراني اش گذش��ته بود‪ ،‬مردم شعارهايي‬ ‫نظير «بصيرت بصيرت» و «نواده روح‌اهلل سيد‌حسن نصر‬ ‫اهلل» را سر مي‌دادند‪ .‬اين شعارها در واقع در اعتراض به‬ ‫نوع موضع‌گيري سيد‌حسن خميني در ماجراي فتنه ‪88‬‬ ‫هنگامي‌كه شعارهاي مردم‬ ‫به اوج خود رسيده بود‪،‬‬ ‫احمدي‌نژاد سخنان خود را‬ ‫قطع كرد و خطاب به فردي كه‬ ‫مشخص نبود كيست‪ ،‬گفت‪:‬‬ ‫«جناب آقاي رئيس‪ ،‬مخلص‬ ‫شما هم هستم‪ ،‬دو‪ ،‬سه دقيقه‬ ‫ديگر مي‌رسم و بعد نوبت‬ ‫شماست‪».‬‬ ‫و ارتباط او با‌سران فتنه گفته مي‌ش��د‪ .‬وي در واكنش و‬ ‫خطاب به مردم گفت‪« :‬اگر دوستان بناي شعار دارند‪ ،‬بهتر‬ ‫است اجازه دهند من چند دقيقه‌اي صحبت كنم‪ ،‬وقتي‬ ‫كه رهبري معظم انقالب تشريف آوردند و در جايگاه‬ ‫قرار گرفتند‪ ،‬طبيعتا نسبت به آن بزرگوار ابراز احساسات‬ ‫مي‌كنند‪ ».‬اما ش��دت ش��عارهاي مردم به حدي بود كه‬ ‫سيد‌حسن خميني نتوانست به سخنان خود ادامه دهد‪.‬‬ ‫نهايتا سيد‌حسن خميني ناگزير شد تا سخنراني خود را‬ ‫نيمه كاره بگذارد و با درخواست قرائت فاتحه براي امام‬ ‫و شهدا جايگاه ر‌ا ترك كرد‪.‬‬ ‫اين اتفاق واكنش‌هاي مختلف��ي را در ميان فعاالن‬ ‫سياسي‪ ،‬چهره‌هاي شاخص و رسانه‌هاي مختلف ايجاد‬ ‫كرد‪ .‬از جمله آيت‌اهلل عميد زنجاني نسبت به اين اتفاق‬ ‫موضع‌گيري كرد و از ش��عار‌دهندگان انتق��اد كرد‪ .‬علي‬ ‫مطهري نيز از چهره‌هايي بود كه نسبت به اين اتفاق موضع‬ ‫انتقادي اتخاذ كرد‪ .‬در اين ميان برخي فعاالن سياسي نيز‬ ‫ضمن ابراز تاس��ف از اين اتفاق از سيد‌حسن خميني‬ ‫خواستند تا نسبت به موضوع فتنه و س��ران آن به‌طور‬ ‫شفاف موضع‌گيري كند‪ .‬اسماعيل كوثري و علي‌اصغر‬ ‫زارعي در گفت‌وگو با رس��انه‌ها گله‌‌گ��ذاري مردم با‬ ‫سيد‌حسن خميني را ناشي از مواضع مبهم وي در فتنه‪88‬‬ ‫دانستند و از او خواستند تا با مردم همراهي كند‪.‬‬ ‫نوبت آقاي رئيس‬ ‫مراس��م حرم مطه��ر در س��ال ‪ 1390‬ني��ز بدون‬ ‫حاشيه‌هاي اينچنيني به پايان نرسيد و اين‌بار اين محمود‬ ‫احمدي‌ن��ژاد بود كه توس��ط مردم مورد خط��اب قرار‬ ‫گرفت‪ .‬در بهار س��ال ‪ 90‬و چند روز مانده به س��الروز‬ ‫ارتحال بنيانگ��ذار جمهوري اس�لامي‪ ،‬يك موضوع‬ ‫جديد در فضاي سياسي كش��ور توجه همه را به خود‬ ‫جلب كرد و آن ‪ 11‬روز خانه نشيني رئيس‌جمهور بود‪.‬‬ ‫احمدي‌نژاد پس از آنكه استعفاي وزير اطالعات از سوي‬ ‫مقام معظم رهبري رد ش��د‪ ،‬به مدت ‪ 11‬روز در سر كار‬ ‫خود حاضر نشد‪.‬‬ ‫در ‪ 14‬خرداد ‪ 90‬هنگامي‌كه احمدي‌نژاد پش��ت‌‬ ‫تريبون حرم امام‌(ره) حاضر شد مردم با شعار «احمدي‬ ‫دالور پيرو خط رهبر» از او اس��تقبال كردند‪ .‬اما در ميانه‬ ‫س��خنراني صداي ش��عار دهندگان به حدي رسيد كه‬ ‫سخنراني رئيس‌جمهور را مختل كرد‪ .‬در اين ميان‪ ،‬برخي‬ ‫ش��عارها در اعتراض به شخص مشايي و حمايت‌هاي‬ ‫رئيس‌جمهور از وي فرياد ش��د‪ .‬در اين مراسم گروهي‬ ‫از حاضران عكس‌هايي را از احمدي‌نژاد و رهبر انقالب‬ ‫در دست داشتند كه وي را در كنار رهبري يا در حال ابراز‬ ‫ارادت به ايشان نشان مي‌داد كه در راستاي يادآوري دليل‬ ‫حمايت‌هاي مردمي‌از وي تحليل و تفس��ير شد‪ .‬شعار‬ ‫«اين همه لشكر آمده‪ ،‬به عشق رهبر آمده» بيشتر از ديگر‬ ‫شعارها سر‌داده مي‌شد و براي لحظاتي منجر‌به توقف‬ ‫سخنراني رئيس‌جمهور شد‪.‬‬ ‫هنگامي‌كه شعارهاي مردم به اوج خود رسيده بود‪،‬‬ ‫احمدي‌نژاد سخنان خود را قطع كرد و خطاب به فردي‬ ‫كه مشخص نبود كيس��ت‪ ،‬گفت‪« :‬جناب آقاي رئيس‪،‬‬ ‫مخلص شما هم هستم‪ ،‬دو‪ ،‬سه دقيقه ديگر مي‌رسم و بعد‬ ‫نوبت شماست‪ ».‬احمدي‌نژاد در پايان براي مردم آرزوي‬ ‫پيروزي و س��ربلندي كرد‪ .‬اين اتفاق به‌‌عنوان اعتراض‬ ‫امت ح��زب‌اهلل به رئيس‌جمهور به‌خاطر خانه‌نش��يني‬ ‫جنجال‌برانگيزش تحليل شد‪.‬‬ ‫وقاي��ع ‪14‬خ��رداد ك��ه از ردوب��دل ش��دن نامه‬ ‫ميان احمدي‌نژاد و هاش��مي آغاز ش��د ب��ا اعتراض به‬ ‫حاج‌حس��ن‌خميني ادام��ه ياف��ت و س��پس دامنه اين‬ ‫اعتراض‌ها به س��خنراني محمود احمدي نژاد در شب‬ ‫‪14‬خرداد كشيده شد‪g.‬‬
‫سياست‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫تداوم اعتراض‬ ‫سخنراني سيدحسن خميني و محمود احمدي‌نژاد با برخي حاشيه‌ها همراه شد‬ ‫‪2‬‬ ‫ش��عار هنگام س��خنراني محمود احمدي‌نژاد و‬ ‫سيدحس��ن خميني و تالش براي توقف سخنراني يا‬ ‫ايجاد اخ�لال در آن‪ .‬اين بار اول نبود‪ ،‬ش��ايد بار آخر‬ ‫نيز نباشد؛ اتفاقي كه ريش��ه‌اي چند ساله دارد‪ .‬هميشه‬ ‫عده‌اي منتق��د در جمعيتي ك��ه س��خنراني را گوش‬ ‫مي‌دهند حضور دارند و ش��عار مي‌دهن��د‪14 .‬خرداد‬ ‫روز مهمي‌در تاريخ سياسي كشور است‪ .‬وراي تمامي‬ ‫‌احساسات ملت ايران به اين روز از نگاه‌هاي سياسي نيز‬ ‫اين روز به نوعي تجلي تجديد ميثاق مسئوالن نظام با‬ ‫آرمان‌هاي انقالب و بنيانگذار آن است‪.‬‬ ‫شب اعتراض‬ ‫محمود احمدي‌نژاد كه سال گذشته در سخنراني‬ ‫‪ 13‬خرداد ش��ب س��ختي را به جهت اعتراض برخي‬ ‫حاضران پشت‌سر گذاشته بود‪ ،‬امسال نيز گويا بنا نبود‬ ‫بتواند راحت س��خنراني كند‪ .‬او كه به سنت سال‌هاي‬ ‫پيش��ين قرار بود ش��ب ‪ 14‬خرداد ب��راي حاضران در‬ ‫حرم س��خنراني كند اين بار نيز با عده‌اي معترض در‬ ‫گوش��ه‌اي از صحن مواجه ش��د؛ افرادي ك��ه با طرح‬ ‫ش��عارهايي به برخي مواضع او معترض بودند‪ .‬شايد‬ ‫به همين دليل بود كه س��يما نيز‌ترجيح داد س��خنراني‬ ‫رئيس‌جمهور را با تاخيري دوس��اعته روي آنتن ببرد‪.‬‬ ‫اين اقدام اما به ش��ب ‪ 14‬خرداد خالصه نش��د‪ .‬حاال‬ ‫سيد‌حسن خميني نيز مانند دو سال گذشته با جمعي‬ ‫از معترضان روبه‌رو ب��ود‪.‬او نيز البته با ش��عارهايي از‬ ‫همان جنس شعارهاي معترضان احمدي‌نژاد در شب‬ ‫قبل از آن مواجه ش��د‪ .‬برخالف دو سال گذشته‪ ،‬اما او‬ ‫بي‌اعتنا به معترضان سخنانش را تا پايان ادامه داد‪ .‬شايد‬ ‫تنها تفاوتش با احمدي‌نژاد در اين بود كه سخنان او در‬ ‫باكس برنامه‌هاي زنده قرار نگرفت‪.‬‬ ‫رسانه‌ها چه گفتند؟‬ ‫روايت سه رسانه خبرآنالين‪ ،‬مهر و ايرنا نيز از هر‬ ‫آنچه در اين دو مراسم روي داد درخور توجه است‪.‬‬ ‫خبرآنالين درباره حاش��يه‌هاي مراسم سخنراني‬ ‫احمدي‌نژاد چنين نوش��ت‪« :‬امس��ال ني��ز اظهارات‬ ‫رئيس‌جمهور با بيش از دو ساعت تاخير از سوي شبكه‬ ‫اول سيما پخش شد و به صورت زنده و مستقيم مخابره‬ ‫نگرديد‪ .‬پالكاردي با عنوان «خ��ادم مردم‪ ،‬خدا قوت»‬ ‫در دس��تان يكي از حاضران در اين مراس��م بود كه در‬ ‫تصويري كه از صدا و سيما پخش شد‪ ،‬فرد ديگري مانع‬ ‫از به نمايش درآمدن آن مي‌شد‪».‬‬ ‫در نيمه پاياني س��خنراني احمدي‌نژاد‪ ،‬جمعي از‬ ‫ك تريبون با فرياد‪ ،‬شعار «احمدي دالور‬ ‫حاضران نزدي ‌‬ ‫پيرو خط رهبر» س��ر دادند ك��ه رئيس‌جمهور دقايقي‬ ‫س��خنانش را قطع كرد و خطاب به آنها گفت‪« :‬خيلي‬ ‫ممنون‪ ،‬قبول است‪».‬‬ ‫او ك��ه در طول س��خنراني‌اش بارها اش��اراتي با‬ ‫دس��تانش داش��ت‪ ،‬همچون سال گذش��ته خطاب به‬ ‫كسي كه مشخص نبود كيس��ت‪ ،‬گفت‪« :‬مخلص شما‬ ‫هم هستم‪ ،‬دو س��ه دقيقه ديگر مي‌رس��م و بعد نوبت‬ ‫شماس��ت‪ ».‬جمالت رئيس‌جمهور تمام نشده بود كه‬ ‫بار ديگر فريادهاي حاضران بلند شد كه شعار مي‌دادند‬ ‫‪29‬‬
‫«اين همه لش��كر آمده‪ ،‬به عش��ق رهبر آمده»‪ .‬شعارها‬ ‫آنقدر تكرار شد كه صداوس��يما صداي محيط را قطع‬ ‫كرد‪ ،‬به‌گونه‌اي كه فقط صداي احمدي‌نژاد از رس��انه‬ ‫ملي پخش مي‌ش��د‪ .‬در اين ميان اما خبرگزاري دولتي‬ ‫ايرنا‪ ،‬در گزارش��ي متفاوت محتواي ش��عارهايي كه‬ ‫مخاطب آن رئيس‌جمه��ور بوده اس��ت را نقل كرده‪.‬‬ ‫اين خبرگزاري در گزارش خود ذكر كرده است كه در‬ ‫دقايق پاياني س��خنراني آقاي احمدي‌نژاد‪ ،‬حاضران‬ ‫ش��عار «احمدي دالور پيرو خط رهبر» س��ر داده‌اند‪.‬‬ ‫اما در خص��وص ماجراه��اي س��خنراني ‪14‬خرداد‬ ‫خبرگزاري مه��ر تصويري را منتش��ر كرد ك��ه در آن‬ ‫مجري مراسم‪ ،‬با اشاره انگش��ت شعاردهندگان حين‬ ‫سخنراني سيد حس��ن خميني را به س��كوت دعوت‬ ‫مي‌كند‪.‬اين خبرگزاري روايت كرده است كه سخنراني‬ ‫حجت‌االسالم سيد‌حسن خميني‪ ،‬نوه امام راحل بعد‬ ‫از مداحي حاج‌احمد اصفهاني در حالي آغاز شد كه از‬ ‫همان ابتدا افرادي تالش كردند با سر دادن شعارهايي‬ ‫مانع سخنراني وي شوند و اين ش��عارهاي ممتد را تا‬ ‫اواخر سخنراني وي ادامه دادند‪ ،‬اما سيد‌حسن خميني‬ ‫تا پايان سخنراني بدون هيچ وقفه‌اي به حرف‌هاي خود‬ ‫ادامه داد و سخنراني خود را به آرامي‌به پايان رساند‪.‬‬ ‫سياست‬ ‫واكنش قدرت‌اهلل عليخاني به شعارها‬ ‫ق��درت‌اهلل عليخان��ي‪ ،‬نماينده م��ردم قزوين در‬ ‫مجلس هش��تم در واكنش ب��ه وقاي��ع روز ‪ 14‬خرداد‬ ‫در مراس��م ارتح��ال ام��ام (ره)‪ ،‬معتق��د اس��ت افراد‬ ‫اندكي هنگام س��خنراني يادگار ام��ام(ره) صرفا براي‬ ‫تحت‌الشعاع قرار دادن ش��عارهايي كه شب قبل از آن‬ ‫در مقابل رئيس‌جمهور داده شد‪ ،‬شعارهايي را در برابر‬ ‫سيد حس��ن خميني مطرح كردند‪ .‬اين عده اندك در‬ ‫حالي ش��عار مي‌دادند كه توجه غالب مردم به سخنان‬ ‫حجت‌االسالم‌والمسلمين حاج سيد‌حسن خميني بود‪.‬‬ ‫اينكه اين افراد محدود موفق نشدند نظم مراسم را به هم‬ ‫بريزند و مردم حاضر در مراسم را با خود همراه كنند‪،‬‬ ‫نشان‌دهنده محبوبيت بيت امام‌(ره) است‪.‬‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫حاضران مراسم امام زير ذره‌بين رسانه‌ها‬ ‫مراسم بزرگداش��ت با حضور بيش از يك ميليون‬ ‫زائر در مرقد مطهر امام‌(ره) با س��خنراني سيد‌حس��ن‬ ‫خميني‪ ،‬توليت ح��رم امام آغاز و ب��ا حضور جمعي از‬ ‫مس��ئوالن كش��وري و لش��كري از جمله س��ران سه‬ ‫قوه(صادق الريجاني‪ ،‬احمدي‌ن��ژاد‪ ،‬علي الريجاني)‪،‬‬ ‫سردار سرلشكر عزير جعفري فرمانده‌‌كل سپاه پاسداران‪،‬‬ ‫سردار نقدي رئيس سازمان بسيج مستضعفين‪ ،‬هاشمي‬ ‫شاهرودي‪ ،‬هاش��مي رفس��نجاني‪ ،‬سيد‌ياسر خميني‪،‬‬ ‫ثمره‌هاش��مي‪ ،‬محس��ن رضايي‪ ،‬برخي از نمايندگان‬ ‫مجلس‪ ،‬سرلشكر صالحي‪ ،‬امير پوردستان و محمد‌علي‬ ‫انصاري و همچنين جمعي از سفراي كشورهاي خارجي‬ ‫در صحن حجت‌االسالم مصطفي خميني برگزار شد‪.‬‬ ‫محمدرضا عارف از اعضاي ارشد جريان اصالحات و‬ ‫عضو مجمع تشخيص مصلحت نظام نيز قبل از شروع‬ ‫مراسم به صحن جامع مصطفي خميني وارد شده و گپ و‬ ‫گفت دوستانه و طوالني وي با احمد توكلي‪ ،‬مرد هميشه‬ ‫منتقد از چشم خبرنگاران و حاضران دور نماند‪ .‬به جز‬ ‫محمدرضا عارف تعداد ديگري از اصالح‌طلبان نيز در‬ ‫اين مراسم حضور يافته بودند كه كمال خرازي‪ ،‬مجيد‬ ‫انصاري‪ ،‬محمود دعايي‪ ،‬اسحاق جهانگيري و قدرت‌اهلل‬ ‫عليخاني برخي از از آنها بودند‪ .‬اين در حالي است كه به‬ ‫غير از مجيد انصاري و محمدرضا عارف و كمال خرازي‬ ‫ديگر اصالح‌طلبان‌ترجيح دادند در جايگاهي به غير از‬ ‫جايگاه ويژه مسئوالن استقرار پيدا كنند‪g.‬‬ ‫‪30‬‬ ‫سياست‌‬ ‫آقاي رئيس‌جمهور‬
‫غير رسمي‌هاي آقاي رئيس‌جمهور‬ ‫مروري بر سخنراني‌هاي غير رسمي محمود احمدي‌نژاد‬ ‫‪1‬‬ ‫سيما پروانه گهر‬ ‫‪ 11‬روز خانه‌نشيني رئيس‌جمهور؛ روزهاي قهر يا‬ ‫كسالت؟‬ ‫خانه‌نشيني‪ 11‬روزه رئيس‌جمهور نيز جزو مواردي‬ ‫استكهروايت‌هايمختلفآنتوسطنمايندگانمجلس‬ ‫حاويسخنانزياديازقولمحموداحمدي‌نژاداست‪.‬‬ ‫يكي از اي��ن نقل قول‌هاي درج ش��ده در س��ايت‬ ‫فردا مرب��وط به محمد كوثري (عضو كميس��يون امنيت‬ ‫ملي مجلس شوراي اسالمي) اس��ت‪ .‬وي در‌خصوص‬ ‫خانه‌نشيني رئيس‌جمهور با‌بيان اينكه اختالف سليقه‌اي‬ ‫ميان احمدي‌نژاد و مصلحي وجود داشته‪ ،‬مي‌گويد‪« :‬آقاي‬ ‫رئيس‌جمهور مي‌گويد در جلسه‌اي در وزارت اطالعات‬ ‫عليهدفتررئيس‌جمهورودولتصحبت‌هاييشدهاست‪،‬‬ ‫اماآقايمصلحياينموضوعراقبولندارد‪.‬ازطرفديگر‪،‬‬ ‫احمدي‌نژاد معتقد است وزارتخانه‪ ،‬اطالعات و اخباري‬ ‫كه درباره كل منطقه و داخل كشور نياز است را با «تاخير»‬ ‫ارائهمي‌كند‪».‬‬ ‫روايت س��ايت فردا از علي‌اكبر جوانفكر (مش��اور‬ ‫رس��انه‌اي احمدي‌نژاد) مي‌گويد كه وي تاكيد كرده‪« :‬در‬ ‫م��وردآن ‪ 11‬روز اينطور نبوده كه رئيس‌جمه��ور كار را‬ ‫رها و قهر كنند‪ .‬ايش��ان داش��تند فضاي كش��ور را رصد‬ ‫مي‌كردند‪ .‬احمدي‌نژاد در آن شرايط به اين نتيجه رسيده‬ ‫بود كه توطئه‌اي شكل گرفته و هدف اين است كه دولت‬ ‫و رئيس‌جمهور را تخريب كنند و به كشور آسيب بزنند‪.‬‬ ‫ايشان مدتي از منزلشان كه چسبيده به رياست‌جمهوري‬ ‫و بخشي از رياست‌جمهوري است‪ ،‬خارج نشدند‪ .‬اينطور‬ ‫نيست كه بگوييم محيطي جداي از محيط كارشان است‪،‬‬ ‫بسياريازبرنامه‌هايشانرادرروزهايعاديهمدرمنزلشان‬ ‫انجام مي‌دهند‪ .‬يك اختالف نظر درباره وضعيت وزارت‬ ‫اطالعات در آن برهه پيش آم��د و اين تغييرات صورت‬ ‫گرفت‪ .‬ايشان از نظر مقام معظم رهبري كه بعدا كتبا اعالم‬ ‫شد‪ ،‬تبعيت كردند و االن آقاي مصلحي در كابينه حضور‬ ‫دارند‪».‬اماحجتاالسالمآقاتهراني(نمايندهمجلسومعلم‬ ‫اخالق دولت) نيز روايت ديگري از اين خانه‌نشيني دارد‪.‬‬ ‫سايت فردا به نقل از آقا تهراني نقل مي‌كند در ديداري كه با‬ ‫احمدي‌نژاد در اين يازده روز داشته رئيس‌جمهور در حالي‬ ‫كه بيمار بوده به وي گفته است‪« :‬بنده نمي‌دانم شايعاتي كه‬ ‫درباره من و شرط وشروطي كه با رهبري گذاشتم از كجا‬ ‫سخنانجنجالي‬ ‫بت بزرگ! همي��ن‪ .‬همين يك كلمه كاف��ي بود تا‬ ‫س ‌رو‌صداي بي‌نهايتي بلند ش��ود‪ .‬روزنامه شرق روايت‬ ‫مي‌كند نشستي كه احمدي‌نژاد با هواداران خود در آستانه‬ ‫انتخاباتدورنهممجلسشوراياسالميدرمحلمجلس‬ ‫قديم داشت با عباراتي از قبيل عبور از دولت نهم‪ ،‬دولتي‬ ‫كه از دوطرف خورد‪ ،‬درخواس��ت تبر براي بت‌شكني و‬ ‫خاطره‌ايكهقطعه‌ايازتاريخاست‪،‬حواشيتنديراايجاد‬ ‫كرد‪ .‬محمود احمدي‌نژاد در اين نشست تاكيد كرده بود‬ ‫كه براي ما كه با آمريكا مقابله كرده‌ايم شكستن بت‌بزرگ‬ ‫كاري ندارد‪ .‬رئيس دولت نهم و دهم خطاب به حاضران‬ ‫گفتهبود‪«:‬تبررابياوريدتابتبزرگرابشكنم‪».‬برخيوزرا‬ ‫و اطرافيان سابق احمدي‌نژاد نيز در اين نشست از ادبيات‬ ‫رئيس‌جمهور بي‌نصيب نمانده بودند‪ .‬احمدي‌نژاد گفته‬ ‫بود‪« :‬برخي از افرادي كه در دولت وزير بودند‪ ،‬حاال به ما‬ ‫مي‌گويندمنحرف!اصالماازاولازشمامنحرفبوديم!»‬ ‫سياست‬ ‫اولينسخنانغير‌رسميدردولتدهم‬ ‫شايداولينسخنانغير‌رسميوتوجهبر‌انگيزمحمود‬ ‫احمدي‌نژاد در دولت دهم مربوط به مرداد ماه سال ‪ 88‬در‬ ‫جلسه‏ايبادبيرانتشكل‏هايدانشجوييباشد‪.‬جلسه‌ايكه‬ ‫اخبارآنتوسط«سايتثانيه»ازرسانه‌هاينزديكبهدولت‬ ‫منتشر شد‪ .‬جلسه‌اي كه مشايي باز هم مثل هميشه محور‬ ‫دفاع تمام عيار رئيس‌جمهور بود و در موردش به‌صراحت‬ ‫گفتهشد‪«:‬مشاييآنگونهكهشماتصورمي‌‌كنيدنيست‪».‬‬ ‫رئيس‌جمهوردراينديدارگفتكهبارهابهويگفته‬ ‫است كه تعدادي از معاونانش را بايد تغيير دهد؛ چون در‬ ‫جهت اهداف دولت و مطالبات مردم و متدينين از دولت‬ ‫حركت نمي‌كردند‪ ،‬اما اينگونه نشد‪ .‬همچنين سايت ثانيه‬ ‫نقل مي‌كند كه رئيس‌جمهور عزل محسني‏اژه‌اي را به‌دليل‬ ‫مقاومت وي براي عزل دو‌ت��ن از معاونانش توصيف و‬ ‫تصريح كرده بود‪« :‬در موضوع‌هاله اسفندياري هم خوب‬ ‫عمل نكرد و م��ن به او گفتم كه چ��را رفتاري مي‏كنيد كه‬ ‫مورد تمسخر واقع شويد؟ يك پيرزن‪ 70‬ساله را گرفته‌ايد‬ ‫مي‌‌گوييدمي‌خواهدانقالبمخمليراهبيندازد؛درحالي‏كه‬ ‫عامالن انقالب مخملي كسان ديگري هستند و بايد آنها‬ ‫به مردم معرفي ش��وند‪ ،‬عالوه بر اي��ن از دو هفته پيش از‬ ‫اغتشاش��ات‪ ،‬وزارت خارجه اطالع داد كه افراد زيادي از‬ ‫انگليس به ايران مي‌‌آيند و اين كامال مش��كوك است‪ ،‬اما‬ ‫وزارت محترم اطالعات اين موضوع را پيگيري نكرد و‬ ‫نبايدغفلتكنيم‬ ‫مواضع ضد‌صهيونيس��تي احمدي‌ن��ژاد از جمله‬ ‫خصوصياتياستكههميشهنقلمحافلرسانه‌هايداخلي‬ ‫وخارجياست‪.‬سال‌گذشتهنيزرئيس‌جمهوردرزمانيكه‬ ‫شايعاتي مبني‌بر حمله نظامي اسرائيل به ايران قوت گرفته‬ ‫بود‪ ،‬هشدار داد كه اگر آمريكا بخواهد در مقابل ملت ايران‬ ‫بايستد‪،‬به‌طورحتمازپاسخملتايرانپشيمانخواهدشد‪.‬‬ ‫اين در حالي است كه روزنامه ايران به‌عنوان ارگان‬ ‫رسمي دولت در درج حاش��يه‌هاي اين مراسم به نقل از‬ ‫رئيس‌جمهورمي‌نويسد‪«:‬اگرغفلتكنيم‪،‬ضرب ‌هخواهيم‬ ‫خورد‪».‬‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫مستقيم در چشم‌هاي مخاطب خود نگاه مي‌كند و‬ ‫آنچه در دلش و ذهنش گذر مي‌كند بر زبان مي‌آورد‪ .‬مردم‬ ‫و مسئوالني كه رو‌به‌رويش هستند را جماعتي نمي‌داند‬ ‫كه بايد با آنها لفظ قلم صحبت كند‪ .‬اهل نقش بازي كردن‬ ‫نيست‪ .‬خود خودش است‪ .‬ادبياتش با ميليون‌ها نفري كه‬ ‫رو‌به‌رويش ايستاده‌اند ساده است‪ .‬يك لبخند هم عمدتا‬ ‫همراه اوست‪ .‬راحت حرف مي‌زند‪ ،‬بدون اينكه ذره‌اي از‬ ‫قضاوت‌هايي كه در موردش مي‌شود‪ ،‬واهمه داشته باشد‪.‬‬ ‫تعاريف باال اگر چه ش��ايد تعاريف كامل و جامعي براي‬ ‫توصيف يك رئيس‌جمهور نباش��د و بي‌ترديد قضاوت‬ ‫نيز با چند جمله امكان‌پذير نيست‪ ،‬اما بدون شك شرح‬ ‫مختصري براي ادبيات رئيس دولت نهم و دهم اس��ت‪.‬‬ ‫سخنانمحموداحمدي‌نژادطرفداركمندارد‪.‬به‌خصوص‬ ‫سخنانغير‌رسميكهكم‌ترمي‌توانددرمتناصلياخبارقرار‬ ‫گيردوبيشترسردبيرهاودبيرهايخبرگزاري‌هاوروزنامه‌ها‬ ‫در پايان س��خنراني‌هاي وي بس��ته كاملي تحت‌عنوان‬ ‫«حاشيه‌هايسخنرانيرئيس‌جمهور»يا«حاشيه‌هايسفر‬ ‫رئيس‌جمهور»راروانهصفحاتروزنامه‌هاوخبرگزاري‌ها‬ ‫مي‌كنند‪ .‬اگر چه اين سخنا ‌ن گا‌هو‌بيگاه انتقادات جدي و‬ ‫تنديراازجانبمخالفانومنتقدانويبه‌دنبالدارد‪،‬اماكم‬ ‫نيستندمردموحتيمسئوالنيكهبعدازهر‌سخنرانيويبا‬ ‫شاديوهيجانازادبياتوسخنانغير‌معمولوغير‌رسمي‬ ‫ي اين تحليل‌هاي‬ ‫رئيس‌جمهور ياد مي‌كنند‪ .‬وراي تمام ‌‬ ‫غير‌جانبدارانه و گاه جانبدارانه يك س��وال هميش��ه در‬ ‫نگاه ناظران بعد از تكرار سناريوي ادبيات رئيس‌جمهور‬ ‫تداعي مي‌ش��ود‪ .‬آيا ادبيات محم��ود احمدي‌نژاد فصل‬ ‫جديدي در گفتمان تاريخ سياسي كشور است؟هدف از‬ ‫مروريبر‌مهم‌ترينصحبت‌هايرئيس‌جمهوركهدرادامه‬ ‫گردآوري شده دادن پاسخ به اين سوال نيست‪ ،‬كه بي‌ترديد‬ ‫تنهاتاريختوانپاسخصحيحبهاينپرسشرادارد‪.‬‬ ‫در اغتشاشات ضعيف عمل كرد كه در برخي موارد اهمال‬ ‫مش��هود بود‪ ».‬رئيس‌جمهور فعاليت برخي جريان‏هاي‬ ‫سياس��ي در انتخابات دهم و بعد از آن را مورد اشاره قرار‬ ‫داده و اظهار داشته بود‪« :‬در زمينه تحركات آنها در ايام پيش‬ ‫از انتخابات‪ ،‬وزارت اطالعات حتي يك برگ گزارش به‬ ‫من نداد‪».‬‬ ‫سرچش��مه مي‌گيرد‪ .‬بنده در ديدار با رهبري در اتاق تنها‬ ‫بوديم و چگونگي پخش اين شايعات برايم عجيب است‬ ‫و نمي‌دانم اين حرف‌ها را ازكجا مي‌گويند‪ .‬بنده خدمت‬ ‫رهبرانقالب رسيدم و به‌ايشان گفتم من بافشارهايي كه‬ ‫بردولتاستبهايننتيجهرسيدمكهرسيدنبهآرمان‌هايي‬ ‫كه در اين دولت تصميم به اجراي آن را داشتيم غيرممكن‬ ‫است‪ ».‬در ادامه آقاتهراني مي‌گويد‪« :‬احمدي‌نژاد در حالي‬ ‫باللهي‌اي‬ ‫كهگريهمي‌كردگفتبندهنمي‌بخشمافرادحز ‌‬ ‫را كه به من تهمت زاويه داشتن با رهبري عزيز انقالب را‬ ‫مي‌زنند‪ ».‬احمدي‌نژاد در سال نود در جريان اجراي طرح‬ ‫س��وال از رئيس‌جمهور به صحن علني مجلس آمد و در‬ ‫پاسخ به يازده روز خانه نشيني‌اش تنها به گفتن اينكه «اكثر‬ ‫مردمبهمنمي‌گويندكمي‌استراحتكنوبهخودتبرس!‬ ‫‪ 11‬روز خانه‌نشيني هم از آن حرف‌هاست! احمدي‌نژاد و‬ ‫خانه‌نشيني؟اينحرفووصله‌هابهمنودولتمنمي‌چسبد‪.‬‬ ‫زندگي‌امنشانمي‌دهدكهباعملدرستوادبياتصحيح‬ ‫از واليت دفاع مي‌كنم و نشان‌مي‌دهم كه نظام واليي‪ ،‬نظام‬ ‫تالش و عمل است‪ .‬همه همكاران من آنقدر كار كرده‌اند‬ ‫كهفنريشده‌اند!»‬ ‫برگ آخر‬ ‫اينكه چ��را بيش��تر اوقات س��خنان غيررس��مي‬ ‫رئيس‌جمهور پيش از س��خنان رس��مي‌اش مورد توجه‬ ‫رسانه‌ها قرار مي‌گيرد سوالي است كه به‌راحتي نمي‌توان‬ ‫به آن پاسخ گفت‪ .‬ش��ايد تاريخ سياسي ايران احمدي‌نژاد‬ ‫را به‌عنوان رئيس‌جمهوري به خاطر بسپارد كه سخنانش‬ ‫پشت‌درهايبستهمخاطبوطرفدارانبسياردارد‪ .‬شايدنام‬ ‫احمدي‌نژاددركنارتماميموارديكهخاصومنحصربهفرد‬ ‫بود‪،‬به‌خاطرپرطرفداربودنسخنانغيررسمي‌اشدرتاريخ‬ ‫برجستهشود؟شايدتاريخازهزارانعنوانويژهوخاصيكه‬ ‫بهمحموداحمدي‌نژادمي‌دهدنشانديگرينيزبركارنامه‌اش‬ ‫بيفزايد؛موردعجيبادبياتيكرئيسجمهور!‬ ‫همه چيز راجع به «پشت‌درهاي بسته» احمدي‌نژاد و‬ ‫بهارستاننشيناننهم‬ ‫واكنش رئيس‌جمهور به طرح اس��تيضاح وزير كار‬ ‫به‌دليل انتصاب س��عيد مرتضوي از ديگر مواردي است‬ ‫كه رئيس‌جمه��ور در جريان آن پيامي‌غير‌رس��مي براي‬ ‫مجلسيان فرستاد‪ .‬آنگونه كه برخي رسانه‌ها نقل كرده‌اند‬ ‫در اين پيام‪ ،‬احمدي‌نژاد به برخي نمايندگان متنفذ پارلمان‬ ‫اعالمكردكه چنانچهاستيضاحوزيركاررايبياوردوشيخ‬ ‫االسالميبركنارشود‪،‬نهتنهاسعيدمرتضويراازمديريت‬ ‫عاملسازمانتاميناجتماعيبركنارنخواهدكرد‪،‬بلكهاورا‬ ‫به‌عنوانسرپرستوزارتكارمنصوبخواهدكرد‪g.‬‬ ‫‪31‬‬
‫انتقاد از پارلمان هشتم‬ ‫‪2‬‬ ‫سخنان منتشر نشده احمدي‌نژاد در ديدار نمايندگان مجلس نهم‬ ‫«پشت‌درهاي بسته»؛ اين عنواني بود كه رسانه‌ها‬ ‫روز بع��د از س��خنان محم��ود احمدي‌ن��ژاد در ميان‬ ‫نمايندگان مجلس نهم تيتر يك كردند‪ .‬اما پشت درهاي‬ ‫بسته نشست احمدي‌نژاد و بهارستان نشينان دور نهم‬ ‫چه گذش��ته بود كه تا اين اندازه مورد توجه رسانه‌ها‬ ‫قرار گرفت‪.‬‬ ‫حكايت روزنامه ايران‬ ‫آخرين سخنان غير‌رسمي رئيس‌جمهور مربوط‬ ‫به ديدار اخير وي با نمايندگان منتخب مردم در مجلس‬ ‫نهم بود‪ .‬اگر چه سايت رسمي دولت هرگز اين سخنان‬ ‫را به‌شكلي كه در ادامه شرح داده شده است بيان نكرد‪،‬‬ ‫اما سايت روزنامه ايران ش��رح كامل اين سخنراني را‬ ‫درج كرد و بعد از آن نيز تكذيبيه‌اي در اين خصوص‬ ‫داده نش��د‪ .‬روزنامه ايران كه بدون شک نزديك‌ترين‬ ‫رسانه بعد از سايت رسمي دولت به دولت است‪ ،‬شرح‬ ‫تمامي‌سخنان غير‌رسمي اين ديدار را منتشر كرد كه در‬ ‫آن رئيس‌جمهور نسبت به مس��ائل مختلف در كشور‬ ‫اظهار نظر كرده بود؛ جلسه‌اي كه كمي بعدتر فيلم آن در‬ ‫سايت‌هاي اينترنتي پخش شد‪.‬‬ ‫سياست‬ ‫تعريف و تمجيد رئيس‌جمهور از عظمت كشور‬ ‫رئيس دولت نه��م و دهم قياس اي��ران با برخي‬ ‫كش��ورها‪ ،‬حتي اروپايي‪ ،‬را توصيف كرده و گفته بود‪:‬‬ ‫«آن زمان كه اي��ران با آن همه عظمت وجود داش��ت‪،‬‬ ‫اين كشورها وجود نداش��تند‪ .‬حاال چرا ما بايد بياييم‬ ‫خودمان را با آنها مقايسه كنيم؟ ما با آن بزرگترها دست‬ ‫به يقه شده‌ايم!»‬ ‫رئيس‌جمهور‪ ،‬شرط رس��يدن به قله را همدلي و‬ ‫كار و حركت در مس��ير آرمان‌ها و باورها عنوان كرد‬ ‫و اظهار داش��ت‪« :‬خدا از آن كس��اني كه در اين كشور‬ ‫گروه بازي و باند بازي را راه انداختند‪ ،‬نگذرد؛ كساني‬ ‫كه قدرت را جاي خدا‪ ،‬دين و مكتب نش��اندند‪ » .‬وي‬ ‫افزود‪« :‬ش��ما از مردم راي گرفته‌ايد و مي‌خواهيد كار‬ ‫انجام دهيد؛ بدانيد باالترين پشتيبان شما دولت است‪».‬‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫دو زار نداشتند كه براي زندگي‌شان خرج كنند‪،‬‬ ‫ولي بعد مي ش��وند ميلياردر و صاحب كارخانه و‬ ‫تجارت!‬ ‫رئيس‌جمهور ادامه داد‪« :‬اين نكته بس��يار مهمي‬ ‫‌است و اگر اين گم شود‪ ،‬همه چيز را از دست مي‌دهيم‪.‬‬ ‫اصال براي چي انقالب ش��ده؟ براي چي ش��ما وارد‬ ‫انقالب ش��ده‌ايد؟ آيا انقالب شده كه ما يك حكومتي‬ ‫درس��ت كنيم و با هم ديگر حزب ب��ازي در بياريم و‬ ‫بجنگيم تا اي��ن‪ ،‬آن يك��ي را خراب كند و بيايد س��ر‬ ‫قدرت؟ هر‌كسي هم رسيد سر قدرت‪ ،‬جيب خودش‬ ‫و فاميل‌هايش را پ��ر كند و بعد هم هزار نوع مس��ائل‬ ‫فرعي درست كنيم تا كسي به اين چيزها توجه نكند‪.‬‬ ‫آيا براي اين انقالب ش��د؟ آيا براي اين انقالب شد كه‬ ‫بخش عمده‌اي از مديران ارشد كشور از جنوب شهر‪،‬‬ ‫از روستاها‪ ،‬از جاهاي دور بلند ش��وند و بيايند بروند‬ ‫باال‌نشين شهر تهران ش��وند؟ وقتي اين افراد آمدند در‬ ‫مسئوليت‪ ،‬دو‌زار نداش��تند كه براي زندگي‌شان خرج‬ ‫كنند‪ ،‬ولي بعد بش��وند ميلياردر و صاحب كارخانه و‬ ‫تجارت! براي اين انقالب شد كه براي گرفتن پست‌ها‬ ‫بزنند توي سر و كله هم و دين و خدا و پيغمبر و همه‬ ‫‪32‬‬ ‫مقدسات را خرج كنيم؟»‬ ‫به خدا ريشه حل‌مشكالت فرهنگي در برخورد‬ ‫نيست‬ ‫رئيس‌جمهور به مش��كالت فرهنگي اشاره كرد‬ ‫و اف��زود‪« :‬االن بعضي جاها كه مي‌روي��م مي‌گويند ما‬ ‫مشكالت فرهنگي داريم‪ .‬مشكالت فرهنگي در برخورد‬ ‫نيست؛ به خدا در برخورد نيس��ت‪ .‬امام با يك نگاهش‬ ‫ايران را متحول كرد و با سه جمله‌اش همه جوان‌ها و دل و‬ ‫انديشه‌هايشان را زير و رو كرد‪ .‬ما يادمان است كه قبل از‬ ‫انقالب چه بود و بعد از انقالب چه شد‪».‬‬ ‫رئي��س مجلس هم اگ��ر بش��ويم باز ب��ه اندازه‬ ‫رياست‌جمهوري نيستيم!‬ ‫رئيس‌جمهور اي��ن عنوان‌ها و مقام‌ه��ا را پوچ و‬ ‫بي‌ارزش دانس��ت و اظهار داش��ت‪« :‬هيچ چيز در اين‬ ‫عنوان‌ها نيست‪ .‬آيا براي من و شمايي كه اينجا نشسته‌ايم‬ ‫باالتر از رياس��ت‌جمهوري مقامي‌ هم هست؟ رئيس‬ ‫مجلس هم اگر بش��ويم‪ ،‬باز به اندازه رياست‌جمهوري‬ ‫نيس��تيم‪ .‬زيرا رئيس‌جمهور بعد از مقام معظم رهبري‬ ‫باالترين مقام رس��مي كش��ور اس��ت و نماد يك ملت‬ ‫است و اگر اين در جهت تعالي انسان‪ ،‬در جهت اجراي‬ ‫عدالت و پاكي و احقاق حقوق ملت نباشد‪ ،‬خسر الدنيا‬ ‫و االخرت است‪».‬‬ ‫ماجراي نظارت‬ ‫رئيس دولت دهم ب��ا تاكيد مجدد ب��ر اينكه اين‬ ‫عنوان‌ها هيچ ارزش��ي ن��دارد‪ ،‬خطاب ب��ه نمايندگان‬ ‫مجلس شوراي اسالمي گفت‪« :‬اين تذكر به‌خصوص‬ ‫براي مجلس اس��ت‪ .‬چرا مي‌گويم مجل��س؟ باالخره‬ ‫دولت‪ ،‬عالوه بر‌اينكه ملت بر آن نظارت مي‌كند‪ ،‬بيش از‬ ‫‪‌10‬سازمان نيز بر آن نظارت مي‌كنند؛ بازرسي كل كشور‪،‬‬ ‫ديوان محاسبات‪ ،‬ديوان عدالت‪ ،‬دستگاه قضايي‪ ،‬هيات‬ ‫رئيسه و الي ماش��ا‌اهلل‪ .‬رئيس بازرسي كل كشور هم كه‬ ‫هي راه مي‌رود و به دولت فحش مي‌دهد! اما كسي جز‬ ‫خداي متعال بر مجلس نظارت نمي‌كند‪ .‬به‌هر‌‌حال در‬ ‫قانون‌اساسي ما آمده كه كسي بر مجلس نظارت ندارد؛‬ ‫شايد هم اين نقص است‪».‬‬ ‫رئيس‌جمهورتاكيدكردهبود‪«:‬مامي‌توانيميكحرف‬ ‫بزنيم و بازار را به‌هم بريزيم و تصميم بگيريم هر طرف كه‬ ‫مي‌خواهيم برويم‪ .‬به همين دليل اينجا خطر خيلي زياد‬ ‫است‪».‬احمدي‌نژادبااشارهبهاينكههمهمامسئولهستيم‪،‬‬ ‫بيانداشت‪«:‬خداروزيرانياوردكهمردمي‌كه ما را انتخاب‬ ‫كرده‌اندبگويند‪،‬حيف‪،‬چيمي‌خواستيموچيشد!»‬ ‫ملت در راس امور هستند!‬ ‫وي با بيان اينك��ه ملت در راس امور هس��تند‪،‬‬ ‫گفت‪« :‬اينكه برخي مي‌گويند ما نماينده ملت هستيم‪،‬‬ ‫بايد گفت هم��ه ما نماين��ده ملت هس��تيم‪ .‬باالخره‬ ‫نماينده‌ترين نماينده‌هاي ملت‪ ،‬رئيس‌جمهور است‬ ‫ولي م��ن مي‌گويم بن��ده نوكر مل��ت و كوچك همه‬ ‫شماها هم هستم‪».‬‬ ‫اين بودجه پس فردا منتشر شود؛ واهلل من بايد سرم‬ ‫را از خجالت بياورم پایين‬ ‫احمدي‌نژاد در ادامه گف��ت‪« :‬ملت از همه چيزش‬ ‫گذشته است و به خدا بد است اين بودجه مصوب سال‬ ‫‪ 1391‬پسفردامنتشرشود؛واهللمنبايدسرمراازخجالت‬ ‫بيارمپایين‪.‬فالننهاد‪ 30‬كارمنددارد‪ 30،‬ميلياردبودجه‌اش‬ ‫است و آن يكي‪ 500‬كارمند دارد‪ 500،‬ميليارد بودجه دارد‪،‬‬ ‫بدون اينكه خدماتي به مردم بدهند؛ نه مي‌خواهد جاده‌اي‬ ‫بسازد و نه مدرسه‌اي و فقط همين‌طوري براي خودمان‬ ‫تالمال‪».‬‬ ‫مي‌نويسيم‪.‬بي‌خيالبي ‌‬ ‫بعضي مسائل را نمي‌توانيم بگوييم‬ ‫احمدي‌نژاد با اش��اره به اينكه بايد امروز به دنيا‬ ‫يك الگو بدهيم‪ ،‬اظهار داش��ت‪« :‬بياييم خودمان به آن‬ ‫چيزي كه در اين ‪ 33‬سال س��اخته‌ايم نگاهي بيندازيم‬ ‫ببينيم كه تا چه ميزان براي ديگر ملت‌ها جاذبه دارديا‬ ‫اصال ب��راي خودمان هم جذاب اس��ت يا مي‌خواهيم‬ ‫اصالحش كنيم؟»‬ ‫سريع فرياد مي‌آوردند نظام!‬ ‫وي افرود‪« :‬توجيهاتي از ابتداي دوره انقالب شد‬ ‫كه در مقاطعي نمي‌شد به يك بخشدار هم گفت باالي‬ ‫چشمت ابرو است! چه برسد به باالتر از آن‪ ،‬زيرا سريع‬ ‫فرياد مي‌آوردند نظام! اما نظام بر عدالت و ايمان ادامه‬ ‫پيدا مي‌كند‪ .‬واهلل نمي‌شود ظاهرش را درست كنيم ولي‬ ‫داخلش خراب باشد و اينجاست كه من و شما ماموريم‬ ‫كه داخلش را درست كنيم‪».‬‬ ‫گزارش خالف واقع دادند‬ ‫رئيس‌جمهور در ادامه به بيان نمونه‌اي پرداخت و‬ ‫اظهار داشت‪« :‬هفته قبل يكي از كميسيون‌هاي مجلس‬ ‫گزارش��ي درباره پول بانك مركزي و شب عيد خواند‬ ‫كه واقعا خالف بود‪ .‬هر‌س��ال دولت اين مصوبه را دارد‬ ‫و قانون بودجه اس��ت و دولت به بانك مركزي دستور‬ ‫مي‌دهد كه اين مقداري را كه تصويب كرده‌اند شما بايد‬ ‫بدهيد‪ .‬اين روال هر‌سال اس��ت‪ .‬اما اين را دولت سري‬ ‫تصويب مي‌كند‪ ،‬زيرا دش��من با اين استدالل كه بانك‬ ‫مركزي زير نظر دولت است‪ ،‬به دنبال تحريم بانك‌مركزي‬ ‫است و دولت هم تالش دارد هيچ سندي ندهد كه بانك‬ ‫مركزي زير نظر من است‪ .‬ولي يك برادر عزيزي حرف‬ ‫دو نفر مخالف را مي‌شنود و يك سندي دستش مي‌آيد و‬ ‫بدون آنكه حرف ما را بشنود‪ ،‬آن را منتشر مي‌كند و بعد‬ ‫آقاي حسيني و بهمني بايد كلي س��فر بروند و اين و آن‬ ‫را ببينند كه بگويند اين نيست‪ ».‬احمدي‌نژاد در پايان با‬ ‫بيان اينكه مي‌خواهم يك شوخي هم با شما بكنم‪ ،‬اظهار‬ ‫داشت‪« :‬اي كاش مجلس همين جا مي‌ماند‪ .‬اينجا همه به‬ ‫هم نزديك‌تر و صميمي‌تر بودند‪ .‬حاال همه رفتند زير آن‬ ‫هرم بزرگ! و‪ 200‬ميليارد تومان امسال بودجه گذاشته‌اند‬ ‫براي كار عمراني مجلس! خدا بده بركت!‪ 135‬ميليارد هم‬ ‫گذاشنه‌اند براي دفاتر نماينده‌ها! نفري‪ 450‬ميليون تومان!‬ ‫خدا به داد همه ما برسد!»‬ ‫به‌نظرمي‌رسدمحموداحمدي‌نژادبانمايندگانجديد‬ ‫نيزهمانمي‌كندكهبانمايندگانمجلسهشتمكرد‪.‬ادبيات‬ ‫وسخنانرئيسجمهوردرمياننمايندگانمجلسنهمخط‬ ‫بطالني بود بر حواشي‌اي كه مي‌گفتند رئيس با نمايندگان‬ ‫مجلس نهم روش و ادبيات ديگري اتخاذ مي‌كند تا مبادا‬ ‫كارشازطرحسوالمجلسهشتمبهاستيضاحدرمجلس‬ ‫نهمبكشد‪.‬احمدي‌نژادهميشهباادبياتاحمدي‌نژادسخن‬ ‫مي‌گويد‪g.‬‬
‫بازگشت به دانشگاه؟‬ ‫محمود احمدي‌نژاد براي اولين‌بار در گفت‌وگو با يك شبكه فرانسوي از سال‌هاي پس از‬ ‫رياست‌جمهوري‌اش گفت‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫خاطره‌اي خوش در ذهن توده‌ها‬ ‫صادقزيباكالمآيندهسياسياحمدي‌نژادراباحوادثي‬ ‫كه در ارديبهشت ماه سال ‪ 90‬رخ داد‪ ،‬يعني عزل و نصب‬ ‫وزيراطالعاتوخانهنشينييازدهروزهاحمدي‌نژادمرتبط‬ ‫مي‌داند‪.‬‬ ‫زيب��اكالم در گفت‌وگو با عصر اي��ران مي‌گويد كه‬ ‫احمدي‌نژاد در آن يازده روز به نحو محسوسي جايگاهش‬ ‫را از دست داد و هيچ نفعي نصيبش نشد‪ .‬اگر احمدي‌نژاد‬ ‫بي‌دردسر مي‌پذيرفت كه مصلحي وزير اطالعات بماند‪،‬‬ ‫هم‌اكنوننيزقدرتزياديداشت‪.‬مانبايدفراموشكنيمكه‬ ‫احمدي‌نژادتاپيشازآنماجرا‪،‬قدرتبسيارزياديداشت‪.‬‬ ‫زيباكالمسپسيكسوالاساسيمطرحمي‌كند‪«:‬آينده‬ ‫احمدي‌نژاد چه مي‌شود؟» او در اين خصوص احتماالت‬ ‫گوناگونيرامطرحمي‌كند‪.‬‬ ‫اين استاد دانشگاه با طرح اين سوال كه «آيا نظام در‬ ‫سياست‬ ‫‪3‬‬ ‫قريب به ‪ 7‬سال از س��وم تير ‪ 84‬و انتخاب محمود‬ ‫احمدي‌نژاد به‌عنوان ششمين رئيس‌جمهور ايران گذشته‬ ‫است‪ .‬حاال فقط يك سال تا پايان صدارت او باقي مانده و‬ ‫شمارشمعكوسبرايانتخابجانشينشآغازشدهاست‪.‬‬ ‫جريان‌هاي سياسي اصولگرا و اصالح‌طلب گزينه‌هايي را‬ ‫براي انتخابات رياست‌جمهوري يازدهممطرح مي‌كنند و‬ ‫تمام هم و غم خود را براي رسيدن به ساختمان پاستور به‬ ‫كارگرفته‌اند‪.‬حاالچهره‌هايسياسيازطيف‌هايموافقيا‬ ‫مخالفاحمدي‌نژادگمانه‌زني‌هايمتفاوتيازآيندهسياسي‬ ‫رئيسدولت‌هاينهمودهمدارندوتحليل‌هايگوناگوني‬ ‫را در اين خصوص مطرح مي‌كنند‪ .‬رئيس‌جمهور اما براي‬ ‫اولين بار در اين خصوص در گفت‌وگويي به س��واالت‬ ‫خبرنگار فرانسوي در خصوص آينده سياسي خود پاسخ‬ ‫داد‪.‬اوكهبراينخستينباردراينموردبهاظهار‌نظرپرداخته‪،‬‬ ‫تصميمش را براي آينده چنين توصيف كرده است‪« :‬من‬ ‫تمايل دارم مجددا به شغل قبلي‌ام بازگردم و البته اگر بتوانم‬ ‫برايصلحودوستيدرجهانوكمكبهمردمجهانتالش‬ ‫خواهمكرد‪».‬‬ ‫برابر احمدي‌نژاد مي‌ايستد يا اينكه احمدي‌نژاد مي‌پذيرد‬ ‫بايد قدرت و موقعيت س��ابقش را واگ��ذار كند؟» چنين‬ ‫تحليل مي‌كند‪« :‬احمدي‌نژاد قطعا مي‌داند كه اگر اوضاع‬ ‫به همين منوال پيش برود‪ ،‬قدرت و نفوذش در اين نظام‬ ‫حتي از خاتمي‌هم كمتر مي‌شود‪ .‬براي اينكه نظام تصميم‬ ‫ي را به كل كنار نگذارد و حتي عضويت‬ ‫گرفت كه خاتم ‌‬ ‫درمجمعتشخيصمصلحتنظامبهخاتمي‌پيشنهادشد؛‬ ‫اگر‌‌چه خاتمي‌آن سمت را نپذيرفت‪ .‬اما با اين روندي كه‬ ‫ما شاهدش هستيم‪ ،‬من فكر مي‌كنم كه احمدي‌نژاد پس از‬ ‫پايان رياست‌جمهوري‌اش حتيممكن است از عضويت‬ ‫در دانشگاه علم و صنعت هم كنار گذاشته شده يا اجبارا‬ ‫بازنشسته شود!» تحليلي كه البته بسيار بدبينانه و تا حدود‬ ‫زياديغير‌واقعيبهنظرمي‌رسد‪.‬‬ ‫او در عين حال مصالحه بر سر مصونيت اطرافيان و‬ ‫حفظ جايگاهي براي خود را از گزينه‌هاي محتمل براي‬ ‫آينده سياسي احمدي‌نژاد مي‌داند و مي‌گويد‪« :‬اگر با همين‬ ‫وضعپيشبرويم‪،‬بعدازانتخاباترياست‌جمهوريآينده‪،‬‬ ‫برايخوداحمدي‌نژادمشكليپيشنمي‌آيد‪.‬حداكثرممكن‬ ‫است در دانشگاه علم و صنعت اجبارا بازنشسته شود‪ .‬اما‬ ‫احمدي‌نژادكم‌وبيشاينچيزهاراحدسمي‌زند‪.‬بنابراين‬ ‫سوالايناستكهآيااوتسليمشدهوچنينآينده‌ايراقبول‬ ‫كردهيااينكهدرپيتمهيدشرايطياستكهبتواندوارديك‬ ‫مصالحه شود؟ من فكر مي‌كنم احمدي‌نژاد به دنبال چنين‬ ‫فرموليخواهدرفت‪.‬مصالحهبرسرمصونيتاطرافيانش‬ ‫و حفظ جايگاهيبرايخودش؛ يعنيهمه چيز را از دست‬ ‫ندهد‪».‬‬ ‫زيب��اكالم البت��ه س��وال ديگ��ري را ني��ز مط��رح‬ ‫مي‌كن��د‪« :‬ممك��ن اس��ت احمدي‌ن��ژاد پ��س از اتمام‬ ‫رياست‌جمهوري‌اشحزبتاسيسكند؟»‬ ‫پاسخ او به اين سوال منفي است‪« :‬احمدي‌نژاد رويه‬ ‫كار تشكيالتي و حزبي و سازمان يافته را ندارد‪ .‬او در اين‬ ‫هفتسالنشاندادهكهچندانباحزبموافقنيست‪».‬‬ ‫زيباكالمدرپاياناينگونهنتيجه‌گيريمي‌كندكه‪«:‬اگر‬ ‫در اين يك سال و اندي‪ ،‬اتفاق خاصي نيفتد‪ ،‬احمدي‌نژاد تا‬ ‫يكيدوسالپسازرياست‌جمهوري‌اش‪،‬به‌عنوانچهره‌اي‬ ‫محبوبكهبرايتوده‌هايمحروموپابرهنه‌هاوروستاييان‬ ‫كاركرددرخاطرهآنهاباقيمي‌ماند‪».‬‬ ‫سناريوهايپنج‌گانهمحبيان‬ ‫امااميرمحبيانكهازاوبهعنوانيكيازتئوريسين‌هاي‬ ‫جريان اصولگرا ياد مي‌شود‪ ،‬پنج سناريو را در‌خصوص‬ ‫آيندهسياسياحمدي‌نژادمحتملمي‌داند‪.‬‬ ‫او در بيان س��ناريوهاي خود چنين مي‌گويد‪« :‬اول‬ ‫اينكه ايش��ان به‌عنوان فردي كه قبال رئيس‌جمهور بوده‬ ‫در يك سمت رسمي و قانوني نظير عضويت در مجمع‬ ‫تشخيص مصلحت نظام قرار بگيرد و فعاليتي فراتر از آن‬ ‫نداشته باشد‪ .‬دوم اينكه ايش��ان به‌عنوان رهبر يك حزب‬ ‫يا جريان سياس��ي وارد صحنه شود و يك تيم متشكل را‬ ‫به‌عنوان يك حزب براي خود فراهم كند و تالش كند در‬ ‫انتخاباترياست‌جمهوريآيندهيامجالسآتينقشداشته‬ ‫باشد‪ .‬سوم اينكه ايشان به‌عنوان فردي كه در سال‌هاي آخر‬ ‫رياست‌جمهوري خود با تنش‌هايي روبه‌رو بوده در يك‬ ‫موضعمخالف‪،‬درجايگاهيقراربگيردكهوجهيازانتقاد‬ ‫رادارد‪.‬چهارماينكهايشانبعدازانتخاباترياست‌جمهوري‬ ‫عزلتسياسياتخاذكندوديگردرصحنهسياستحضور‬ ‫نداشته باشد‪ .‬پنجم اينكه ايشان به ظاهر در صحنه سياسي‬ ‫نباشد و در حاشيه قرار بگيرد‪ ،‬اما هدايت نامریي بعضي از‬ ‫جريان‌هايهوادارخودرابر‌عهدهبگيرد‪».‬‬ ‫ي اين موارد سناريوهاي‬ ‫محبيان معتقد است‪« :‬تمام ‌‬ ‫محتمل عقلي است كه ممكن است ايشان پيش بگيرد‪ ،‬اما‬ ‫در ميان اينها با توجه به شخصيت آقاي احمدي‌نژاد‪ ،‬اينكه‬ ‫ايشان كال از صحنه كنار برود يا اينكه يك فرد حاشيه‌اي‬ ‫شود محتمل نيست و اين احتمال قوي‌تر است كه ايشان‬ ‫همچناندرصحنهسياسيباقيبماندياتيممتشكلسياسي‬ ‫بهصورتيكحزبتشكيلدهديادريكموقعيتنظير‬ ‫آقاي هاشمي در جايگاهي قانوني قرار بگيرد و تاثيرات‬ ‫غيرمستقيمخوددرعرصهسياستكشورراداشتهباشد‪».‬‬ ‫او در اي��ن خص��وص ك��ه چقدر محتمل اس��ت‬ ‫‪33‬‬
‫سياست‬ ‫محمود احمدي‌نژاد پس از دوران رياس��ت‌جمهوري به‬ ‫ش��هرداري تهران برگردد؟ مي‌گويد‪« :‬براي كس��ي كه به‬ ‫رياست‌جمهوري رسيده‪ ،‬بازگشت به شهرداري يك افت‬ ‫تلقي مي‌ش��ود و با روحيه‌اي كه من از آقاي احمدي‌نژاد‬ ‫مي‌شناسماحتمالاينگزينهرازيادنمي‌دانم‪».‬‬ ‫محبيان درباره احتمال اجراي س��ناريوي پوتين ‪-‬‬ ‫مدودف توسط احمدي‌نژاد نيز گفته است‪« :‬احمدي‌نژاد‬ ‫در اين چارچوب عمل نكرد‪ .‬يعني اين برداشت مي‌شد‬ ‫كهايشانشخصيرابهعنوانكانديدايرياست‌جمهوري‬ ‫آينده معرفي كند و خود هدايت پشت‌پرده را داشته باشد و‬ ‫سپس در دوره بعد جا به جا شوند‪ .‬چون ما در ايران پست‬ ‫نخست‌وزيرينداريمكهاينسناريودقيقاهمانندآنچهدر‬ ‫روسيه اعمال شد در ايران اجرا شود‪.‬‬ ‫حتي پيش‌بيني مي‌شد كه آقاي مشايي به عنوان يك‬ ‫چهرهنزديكبهايشان‪،‬چنيننقشيراايفاكند؛امابابعضي‬ ‫تهاجماتي كه به آقاي مشايي شد و عمال وجهه اجتماعي‬ ‫ايشان را از بين بردند‪ ،‬احتمال اجراي اين مدل تا حدودي‬ ‫كاهشپيداكردهاست‪.‬بنابراينآقاياحمدي‌نژاديابايدفرد‬ ‫ديگري را جايگزين كند يا اينكه مدل ديگري در نظر دارد‬ ‫كهبايدبهمرورباآنآشناشد‪».‬‬ ‫محبي��ان س��ناريوي اول يعن��ي احتم��ال حضور‬ ‫احمدي‌نژاددرنهادهايقانونيهمچونمجمعتشخيص‬ ‫مصلحت نظام را بيش��تر مي‌داند‪« :‬احتمال ديگر هم اين‬ ‫است كه ايشانبه‌عنوان يك چهره فعال تاثيرگذار در حوزه‬ ‫سياست(نهبهشكلرسمي)حضورداشتهباشدوبهعنوان‬ ‫يكچهرهجنجاليهمچنانباقيبماند‪».‬‬ ‫محبيان همچنين در مقايس��ه وضعي��ت خاتمي‌و‬ ‫احمدي‌نژاد پس از پايان رياس��ت‌جمهوري چنين ابراز‬ ‫عقيده مي‌كند‪« :‬خاتمي‌مقداري به حاشيه‌هاي خارجي و‬ ‫دور نظام نزديك شد و احمدي‌نژاد شايد نخواهد چنين‬ ‫نقشي را بازي كند و بيشتر به‌عنوان يك اپوزيسيون داخل‬ ‫نظامموضعانتقاديشديدداشتهباشد‪».‬‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫«پوتين‪-‬مدودفايراني»منتفياست‬ ‫احمد خورش��يدي‪ ،‬پدر دام��اد احمدي‌ن��ژاد هم‬ ‫از ديگر افرادي بود كه به گمانه‌زن��ي در‌خصوص آينده‬ ‫احمدي‌ن��ژاد پرداخت‪ .‬دبيركل جمعي��ت خدمتگزاران‬ ‫انقالب اس�لامي مي‌گويد‪« :‬به نظر مي‌رسد پس از پايان‬ ‫دوران رياس��ت‌جمهوري آقاي احمدي‌نژاد از آنجا كه از‬ ‫حيث قانوني ايشان نمي‌تواند مجددا در اين جايگاه قرار‬ ‫بگيرد‪،‬مي‌تواندشخصيتيباشدكهبهكارعلمي‌ودانشگاهي‬ ‫مشغولشود‪».‬‬ ‫پدر دام��اد احمدي‌ن��ژاد ب��ا تاكيد ب��ر اينكه مدل‬ ‫پوتين – مدودف در ايران قابل پياده شدن نيست‪ ،‬سخنان‬ ‫خودرااينچنينادامهمي‌دهد‪«:‬گرچهازهمانابتداهمروي‬ ‫اين مدل برنامه‌ريزي مي‌شد و به عنوان يك نظريه غالب به‬ ‫جامعه القا مي‌شد‪ ،‬اما در ايران اين مدل جواب نمي‌دهد‪،‬‬ ‫چرا كه معموال ما عادت كرديم يك فرد نهايت هش��ت‬ ‫سالرئيس‌جمهورباشدوسپسهيچنقشينداشتهباشد؛‬ ‫چون ضريب محبوبيت مسئوالن در جامعه كاهش پيدا‬ ‫كرده است‪».‬‬ ‫اوسهسناريورادرخصوصآيندهسياسياحمدي‌نژاد‬ ‫متصور است‪« :‬يكي همان مساله رياست‌جمهوري آينده‬ ‫است؛ بدين صورت كه از فردي براي انتخابات حمايت‬ ‫كنند‪ .‬ديگري مساله به دست گرفتن شوراي شهر و سپس‬ ‫شهرداري تهران است؛ به‌طوري كه قرائن و شواهد نشان‬ ‫مي‌دهدنزديكانايشاندرپيآنهستندكهبه‌‌عنوانشهردار‬ ‫به ساختمان بهشت برگردند‪ .‬س��ناريوي سوم به دست‬ ‫گرفتندانشگاهآزاداستكهبهاعتقادمندانشگاهآزادفارغ‬ ‫از آنكه يك پايگاه علمي‌و آموزشي است يك تشكيالت‬ ‫قوي است‪».‬‬ ‫‪34‬‬ ‫باهوش است‬ ‫كامران باقري لنكراني هم كه روزگاري بر‌كرس��ي‬ ‫وزارت بهداشت در دولت نهم تكيه زد و حتي در برخي‬ ‫محافل از او به‌عن��وان يكي از گزينه‌ه��اي كانديداتوري‬ ‫در انتخابات رياس��ت‌جمهوري يازدهم ياد مي‌شود‪ ،‬در‬ ‫يدانم‬ ‫خصوصآيندهكاريرئيس‌جمهورمي‌گويد‪«:‬بعيدم ‌‬ ‫آدم باهوش��ي مثل آقاي احمدي‌نژاد براي آينده خودش‬ ‫برنامه‌ريزينكردهباشد‪».‬‬ ‫او در پاسخ به اين سوال كه آيا اين سخن بدين معني‬ ‫استكهويبه‌دنبالرياست‌جمهوريچهره‌ايمثلرئيس‬ ‫دفترشاست‪،‬گفت‪«:‬مننمي‌دانم‪،‬شماازمنسوالكرديد‪،‬‬ ‫ايشان براي آينده‌اش برنامه دارد كه پاسخ شما را دادم‪ ،‬ولي‬ ‫اينكهچهبرنامه‌ريزيكردهاسترابندهنمي‌دانم‪».‬‬ ‫سرمايهانسانينظام‬ ‫سعيدحداديانازمداحانمشهورتهراننيزكهنگاهي‬ ‫انتقادي نسبت به دولت و رئيس‌جمهور دارد در‌خصوص‬ ‫آيندهسياسياحمدي‌نژادمي‌گويد‪«:‬هركسيكهدرمملكت‬ ‫ما نه فقط پست كالن سه قوه را داشته باشد بلكه در شأن‬ ‫وكيل‪ ،‬وزير‪ ،‬معاونت‌هاي وزرا و قضات ارشد باشد جزو‬ ‫منابعانسانيكشوراستودربحثتوسعهمنابعانسانيما‬ ‫نمي‌توانيمبهآنهابه‌عنوانشخصيت‌هاييكهتماميت‌‌پذيرند‬ ‫بنگريم‪ .‬اين افراد هيچ وقت تمام نمي‌شوند و بايد در نظام‬ ‫ارزشي يك جامعه مورد اس��تفاده قرار گيرند و ارزش‌ها‬ ‫مي‌تواند مادي يا معنوي باشد‪ .‬منتها شخصيت هايي مانند‬ ‫سردمدارانفتنهخودشانخودرابهراهيكشاندندكهعاقبت‬ ‫خوشينداشت؛واگركسانياينگونهرفتاركنندوجامعهرا‬ ‫مورد ظلم قرار دهند مطرود مي‌شوند و نتيجه كار خود را‬ ‫يالمقدورتازمانيكهامكان‌پذيراستيك‬ ‫مي‌بينند‪.‬اماحت ‌‬ ‫جامعه بايد از شخصيت‌هايي كه داراي مسئوليتي بودند و‬ ‫سابقهدارنداستفادهكندودنياوهرذهنعاقلياينموضوع‬ ‫رابهعنوانيكاصلپذيرفتهاست‪».‬‬ ‫مصائبپسازرياست‌جمهوري‬ ‫شيخ قدرت‌اهلل عليخاني از چهره‌هاي اصالح‌طلب‬ ‫كه در انتخابات مجلس نهم شكست خورد و از راهيابي‬ ‫مجدد به ساختمان بهارستان بازماند‪ ،‬در‌خصوص آينده‬ ‫سياسيرئيس‌جمهورگفتهاست‪«:‬پانزدهماهباقيماندهعمر‬ ‫دولت آقاي احمدي‌نژاد نگران كننده است و قطعا باز هم‬ ‫مش��كل به وجود خواهد آورد‪ .‬آينده احمدي‌نژاد بعد از‬ ‫رياست‌جمهوريبامشكالتعديده‌ايمواجهخواهدشد‪.‬‬ ‫امروز گرفتاري برخي گروه‌هاي افراطي در عرصه سياسي‬ ‫قابل مشاهده است و اين گرفتاري براي احمدي‌نژاد هم‬ ‫اتفاق خواهد افتاد؛ االن نظام با ايشان برخورد نمي‌كند اما‬ ‫اين احتمال قوي‌تر است كه‬ ‫ايشان همچنان در صحنه‬ ‫سياسي باقي بماند يا تيم‬ ‫متشكل سياسي به صورت يك‬ ‫حزب تشكيل دهد يا در يك‬ ‫موقعيت نظير آقاي هاشمي در‬ ‫جايگاهي قانوني قرار بگيرد‬ ‫و تاثيرات غيرمستقيم خود‬ ‫در عرصه سياست كشور را‬ ‫داشته باشد‬ ‫مسائل و مشكالت مربوط به دولت ايشان در دادگاه‌هاي‬ ‫مالينظيراختالسسههزارميليارديواختالسبيمهمطرح‬ ‫مي‌شود‪،‬شكايت‌هايمجلسوارگان‌هايديگرهمهپرونده‬ ‫شده و رسيدگي خواهد شد و براي بعد از زمان دولت دهم‪،‬‬ ‫نزديكانايشانبايدپاسخگويبسياريازمسائلباشند‪».‬‬ ‫عليخانيدرگفت‌وگوباسايتاعتدالهمچنينمعتقد‬ ‫است‪«:‬اينكهگفتهمي‌شوداحمدي‌نژاددرحالبرنامه‌ريزي‬ ‫براي شهرداري تهران است و دوباره شهردار تهران خواهد‬ ‫شد‪،‬درستنيست‪.‬احمدي‌نژادايندورهدولتشكهبهپايان‬ ‫برسد‪،‬محالاستبتواندپستديگريراكسبكندوگمان‬ ‫نمي‌كنم ديگرمسئوليتيدركشوربهاودادهشود‪».‬‬ ‫نظرعجيببايدن‬ ‫اما در اين ميان عجيب‌ترين اظهارنظر مربوط به يك‬ ‫مقام رس��مي آمريكا بود‪ .‬جو بايدن‪ ،‬معاون باراك اوباما‬ ‫رئيس‌جمهور آمريكا در همايش ساالنه مجمع خاخام‌ها‬ ‫در آتالنتا در اظهاراتي سوال‌برانگيز ضمن پيش‌بيني آينده‬ ‫سياسي رئيس‌جمهوري ايران‪ ،‬گفت‪« :‬پيش بيني ما اين‬ ‫است كه محمود احمدي‌نژاد ‪ ،‬رئيس‌جمهوري ايران‪ ،‬دو‬ ‫سال ديگر از قدرت كنار مي‌رود‪ ».‬او دليل اين پيش‌بيني را‬ ‫وجوداختالفنظردرميانمقاماتايرانيذكركردوگفت‪:‬‬ ‫«پيش‌بيني ما اين اس��ت كه ادامه اختالفات ميان مقامات‬ ‫ايراني در نهايت موجب كن��ار رفتن كامل احمدي‌نژاد از‬ ‫قدرتمي‌شود‪».‬‬ ‫فعاليتبرايصلح‬ ‫اما اظهارنظ��ر محمود احمدي‌نژاد نش��ان داد كه او‬ ‫بسياريازتحليل‌هايموجودراقبولندارد‪.‬اوكهباخبرنگار‬ ‫شبكه فرانس‪ 24‬صحبت مي‌كرد به‌سواالتي درخصوص‬ ‫آيندهسياسيخودپاسخداد‪.‬‬ ‫فرانس ‪ :24‬دومين دور رياس��ت‌جمهوري شما‬ ‫سال آينده به پايان خواهد رسيد‪( .‬پس از آن) چه‬ ‫خواهيدكرد؟‬ ‫‪ l‬احمدي‌نژاد‪ :‬به نظر ش��ما چه كاري خوبه؟ به‬ ‫نظر شما مي‌توانم يك خبرنگار باشم؟ من در دانشگاه كار‬ ‫مي‌كنم‪ .‬من در دانشگاه علمي‌كار مي‌كنم‪( .‬رئيس‌جمهور‪:‬‬ ‫من هيات علمي‌دانشگاه هس��تم‪ ).‬البته اكنون نيز به اين‬ ‫فعاليت‌ها ادامه مي‌دهم‪ .‬اما خيلي محدود‪ .‬من تمايل دارم‬ ‫مجددابهشغلقبلي‌امبازگردموالبتهاگربتوانمبرايصلحو‬ ‫دوستيدرجهانوكمكبهمردمجهانتالشخواهمكرد‪.‬‬ ‫فرانس‪ :24‬در عرصه سياسي؟‬ ‫‪ l‬احمدي‌نژاد‪:‬منسياستبهمعنايرايجدرجهان‬ ‫را دوست ندارم‪ .‬به نظر من سياست مي‌بايست با دوستي و‬ ‫احتراموصداقتهمراهباشد‪.‬اكنونكهمنباشماصحبت‬ ‫مي‌كنم‪ ،‬بايد به شما احترام بگذارم‪ ،‬شما را دوست داشته‬ ‫باشم‪،‬مشكالتشمارامشكالتخودمبدانم‪.‬‬ ‫در غير اين صورت هيچ مشكلي حل نخواهد شد‪.‬‬ ‫من بايد صادقانه با شما صحبت كنم‪ .‬ما بايد فرداي دنيا را‬ ‫باهمبسازيم‪.‬‬ ‫آرزويمابايدموردتوجهقراربگيردومامي‌بايستبا‬ ‫هم اين آرزوها را محقق كنيم‪ .‬هيچ‌كس نبايد خواسته‌هاي‬ ‫خودرابهديگرانتحميلكند‪.‬مابايدبههماحترامبگذاريم‪،‬‬ ‫مابايدباهمفكركنيموبرايساختندنيايبهترباهمتعامل‬ ‫كنيموتحققاينخواستهباهماهنگيممكنخواهدشدو‬ ‫آن روز فرا‌‌خواهد رسيد‪.‬‬ ‫اكنون زم��ان زيادي ت��ا پايان رياس��ت‌جمهوري‬ ‫احمدي‌نژاد باقي نمانده اس��ت‪ .‬بدون شك‪ ،‬احتماالت‬ ‫ديگري نيز در آينده از سوي تحليلگران مطرح خواهد شد‬ ‫اما بايد تا پس از انتخابات رياست‌جمهوري يازدهم صبر‬ ‫كرد؛ چراكه از آن زمان فعاليت‌هاي رئيس‌جمهور رنگ و‬ ‫بوييديگربهخودخواهدگرفت‪g.‬‬
‫پس از پاستور‬ ‫راه‌هاي پيش روي احمدي‌نژاد براي‬ ‫ادامه سياست‌ورزي‬ ‫مصطفي صادقي‬ ‫‪4‬‬ ‫سياست‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫شايد آن هنگام كه سيد‌محمد خاتمي‌سال آخر‬ ‫صدارتش را در ساختمان خيابان پاستور روزشماري‬ ‫مي‌كرد و با نگاهي به س��ال‌هاي نه‌چندان دور‪ ،‬داليل‬ ‫افول قدرت همقطاران اصالح‌طلبش را بر مي‌شمرد‪،‬‬ ‫كمتر تحليلگر سياس��ي محمود احمدي‌نژاد را جزو‬ ‫گزينه‌هاي محتمل جانش��يني رئي��س دولت چپگرا‬ ‫قرار مي‌داد‪.‬‬ ‫شايد بهتر باشد بگوييم كسي جز خود او و ياران‬ ‫نزديكش اينچنين اطمينان خاطر نداشتند‪.‬‬ ‫نقل اس��ت او مدت‌ها پيش از آغاز رقابت‌هاي‬ ‫رياس��ت‌جمهوري به يكي از نزديكان��ش گفته بود‬ ‫رئيس‌جمهور بعدي ايران خواهد شد‪.‬‬ ‫«محم��ود احمدي‌ن��ژاد» اگر در ده��ه ‪ 70‬نامي‌‬ ‫ناشناخته براي اهالي سياس��ت بود و حضور و بروز‬ ‫سياسي برجسته‌اش در اس��تانداري اردبيل و نامزدي‬ ‫در انتخاب��ات مجلس شش��م ديده مي‌ش��د و به‌طور‬ ‫خاص‌تر برخي تصوير او را نشسته در كنار حميدرضا‬ ‫‌ترقي در دادگاه روزنامه س�لام به ياد مي‌آورند‪ ،‬حاال‬ ‫اما در دهه ‪ 90‬از جمله رجالي است كه نقشي اساسي‬ ‫و تعيين‌كننده اي در معادالت سياسي سال‌هاي اخير‬ ‫ايران پيدا كرده است‪.‬‬ ‫از تير ‪ ،84‬حاال قريب ‪ 7‬سال مي‌گذرد و محمود‬ ‫احمدي‌نژاد نيز مانند س��يد‌محمد خاتمي‌روزشمار‬ ‫پايان صدارتش را نظاره مي‌كند‪ .‬شرايط اين روزهاي‬ ‫او اما نه فقط ب��ا رئيس دولت اصالح��ات كه با همه‬ ‫روساي جمهور سابق ايران تفاوت‌هايي دارد‪.‬‬ ‫حضرت آيت‌اهلل خامن��ه‌اي در روزهاي پاياني‬ ‫دولتشان پس از رحلت حضرت امام به رهبري انقالب‬ ‫برگزيده شدند‪ .‬اكبر هاشمي رفس��نجاني با بي‌نتيجه‬ ‫ماندن تالش برخ��ي اطرافيانش ب��راي تغيير قانون‬ ‫اساسي به س��اختمان مجاور كاخ رياست‌جمهوري‬ ‫اسباب‌‌كش��ي كرد و رياس��ت بر مجمع تش��خيص‬ ‫مصلحت نظ��ام را ادامه داد‪ .‬س��يدمحمد خاتمي‌هم‬ ‫‌ترجيح داد از ساختار رسمي قدرت كناره‌گيري كرده‬ ‫و به بنيادي نوساخته به نام «باران» نقل مكان كند‪.‬‬ ‫واقعيت اين اس��ت كه پيش‌بيني آينده سياس��ي‬ ‫محم��ود احمدي‌نژاد براي تحليلگ��ران و رصد‌گران‬ ‫سياسي دشوار است‪.‬‬ ‫عمده دليل��ش ش��ايد اين باش��د ك��ه محمود‬ ‫احمدي‌نژاد سال ‪ 91‬با محمود احمدي‌نژاد سال ‪84‬‬ ‫تفاوت‌هاي فراواني دارد‪ .‬به همين اندازه هم بي‌شك‬ ‫نسبتش با س��اختارهاي قدرت در ايران مانند گذشته‬ ‫نيست‪.‬‬ ‫«زمانه آبستن هزار ماجراست» و اين قاعده البته‬ ‫براي دوران رئي��س دولت نهم و دهم هم اس��تثنايي‬ ‫قائل نشده اس��ت‪ .‬در اين هفت س��ال و به‌خصوص‬ ‫از س��ال ‪ 88‬به اين س��و اتفاقات فراوان��ي براي اين‬ ‫شخصيت سياسي رخ داده‪ ،‬از آن خانه‌نشيني پر‌ماجرا‬ ‫تا سخنراني‌هاي آتشين؛ رسمي و غير‌رسمي‪.‬‬ ‫او در اين دو دوره توفي��ق فراواني در به چالش‬ ‫كشيدن بسياري از تعريف‌هاي رسمي «امور» داشت؛‬ ‫در شكس��تن تابوها‪ .‬ويژگي‌اي كه شايد در اين سطح‬ ‫مختص خود او باشد‪.‬‬ ‫هر چه هست دوران او رو به پايان است و فارغ‬ ‫از اينكه چه كسي جانشين‌اش مي‌شود بسياري عالقه‬ ‫دارند بدانند او با تحويل دادن كليد ساختمان پاستور‬ ‫به رئيس‌جمهور بعدي چه نقشي را در سپهر سياسي‬ ‫ايران ايفا خواهد كرد؟‬ ‫آيا مانند اكبر هاشمي‌رفسنجاني همچنان حضور‬ ‫و بروزي مشهود در تحوالت سياس��ي حتي سال‌ها‬ ‫پس از رئيس‌جمهور بودنش خواهد داشت؟ يا مانند‬ ‫سيد‌محمد خاتمي‌بر آن مي‌شود تا چند سالي (الاقل‬ ‫تا پاي��ان دوره يازدهم رياس��ت‌جمهوري) از عرصه‬ ‫قدرت رسمي جدا شود؟‬ ‫از هم��ه مهمتر اينك��ه حاكميت چ��ه نگاهي به‬ ‫اين شخصيت سياسي پس از پايان دوره‌اش خواهد‬ ‫داشت‪.‬‬ ‫داستان قديمي‌پوتين و مدودف‬ ‫گمانه‌زن��ي در مورد آينده سياس��ي شش��مين‬ ‫رئيس‌جمهور ايران فقط به اين روزهاي سال پاياني‬ ‫دولت تعلق ن��دارد‪ ،‬بلكه از همان زم��ان كه او براي‬ ‫بار دوم بر صندلي دومين مقام رس��مي كش��ور تكيه‬ ‫زد خيلي‌ه��ا در مورد آينده او به بررس��ي احتماالت‬ ‫پرداختند‪.‬‬ ‫دامن��ه احتم��االت اگر چ��ه به وس��عت امروز‬ ‫نبود اما هم��ان زمان بود ك��ه برخي اس��تفاده از مدل‬ ‫پوتي��ن ‪ -‬م��دودف را به‌عن��وان اس��تراتژي اصلي‬ ‫احمدي‌نژاد و اطرافيانش مط��رح مي‌كردند؛احتمالي‬ ‫ك��ه البت��ه خ��ود احمد ي‌ن��ژاد هي��چ وق��ت‬ ‫به صورت رسمي و جدي آن را رد نكرد و گاه با لبخند‬ ‫و گاه با كنايه از كنارش گذشت‪.‬‬ ‫ماجرا در آن زمان آنقدر جدي شد كه برخي حتي‬ ‫به گمانه‌‌زني در مورد مدودف احتمالي مي‌پرداختند‪.‬‬ ‫واقعيت اين است كه احمدي‌نژاد در مدت اين‬ ‫هفت‌سال كارهاي بزرگ و مهمي‌ انجام داده است‪ .‬از‬ ‫جراحي بزرگ در اقتصاد ملي كه به طرح اصالح نظام‬ ‫اقتصادي ش��هره ش��د تا ادغام و حذف و اضافه‌هاي‬ ‫بزرگ در س��اختار دولت؛ اقداماتي كه البته هر‌كدام با‬ ‫نظرات و واكنش‌هاي فراواني در سطح كالن مواجه‬ ‫شد؛ از استقبال و تشويق تا انتقاد و حتي اعتراض‪.‬‬ ‫دور از واقعيت نيس��ت كه او بس��يار متمايل به‬ ‫اين خواهد بود كه فردي نزديك و شبيه به خودش بر‬ ‫صندلي برجاي مانده از او تكيه زند تا برنگهداش��ت‬ ‫‪35‬‬
‫وضع موجود بكوشد و ش��ايد نگران از اين باشد كه‬ ‫فردي با انديش��ه دگرگوني‌هاي ريش��ه‌اي در دولت‪،‬‬ ‫جايگزينش شود و آنچه او برانداخته سرپا كند و آنچه‬ ‫سرپا كرده‪ ،‬براندازد‪.‬‬ ‫از همين روي مي‌توان به اين برداشت رسيد كه‬ ‫نخستين تالش او (اگر چه ش��ايد در مقام عمل وارد‬ ‫نشده و فقط به نظر بسنده نمايد)رئيس‌جمهور شدن‬ ‫فردي شبيه خودش است‪.‬‬ ‫در اين صورت خواهد بود كه اين فرد هم راه و‬ ‫رس��م او را ادامه خواهد داد و هم اينكه بخش زيادي‬ ‫از تيم كنوني او همچنان بدون پراكندگي به ادامه كار‬ ‫خواهند پرداخت‪.‬‬ ‫اگر فرض بر اين باشد كه چنين رخدادي تجربه‬ ‫شود‪ ،‬آنگاه با اين سوال مواجه مي‌شويم؛ نقش محمود‬ ‫احمدي‌نژاد در دولت بعدي چه خواهد بود؟‬ ‫به نظ��ر مي‌رس��د در اي��ن ص��ورت دو اتفاق‬ ‫محتمل است؛ نخس��ت اينكه او خرسند از تداوم راه‬ ‫و رسمش از عرصه قدرت رس��مي جدا شده و مانند‬ ‫يك تماشاچي به ثمر نشس��تن ايده‌هايش را به نظاره‬ ‫خواهد نشست‪.‬‬ ‫احتم��ال دوم ه��م اينكه او ب��ا بهره‌گي��ري از‬ ‫فرصت چه��ار س��اله‪ ،‬بار ديگر ب��ا فراغ‌ب��ال‪ ،‬خيال‬ ‫بازگشت به عرصه قدرت رس��مي آن هم در كسوت‬ ‫رياست‌جمهوري را در سر خواهد پروراند‪.‬‬ ‫سياست‬ ‫بازگشت به بهشت؟‬ ‫واضح اس��ت ك��ه دو احتم��ال پيش��ين تنها در‬ ‫شرايطي جدي خواهد بود كه فرد نزديك و دلخواه او‬ ‫روانه پاستور شود‪ .‬حاال سوال اين است كه اگر فردي‬ ‫غير از آنكه او مي‌خواهد پيروز رقابت يازدهم باش��د‬ ‫چه خواهد كرد؟‬ ‫چندي است برخي اين‌گمانه را مطرح مي‌كنند‪:‬‬ ‫محمود احمدي‌نژاد كه روزگاري از ش��هر به كشور‬ ‫رسيد حاال بنا دارد از كشور به شهر بازگردد و بار ديگر‬ ‫در قامت شهردار تهران ظاهر شود‪.‬‬ ‫اما آيا با ش��ناختي كه ما از محمود احمدي‌نژاد‬ ‫داريم او چنين انديشه‌اي را در سر مي‌پروراند؟‬ ‫در اين باره بايد چند نكته را مورد بررس��ي قرار‬ ‫داد؛ نخست اينكه انتخابات شوراهاي جديد همزمان‬ ‫با انتخابات رياست‌جمهوري يازدهم برگزار خواهد‬ ‫ش��د و طبيعتا افرادي از جنس و فك��ر رئيس‌جمهور‬ ‫منتخب شانس بيش��تري براي نشستن بر كرسي‌هاي‬ ‫ساختمان بهشت را خواهند داشت‪.‬‬ ‫به ديگر س��خن آنكه فردي كه قرابت بيشتري با‬ ‫گفتمان غالب و مورد‌پسند «مردم» در سال ‪ 92‬داشته‬ ‫باش��د‪ ،‬رئيس‌جمهور خواهد ش��د و البته در همين‬ ‫روز «مردم» ليس��ت بلندي از نامزدهاي شوراي شهر‬ ‫را نيز مقابل خود خواهند داش��ت‪ ،‬پس طبيعي است‬ ‫افرادي كه ب��ه گفتمان انتخابي فرد م��ورد اقبال براي‬ ‫رياست‌جمهوري نزديك‌تر باشند از شانس بيشتري‬ ‫برخوردار خواهند بود‪.‬‬ ‫نتيج��ه اينك��ه ش��هردار ش��دن ب��راي محمود‬ ‫احمدي‌نژاد خيلي هم سهل و آسان نيست‪.‬‬ ‫نكته دوم اينكه آيا اساس��ا اين اس��تراتژي مورد‬ ‫نظر محمود احمدي‌نژاد يا تئوريس��ين‌هاي پيرامون‬ ‫او نيز هست؟‬ ‫به نظر مي‌رسد پاس��خ اين س��وال از هم‌اكنون‬ ‫مش��خص باش��د‪« .‬محمود احمدي‌نژاد» ن��ه چنين‬ ‫ريسكي مي‌كند و نه تمايلي دارد به دفتر‌كار قبلي‌اش‬ ‫در ساختمان بهشت بازگردد‪.‬‬ ‫بار ديگر مجمع؟‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫‪36‬‬ ‫بسياري عنوان مي‌كنند محمود احمدي‌نژاد در‬ ‫هر جايگاهي كه بعد از رياس��ت‌جمهوري باشد يك‬ ‫صندلي و يك عنوان از هم‌اكنون براي او رزرو ش��ده‬ ‫است؛ عضو حقيقي مجمع تشخيص مصلحت نظام‪.‬‬ ‫واكاواي رفتار سياسي چند س��ال اخير محمود‬ ‫احمدي‌نژاد درستي و نادرس��تي اين گزينه را روشن‬ ‫مي‌كند‪.‬‬ ‫براي تحليل و بررسي در اين باب هم شايد زياد‬ ‫نبايد تالش كرد؛ طرفه آنكه تصاوير جلس��ات دوره‬ ‫قبلي مجمع و آن صندلي خالي صدر مجلس خود گواه‬ ‫نوع نگاه او به مجمع تش��خيص است و اينكه چندان‬ ‫اعتقادي به آنجا ندارد‪.‬‬ ‫اي��ن را البته نه فق��ط منتقدانش بلك��ه برخي از‬ ‫نزديك‌ترين افراد به او هم مي‌گويند‪ .‬در اينجا برخي‬ ‫ممكن اس��ت چنين عنوان كنند كه او در دوره جديد‬ ‫اين صندلي خالي را پركرده اس��ت‪ .‬در جواب فارغ‬ ‫از اينكه حضور او س��ريالي نبود و ب��از هم غيبت در‬ ‫كارنامه حضورش در مجمع ثبت شده‪ ،‬بايد گفت كه‬ ‫احمدي‌نژاد اكنون به‌عنوان عضو حقوقي و به جهت‬ ‫رئيس‌جمهور بودنش در صدر جلسه و در كنار رئيس‬ ‫مجمع مي‌نشيند قاعدتا اما پس از رياست‌جمهوري و‬ ‫انتصاب مجدد احتمالي‪ ،‬يك عض��و حقيقي خواهد‬ ‫بود نه حقوقي و طبعا در جايگاهي غير از آنچه اكنون‬ ‫جاي دارد بايد بنش��يند و اعالم نظر كند‪ .‬آيا او اين را‬ ‫خواهد پذيرفت؟‬ ‫پاسخ به اين سوال خيلي هم سخت نيست‪ ،‬هر‬ ‫چند شايد مي‌بايست حضور او در مجمع را به عنوان‬ ‫يك «حداقل»پذيرفت‪.‬‬ ‫ورود به پارلمان؟‬ ‫فرض محال‪ ،‬محال نيس��ت‪ .‬يك احتمال هم در‬ ‫مورد آينده سياس��ي محمود احمدي‌نژاد اين است؛‬ ‫ورود به مجلس نهم‪ ،‬تشكيل يك فراكسيون قدرتمند‬ ‫و شايد رس��يدن به رياس��ت مجلس در نزديك‌ترين‬ ‫زمان ممكن‪.‬‬ ‫هم‌اكنون در برخي حوزه‌هاي انتخابيه انتخابات‬ ‫باطل ش��ده و پس از اي��ن نيز ممكن اس��ت اتفاقاتي‬ ‫بيفتد كه نياز به برگزاري انتخابات مياندوره‌اي باشد‪.‬‬ ‫روشن است كه ورود او به مجلس آن هم در انتخابات‬ ‫مياندوره‌اي كار سختي نيست‪.‬‬ ‫دور از ذهن هم نيس��ت كه او پ��س از ورود به‬ ‫مجلس بتواند با سازماندهي خوب نمايندگان مجلس‬ ‫بار ديگر به رياست يك قوه برسد‪ ،‬اما اين احتمال تا‬ ‫چه ميزان جدي است؟‬ ‫پاس��خ را محم��ود احمدي‌ن��ژاد در يك��ي از‬ ‫جديدترين س��خنانش گفته اس��ت‪« :‬آيا براي من و‬ ‫شمايي كه اينجا نشسته‌ايم باالتر از رياست‌جمهوري‬ ‫مقامي‌هم هست؟ رئيس مجلس هم اگر بشويم‪ ،‬باز‬ ‫به اندازه رياست‌جمهوري نيستيم‪ .‬زيرا رئيس‌جمهور‬ ‫بعد از مقام معظم رهبري باالترين مقام رسمي كشور‬ ‫است‪( ».‬ديدار با نمايندگان مجلس نهم)‬ ‫حزبي براي دكتر‬ ‫بر كس��ي پوشيده نيس��ت س��تادهاي محمود‬ ‫احمدي‌نژاد در سراسر كش��ور نقش مهمي‌براي او و‬ ‫انتخابش به‌عنوان رئيس‌جمهور ايفا كردند‪ .‬ستادها و‬ ‫اعضايي كه هنوز هم خيلي از آنها به كار كردن براي او‬ ‫عالقه دارند؛ عالقه‌اي كه احمدي‌نژاد هم به خوبي از‬ ‫آن آگاه است و طبعا از او بعيد است كه چنين ظرفيتي‬ ‫را بال استفاده بگذارد‪.‬‬ ‫اما طبيعي است كه او بايد در يك قالب مشخص‬ ‫و سازماندهي شده از آنها اس��تفاده كند؛ قالبي كه در‬ ‫دنيا به‌عنوان حزب تعريف شده و در ايران اما چندان‬ ‫اقبالي نس��بت به آن وجود ندارد‪ .‬البت��ه جالب اينكه‬ ‫محمود احمدي‌نژاد هم اعتقادي به آن ندارد‪.‬‬ ‫انتق��اد از وضعيت موجود‪ ،‬اعتراض به رس��وم‬ ‫پيش��ين و به چالش كش��يدن بس��ياري از مس��ائل و‬ ‫ش��خصيت‌هاي سياس��ي؛ اينها از فاكتورهاي مهمي‬ ‫‌بود كه در ميان ناباوري بسياري از تحليلگران‪ ،‬رداي‬ ‫رياست‌جمهوري را بر تن محمود احمدي‌نژاد كرد‪.‬‬ ‫او هنوز هم سعي مي‌كند وجهه منتقدانه خود را حفظ‬ ‫كند‪ .‬اين خصوصيت‌هاي او را اگر با ظرفيت حاميانش‬ ‫در سراسر كشور جمع كني‪ ،‬حاصل جمعش مي‌شود‬ ‫يك تش��كيالت با نگاه و رفتار منتقدانه كه شايد بار‬ ‫ديگر بازتابنده قدرت سياسي احمدي‌نژاد باشد؛ چه‬ ‫اينكه ش��ايد به انگار او‪ ،‬اينگونه هم مي‌تواند «بماند»‬ ‫هم «محبوب» بماند‪.‬‬ ‫تالش براي صلح‬ ‫«من تمايل دارم مجددا به ش��غل قبلي‌ام بازگردم‬ ‫و البته اگر بتوان��م براي صلح و دوس��تي در جهان و‬ ‫كمك به مردم جهان تالش خواه��م كرد‪(».‬مصاحبه‬ ‫با فرانس ‪)24‬‬ ‫اين جمله محمود احمدي‌نژاد خيلي‌ها را به اين‬ ‫نتيجه رس��انده كه او مي‌خواهد همچون سيد‌محمد‬ ‫خاتمي‌ب��ا تاس��يس يك موسس��ه ب��ه فعاليت‌هاي‬ ‫بين‌المللي بپ��ردازد‪ .‬حاال اگر برخ��ي اطرافيان او هم‬ ‫همراهش شوند و به نظريه‌پردازي بپردازند بايد منتظر‬ ‫روزهاي پرخبري از جانب اين موسسه باشيم‪.‬‬ ‫نكته‌اي مهم در آينده سياسي احمدي‌نژاد‬ ‫اكنون كه س��خن گفتن از آينده احمدي‌نژاد در‬ ‫اين نوشتار رو به پايان اس��ت بايد باز هم به سواالت‬ ‫و پرس��ش‌هاي ابتداي مطلب بازگرديم‪ :‬آيا محمود‬ ‫احمدي‌نژاد بر آن اس��ت كه از عرصه قدرت رسمي‬ ‫حتي ب��راي مدتي كوتاه جدا ش��ود؟ ي��ا تمايل دارد‬ ‫همچنان در ساختار سياسي ايران حضور داشته باشد؟‬ ‫آيا اگر او تمايل به ماندن داش��ته باشد‪ ،‬حاكميت نيز‬ ‫چنين تمايلي خواهد داشت؟‬ ‫به نظر مي‌رس��د در اينجا بايد به يك نكته مهم و‬ ‫موثر اشاره كرد؛ «اطرافيان‪ ،‬منسوبان و منصوبان آقاي‬ ‫رئيس‌جمهور»‪.‬‬ ‫حلقه‌اي كه امروز بسيار كوچكتر از سال‌هاي اول‬ ‫است‪ .‬طيفي از دوستان او حاال در كنارش نيستند‪ ،‬او‬ ‫نيز تالشي نكرد تا به‌ترميم همبستگي‌هاي آسيب‌‌ديده‬ ‫ميان خود و آنان بپردازد‪.‬‬ ‫به هرروي وقتي آينده سياس��ي احمدي‌نژاد را‬ ‫بررس��ي مي‌كني‪ ،‬نمي‌تواني از اي��ن نكته بگذري كه‬ ‫برخي از اطرافيان او حاال مدتي اس��ت ب��ا اتهاماتي‬ ‫مواجه ش��ده‌اند؛ اتهاماتي كه البته س��ر ب��ه مهر باقي‬ ‫نمانده‌اند‪.‬‬ ‫در اين ميان البته احمدي‌نژاد نيز تمام‌قد در برابر‬ ‫آنها ايس��تاده و همگي را ك��ذب و بالمحل توصيف‬ ‫مي‌كند؛ حمايت و دفاعي كه نقشي بي‌بديل در حفظ‬ ‫و ثبات آنها داشته است‪.‬حاال برخي تحليلگران بر اين‬ ‫باورند كه براي محمود احمدي‌نژاد حلقه پيرامونش‬ ‫بسيار ارزشمند است و او‌ ترجيح مي‌دهد تا در عرصه‬ ‫قدرت رس��مي سياسي ايران حضور داش��ته باشد تا‬ ‫اطرافيانش را همچنان نگه دارد‪ .‬شايد اينچنين است‬ ‫كه برخي معتقدند شرايط او استثنايي است و شرايط‬ ‫استثنايي در برخي موارد‪ ،‬سپهر معموال پيش‌بيني‌پذير‬ ‫رويدادها را به هم مي‌ريزد‪g .‬‬
‫سياست‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫هاشمي و فيس‌بوك؟‬ ‫چرا هاشمي رفسنجاني رو به صحبت هاي ساختارشكنانه آورده است‬ ‫‪5‬‬ ‫يوسف سيفي‬ ‫اظهار‌نظر سياس��تمداران و چهره‌هاي شاخص‬ ‫عالوه بر اهميتي كه مي‌تواند داشته باشد و همچنين‬ ‫تاثيرگذاري آن بر امور مختلف و حتي سرنوشت يك‬ ‫كش��ور يا يك جهان‪ ،‬از جهات گوناگون ديگري نيز‬ ‫مورد توجه قرار مي‌گيرد‪ .‬از جمله اين جهات ماهيت‬ ‫ساختار‌ش��كن اين اظهار‌نظر‌هاس��ت‪ .‬ويژگي‌اي كه‬ ‫مي‌تواند يك س��خنراني كوتاه را به يك بمب خبري‬ ‫بدل كند و يك چهره سياسي را براي مدتي در رسانه‌ها‬ ‫مورد توجه قرار دهد‪ .‬سخنان رئيس مجمع تشخيص‬ ‫‌مصلحت نيز در ش��رايطي كه موضوعات به مراتب‬ ‫مهم‌تري در كشور خود‌نمايي مي‌كند‪ ،‬با ويژگي اخير‬ ‫قابل طبقه‌بندي است‪.‬‬ ‫هاشمي‌رفسنجاني طي روزهاي گذشته اقدام به‬ ‫موضعگيري‌هايي در برخي موارد كرده كه باعث شده‬ ‫تا وي يك بار ديگر در معرض توجه رس��انه‌ها قرار‬ ‫گيرد‪ .‬اظهاراتي كه وي درباره مس��ائلي مانند رابطه با‬ ‫آمريكا مطرح كرده اگر چه در قالب ش��رح خاطرات‬ ‫يك سياستمدار قديمي‌مي‌گنجد‪ ،‬اما مي‌تواند اهدافي‬ ‫را نيز با خود داش��ته باش��د كه در آينده بت��وان به آن‬ ‫پي‌برد‪.‬‬ ‫رئيس‌جمهور اس��بق اي��ران در گفت‌وگو با يك‬ ‫مجله متعلق به مجمع تشخيص مصلحت نظام از نامه‌ای‬ ‫سخن گفت كه در اواخر دهه ‪ 60‬خطاب به امام راحل‬ ‫نوشته و در آن خواستار مشخص شدن وضعيت كشور‬ ‫در رابطه با آمريكا شده است‪ .‬هاشمي در اين مصاحبه‬ ‫گفته اس��ت‪« :‬من در س��ال‌هاي آخر حي��ات امام(ره)‬ ‫نامه‌اي را خدمتشان نوشتم‪ ،‬تايپ هم نكردم‪ .‬براي اينكه‬ ‫نمي‌خواستم كس��ي بخواند و خودم به امام دادم‪ .‬در آن‬ ‫نامه هفت موضوع را با امام مطرح كردم و نوشتم كه شما‬ ‫بهتر است در زمان حياتتان‪ ،‬اينها را حل كنيد‪ ،‬در غير اين‬ ‫صورت ممكن اس��ت اينها به صورت معضلي سد راه‬ ‫آينده كشور شود‪ .‬گردنه‌هايي است كه اگر شما ما را عبور‬ ‫ندهيد‪ ،‬بعد از شما عبور كردن مش��كل خواهد بود‪...‬‬ ‫يكي از اين مسائل رابطه با آمريكا بود‪ .‬نوشتم باالخره‬ ‫سبكي كه االن داريم كه با آمريكا نه حرف بزنيم و نه‬ ‫رابطه داشته باشيم‪ ،‬قابل تداوم نيست‪ .‬آمريكا قدرت‬ ‫برتر دنياس��ت‪ .‬مگر اروپا با آمريكا‪ ،‬چين با آمريكا و‬ ‫روس��يه با آمريكا چه تفاوتي از ديد ما دارند؟ اگر با‬ ‫آنها مذاكره داريم‪ ،‬چرا با آمريكا مذاكره نكنيم؟ معناي‬ ‫مذاكره هم اين نيست كه تس��ليم آنها شويم‪ .‬مذاكره‬ ‫مي‌كنيم اگر مواضع ما را پذيرفتند يا ما مواضع آنها را‬ ‫پذيرفتيم‪ ،‬تمام است‪».‬‬ ‫هاشمي‌رفسنجاني همچنين در همايش تحوالت‬ ‫خاورميانه و آينده نظم منطقه‌اي موضعي سوال بر‌انگيز‬ ‫درباره پديده بيداري اسالمي اتخاذ كرده و با اشاره به‬ ‫اينكه اين مسير افت و خيزها و فرا ‌زو‌نشيب‌هايي مانند‬ ‫همه انقالب‌ها و تحوالت دنيا خواهد داش��ت‪ ،‬بيان‬ ‫كرده‪« :‬نبايد روي اس��م اين تحوالت زياد پافشاري‬ ‫كرد‪ .‬بيداري اسالمي‪ ،‬بهار دنياي عرب يا انقالب‌هاي‬ ‫مردمي‌هر اسمي‌كه داش��ته باشد‪ ،‬مبارك است‪ ».‬وي‬ ‫همچنين تصريح كرده‪« :‬اس��م ابع��اد مختلفي دارد و‬ ‫هر اسمي‌مي‌تواند دليلي داش��ته باشد‪ .‬اين تحوالت‬ ‫‪37‬‬
‫سياست‬ ‫مي‌تواند هم بيداري در امت اس�لامی باشد هم اينكه‬ ‫حركت مهمي‌در دنياي عرب و هم تحولي در رفتار‬ ‫مردم در منطقه‪».‬‬ ‫هاش��مي‌در اظهار‌نظري ديگر حضور رسانه‌اي‬ ‫خود را به ش��بكه‌هايي مانند فيس‌بوك نيز رس��انده‬ ‫اس��ت‪ .‬وي در همان همايش تحوالت خاورميانه و‬ ‫آينده نظم منطقه‌اي گفته اس��ت‪« :‬امروز يك صفحه‌‬ ‫فيس‌بوك ك��ه براي م��ردم هزينه‌اي هم ن��دارد‪ ،‬كار‬ ‫چندين ش��بكه تلويزيون��ي و راديوي��ي را مي‌كند و‬ ‫ميليون‌ها نفر را تحت‌تاثير قرار مي‌دهد يا ويدئوهايي‬ ‫كه با موبايل تهيه مي‌شود در دنيا بازتاب پيدا مي‌كند‬ ‫كه اين امري مب��ارك براي دنياس��ت‪».‬و ضمنا تاكيد‬ ‫كرده كه فيس‌بوك و رسانه‌هايي از اين دست «امري‬ ‫مبارك براي دنيا» هستند‪ ».‬وي در ادامه اين اظهار‌نظر‬ ‫تامل‌برانگي��ز تاكيد كرده‪« :‬گرچه برخي خوشش��ان‬ ‫نمي‌آ‌يد اما اگر به سعادت بش��ريت فكر كنيم و عليه‬ ‫ظلم و ستم و بيداد و س��تمگري حركت كنيم شاهد‬ ‫خواهيم بود كه اگر اين رسانه‌ها وجود نداشته باشند‬ ‫خطرناك خواهد بود‪ ».‬او در ادامه با بيان‌ اينكه «ديگر‬ ‫نمي‌توان جلوي اطالعات را گرفت»‪ ،‬افزوده اس��ت‪:‬‬ ‫«اگر بخواهيم جلوي يك چيزي گرفته ش��ود ‪‌10‬تاي‬ ‫ديگر سبز مي‌ش��ود و وقتي مردم راه اطالعات را پيدا‬ ‫كردند نمي‌شود آنها را متوقف كرد‪».‬‬ ‫اظهارات هاش��مي پيرام��ون جامع��ه مجازي‬ ‫فيس‌بوك بازتاب‌هاي مختلفي در رسانه‌هاي خارجي‬ ‫داشته است‪ .‬رسانه‌هاي بسياري از جمله خبرگزاري‬ ‫فرانسه‪« ،‬فرانس ‪« ،»۲۴‬بي‌بي‌سي»‪« ،‬اوراسيا ريويو»‪،‬‬ ‫«ديلي استار» و «تايمز» اين اظهارات را با تيتر «فيس‬ ‫بوك امري مبارك است» بازتاب دادند‪ .‬در اين مطالب‬ ‫به وضعيت اينترنت در ايران و محدوديت شبكه‌هاي‬ ‫اجتماعي نيز اشاره شده است‪.‬‬ ‫اين اظهار‌نظر‌ها اگر‌چه از هاش��مي اين روزها‬ ‫چندان بعيد و دور از ذهن به نظر نمي‌رسد‪ ،‬اما قطعا و‬ ‫با‌توجه به تجربه سياسي وي بدون هدف و تنها براي‬ ‫مطرح شدن در رسانه‌ها صورت نگرفته است‪ .‬آنچه‬ ‫واضح به نظر مي‌رس��د وضعيت بي‌ثبات گروه‌هاي‬ ‫حامي‌رئيس مجمع تشخيص در آينده كشور است‪.‬‬ ‫احزابي مانند كارگزاران س��ازندگي كه به‌طور نسبي‬ ‫در طول شانزده س��ال قوه اجرايي كشور را در اختيار‬ ‫داش��تند در حالي ب��ه انتخابات رياس��ت‌جمهوري‬ ‫نزديك مي‌ش��وند كه حضورش��ان در اين انتخابات‬ ‫با ام��ا و اگر‌هاي گوناگونی مواجه اس��ت‪ .‬از س��وي‬ ‫ديگر گروه‌ه��اي اصالح‌طلبي كه بع��د از انتخابات‬ ‫رياست‌جمهوري ‪ 84‬روز به روز به هاشمي نزديكتر‬ ‫شده‌اند در شرايط به شدت نامطلوبي به لحاظ سياسي‬ ‫به سر مي‌برند‪ .‬اصالح‌طلبان به ويژه پس از انتخابات‬ ‫مجلس نهم نسبت به وزن سياسي خود با واقعگرايي‬ ‫بيش��تري برنامه‌ريزي خواهند كرد‪ .‬برخ��ي از ياران‬ ‫هاشمي و همچنين فرزند وي متهم به نقش محوري‬ ‫در فتنه ‪ 88‬هستند و در حال حاضر در خارج از كشور‬ ‫به‌سر مي‌برند‪ .‬جايگاه شخص هاشمي نيز به واسطه‬ ‫موضعگيري‌هاي سوال بر‌انگيزش در طول سال‌هاي‬ ‫گذشته به ويژه در ماجراي انتخابات ‪ 1388‬باعث شده‬ ‫تا وي تا حد زيادي تاثيرگذاري خود را در كش��ور از‬ ‫دست بدهد‪ .‬به‌طوري كه اين روزها حتي مالقات با‬ ‫وي مي‌تواند در صحنه سياس��ي كشور هزينه‌زا تلقي‬ ‫شود‪.‬‬ ‫در صورتي كه اين اظهارات هاشمي‌رفسنجاني‬ ‫را با توجه به اين اوضاع م��ورد توجه قرار دهيم‪ ،‬اين‬ ‫سخنان در پرتو ضرورت بازگشت به فضاي سياسي‬ ‫در آستانه انتخابات رياست‌جمهوري قابل تحليل و‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫‪38‬‬ ‫تفسير‌ند‪ .‬در اين شرايط هاشمي ناگزير است به‌رغم‬ ‫تمايلي كه به ادامه حركت سياسي خود در چارچوب‬ ‫نظام دارد‪ ،‬تفاوت‌ه��اي فكري خ��ود را نيز با وضع‬ ‫موجود نش��ان دهد‪ .‬اي��ن موضوع به‌وي��ژه در مورد‬ ‫ارتباط با آمريكا حائز‌اهميت تلقي مي‌ش��ود و ضمن‬ ‫تاثير‌گذاري بر افكار عمومي داخلي مي‌تواند حاوي‬ ‫پيام‌هايي براي غرب باش��د؛ پيام‌هاي��ي حامل وجود‬ ‫رويكرد‌هاي متفاوت در س��اختار حكومتي ايران و‬ ‫امكان غرب براي سرمايه‌گذاري بر اين نگرش‌ها‪.‬‬ ‫سه اظهار‌نظري كه در باال ذكر آن رفت به لحاظ‬ ‫مخاطب‌سنجي نيز مي‌توانند مورد توجه قرار گيرند‪.‬‬ ‫به‌طوري که موضع وي در خصوص ارتباط با آمريكا‬ ‫و همچنين بخش اعظمي‌از مصاحبه وي با فصلنامه‬ ‫مطالع��ات بين‌المللي در واقع پاس��خي روش��ن به‬ ‫نگراني‌هاي غرب در مورد ايران محس��وب مي‌شود‪.‬‬ ‫هاش��مي ظاهرا تالش كرده از وج��ود رويكردهاي‬ ‫منعطف‌تر نسبت به منافع غرب در جمهوري اسالمي‬ ‫سخن بگويد؛ رويكردهايي كه در انتخابات پيش‌رو‬ ‫مي‌توانند سرنوشت‌ساز تلقي شوند‪.‬‬ ‫موضع هاش��مي در مورد ن��ام پدي��ده بيداري‬ ‫اس�لامي ني��ز مي‌تواند در همي��ن راس��تا و با هدف‬ ‫نش��ان دادن موضعي متفاوت از موض��ع اصلي نظام‬ ‫تفسير شود‪ .‬به‌طوري كه وي نش��ان داده آنچه براي‬ ‫او حائ��ز اهمي��ت اس��ت در واق��ع آزادي‌خواهي يا‬ ‫دموكراس��ي‌خواهي مردم كش��ورهاي عربي است؛‬ ‫خواس��ته‌هايي كه ضرورتا نمي‌تواند با اسالمگرايي‬ ‫به‌عنوان يك تهديد عليه منافع غرب همسان پنداشته‬ ‫شود‪ .‬او در سخنان خود تصريح كرده است كه بيداري‬ ‫اسالمي مي‌تواند نام‌هاي ديگري هم داشته باشد كه از‬ ‫جمله آنها تغيير در رفتار مردم منطقه است‪ .‬برداشتي‬ ‫كه پيش از اين از سوي غرب تحليل و تقويت شده كه‬ ‫نشان از نزديكي ديدگاه‌هاي رئيس مجمع تشخيص‬ ‫با برداشت‌هاي مطلوب غرب در خصوص انقالب‌ها‬ ‫در كشورهاي عربي دارد‪.‬‬ ‫اين موض��وع را در مورد اظه��ارات جالب وي‬ ‫درباره فيس‌بوك نيز مي‌توان مش��اهده كرد‪ .‬هاشمي‬ ‫درباره سامانه‌اي سخن گفته است كه در بازتاب‌هاي‬ ‫رسانه‌اي غرب از بيداري اسالمي‪ ،‬يكي از عوامل بروز‬ ‫اين پديده معرفي شده اس��ت‪ .‬اين در حالي است كه‬ ‫اين ش��بكه نه تنها در خصوص فتنه ‪ 88‬بلكه در حال‬ ‫حاضر و در تحوالت س��وريه به‌عنوان يك بازسازي‬ ‫كاذب از خيزش‌هاي مردمي‌منطقه به ش��دت مورد‬ ‫سوءاستفاده قرار گرفته است‪.‬‬ ‫بناب��ر اين مي‌ت��وان به‌عن��وان يك برداش��ت از‬ ‫رفتار علي‌اكبر هاشمي رفسنجاني در اظهار‌نظر‌هاي‬ ‫اخي��رش اينگونه گفت ك��ه این قبيل اظه��ارات‪ ،‬به‬ ‫وضوح با در نظر گرفتن بازتاب خبري آن و همچنين‬ ‫ملحوظ داشتن تحوالت آينده كشور به ويژه انتخابات‬ ‫رياس��ت‌جمهوري صورت گرفته كه ه��م بيان‌كننده‬ ‫موض��ع منتقد وي نس��بت ب��ه قرائت رس��مي نظام‬ ‫باش��د و هم بتواند در تحليل نهايي غرب نس��بت به‬ ‫فضاي سياسي و ش��خصيت‌هاي تاثير‌‌گذار در ايران‪،‬‬ ‫نقش‌آفريني كند‪ .‬صحبت‌هاي هاشمي‌رفسنجاني را‬ ‫مي‌توان به نوعي موازي‌س��ازي در حاكميت تفسير‬ ‫كرد‪ .‬هاش��مي ك��ه در دوران رياس��ت‌جمهوري‌اش‬ ‫ب��ا انتقادهاي فراوان��ي در حوزه آزادي‌هاي سياس��ي‬ ‫و مطبوعاتي مواج��ه بود با وصل‌كردن خود به ش��بكه‬ ‫اجتماعي فيس‌بوك و حمايت از آن د ر كنار عبور از‬ ‫نام بيداري اسالمي مسيري را مي‌پيمايد كه قطعا فاصله او‬ ‫را با گفتمان انقالب اسالمي بيشتر مي‌كند‪ .‬سوال اساسي‬ ‫است اما اينجاست كه هاشمي و فيس‌بوك؟‪g‬‬ ‫سيدنظام‌الدين موسوي‪ /‬مديرعامل خبرگزاري فارس‬ ‫‪6‬‬ ‫صحبت‌هايي كه آقاي هاشمي‌‌رفسنجاني درباره‬ ‫رابطه با آمريكا‪ ،‬شبكه‌هاي اجتماعي و تحوالت منطقه‬ ‫داش��تند امتداد مباحث و مواضع سال‌هاي اخير ايشان‬ ‫بود كه سعي كردند با طرح آنها از خود يك نوع چهره‬ ‫متفاوت و اپوزيسيوني در قياس با چهره‌هاي رسمي و‬ ‫مسئوالن ارشد نظام به دنيا معرفي‌كنند‪ .‬در اين مورد بايد‬ ‫به چند مساله مهم اش��اره كرد‪ .‬نكته اول آنكه‪ ،‬تصوير‬ ‫هاشمي درون قدرت بسيار متفاوت‌تر از هاشمي بيرون‬ ‫است‪ .‬اي‌كاش ايشان مباحثي كه امروز مطرح مي‌كند‪،‬‬ ‫وقتي در راس قدرت بودند به آنها عمل مي‌كرد تا اكنون‬ ‫بهتر مي‌شد درباره مواضع قضاوت كرد‪.‬‬ ‫همانطور كه گفته شد بين هاشمي درون قدرت و‬ ‫بيرون قدرت دو چهره كامال متفاوت وجود دارد چون‬ ‫وقتي ايشان رئيس مجلس يا رئيس‌جمهور بود چهره‬ ‫ديگري از خود در قياس با امروز به نمايش گذاش��ت‪.‬‬ ‫آقاي هاشمي‌رفسنجاني در طرح بعضي از موضوعات‬ ‫انتقادي به واقع خود را محاكمه و نقد مي‌كند‪ .‬ايش��ان‬ ‫در زم��ان رياس��ت‌جمهوري از كوچك‌تري��ن انتقاد‬ ‫رسانه اي برآش��فته مي‌ش��د و تندترين اقدامات را در‬ ‫قبال عناصر انتق��اد كننده انجام م��ي‌داد‪ .‬اگر وضعيت‬ ‫رسانه‌ها و روزنامه‌ها در زمان رياست‌جمهوري آقاي‬ ‫هاشمي و حال حاضر مقايسه شود تفاوت فضا كامال‬ ‫مشخص اس��ت‪ .‬در آن زمان هيچ روزنامه و رسانه‌اي‬ ‫جرات نداشت انتقاد صريحي را به دولت آقاي هاشمي‬ ‫رفسنجاني اعالم كند وگرنه با بدترين برخوردها مواجه‬ ‫مي‌شد‪ .‬آقاي هاشمي رفسنجاني به واقع يك نوع فضاي‬ ‫بسته را در زمان قدرت اجرايي خود به نمايش گذاشت‬ ‫و بدترين برخورد‌ها را با منتق��دان كرد‪ ،‬حال آنكه نوع‬ ‫انتقادات رسانه‌ها به دولت آقاي احمدي‌نژاد اصال قابل‬ ‫مقايسه با زمان رياست‌جمهوري آقاي هاشمي نيست و‬ ‫تفاوت اين دو دوره زمين تا آسمان است‪ .‬االن روزنامه‌ها‬ ‫و رس��انه‌ها به‌راحتي با تندترين انتق��ادات دولت را به‬ ‫چالش مي‌كشند‪ ،‬اما دوران رياست جمهوري هاشمي‬ ‫اينطور نبود‪.‬‬ ‫آقاي هاشمي در حوزه سياست خارجي مي‌خواهد‬ ‫وانمود كند كه در زمان رياس��ت‌جمهوري وي ارتباط‬ ‫ايران با اروپا و آمريكا كامال بهينه و پاس��توريزه بود و‬ ‫هيچ‌تنشي ميان تهران و غرب وجود نداشت؛ حال آنكه‬ ‫واقعيت چيز ديگري است‪ ،‬اگرچه شايد ايشان سياست‬ ‫تنش‌زدايي را دنبال مي‌كردند اما در پي تنش‌زدايي اتفاق‬ ‫مهمي‌در حوزه سياس��ت‌خارجي رخ نداد‪ ،‬مثال قانون‬ ‫تحريم داماتو كه در زمان رياس��ت‌جمهوري كلينتون‬ ‫عليه جمهوري اس�لامي ايران اعمال شد‪ ،‬نمونه ديگر‬ ‫قضيه ميكونوس است كه از بدترين تنش‌هاي ممكن‬ ‫بين ايران و اروپا بود‪ .‬در همين راستا اگر به ادبيات فعاالن‬ ‫ي در انتخابات‬ ‫جريان دوم خرداد بعد از پيروزي خاتم ‌‬ ‫رياست‌جمهوري ‪ 76‬مراجعه ش��ود آنها مدعي بودند‬ ‫كه «پيش از دوم خرداد موشك‌ها به سمت ايران نشان‬ ‫رفته بودند و اصالح طلبان كش��ور را از دل يك جنگ‬ ‫بزرگ بيرون آوردند‪ .‬يا مي‌گفتند‪« :‬زماني كه هاش��مي‬ ‫رفس��نجاني دولت را تحويل خاتمي‌داد واقعا ايران در‬ ‫حوزه سياس��ت خارجي وضعيت اس��فناكي داشت‪».‬‬ ‫امروز آقاي هاشمي رفسنجاني از تشديد تحريم‌ها گله‬
‫ژستي براي پاك كردن حافظه تاريخي مردم‬ ‫چرا هاشمي تغيير موضع داده است؟‬ ‫سياست‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫مي‌كند‪ .‬حال آنكه همان زمان هم بدترين تنش‌ها ميان‬ ‫ايران و غرب وجود داش��ت‪ .‬يكي از حرف‌هاي آقاي‬ ‫هاشمي رفسنجاني در نماز‌جمعه‌ها براي توجيه تورم و‬ ‫گراني اين بود كه تحريم است و دولت در شرايط تحريم‬ ‫و هزار مشكل كشور را اداره مي‌كند‪ .‬يك سفر خارجي‬ ‫به‌ويژه اروپايي موفق در زمان هاشمي رفسنجاني وجود‬ ‫ندارد‪ ،‬اصال ايشان زمان رياست‌جمهوري در چند دادگاه‬ ‫اروپايي محكوم شد‪ .‬وقتي هاشمي رفسنجاني در يكي‬ ‫از مصاحبه‌ها بحث ميكونوس را مطرح و س��عي كرد‬ ‫مهر صحت بر ماجراي آن بزند‪ ،‬اي كاش به ياد مي‌آورد‬ ‫كه خود در اين دادگاه محكوم ش��د‪ ،‬ب��ه عبارت ديگر‬ ‫اگر ايشان ماجراي ميكونوس را بپذيرد به‌طور طبيعي‬ ‫محكوميت خودش را هم پذيرفته است‪.‬‬ ‫به نوعي احس��اس و فرض آقاي رفس��نجاني اين‬ ‫است كه مردم حافظه تاريخي ندارند‪ ،‬مثال امروز ايشان از‬ ‫تنش ايران با غرب بر س��ر موضوع بهره‌گيري از فناوري‬ ‫صلح‌آميزهسته‌ايگلهمي‌كند‪،‬دقيقاخاطرماستزمانيكه‬ ‫پاكستان بمب هسته‌اي خود را آزمايش كرد آقاي هاشمي‬ ‫در نماز جمعه از بمب هس��ته‌اي اس�لامي ياد كرد كه‬ ‫همين واژه موج تبليغاتي بسيار شديدي در غرب عليه‬ ‫جمهوري اسالمي به راه‌انداخت‪ .‬آن موقع هنوز ايران‬ ‫به‌لحاظ غني‌سازي در اين وضعيت نبود‪ ،‬اگر امروز غرب‬ ‫هراس��ي دارد ناظر به ظرفيت‌ها و پتانسيل‌هاي واقعي‬ ‫اس��ت كه در ايران وجود دارد‪ .‬آن روز آقاي هاشمي با‬ ‫آن نوع موضعگيري‪ -‬بمب هس��ته‌اي اسالمي‪ -‬موج‬ ‫ي از واكنش‌ها را در غرب عليه ايران رقم زد‪ ،‬اما‬ ‫عظيم ‌‬ ‫امروز طوري مطرح مي‌كند كه انگار جمهوري اسالمي‬ ‫دارد ايجاد تنش مي‌كند‪ .‬هيچ يك از مسئوالن سياست‬ ‫خارجي ايران در چند س��ال اخير نه تنه��ا درباره بمب‬ ‫هس��ته‌اي صحبت نكردند بلكه به كرات تاكيد كردند‬ ‫كه ايران به‌دنبال استفاده صلح‌آميز از انرژي صلح‌آميز‬ ‫هس��ته‌اي اس��ت‪ .‬مقام معظم رهبري فتواي صريح در‬ ‫ممنوعيت كاربرد سالح هس��ته‌اي دادند‪ ،‬اما ايشان به‬ ‫راحتي از بمب هسته اسالمي ياد كرد و ايجاد تنش كرد‪.‬‬ ‫در جاي ديگري ايش��ان گفتن��د در به كارگيري‬ ‫واژه بيداري اسالمي براي تحوالت منطقه نبايد اصرار‬ ‫كرد‪ ،‬اين حرف به نظرم يك حرف بس��يار س��طحي‬ ‫است‪ .‬آقاي‌هاشمي رفس��نجاني تصورشان از بعضي‬ ‫نامگذاري‌ها ب��راي تحوالت و پديده‌هاي سياس��ي‬ ‫سطحي و ساده‌انگارانه است‪ ،‬چون بين يك نام تا نام‬ ‫ديگر زمين تا آسمان فاصله وجود دارد؛ نام‌هايي كه در‬ ‫ادبيات سياسي استفاده مي‌شوند يك عقبه دارند‪ ،‬به اين‬ ‫راحتي نمي‌توان اسمي‌را براي واقعه ديگر به كار برد‪.‬‬ ‫مثال اينكه گفته شود بين سوسياليسم و كاپيتاليسم فرقي‬ ‫وجود ندارد چون هر‌دو برآمده از تفكر غربي هستند‬ ‫يك س��اده انگاري در تحليل اسامي‌اس��ت‪ .‬بر همين‬ ‫اساس معتقدم لفظ بهار عربي با بيداري اسالمي تفاوت‬ ‫بسياري دارد‪ ،‬برخي مقامات دولتي نيز خواستند لفظ‬ ‫بيداري انساني را در مقابل بيداري اسالمي مطرح كنند‪،‬‬ ‫اما چون اش��تباه آنها در تحليل عميق بود راه به جايي‬ ‫نبرد‪ .‬بهار در لغتنامه سياسي اين بار معناي خاص خود‬ ‫را دارد‪ ،‬زمان جنگ س��رد حكومت‌هاي بوداپست و‬ ‫پراگ (پايتخت‌هاي چك‌اس��لواكي و مجارس��تان)‬ ‫تحت س��يطره بلوك شرق و شوروي س��ابق بودند و‬ ‫با حمايت غربي‌ها تحوالت ايدئولوژيك در آنها رخ‬ ‫داد‪ -‬كه البته آن تحوالت زودگذر بودند و بعدا توسط‬ ‫رژيم‌هاي كمونيستي سركوب شدند‪ -‬و نام آن وقايع‬ ‫بهار پراگ و بهار بوداپست شد‪ ،‬چون بنياني مردمي‌و‬ ‫غربگرا عليه بلوك شرق داشتند‪ .‬با اين تفاسير بعد از‬ ‫ش��كل‌گيري نهضت‌هاي رهايي‌بخش در خاورميانه‬ ‫رسانه‌هاي غربي كوشيدند مفهوم بهار را براي تحوالت‬ ‫منطقه شبيه س��ازي كنند تا بهار عربي را به‌عنوان يك‬ ‫حركت ضد استبدادي و غربگرايانه مبتني بر ليبراليسم‬ ‫و دموكراسي خواهي نشان دهند‪ .‬اين نامگذاري خيلي‬ ‫با‌دقت انجام شد؛ بنابراين بالفاصله مقام‌معظم رهبري‬ ‫و شخصيت‌هاي خوشفكر و فهيم جمهوري اسالمي‬ ‫بحث بيداري اسالمي را مطرح كردند يعني تحوالت‬ ‫خاورميانه از جنس انقالب اسالمي ايران است‪ .‬چرا‬ ‫از انقالب اسالمي به‌عنوان بهار تهران ياد نشد؟ چون‬ ‫اين واقعه از جنس وقايع بلوك ش��رق و حركت‌هاي‬ ‫غربگرايانه عليه آن نبود‪ ،‬بنابراين جمهوري اس�لامي‬ ‫براي حركت‌ه��اي خاورميان��ه هم مفه��وم بيداري‬ ‫اس�لامي را برگزيد تا قالبي گس��ترده به آن بدهد‪ .‬در‬ ‫اين قالب مردم در عين اس��تقالل طلبي و مخالفت با‬ ‫استبداد‪ ،‬ضديت با استكبار را نيز دنبال مي‌كنند‪ ،‬حال‬ ‫آنكه غرب عنوان بهار بر‌تحوالت منطقه گذاش��ت تا‬ ‫وجه ضد‌استكباري و ضد‌غربي قيام‌ها را كمرنگ كند‬ ‫يا معكوس جلوه دهد‪ .‬بنابراين آقاي هاش��مي وقتي‬ ‫مي‌گويد بين اين دو واژه فرقي نيس��ت و نبايد در به‬ ‫كارگيري آنها اصرار كرد س��اده‌انگاري اس��ت‪ ،‬چون‬ ‫اين مس��اله نوعي انفعال را در مقابل غرب به نمايش‬ ‫مي‌گذارد‪.‬‬ ‫نگاه ايشان درباره شبكه‌هاي اجتماعي نيز جاي نقد‬ ‫دارد‪ ،‬بعيد مي‌دانم تا به حال ايشان يك صفحه فيس بوك‬ ‫را هم باز كرده يا ورودي به اين مفاهيم داشته باشد‪ .‬اي‌كاش‬ ‫آقاي هاشمي اين اجازه را به خبرنگاران و اصحاب رسانه‬ ‫مي‌داد كه به صورت آزادانه بيايند كنار ايش��ان بنشيند و‬ ‫چهار س��وال تخصصي درباره فيس بوك بپرسند‪ .‬آقاي‬ ‫هاشميبيشازآنكهحرفيانكتهجديدربارهشبكه‌هاي‬ ‫اجتماعي بيان كند مي‌خواهد سابقه اي را كه اهالي رسانه‬ ‫از ايشان در ذهن دارند‪ ،‬به نوعي از حافظه‌ها محو كند‪.‬‬ ‫ايش��ان در زماني كه قدرت اجرايي را در دست داشت‬ ‫سخن‌هاي انتقادي ساده را تحمل نمي‌كرد‪ .‬جمله‌اي از‬ ‫عزت‌اهلل سحابي نقل است كه وي همراه با چند نفر ديگر‬ ‫در انتقاد به وضع اقتصادي كشور خطاب به آقاي هاشمي‬ ‫نامه‌اي نوش��ت‪ ،‬بعدا سحابي بازداش��ت شد و بعضي‬ ‫نمايندگان مجلس از آقاي هاش��مي در اين باره سوال‬ ‫كردند كه چرا با س��حابي برخورد كردي؟ ايشان گفته‬ ‫بود «روي او زياد ش��ده بود مي‌خواستم روي سحابي‬ ‫را كم كنم‪ ».‬خب كسي كه در برابر يك انتقاد اقتصادي‬ ‫تخصصي به‌دنبال رو‌كم‌كني است‪ ،‬درباره موضوعات‬ ‫ديگر چه كار مي‌كند‪ .‬آقاي هاشمي چند وقت پيش براي‬ ‫سخنراني به قم رفت دو طلبه بلند شدند تا از ايشان سوال‬ ‫كنند‪ ،‬اين طلبه‌هاي بخت برگش��ته بازداشت شدند و‬ ‫احكام قضايي براي آنها صادر شد‪ .‬با اين اوصاف چطور‬ ‫آقاي هاشمي رفسنجاني درباره فيس بوك‪ ،‬شبكه‌هاي‬ ‫اجتماعي و مقابله با ديكتات��وري صحبت مي‌كند؟ به‬ ‫فرزندان ايشان اتهامات متعددي مطرح مي‌شود‪ ،‬آيا به‬ ‫آقاي هاشمي رفسنجاني اجازه بررسي آنها داده مي‌شود؟‬ ‫به نظر مي‌رسد دفاع از فيس بوك بازي با الفاظ و گرفتن‬ ‫ژست‌هاي روشنفكرانه براي پاك كردن حافظه تاريخي‬ ‫مردم و تطهير عملكرد رئيس‌جمهور دولت سازندگي‬ ‫به ويژه در برخورد با رسانه‌هاي منتقد است‪.‬‬ ‫غربي‌ها در ابتداي ش��كل‌گيري بيداري‌اسالمي‬ ‫و تحوالت خاورميانه مي‌خواس��تند قيام‌هاي رهايي‬ ‫بخش را در امتداد گس��ترش ش��بكه‌هاي اجتماعي و‬ ‫انفجار اطالعات جلوه دهند‪ ،‬البته اين شبكه‌ها مقداري‬ ‫اثر داش��ت چون به‌طور طبيعي هميش��ه تكنولوژي‬ ‫وقت در خدمت تحوالت قرار مي‌گيرد‪ .‬وقتي انقالب‬ ‫اسالمي در ايران پيروز ش��د شبكه اجتماعي همچون‬ ‫فيس بوك نبود‪ ،‬اما اعالميه و نوار‌كاست تكثير مي‌شد‬ ‫تا مردم گوشه و كنار در جريان صحبت‌هاي حضرت‬ ‫امام قرار بگيرند‪ .‬در هر مقطع تاريخي يك ابزار براي‬ ‫پيشبرد تحوالت و تبيين مواضع انقالبيون وجود دارد‬ ‫امروز هم قطع به يقين در مصر‪ ،‬يمن‪ ،‬بحرين و‪ ...‬اگر‬ ‫ش��بكه اجتماعي وجود نداش��ت به يك نحوي مردم‬ ‫ارتباط خود را با‌هم نزديك مي‌كردن��د تا قيام رهايي‬ ‫بخش‌ش��ان را به جلو ببرند و پيروز ش��وند‪ .‬بيداري‬ ‫اسالمي ريشه در انفجار هويت مردم خاورميانه دارد‪.‬‬ ‫ملت‌ها براساس الگوي مقاومت در ايران و حزب‌اهلل‬ ‫و حماس عليه‌حكومت ديكتاتوري و نظام سلطه قيام‬ ‫كردند‪ .‬اين جفاست كه ش��كل گيري اين قيام‌ها را به‬ ‫فيس بوك و شبكه اجتماعي ربط بدهيم‪g .‬‬ ‫‪39‬‬
‫بين‌الملل‌‬ ‫بين‌الملل‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫‪40‬‬ ‫پس‌لرزه‌هاي حكم ديكتاتور‬
‫انقالب دوم‬ ‫‪1‬‬ ‫مردم مصر دوباره به ميدان التحرير بازگشتند‬ ‫‪2‬‬ ‫گفت‌وگو با حسن هاني‌زاده كارشناس مسائل خاورميانه‬ ‫نهاني‌زاده‪،‬كارشناسمسائلخاورميانهدرگفت‌وگوييبهبررسيحكمصادرشدهبرايحسنيمباركوداليلو‬ ‫حس ‌‬ ‫پيامدهاياينحكمپرداخت‪.‬ويصدوراينحكمراناشيازفشارمردموجوانانانقالبيبردادگاهوشوراينظاميمي‌داند‪،‬‬ ‫زيرا با به درازا كشيدن دادگاه‌هاي مبارك مردم نسبت به صدور حكم عليه جنايات مبارك و همدستانش دچا ‌ر ترديد شده‬ ‫بودند‪،‬امادرهرحال احكامصادرهدربرههكنوني نيز اصالموردتائيدمردم نيست وآنهاخواهانمجازات‌هايشديدتري‬ ‫هستند‪ .‬دليل اعتراض كنوني مردم نيز همين امر است؛ اما بايد توجه داشت كه اگر اين اعتراضات يا اعتراضات مربوط به‬ ‫انتخابات اگر تداوم داشته باشد ممكن است ارتش به بهانه كنترل امنيت مصر و همچنين براي جلوگيري از درگيري‌هاي‬ ‫طايفه‌ايومذهبي واردعملشود‪.‬درحالحاضرمصرروي بشكه‌اي ازباروتياكوهي ازآتشفشانقراردارد وهر لحظه‬ ‫ممكناستانفجاريصورتبگيردووضعيتمصرراآشفتهكند‪.‬اكنونوضعيتاينكشوركامالملتهباستوارتش‬ ‫نيز در انتظارآن است كه در صورت متشنج شدن اوضاع وارد عمليات شود و كودتا كند‪.‬‬ ‫ارزيابي ش��ما از حكمي‌كه براي ديكتاتور مصر‬ ‫صادرشدهيعنيحبسابدچيست؟‬ ‫‪ l‬حكمي‌كهبرايحسنيمبارك‪،‬ديكتاتورمخلوع‬ ‫مصر صادر ش��ده يعني محكوميت به حبس ابد به دنبال‬ ‫فش��ارهايي بود كه مردم عليه دس��تگاه قضايي و شوراي‬ ‫نظامي وارد مي‌آوردند‪ ،‬اما اين حكم اصال مورد رضايت‬ ‫مردمنيست؛زيراديديممردمبهويژهجوانانانقالبينسبت‬ ‫به حكم صادره عليه مبارك دس��ت به اعت��راض زدند و‬ ‫درگيري‌هايي نيز در ش��هرهاي مختل��ف مصر صورت‬ ‫گرفت‪.‬‬ ‫فش��ارهاي مردم پيش از صدور اين حكم به چه‬ ‫علتبود؟‬ ‫بين‌الملل‬ ‫مصر روي بشكه باروت‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫حكومت ابدي به حبس ابد تبديل ش��د؛ حس��ني‬ ‫مبارك كه تا يك‌سال پيش س��وداي رياست‌جمهوري‬ ‫مادام‌العمر را در سر مي‌پروراند‪ ،‬اكنون مريض و افسرده در‬ ‫گوشه بيمارستان زندان بايد براي مرگ لحظه‌شماري كند‪.‬‬ ‫هفته گذشته دادگاه عالي مصر پس از برگزاري جلسات‬ ‫متعدد و سعي در عدم محاكمه مبارك باالخره تحت تاثير‬ ‫فشارهايمردمي‌حكممبارك‪،‬پسرانشوبرخيازاعضاي‬ ‫حكومتش را صادر كرد‪ .‬پيش از اين حسني مبارك و چند‬ ‫نفرديگرازيارانونزديكانشبهكشتنمعترضاندرهنگام‬ ‫ناآرامي‌هاي اين كشور متهم شد‌ه بودند‪.‬‬ ‫ي مبارك پس از انتقال به‌زندان طره‪ ،‬بسيار‬ ‫حال جسم ‌‬ ‫بد شده و مطابق برخي گزارش‌ها در هنگام اين انتقال آقاي‬ ‫مبارك گريه كرده و در برابر خروج از هليكوپتر‪ ،‬مقاومت‬ ‫كرده است‪ .‬دادستان دادگاه خواهان صدور حكم اعدام‬ ‫براي مبارك شده بود‪.‬مبارك اولين رهبر سابق يك كشور‬ ‫عربي است كه از آغاز اعتراضات كشورهاي خاورميانه‬ ‫در دادگاه مورد محاكمه قرار‌گرفته است‪.‬تلويزيون دولتي‬ ‫مصر گفته است كه حس��ني مبارك به بيمارستان زندان‬ ‫طره در نزديكي قاهره منتقل شده است‪ .‬وكالي مبارك‬ ‫مي‌گويند او وضعيت جسماني مناس��بي ندارد‪ .‬در اين‬ ‫زندان مقامات سابق حكومت مبارك دوران حبس خود‬ ‫را به اتهام فساد مي‌گذرانند‪ .‬حبيب العادلي‪ ،‬وزير‌كشور‬ ‫پيشين مصر نيز به اتهام مش��ابهي به حبس ابد محكوم‬ ‫ش��د‪ .‬پس از آنكه جمعيت متوجه شد مش��اوران وزير‬ ‫كشور پيشين مصر تبرئه ش��ده‌اند‪ ،‬واكنش خشم‌آلودي‬ ‫نش��ان‌دادند‪ .‬قضات دادگاه در عين حال جمال و عالء‬ ‫دو پسر حسني مبارك را از اتهام فساد تبرئه كردند‪ .‬اين دو‬ ‫همچنان در بازداشت به سر خواهند برد‪ .‬دادستاني مصر‬ ‫گفته اس��ت كه اين دو به همراه هفت نفر ديگر به‌دليل‬ ‫مداخله و دخل و تصرف در ب��ازار بورس اوراق بهادار‪،‬‬ ‫محاكمه خواهند شد‪ .‬جمال مبارك در دوران حكومت‬ ‫پدرش‪ ،‬منصب بااليي در حزب حاكم داشت‪ .‬در دوران‬ ‫حكومت مب��ارك‪ ،‬در مصر اين احتمال داده مي‌ش��د كه‬ ‫جمال مبارك جانشين پدرش ش��ود‪ .‬دادستان كل مصر‪،‬‬ ‫مبارك را به همدس��تي با حبيب العادلي‪ ،‬وزير كش��ور‬ ‫رژيم وي و افسران پليس براي قتل عمدي معترضان در‬ ‫جريان انقالب ‪ 25‬ژانويه كه تعداد آنها حدود ‪ 850‬نفر و‬ ‫زخمي‌كردن بيش از ش��ش ه��زار نف��ر و نيز تحريك‬ ‫برخي افس��ران به اس��تفاده از گلوله‌هاي جنگي واقعي‬ ‫عليه تظاهرات كنندگان و همچنين زي��ر گرفتن آنها با‬ ‫خودروهاي نظامي براي بقا در ق��درت متهم كرده بود‪.‬‬ ‫همچنين وي به فساد نيز متهم بود‪ ،‬اما تنها به دليل صدور‬ ‫دستور كشتار تظاهركنندگانبه‌حبس ابد محكوم شد‪.‬‬ ‫حسينسالم‪،‬تاجرمصريكههم‌اكنوندراسپانياست‬ ‫و درخصوص قرارداد «فروش گاز به اس��رائيل با قيمت‬ ‫پايين» متهم بود نيز تبرئه ش��د‪.‬با اعالم احكام از س��وي‬ ‫قاضي دادگاه‪ ،‬خانواده‌هاي قربانيان انقالب مصر نسبت به‬ ‫احكام صادره و راي دادگاه اعتراض كردند و شعار «مردم‬ ‫خواهان براندازي نظام هس��تند» و «مردم خواهان اعدام‬ ‫مبارك هس��تند» را س��ر دادند و درگيري‌هايي در داخل‬ ‫ي شد‪ .‬در‬ ‫دادگاه روي داد كه دست‌كم يك تن در آن زخم ‌‬ ‫بيرون ساختمان دادگاه نيز جوانان انقالبي و خانواده‌هاي‬ ‫قربانيان در اعتراض به احكام صادره تظاهرات كردند و‬ ‫درگيري‌هاي با طرفداران مبارك به‌وجود آمد‪ .‬مردم مصر‬ ‫نيز با تجمع در ميدان التحرير قاهره كه خاستگاه انقالب‬ ‫مصر محسوب مي‌ش��ود‪ ،‬نس��بت به احكام صادر شده‬ ‫اعتراض كردند‪ .‬حسني مبارك‪ 11 ،‬فوريه ‪ ۲۰۱۱‬پس از‬ ‫تقريبا ‪ 30‬سال حكومت‪ ،‬از سمت خود كناره‌گيري كرد‪.‬‬ ‫او به‌دنبال تظاهرات وسيع مردم كه براي روزها ادامه يافت‪،‬‬ ‫استعفايخودرااعالمكرد‪.‬امااكنونمصردوبارهشلوغشده‬ ‫است‪.‬هزاراننفرازمصري‌هادرميدانالتحريردراعتراض‬ ‫به حكم‌هاي صادر شده عليه حسني‌مبارك رئيس‌جمهور‬ ‫مخلوع‪ ،‬دو پس��رش و وزير كش��ور او و ش��ش نفر از‬ ‫معاونانش‪،‬حضوريافته‌اند‪.‬به‌عقيدهبسيارياينتظاهرات‬ ‫برخالفتظاهراتميليونيبعدازانقالب‪ 25‬ژانويهاست‪.‬‬ ‫در تظاهرات ميليوني كه قبال برپا مي‌ش��د ابتدا با‌حضور‬ ‫شمار زيادي از مصري‌ها آغاز مي‌شد و هنگام شب شمار‬ ‫تظاهركنندگان كاهشمي‌يافت‪ .‬اماآنچهكهاكنوندرميدان‬ ‫التحرير قاهره رخ مي‌ده��د برخالف تظاهرات ميليوني‬ ‫است تا جايي كه ش��مار تظاهركنندگان در شب افزايش‬ ‫مي‌يابد‪ .‬واضح و روشن است كه شمار تظاهركنندگان در‬ ‫اين ميدان رو‌به‌افزايش است و برخي از تظاهركنندگان‬ ‫چادرهايي برپا مي‌كنند‪ .‬ش��ايد اين اقدام نش��ان‌مي‌دهد‬ ‫كه آنها قصد دارند تحصن كنند؛ برخي به صراحت اين‬ ‫موضوع را اعالم كرده‌اند‪ .‬تجمع كنندگان در ميدان التحرير‬ ‫با‌سردادنشعارهاييخواستارسرنگونيحكومتشوراي‬ ‫نظاميهستند‪.‬بااينحالشرايطمصروآيندهاينكشوربه‬ ‫انتخاباترياست‌جمهوريپيش‌روبستگيدارد‪.‬اگراحمد‬ ‫شفيق‪ ،‬بازمانده حكومت مبارك دوباره به قدرت برسد كه‬ ‫اصال نمي‌توان اميد داشت كه تغييري در روند كشور ايجاد‬ ‫شود‪ ،‬اما اگر محمد المرسي‪ ،‬كانديداي اخوان‌المسلمين‬ ‫پيروز شود تغييرات زيادي در راه است‪ .‬همچنان كه وي‬ ‫حكم صادره براي مبارك را ناعادالنه خوانده و اعالم كرده‬ ‫درصورتپيروزيدرانتخاباتدادگاهتجديد‌نظرتشكيل‬ ‫خواهد داد‪ .‬در حقيقت گروه اخوان‌المس��لمين مصر كه‬ ‫نامزد آن به دور دوم انتخابات رياست‌جمهوري اين كشور‬ ‫راه‌يافته است‪ ،‬حكم صادره براي حسني مبارك ديكتاتور‬ ‫مخلوع مص��ر را «مضحك» و «ع��وام فريبانه» توصيف‬ ‫كرد‪ .‬اين گروه اسالمگرا از تمام هواداران خود در سراسر‬ ‫مصر خواسته است تا در ميدان‌هاي مركزي شهرهاي اين‬ ‫كشور تجمع كرده و به حكم صادره عليه حسني مبارك‪،‬‬ ‫جمال و عالء مبارك اعتراض كنند‪ .‬محمد المرسي نامزد‬ ‫اخوا ‌نالمسلميندردوردومانتخاباتنيزخواستاربرگزاري‬ ‫مجدددادگاهحسنيمباركشد‪.‬ايندرحالياستكهاحمد‬ ‫شفيق نامزد الئيك و يكي از دو نامزد راه‌يافته به دور دوم‬ ‫انتخابات رياست‌جمهوري مصر و آخرين نخست‌وزير‬ ‫حسنيمباركازمردممصرخواستتااينحكمرابپذيرند‪.‬‬ ‫با اين اوصاف هنوز براي پيش‌بيني آينده مصر زود‬ ‫اس��ت و مي‌توان گفت كه همه چيز به نتيجه انتخابات‬ ‫بستگي دارد‪g.‬‬ ‫‪ l‬به دليل طوالني ش��دن دادگاه حسني مبارك و‬ ‫برگزاري ‪ 49‬جلسه تا صدور حكم‪ ،‬مردم تصور كردند كه‬ ‫شايدشوراينظاميحكمسبكيبرايديكتاتورمصرصادر‬ ‫كند؛بهعنواننمونهفقطچندسالحبس‪.‬حتيبرخيگمان‬ ‫مي‌كردند كه شوراي نظامي با طوالني كردن روند محاكمه‬ ‫مباركدرپيآناستكهمردمراازصرافتاينامربيندازدو‬ ‫بحثمحاكمهملغيشود‪.‬بنابراينپسازفشارهايمردمي‬ ‫‌اين حكم از سوي دادگاه صادر شد‪.‬‬ ‫اكنوننارضايتيمردمبهچهدليلاست؟‬ ‫‪ l‬در حقيقت حكمي‌كه براي مبارك صادر شد با‬ ‫برآورد سن او و بيماري‌هايي كه دارد قابل انتظار بود‪ ،‬اما‬ ‫مردم انتظار داشتند حبيب‌العادلي‪ ،‬وزير كشور مصر كه در‬ ‫ارتكاب جنايت واقعه الجمل دخيل بود به اعدام محكوم‬ ‫شود‪ .‬در اين جنايت به دستور حبيب العادلي‪ ،‬يك سري‬ ‫قمه‌كش سوار بر موتور به مردم واقع در ميدان‌التحرير‬ ‫حمله و آنها را كش��تند‪ .‬به دنبال اين مساله مردم انتظار‬ ‫داشتند حكم اعدام العادلي صادر و فرزندان مبارك نيز به‬ ‫حبس‌هاي طوالني محكوم شوند‪ .‬اما دادگاه وزير كشور‬ ‫سابق را محكوم به حبس ابد و فرزندان مبارك را نيز تبرئه‬ ‫كرد‪ .‬اين مس��اله نش��ان مي‌دهد كه در اين رابطه برخي‬ ‫كشورهاي عربي مانند قطر و عربستان در تخفيف اين‬ ‫‪41‬‬
‫بين‌الملل‬ ‫احكام نقش داشتند‪.‬‬ ‫درحقيقتحكمبرائتپسرانمباركوششتنديگر‬ ‫ازاعضايحكومتسابقنشانمي‌دهدكهدادگاهخواست‬ ‫مردم و انقالبيون را در نظر نگرفته است‪ .‬اين دادگاه تالش‬ ‫داشت به نوعي با اين احكام افكار عمومي را ساكت كند‬ ‫و در عين حال تحت تاثي��ر قدرت‌هاي خارجي و اعمال‬ ‫نفوذهايكشورهايخارجيقرارداشت‪.‬‬ ‫آيا امكان تجديد‌نظر در اين احكام صادره وجود‬ ‫دارد؟‬ ‫‪ l‬در ح��ال حاض��ر بس��ياري از مس��ائل به اين‬ ‫بس��تگي دارد ك��ه در انتخابات آين��ده از مي��ان دو نامزد‬ ‫انتخابات رياست‌جمهوري يعني محمد المرسي‪ ،‬نامزد‬ ‫اخوا ‌نالمسلمينواحمدشفيق‪،‬نامزدهايطيف‌هايارتش‬ ‫و الئيك‌ها چه كسي پيروز شود‪ .‬اگر المرسي پيروز شود‬ ‫همانطور كه خودش نيز گفته امكان تجديدنظر در احكام‬ ‫وجود دارد‪.‬‬ ‫وضعيتكنونيحسنيمبارك‪،‬پسازصدورحكم‬ ‫به چه صورت است؟‬ ‫‪ l‬اكنون حسني مبارك در بيمارستاني در زندان‬ ‫الطره در قاهره به‌سر مي‌برد و حكم صادر شده براي وي‬ ‫تاكنونتاثيرچندانيدرشرايطوينداشتهاست‪.‬‬ ‫ش��ما فكر مي كنيداعتراضات كنوني مردم مصر‬ ‫زود‌گذر خواهد بود؟‬ ‫‪ l‬اينوضعيتتازمانانتخاباتتداومخواهديافت‬ ‫و پيروزي احتمالي محمد المرسي ممكن است موجبات‬ ‫بازگشت مردم به خانه‌هايشان و فروخوابيدن خشم آنها را‬ ‫فراهم آورد‪ .‬اما اگر احمد ش��فيق به پيروزي برسد نه تنها‬ ‫اعتراضاتكنونيآرامنخواهدشد‪،‬بلكهدرگيري‌هايشديد‬ ‫ديگري كشور را فرا خواهد گرفت‪ .‬در اين صورت ارتش‬ ‫نقش مهمي‌در كنترل اوضاع مصر برعهده خواهد داشت‬ ‫و حتي ممكن است در صورت ادامه شورش‌ها دست به‬ ‫كودتابزند‪.‬‬ ‫با اين اوصاف ممكن اس��ت ارت��ش براي حفظ‬ ‫قدرتش به برخي از ناآرامي‌ها دامن بزند؟‬ ‫‪ l‬بله‪ ،‬چراكه اگر شورش‌ها ادامه پيدا بكند ارتش‬ ‫به بهانه كنترل امنيت مصر و همچنين براي جلوگيري از‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫صدور حكم حبس ابد‬ ‫براي حسني مبارك‬ ‫فضاي سياسي مصر را‬ ‫دوباره به عصر انقالب‬ ‫بازگرداند‬ ‫‪42‬‬ ‫درگيري‌هايطايفه‌ايومذهبيواردعملخواهدشد‪.‬‬ ‫اگر المرسي كه نامزد اخوان‌المسلمين است پيروز‬ ‫شود‪ ،‬ممكن است قبطي‌هاي مصر كه حدود ‪ 10‬ميليون‬ ‫نفر جمعيت دارند و از نفوذ فوق‌العاده‌اي به لحاظ سياسي‬ ‫و اقتصادي نيز برخوردارند دس��ت به برخي اقدامات‬ ‫بزنند‪ .‬زيرا آنها نمي‌خواهند تم��ام اهرم‌هاي قدرت در‬ ‫دست اسالمگرايان باشد‪ .‬اما اگر شفيق كه نماينده طيف‬ ‫متوسط‪ ،‬الئيك و ارتش است احتماال به واسطه تقلب‬ ‫در انتخابات به رياست‌جمهوري برسد در اين صورت‬ ‫اس�لامگرايان‪ ،‬مذهبيون و جوانان انقالبي دس��ت به‬ ‫شورش خواهند زد و درگيري‌هايي كل مصر را فراخواهد‬ ‫گرفت‪ .‬در حال حاضر مصر روي بشكه‌اي از باروت يا‬ ‫كوهي از آتشفش��ان قرار دارد و هر لحظه ممكن است‬ ‫انفجاري صورت بگيرد و وضعيت مصر را آشفته كند‪.‬‬ ‫اكنون وضعيت اين كشور كامال ملتهب است و ارتش نيز‬ ‫در انتظار آن است در صورت متشنج شدن اوضاع وارد‬ ‫عمليات شود و كودتا كند‪.‬‬ ‫آياجريان‌هايداخلينيزبه‌دنبالنفوذدوبارهارتش‬ ‫درقدرتهستند؟‬ ‫‪ l‬مصر كنوني تحت تاثير يك س��ري جريان‌هاي‬ ‫داخليمانندالئيك‌هاووابستگانحسنيمباركاست‪.‬اين‬ ‫گروه‌ها تالش مي‌كنند تا به نوعي مانع از به قدرت رسيدن‬ ‫اسالمگرايان شوند‪ .‬اگر قرار باشد المرسي پيروز انتخابات‬ ‫شود‪،‬طبيعياستكهگروه‌هايالئيك‪،‬قبطي‌هايمسيحي‬ ‫و طرفداران رژيم مبارك كه تاب قدرت يافتن اسالمگرايان‬ ‫را ندارند اوضاع را آشفته و برخي درگيري‌هاي مصنوعي‬ ‫ايجاد خواهند كرد ت��ا بهانه الزم را براي دخالت دس��ت‬ ‫ارتشبدهند‪.‬‬ ‫نقش قدرت‌هاي خارجي در اوضاع فعلي مصر‬ ‫به چه صورت است؟‬ ‫‪ l‬برخي كشورهاي منطقه‌اي و فرامنطقه‌اي مانند‬ ‫عربستانوقطربه‌دنبالاينهستندكهاحمدشفيقبهقدرت‬ ‫برسد‪ .‬همچنانكه عربستان سعودي يك ميليارد دالر در‬ ‫اختيارشفيققراردادووينيزدوراولانتخابات‪ 400‬ميليون‬ ‫دالر براي انتخابات هزينه كرد؛ در دور دوم نيز قرار است‬ ‫‪ 600‬ميليوندالرديگربرايتبليغاتانتخاباتيهزينهكند‪.‬با‬ ‫اين اوصاف احمد شفيقبرايهرراي‪ 200‬دالرهزينهكرده‬ ‫است‪ .‬اين امر بيانگر آن است كه آرا در مصر از ميان طبقات‬ ‫پايين جامعه خريداري مي‌شود‪ .‬از ديگر سو قدرت‌هاي‬ ‫فرامنطقه‌ايمانندآمريكاوكشورهاياروپايينيزخواهانبه‬ ‫قدرترسيدنشفيقهستند‪،‬زيراامنيترژيم‌صهيونيستي‬ ‫و آبراه سوئز كه شديدا مورد توجه غرب است در صورت‬ ‫پيروزيالمرسيخيليتضمينشدهنيست‪.‬زيراباپيروزي‬ ‫اسالمگرايانممكناستقراردادكمپ‌ديويدلغووامنيت‬ ‫رژيم‌صهيونيس��تي به مخاطره بيفتد‪ .‬همچنين احتمال‬ ‫دارد اسالمگرايان مصري از مساله كانال سوئز براي فشار‬ ‫براقتصادآمريكابهرهببرند‪.‬درحقيقتآنهامي‌توانندباعدم‬ ‫اجازه صدور نفت از اين منطقه غ��رب و آمريكا را دچار‬ ‫مشكلكنند‪.‬‬ ‫خسارتهاييكهحكومتمباركدرطول‪ 30‬سال‬ ‫سياستورزيبرمصرتحميلكرد‪،‬چهبود؟‬ ‫‪ l‬حس��ني مبارك طي اين ‪ 30‬س��ال يك نظام‬ ‫وابس��ته و ديكتاتوري ايجاد كرد؛ درحقيقت وي نوعي‬ ‫حكومت جمهوري سلطنتي ايجاد كرده بود‪ .‬به اين معنا‬ ‫كه وي‪ 30‬سال با پنجه آهنين بر مردم مصر حكومت كرد‪،‬‬ ‫عده‌اي از نخبگان سياسي و اقتصادي را گرد خود جمع‬ ‫كرد و امكانات و ثروت عمومي مصر را ميان اين نخبگان‬ ‫فاسد و وابسته به غرب تقس��يم كرد‪ .‬حسني مبارك يك‬ ‫دروازه‌بان و نگهبان امين براي رژيم‌صهيونيس��تي بود و‬ ‫طيسال‌هايحكمراني‌اشاجازهندادمسلمانانفلسطيني‬ ‫عليه رژيم‌صهيونيستي مبارزه بكنند‪ .‬وي در جريان حمله‬ ‫رژيم‌صهيونيستي به غزه تمام دروازه‌ها را به سوي مردم‬ ‫فلسطينبستوحتياجازهندادمجروحانحملهاسرائيل‬ ‫به مصر منتقل شوند‪ .‬بنابراين حس��ني مبارك يك نوكر‬ ‫تمام‌عياردرخدمتآمريكا‪،‬غربورژيم‌صهيونيستيبود‬ ‫وهيچخدمتيهمبهكشورخودنكرد‪.‬درحقيقتباشروع‬ ‫شورش‌ها و اعتراضات جوانان مصري‪ ،‬آمريكا و غرب‬ ‫احساس كردند كه مبارك ديگر توان كنترل اوضاع را ندارد‬ ‫و به همين دليل قدرت را در اختيار ارتش قرار دادند‪ .‬اكنون‬ ‫نيز آنها به دنبال آن هستند كه ارتش همچنان در ساختار‬ ‫قدرت جايگاه بااليي داشته باشد تا بتواند كنترل مرزهاي‬ ‫فلسطين اشغالي را در دست داشته باشد‪g.‬‬
‫بين‌الملل‌‬ ‫توطئه ضد سوري‬ ‫مخالفان س��وري از ه��ر دري وارد مي‌ش��وند تا‬ ‫حكومت بشار اس��د را س��رنگون كنند‪ ،‬غافل از اينكه‬ ‫رئيس‌جمهوري سوريه و دولتش بيدي نيستند كه با اين‬ ‫بادها بلرزند‪ .‬مخالفين سوري كه تا ديروز بهانه تك‌حزبي‬ ‫بودن و عدم انجام اصالحات را سر مي‌دادند‪ ،‬اكنون كه‬ ‫ديگر بهانه‌اي ندارند به بهانه‌هاي واهي تعهدش��كني‬ ‫مي‌كنند و اعالم كرده‌اند ك��ه ديگر به طرح صلح كوفي‬ ‫عنان مبني بر آتش‌بس ميان طرفين پايبند نخواهند بود‪.‬‬ ‫در حالي كه با مطرح شدن طرح صلح كوفي عنان‪ ،‬اميدها‬ ‫به تغيير وضعيت در سوريه و فروكش كردن ناآرامي‌ها‬ ‫در اين كشور بيشتر ش��ده بود‪ ،‬در پي اوج‌گيري دوباره‬ ‫درگيري‌ها‪ ،‬مخالفين بشار اسد اعالم كرده‌اند‪ ،‬ديگر به‬ ‫انجام مفاد اين طرح پايبند نخواهند بود‪ .‬گروه مخالفان‬ ‫مسلح بشار اسد به نام «ارتش آزاد سوريه» ضمن اعالم‬ ‫اين موضوع‪ ،‬خواستار برقراري منطقه «پرواز ممنوع»‬ ‫در سوريه نيز شده است‪« .‬سامي‌الكردي»‪ ،‬سخنگوي‬ ‫اين گروه اعالم كرده اين گروه ديگر به طرح صلح عنان‬ ‫وفادار نيس��ت و موجوديت اين طرح‪ ،‬تنها روي كاغذ‬ ‫مطرح بوده اس��ت‪ .‬الكردي ادعا كرده‪ ،‬دليل خروج آنها‬ ‫از اين طرح‪ ،‬پايبند نبودن دولت بش��ار اسد به آن بوده‬ ‫است؛ بنابراين‪ ،‬تقاضاي برقراري منطقه «پرواز ممنوع»‬ ‫از س��وي اين گروه با هدف نهايي س��قوط دولت اسد‬ ‫مطرح شده است‪ .‬اين ادعا در حالي مطرح مي‌شود كه‬ ‫خود بشار اسد در روزهاي گذشته‪ ،‬ضمن محكوم كردن‬ ‫جنايت‌ها در شهر «حوله» و اشاره به خشونت‌هاي انجام‬ ‫گرفته از سوي برخي گروه‌هاي مخالف‪ ،‬نسبت به وقوع‬ ‫يك جنگ داخلي تمام‌عيار در سوريه هشدار داده بود‪.‬‬ ‫اگر سوريه به س��مت جنگ داخلي پيش رود در وهله‬ ‫نخست كشورهاي منطقه همچون‌تركيه و لبنان كه به‬ ‫معارضان اسد كمك‌هاي بسياري كردند‪ ،‬ضرر خواهند‬ ‫ديد‪ .‬اين امر به وي��ژه با توجه به وج��ود حمايت‌هاي‬ ‫خارجي موجود از مخالفان بشار اسد‪ ،‬نمود بارزتري پيدا‬ ‫مي‌كند‪ ،‬زيرا دولت‌هاي عرب سني مذهب منطقه‪ ،‬به‌ويژه‬ ‫عربستان و قطر از مدت‌ها پيش ضمن استقبال از هر‌گونه‬ ‫تحولي كه منجر به س��قوط دولت اسد شود‪ ،‬توسل به‬ ‫هر گزينه‌اي‪ ،‬از جمله مسلح كردن گروه‌هاي مخالف‬ ‫را در دس��تور كار خود گذاش��تند‪ .‬به اين‌ترتيب‪ ،‬آنچه‬ ‫هم‌اكنون بيش از هر چيز سوريه را تهديد مي‌كند‪ ،‬بروز‬ ‫جنگ داخلي در قالب يك درگي��ري قومي‌و مذهبي‬ ‫است كه به واس��طه دخالت كش��ورهاي خارجي‪ ،‬به‬ ‫پيامدهاي ناگواري براي سوريه و كل منطقه منتهي شود‪.‬‬ ‫اما در خصوص سوريه اين روزها بحث دخالت‬ ‫بشردوستانه را نيز مي‌شنويم‪ ،‬يعني برخي كشورهاي‬ ‫عربي در‌صدد آن هس��تند به بهانه دفاع از مردم سوريه‬ ‫همچون ليبي به اين كش��ور نيز حمله نظامي داش��ته‬ ‫باشند‪ .‬در اين رابطه هنري كيس��نجر‪ ،‬ديپلمات سابق‬ ‫و نظريه‌پرداز معروف آمريكايي ب��ا ناممكن خواندن‬ ‫حمله نظامي به سوريه اينگونه تحليل مي‌كند؛ در قلب‬ ‫جهان اسالم‪ ،‬سوريه‌اي تحت حاكميت بشار اسد قرار‬ ‫دارد كه در تمام اين سال‌ها آن را متحد ايران و حماس‬ ‫بين‌الملل‬ ‫‪1‬‬ ‫سوريهدرآستانهجنگداخلي‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫مخالفان به قول و قرارهاي خود پايبند نماندند‬ ‫دانسته‌ايم‪ .‬دولتي كه اسرائيل را به رسميت نمي‌شناسد‬ ‫و با حزب‌اهلل لبنان هم رابطه بسيار خوبي دارد‪ .‬اياالت‬ ‫متحده در سقوط بشار اسد منافع استراتژيك بسياري‬ ‫دارد‪ .‬با اين همه همواره اين منافع توجيه مناسبي براي‬ ‫فراخوان جنگ نيستند كه اگر اينگونه بود ديگر جايي‬ ‫براي توسل به ديپلماس��ي باقي نمي‌ماند‪ .‬زماني كه از‬ ‫مداخله نظامي سخن مي‌گویيم چندين بحث بايد مورد‬ ‫توجه عميق قرار گيرد‪ .‬در شرايطي كه آمريكا خود را‬ ‫براي خروج از افغانستان و عراق مهيا مي‌كند‪ ،‬چگونه‬ ‫مي‌توان حضور نظامي سومي‌در همان منطقه را توجيه‬ ‫كرد؟ آيا اين رويكرد جديد مي‌تواند مانع از رويارويي با‬ ‫سردرگمي‌و ابهامي‌شود كه آمريكا در عراق و افغانستان‬ ‫با آن دست به گريبان شد و در نهايت تنها راه براي مقابله‬ ‫با آن يا خروج بود يا رويارويي با آمريكايي چند قسمتي‬ ‫و تكه‌تكه شده؟ چه كسي جايگزين دولتي مي‌شود كه‬ ‫به مدد اين حمله نظامي از قدرت ساقط خواهد شد و‬ ‫ما چه اطالعاتي در‌خصوص فرداي اين كشور داريم؟‬ ‫آيا اين نتيجه مي‌تواند به بهبود شرايط امنيتي و انساني‬ ‫در سوريه منتهي ش��ود؟ يا ما مي‌رويم تا همان تجربه‬ ‫مواجهه با طالبان افغانستان را اين بار در سوريه تكرار‬ ‫كنيم؟ تفاوت‌هاي ماهوي ميان دخالت استراتژيك و‬ ‫دخالت با عنوان پرطمطراق بشردوستانه كامال مشخص‬ ‫اس��ت‪ .‬در تعاريف بين‌الملل دخالت بشردوستانه به‬ ‫اندازه‌اي سخت ساخته و پرداخته شده كه برآورده كردن‬ ‫تمام جنبه‌هاي آن آسان نيست‪ .‬اين مساله مي‌تواند در‬ ‫كشور هدف حساسيت‌ها را به‌گونه‌اي تحريك كند كه‬ ‫به اشغال و زير سوال بردن استقالل ارضي تعبير شود‪ .‬بر‬ ‫همين اساس تهيه و تدارك حمايت‌هاي داخلي براي‬ ‫انجام اين حركت چندان آسان نيست‪ .‬دخالت نظامي به‬ ‫دو پيش‌ش��رط نيازمند است؛ تعريف دولتي مشخص‬ ‫براي به دست گرفتن كار پس از فروپاشي رژيم حاكم‬ ‫‪43‬‬
‫بين‌الملل‬ ‫از ضروريات اس��ت‪ .‬خالء قدرت پ��س از اين حمله‬ ‫نظامي مي‌تواند به بروز جنگ داخلي در كشور هدف‬ ‫منتهي شود‪ .‬گروه‌هاي مس��لح براي تصاحب قدرت‬ ‫با هم دست به يقه مي‌شوند و كش��ورهاي همسايه و‬ ‫بيگانه نيز بر‌اساس منافع خود جانبداري‌هاي متفاوتي‬ ‫را پيشه راه مي‌سازند‪ .‬دوم آنكه اهداف سياسي بايد با‬ ‫توجه به زمانبندي‌هاي مش��خص تعريف شده باشد‪.‬‬ ‫بدين معنا كه بدانيم در بازه زماني مش��خص بايد طبق‬ ‫برنامه‌ريزي‌هاي انجام گرفته كدامين اهداف را محقق‬ ‫شده بخوانيم‪ .‬در‌خصوص سوريه به باور من هيچ‌كدام از‬ ‫اين دو پيش‌شرط محقق نشده است‪ .‬نمي‌توانيم از عهده‬ ‫جنگي برآييم كه ما را در موقعيت كامال نظامي‌گري قرار‬ ‫مي‌دهد‪ .‬زماني كه ني��ت ممانعت از وقوع جنايتي عليه‬ ‫بشريت را داريم‪ ،‬بايد مراقب عدم تكرار جنايتي ديگر‬ ‫باشيم؛ در غيبت استراتژي مش��خص‪ ،‬نظم جهاني كه‬ ‫بر اساس آن مرزها مشخص شده و جنگ‌هاي داخلي‬ ‫پياپي فرصت نفس كشيدن نخواهد داد‪.‬‬ ‫در تحولي ديگر و به‌دنبال اخراج سفراي سوريه‬ ‫از برخي كش��ورهاي اروپاي��ي وزارت امور خارجه‬ ‫س��وريه اعالم كرد ك��ه در اقدامي‌ متقابل س��فيران و‬ ‫هيات‌ه��اي ديپلماتي��ك آمري��كا‪ ‌،‬تركي��ه و برخ��ي‬ ‫كش��ورهاي اروپايي هرچ��ه زودتر باي��د خاك اين‬ ‫كشور را‌ترك كنند‪ .‬يك مقام مسئول در وزارت امور‬ ‫خارجه س��وريه اعالم كرد كه س��فيران و هيات‌هاي‬ ‫ديپلماتيك آمريكا‪ ‌،‬تركيه‪ ‌،‬انگليس‪ ،‬فرانسه‪ ،‬سوئيس‪‌،‬‬ ‫اسپانيا‪ ،‬ايتاليا‪ ،‬آلمان‪ ،‬بلغارستان‪ ،‬كانادا و بلژيك حق‬ ‫حضور در خاك س��وريه را ندارن��د و ديپلمات‌هاي‬ ‫اين كش��ورها بايد هرچه زودتر خاك سوريه را‌ ترك‬ ‫كنند‪ .‬در ادام��ه تحوالت نيز دبيركل س��ازمان ملل با‬ ‫غيرقابل قب��ول خواندن وقايع كنوني س��وريه تاكيد‬ ‫كرد كه طرح كوف��ي عنان همچنان راه‌‌حل اساس��ي‬ ‫براي برون‌رفت از وضعيت كنوني س��وريه اس��ت‪.‬‬ ‫بان كي‌م��ون‪ ،‬دبيركل س��ازمان ملل در حاش��يه يك‬ ‫نشس��ت اقتصادي در جده عربس��تان عنوان داشت‪:‬‬ ‫«طرح صلحي كه كوفي‌عنان نماينده مشترك سازمان‬ ‫ملل و اتحاديه عرب در خصوص وضعيت س��وريه‬ ‫ارائه داده همچنان راه‌‌حل اساسي براي برون‌رفت از‬ ‫درگيري‌هاي موجود در سوريه اس��ت و ما از دولت‬ ‫بشار اس��د‪ ،‬رئيس‌جمهوري س��وريه مي‌خواهيم كه‬ ‫خشونت‌ها را در اين كش��ور پايان دهد و مذاكرات‬ ‫سياسي خود را با مخالفان آغاز كند‪ ».‬همچنين همزمان‬ ‫با ورود «والديمير پوتين» به چي��ن به منظور ديدار با‬ ‫رهبران پكن‪ ،‬وزارت خارجه چين مجددا با دخالت‬ ‫نظامي در س��وريه و تغيير رژيم اين كشور مخالفت‬ ‫كرد‪ .‬پكن و مس��كو تاكنون مواضع مشتركي در مورد‬ ‫مسائل س��وريه اتخاذ كرده‌اند كه اين موضوع باعث‬ ‫خشم و عصبانيت مقامات غربي و اتحاديه عرب شده‬ ‫اس��ت‪ .‬ليو ويمين‪ ،‬س��خنگوي وزارت خارجه چين‬ ‫در اين زمينه گفت‪« :‬چين و روس��يه در مورد مسائل‬ ‫سوريه بس��يار نزديك و در هماهنگي كامل هستند‪».‬‬ ‫وي تاكيد ك��رد كه مواض��ع هر دو طرف مش��خص‬ ‫و واضح اس��ت؛ هر نوع خش��ونت بايد در س��وريه‬ ‫سريعا متوقف ش��ود و روند گفت‌وگوها بايد هرچه‬ ‫سريعتر آغاز ش��ود‪ .‬اين در حالي اس��ت كه فرانسوا‬ ‫اوالند‪ ،‬رئيس‌جمهور جديد فرانسه در اولين مصاحبه‬ ‫تلويزيوني خ��ود در كانال فران��س ‪ 2‬موضوع حمله‬ ‫به سوريه را منتفي ندانست‪ .‬بس��ياري از تحليلگران‬ ‫اين اقدام اوالن��د را از روي بي‌تجربگي وي مي‌دانند‬ ‫زيرا اگر به س��وريه حمله نظامي شود و اين كشور به‬ ‫س��مت بي ثباتي پيش رود اين بي‌ثباتي كل منطقه را‬ ‫در برخواهد گرفت‪g .‬‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫‪44‬‬ ‫موازنه به سود اسد است‬ ‫‪2‬‬ ‫گفت‌وگو با حسين شيخ‌االسالم‬ ‫حسين شيخ االسالم‪ ،‬كارشناس خاورميانه در گفت‌وگويي به بررسي تحوالت اخير سوريه و اعالم عدم‬ ‫پايبندي معارضان به آتش‌بس پرداخت‪ .‬وي معتقد است به‌دليل اصالحاتي كه حكومت بشار اسد انجام داد و‬ ‫موفق نيز بود‪ ،‬اكنون معارضه موقعيتش را در خطر مي‌بيند و به بهانه‌هاي واهي اعالم عدم پايبندي به آتش‌بس‬ ‫كرده است‪ .‬اگر بشار اسد بتواند خشونت را كنترل كند و اصالحات را ادامه دهد موفق خواهد شد در دراز مدت‬ ‫ثبات را به س��وريه بازگرداند‪ ،‬اما در غير‌اين صورت سوريه دچار جنگ داخلي خواهد شد‪ .‬شيخ‌االسالم انجام‬ ‫عمليات نظامي عليه‌س��وريه را بدترين گزينه ممكن مي‌داند و معتقد است كه اين امر باعث سرايت بي‌ثباتي و‬ ‫درگيري به كل منطقه خواهد شد‪.‬‬ ‫ارزيابي شما از اتفاقات اخير سوريه به‌خصوص‬ ‫اعالمعدمپايبنديمعارضينبهآتش‌بسچيست؟‬ ‫‪ l‬اتفاقات اخير در سوريه در حقيقت توطئه‌هاي‬ ‫غربي‌ها براي ايجاد جنگ داخلي در س��وريه است‪ .‬آنها‬ ‫به‌دنبال آن هس��تند كه با ايجاد جنگ داخلي اين كشور‬ ‫را زير‌منشور هفت س��ازمان ملل ببرند و با استفاده از آن‬ ‫نيروهايمسلححافظصلحراواردسوريهكنند‪.‬درحقيقت‬ ‫اين طرح از ابتدا وجود داش��ت منتها تاكنون توطئه‌هاي‬ ‫آنها به نتيجه نرسيده است‪ .‬در مرحله‌اي شاهد بوديم كه‬ ‫با حمايت‌هاي جمهوري اسالمي ايران و وتوي روسيه‬ ‫و چين اين اجازه به كشورهاي غربي داده نشد تا به بهانه‬ ‫برقراري صلح به سوريه لشكركشي كنند‪ .‬پس از آن بود‬ ‫كه طرح شش ماده‌اي كوفي عنان مطرح شد در‌خالل اين‬ ‫طرحمذاكرهميانحكومتوگروه‌هايمعارضباوجودي‬ ‫كهجزومفادطرحنبود‪،‬امابه‌طورتلويحيمشاهدهمي‌شد‪.‬‬ ‫زماني كه سوريه به اصالحات تن داد يعني قانون انتخابات‬ ‫را تغيير داد‪ ،‬قانون احزاب را عوض كرد و رفراندوم قانون‬ ‫ي اين موارد نشان داد كه حكومت‬ ‫اساسي برگزار‌كرد‪ ،‬تمام ‌‬ ‫بشار اسد حاميان بس��ياري در داخل دارد‪ .‬در اين شرايط‬ ‫طرف مقابل متوجه شد كه اشتباه بزرگي مرتكب شده كه‬ ‫التروريسمجز‬ ‫تنبهچنينتوافقيداده‪.‬بههمينخاطرعم ‌‬ ‫دستوركارشانقرار‌گرفت؛درهميناثناعربستانوقطرنيز‬ ‫اعالم كردند كه بايد مخالفان سوري را مسلح كرد و رسما‬ ‫ت ترورآغاز شد؛‬ ‫ني ‌ز تروريستواردسوريهكردندوعمليا ‌‬ ‫آخرينجنايتآنهانيزقتلعامحولهبود‪.‬‬ ‫در حال حاضر معارضين سوري يا همان ارتش‬ ‫آزاد سوريه چه موقعيتي دارند؟‬ ‫‪ l‬دربرههكنونيآنهاهدفشانايناستكهطرحي‬ ‫كه تاكنون موفق به اجراي آن نشده‌اند را با پشتيباني غرب‬ ‫و فضاسازي‌هاي سياسي عملي كنند‪ .‬اما دولت سوريه‬ ‫در برابر معارضين كوتاه ننشس��ت و آخرين پيش��رفت‬ ‫اس��د نيز حضورش در مجلس و سخنراني‌اش پيرامون‬ ‫بحران سوريه بود‪ .‬معارضه سوريه به‌دليل اينكه از خارج‬ ‫تغذيه مي‌ش��ود و هر‌گروه نيز از يك كشور باج مي‌گيرد‬
‫تالش غرب براي مداخله نظامي در سوريه‬ ‫مجيد صفاتاج‪ /‬كارشناس مسائل خاورميانه‬ ‫‪3‬‬ ‫كشتاردرحوله‪،‬خروجنيروهايمعارضوارتشآزاد‬ ‫سوريهازآتش‌بس‪،‬تهديدبرخيكشورهايغربينسبتبه‬ ‫حملهنظاميبهسوريهو‪...‬ازجملهاخباروتحوالتياستكه‬ ‫اين روزها در رابطه با سوريه به‌گوش مي‌رسند‪ .‬اما شرايط‬ ‫كنوني س��وريه را نمي‌توان بدون تحوالت و رويدادهاي‬ ‫گذشتهموردبررسيوتجزيهقرارداد‪.‬تغييرساختارسياسي‬ ‫در سوريه مساله جديدي نيست‪ ،‬بلكه اين سياست از سال‬ ‫‪ 2006‬بهبعدتوسطآمريكايي‌هادنبالمي‌شد‪.‬آمريكايي‌ها‬ ‫براياينكهبتوانندبا‌جمهورياسالميايرانراحت‌تربرخورد‬ ‫بكنندطرحتغييرساختارسياسيدرسوريهرادرپيشگرفتند‪.‬‬ ‫سركوبحزب‌اهلللبنانومقاومتحماسنيزدرهمينراستا‬ ‫انجامپذيرفت‪.‬آنهاگمان‌مي‌كردندمي‌توانندبافشاربريكي‬ ‫ازحلقه‌هايمقاومتعمالزمينهرابرايازهمپاشيدنكامل‬ ‫حلقه‌ها فراهم و در نهايت نظام‌جمهوري اسالمي ايران را‬ ‫تحتفشارقرار دهد‪ .‬بنابراينبحثتغيير ساختار سياسي‬ ‫سوريه پس از اشغال عراق به‌طور مشخص دنبال مي‌شد‬ ‫و پس از آن نيز اتهاماتي از جانب آمريكا متوجه سوريه شد‬ ‫كهبعدهااعالمكردند؛ازجملهحمايتسوريها‌زتروريسم!‬ ‫كهمنظورشانهمانحمايتازانتفاضهفلسطينياجنبش‬ ‫حزب‌اهلل لبنان بود‪ ،‬حمايت س��وريه از صدام حسين طي‬ ‫جنگ و ارسال تس��ليحات براي عراق‪ ،‬مخالفت سوريه‬ ‫با‌برقراريصلحدرخاورميانه‪،‬تالشسوريهبرايدستيابي‬ ‫به‌سالح‌هاي نامتعارف و كشتار جمعي و دخالت سوريه‬ ‫درامورعراق‪.‬درآنزمانآمريكاورژيم‌صهيونيستيبسيار‬ ‫تالشكردندكهبههر‌نحوممكنسوريهراتحتفشارقرار‬ ‫دهند و زمينه‌هاي الزم را براي تغيير رژيم فراهم آورند‪ .‬در‬ ‫اين راس��تا به چندين اقدام نيز مبادرت ورزيدند از جمله‬ ‫تصويبقانونتحريمسوريه‪،‬صدورقطعنامه‪ 1559‬سازمان‬ ‫مللمبنيبرخروجنيروهاينظاميسوريهازلبنانودرنتيجه‬ ‫كاهشنقشاينكشوردرلبنان‪،‬تمركزبخشيدنبهتبليغات‬ ‫بين‌الملل‬ ‫سياست السالوادوري آمريكا‬ ‫و فعاليت‌هاي سياسي خودشان براي تغيير رژيم سوريه‬ ‫و تقويت جريان‌هاي سياسي مخالف س��وريه در داخل‬ ‫كشور و همچنين در لبنان‪ ...‬اما مخالفان اسد با‌وجود اين‬ ‫تالش‌هايگسترده‌ايكهصورتدادندعمالبهيكنتيجهيا‬ ‫دستاوردمهمنرسيدند؛مشاهدهمي‌كنيمپسازشروعبيداري‬ ‫اسالميكهمنجربهازدست‌رفتنپايگاه‌هايآمريكاوحاميان‬ ‫رژيم‌صهيونيستيدرمنطقهشد‪،‬آنهابه‌طورجديواساسي‬ ‫طرحساختاررژيمسوريهرادردستوركارخودقراردادند‪.‬به‬ ‫همينخاطرطييكسالاخيرشاهدرويدادهايمتعددي‬ ‫در اين كشور بوديم كه كشتار در منطقه حوله نيز در همين‬ ‫زمرهمي‌گنجد؛حادثه‌ايكههمتوسطدولتسوريهمحكوم‬ ‫نالمللي‪.‬امابه‌رغمتمام‬ ‫شدوهمتوسطمجامعمختلفبي ‌‬ ‫نشانه‌هايي كه وجود داشت اين كشتار و قتل‌عام وحشيانه‬ ‫تهاييانجامگرفتهكههدفشان‬ ‫توسطمزدورانو‌تروريس ‌‬ ‫تشديدتنش‌هادرسوريهودرنهايتايجادبسترمناسببراي‬ ‫دخالتنظاميكشورهايغربيدراينكشوربود‪.‬درحقيقت‬ ‫اينمزدورانبه‌دنبالسرنگونيبشاراسد‪،‬رئيس‌جمهوري‬ ‫سوريه به هر‌قيمتي هستند‪ .‬به‌دنبال اظهاراتي كه از سوي‬ ‫برخي كشورهاي مخالف سوريه به‌ويژه آمريكا و رهبران‬ ‫قطروعربستانمطرحشدمي‌بينيمپايبنديبهآتشبسمطرح‬ ‫شده از سوي كوفي عنان نه تنها از جانب مخالفان اسد دوام‬ ‫نيافت‪،‬بلكهگروه‌هاي‌تروريستاعالمكردندكهديگربهاين‬ ‫طرح پايبند نخواهند بود‪ .‬نكته‌اي كه اينجا بايد مورد توجه‬ ‫قرار گيرد اين است كه حتي بعد از اعالم طرح كوفي عنان‬ ‫دربارهآتشبسوضرورتپايبنديطرف‌هايمتخاصمبه‬ ‫آتش‌بس‪،‬دولتسوريهاعالمكردكهبهاينآتش‌بسپايبند‬ ‫خواهد ماند‪ .‬اما از جانب طرف‌هاي مقابل هيچ‌گونه آثاري‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫اختالفات ميانشان بسيار است‪ .‬زيرا نظر قطر‪ ،‬عربستان‪،‬‬ ‫تركيه‪،‬آمريكاورژيم‌صهيونيستيكامالباهممتفاوتاست‪.‬‬ ‫با اين اوصاف گروه‌هاي معارضه تبديل شدند به‌عده‌اي‬ ‫ي تروريست‪.‬‬ ‫مزدور و ارتش آزاد هم تبديل شدند به‌عده‌ا ‌‬ ‫مردم سوريه با مشاهده جنايات گروه‌هاي مخالف سوري‬ ‫بيش از پيش به‌خود آمدند و به اين نتيجه رسيدند كه اين‬ ‫گروه‌ها به قدرت نرسيده مرتكب جنايت مي‌شوند چه‬ ‫برسد زماني كه به حكومت برس��ند‪ .‬با اين اوصاف آنها‬ ‫بسياري از پايگاه‌هايشان را در داخل از دست دادند و همين‬ ‫مساله درگيري‌هاي بسياري را موجب شد؛ مثال در حوله‬ ‫طرفداران حكومت را قتل عام كردند تا به نوعي از كساني‬ ‫كهبه‌نوعيباآنهاهمراهينكردندزهرچشمبگيرند‪.‬‬ ‫اكنون كشورهاي خارجي در بحران سوريه به چه‬ ‫صورتعملمي‌كنند؟‬ ‫‪ l‬دربحرانسوريهدرحقيقتدريكطرفماجرا‬ ‫آمريكا‪،‬غربي‌ها‪ ،‬رژيم‌صهيونيستي‪ ،‬عربستان‪ ،‬قطر و‌تركيه‬ ‫قرار دارند‪ .‬اردوغان با‌دخالت در س��وريه و جانبداري از‬ ‫معارضيناشتباهبزرگيمرتكبشد‪،‬آنهابهمعارضهسوريه‬ ‫پايگاه دادند‪ ،‬ارتش آزاد را آموزش‌مي‌دهند‪ ،‬قاچاق اسلحه‬ ‫مي‌كنند‌‪ ،‬تروريست وارد س��وريه مي‌كنند و‪ ...‬اين نقش‬ ‫مخربمي‌توانددرنهايتدامنخو‌دتركيهرانيزبگيردزيرا‬ ‫اگردرسوريهجنگداخليشودامتدادهاييكهداخل‌تركيه‬ ‫دارند مانند علوي‌ها و كردها مي‌توانند مشكالت بسيار‬ ‫جدي براي‌تركيه به وجود بياورند‪.‬‬ ‫پس چر‌ا تركيه تا بدين حد در برابر سوريه مواضع‬ ‫مخالف و تند دارد؟‬ ‫‪ l‬تنها به خاطر قول غربي‌ها كه گفته‌اند ما بشار را‬ ‫ساقط خواهيم كرد اردوغان تمام پل‌هاي پشت سرش را‬ ‫خرابكردهوبايكيازهمسايه‌هايمهمشدرمنطقهوارد‬ ‫جنگ شده است‪ .‬در حقيقت اردوغان از طرحي پشتيباني‬ ‫مي‌كندكهبه‌دنبالتبديلحكومتطرفدارمقاومتبهيك‬ ‫حكومت مزدور و ضد مقاومت است‪.‬‬ ‫وضعيت كنوني دولت اسد در ميان مردم چگونه‬ ‫است؟‬ ‫‪ l‬آن چيزي كه مشخص است هر روز در سوريه‬ ‫بر موافقان بشار اسد افزوده مي‌شود‪ .‬بيش از‪ 50‬درصد در‬ ‫انتخابات پارلماني اخير شركت كردند كه اين مساله خيلي‬ ‫يشركت‌كنندگاناز‬ ‫حائزاهميتاست‪.‬نهبدانمعناكهتمام ‌‬ ‫طرفداراناسدبودند‪،‬بلكهبدينمفهومكهتمامشانمخالف‬ ‫معارضه و درگيري هستند‪ .‬اگر بشار اسد بتواند خشونت‬ ‫را كنترل و اصالحات را ادامه دهد به احتمال زياد به نتيجه‬ ‫خواهدرسيد‪.‬‬ ‫احتمال عملي شدن حمله نظامي غرب به‌سوريه‬ ‫تا چه حد است؟‬ ‫‪ l‬اين مساله شدني نيست زيرا بي‌ثباتي در منطقه‬ ‫در وهله نخست باعث نابودي رژيم‌صهيونيستي خواهد‬ ‫شد؛ چراكه ذخيره موشكي سوريه قابل توجه است و اگر‬ ‫قرار باشد دخالت خارجي صورت بگيرد احتمال اينكه‬ ‫آن موشك‌ها به سمت اس��رائيل شليك شود زياد است‪.‬‬ ‫بنابراين حمله نظامي به‌س��وريه انتخاب غلطي است و‬ ‫بي‌ثباتي را به‌كل منطقه تسري خواهد داد‪ .‬راه عاقالنه حل‬ ‫بحران سوريه اين است كه كوفي عنان از كشورهايي كه‬ ‫رسما و علنا اعالم كرده‌اند به‌معارضه سوريه پول و اسلحه‬ ‫مي‌دهند تعهد بگيرد كه دست از اين كارهايشان بردارند؛‬ ‫دولت‌تركيه نيز بايد مرزهايش را ب��ه روي قاچاق پول و‬ ‫اسلحهبرايمعارضهببندد‪.‬اينگونهاقداماتخالفقوانين‬ ‫بين‌المللي است به همين خاطر به يك روش معقول بايد‬ ‫اجازهدهند‪،‬آيندهسوريهراملتسوريهتعيينكند‪.‬ازديگر‬ ‫سو غربي‌ها بايد متوجه باشند كه حكومت سوريه يك‬ ‫حكومت نظامي ‪ -‬امنيتي است و اين نوع حكومت براي‬ ‫درگيري‌هاي داخلي آماده است‪ .‬اين حكومت چون پيش‬ ‫از اين دموكراسي را تجربه نكرده بود در برابر شورش‌هاي‬ ‫مدني دچار برخي مشكالت شد كه اكنون در حال رفع‬ ‫آنهاست‪.‬‬ ‫با‌توجه به اظهارنظرهاي متفاوتي كه در رابطه‬ ‫با حمله نظامي به س��وريه ص��ورت مي‌گيرد‬ ‫مي‌توان گفت هنوز كشورهاي غربي به اتفاق‬ ‫نظر نرسيده‌اند؟ به‌عنوان نمونه اوالند راه حل‬ ‫نظامي را تنها راه‌حل بحران سوريه مي‌داند در‬ ‫حالي كه وزير خارجه انگليس با اين مس��اله‬ ‫كامال مخالف است‪.‬‬ ‫‪ l‬واكنش اوالند در نخس��تين هفته‌هاي روي كار‬ ‫آمدنشدرفرانسهبه‌عنوانرئيس‌جمهوررابايدبهحساب‬ ‫بي‌تجربگي وي گذاشت‪ .‬زيرا دخالت در سوريه به‌دليل‬ ‫گسترشبي‌ثباتياصالقابلقبولنيستبههمينخاطرنيز‬ ‫ميانرهبرانكشورهايغربيحرفوحديثبسياراست‪.‬‬ ‫اگرآنهاخارجازقوانينسازمانمللوبدونگرفتن‬ ‫مجوز وارد عمليات نظامي شوند اوضاع به چه‬ ‫سمتيخواهدرفت؟‬ ‫‪ l‬در اين صورت دولت س��وريه ني��ز به خودش‬ ‫اجازه خواهد داد كه به هر‌ص��ورت كه مي‌خواهد عمل‬ ‫كند‪ .‬به‌عنوان نمونه س��وريه نيز عليه رژيم‌صهيونيستي‬ ‫وارد عمليات مي‌شود اين در حالي است كه آمريكايي‌ها‬ ‫امنيت اسرائيل را جزو امنيت خودشان تعريف مي‌كنند‪.‬‬ ‫در اين شرايط منطقه به بي‌ثباتي جدي كشيده خواهد شد‪.‬‬ ‫بنابراين من فكر مي‌كنم اينگونه صحبت‌ها بيشتر تبليغ‬ ‫استتاعمل‪.‬‬ ‫در نهايت اوضاع آتي سوريه را چطور پيش بيني‬ ‫مي‌كنيد؟‬ ‫‪ l‬اگر بشار اسد بتواند خش��ونت را كنترل كند و‬ ‫اصالحات را ادامه دهد موفق خواهد شد در دراز مدت‬ ‫ثبات را به س��وريه بازگرداند‪ ،‬زيرا اقدامات‌تروريس��تي‬ ‫همچنانادامه پيداخواهدكرد‪.‬‬ ‫و اگر نتواند؟‬ ‫‪ l‬اگرنتواندمتاسفانهسوريهبهسمتجنگداخلي‬ ‫پيش خواهد رفت‪g.‬‬ ‫‪45‬‬
‫بين‌الملل‬ ‫مبني‌بر پايبندي گروه‌هاي مسلح ‌و تروريست به آتش‌بس‬ ‫وطرحعنانبهچشمنمي‌خورد‪.‬حتيشاهدبوديمكهپس‬ ‫از اعالم آتش‌بس بيش‌از هزار مورد نقض آتش‌بس توسط‬ ‫گروه‌هاي مسلح ش��كل گرفت كه عمده تلفات آنها نيز‬ ‫قربانيانشمردموكودكانبودند‪.‬اينمسالهبدينمعناستكه‬ ‫جريان‌هايذي‌نفعدربحرانسوريهبه‌ويژهآمريكاوبرخي‬ ‫كشورهايعربيوغربينمي‌خواهندقضيهسوريهازطريق‬ ‫مذاكرهحلشودوب ‌هدنبالراه‌حلسياسينمي‌باشند‪.‬به‌همين‬ ‫دليلهيالريكلينتون‪،‬وزيرخارجهآمريكادريكنشست‬ ‫خبريدرسوئدتاكيدمي‌كندكههرگونهراه‌حلسياسيدر‬ ‫قبالسوريهبايدسرنگونيبشاراسدرابهدنبالداشتهباشد‪.‬‬ ‫درخبرهايديگرنيزاينگونهمواردزيادبه‌چشممي‌خورد‪.‬‬ ‫به‌عنواننمونهروزنامهديلياستاراعالممي‌كندكهنيروهاي‬ ‫ويژهانگليسيدرجهتبرپايياردوگاه‌هاييدرسوريهتحت‬ ‫عنوان حمايت از آوارگان سوري‪ ،‬در مرزهاي اين كشور‬ ‫آمادهمي‌شوند‪.‬ايننيروهابهبهانهحمايتازآوارگانآماده‌اند‬ ‫تادر‌صورتشكل‌گيريجنگداخليبهكمكشورشيان‬ ‫بروند‪.‬همچنيننخست‌وزيرقطرازشورايامنيتسازمان‬ ‫مللدرخواستكردهطرحصلحكوفي‌عنانرابهفصلهفتم‬ ‫منشور سازمان ملل كه مي‌تواند مجوز اقدام نظامي باشد‬ ‫ارجاعدهد‪.‬فصلهفتممنشورسازمانمللبهشورايامنيت‬ ‫اينسازماناجازهمي‌دهدكهبرايحفظوبازگرداندنصلح‬ ‫وامنيتاقداماتضروريازجملهاستفادهازنيروي‌نظامي‬ ‫را‌ترتيب دهد و آن را مجاز اعالم كند‪ .‬در ادامه اين اظهارات‬ ‫خصمانه و جنگ‌طلبانه مي‌بينيم كه حتي وزراي خارجه‬ ‫كشورهاي عربي باتحريك عربستان و قطرخواستار قطع‬ ‫پخشبرنامه‌هايشبكه‌هايسوريازنايلستوعربست‬ ‫تتروريست‌هارانيزشاهد‬ ‫شدند‪.‬دركناراينمسائل‪،‬اقداما ‌‬ ‫هستيمكهباكمككشورهايعربيوغربيتشديدمي‌شود‪.‬‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫هدف غربي‌ها از تالش براي سرنگون كردن دولت‬ ‫بشار اسد‬ ‫اين اتفاقات در ش��رايطي اس��ت كه نظام سوريه‬ ‫طي چند ماه گذش��ته طبق وعده‌هايي كه داده‪ ،‬دس��ت‬ ‫به‌اصالحات سياسي وسيع و گس��ترده‌اي زده از جمله‬ ‫تعديل قانون اساس��ي س��وريه‪ ،‬تدوين قان��ون آزادي‬ ‫در صورت حمله‬ ‫نظامي غرب به سوريه‬ ‫كل منطقه خاورميانه‬ ‫درگير فرآيندهاي‬ ‫بي‌ثبات و ناآرامي‌هاي‬ ‫مستمر خواهد شد‬ ‫‪46‬‬ ‫فعاليت احزاب سياس��ي و اصالحات ديگ��ري كه در‬ ‫قانون اساسي كامال تدوين شد و مردم به آن راي دادند؛‬ ‫برگزاري انتخاب��ات پارلماني آزاد در س��وريه كه حتي‬ ‫غربي‌ها نيز به سالمت آن اذعان داش��تند از ديگر موارد‬ ‫است‪ .‬حدود ‪60‬درصد مردم س��وريه در اين انتخابات‬ ‫ش��ركت كردند كه اين ميزان راي مردم نش��انه اعتماد و‬ ‫«بله» آنها به‌اقدامات و اصالحات بش��ار اس��د و «نه» به‬ ‫اقدامات نظامي و خشونت‌هاي‌تروريستي است‪ .‬اما چون‬ ‫غربي‌ها و به‌ويژه رژيم‌صهيونيستي منافع خودشان را در‬ ‫گروي ساقط‌كردن نظام بش��ار مي‌دانند به اين اقدامات‬ ‫روي آورده‌اند‪ .‬چراكه دولت بش��ار اس��د در خط مقدم‬ ‫جبهه پايداري عليه توس��عه‌طلبي رژيم‌صهيونيس��تي‬ ‫قرار دارد و غربي‌ها با‌س��رنگون كردن اسد مي‌خواهند‬ ‫محور مقاومت را از بين ببرند‪ .‬بنابراين آنها به هيچ يك‬ ‫از اصالحاتي كه بش��ار اس��د انجام داده نه‌تنها توجهي‬ ‫نكردند‪ ،‬بلك��ه همچنان بر‌طب��ل جن��گ مي‌كوبند‪ .‬در‬ ‫حال حاضر غرب فشارها بر دولت س��وريه را افزايش‬ ‫داده به‌گون��ه‌اي ك��ه دارايي‌ه��ا و ام��وال س��وري‌ها را‬ ‫در اروپا مس��دود كردند‪ .‬بنابراين طرح ع��دم پايبندي‬ ‫گروه‌هاي مس��لح و يا ارتش آزاد س��وريه به آتش‌بس‬ ‫يك فريب عمومي بيش نيس��ت زيرا آنها در گذش��ته‬ ‫آتش بس را شكسته بودند‪ ،‬اما هم‌اكنون وانمود مي‌كنند‬ ‫چون اين كش��تار در حوله توس��ط دولت س��وريه و يا‬ ‫شبه‌نظاميان وابسته به آن انجام گرفته آنها نيز ديگر به‌طرح‬ ‫صلح پايبند نخواهند بود؛ اين مساله بدان معناست كه اين‬ ‫جنگ و بحران همچنان ادامه پي��دا خواهد كرد و بحران‬ ‫حتي در اين كشور تشديد خواهد شد‪ .‬با اين اوصاف در‬ ‫آينده در سوريه شاهد كشتارها و قتل‌عام‌هاي بيشتري نيز‬ ‫خواهيم بود چرا كه نمونه اين واقعه را در دهه‪ 80‬ميالدي‬ ‫در الس��الوادور ش��اهد بوديم‪ .‬در آن زمان آمريكايي‌ها‬ ‫گروه‌هاي‌تروريستي و نيروهاي همس��و با خودشان را‬ ‫مجاب كردند كه دست به كش��تارهاي متعددي در ميان‬ ‫مردم بزنند و آن را به‌گردن نظام سياسي كشور انداختند‪.‬‬ ‫هم اكنون همان سياست در سوريه در حال اجراست‬ ‫و به دنبال موقعيتي هستند كه زمينه و بستر مناسب را براي‬ ‫دخالت نظامي فراهم آورند‪ .‬يك نكته را نيز نبايد از نظر‬ ‫دور‌داش��ت و آن اينكه اكثريت مردم س��وريه با‌توجه به‬ ‫تجاربيكهازعراقوديگرسرزمين‌هاييكهدخالتنظامي‬ ‫را تجربه كرده‌اند كسب كرده‌اند‪ ،‬به‌طور كامل مخالف با‬ ‫بحراني‌ترشدناوضاعهستند‪.‬حتيجريان‌هايمخالفيكه‬ ‫اهدافخودشانراازطريقسياسيوقانونيدنبالمي‌كنند‬ ‫نيز با‌دخالت نظامي مخالفند‪ ،‬بنابراين در ميان گروه‌هاي‬ ‫مخالف نظام سوريه نيز اختالف نظر و ديدگاه وجود دارد‬ ‫تا جايي كه برخي گروه‌ه��اي مخالف با هرگونه دخالت‬ ‫خارجي مخالفند و براي دستيابي به اهداف و برنامه‌هاي‬ ‫خودشان خواستار اتخاذ سياست مذاكره هستند؛ برخي‬ ‫ديگر ازمخالفين امابا دخالتنظاميچندانمشكل ندارند‬ ‫وبه‌گمانخودشانبهاينطريقبهاهدافشانخواهندرسيد‪.‬‬ ‫درحقيقتچونغربي‌ها‪،‬صهيونيست‌هاوآمريكاييفكر‬ ‫مي‌كنند شكست آنها در سوريه منجر به شكست آنها در‬ ‫سنگرهايديگرخواهدشدبههرطريقمي‌خواهنددراين‬ ‫مرحله پيروز ميدان باشند‪ .‬پيروزي براي آنها در صورتي‬ ‫محقق خواهد شد كه بحران س��وريه را تشديد بكنند و‬ ‫به‌دنبال آن مجوز شوراي امنيت را براي دخالت نظامي در‬ ‫سوريهبگيرند‪.‬‬ ‫موانع غربي‌ها براي مقابله با اسد‬ ‫آنها در پي آن هس��تند كه عمال نظام بش��ار اسد را‬ ‫ساقط كنند تا در موقعيت مناس��ب برخورد با حزب‌اهلل‪،‬‬ ‫حماس و در نهايت جمهوري اسالمي ايران را نيز عملي‬ ‫كنند‪ .‬اما اكنون آنها با چند مانع براي رسيدن به اين هدف‬ ‫مواجه هستند‪« :‬نخس��ت مردم سوريه حتي مخالفين كه‬ ‫با درگيري نظامي خارجيان كامال مخالفن��د‪ ،‬دوم وجود‬ ‫دو كشور چين و روسيه در ش��وراي امنيت سازمان‌ملل‬ ‫متحد كه تمامي‌قطعنامه‌هايي كه منجر به دخالت نظامي‬ ‫در سوريه مي‌شود را وتو خواهند كرد و سوم نفوذ و اقتدار‬ ‫جمهوري اس�لامي ايران كه تاكنون باعث ش��ده نظام‬ ‫اسد همچنان س��رپا بماند؛ اين مس��اله‌اي است كه هم‬ ‫صهيونيس��ت‌ها و هم نظريه پ��ردازان غربي و منطقه‌اي‬ ‫بدان اعتراف كرده‌اند‪ .‬در پايان بايد عن��وان كرد كه بروز‬ ‫جنگ داخلي در سوريه و تشديد اختالفات در اين كشور‬ ‫پديده‌اياستكهدرجغرافياومرزهايطبيعيسوريهباقي‬ ‫نخواهدماندواينمسالهبالفاصلهبه‌كشورهايلبنان‪‌،‬تركيه‪،‬‬ ‫عراق و حتي اردن سرايت پيدا خواهد كرد‪ ».‬بنابراين به‌نظر‬ ‫مي‌رسد غربي‌ها و به‌ويژه آمريكايي‌ها و صهيونيست‌ها و‬ ‫برخيمتحدينآنهاحتيدراتخاذاينتصميمهمدچاريك‬ ‫اشتباه استراتژيك شده‌اند‪ .‬به‌ويژه كشوري مانند‌تركيه كه‬ ‫خودشدارايبافتاجتماعيمتعددياست‪،‬نبايدوارداين‬ ‫بازي مي‌شد‪ .‬كردها و علويان از جمله نيروهاي بالقوه‌اي‬ ‫هستند كه زمينه را براي بروز هرگونه درگيري داخلي در‬ ‫اينكشورفراهممي‌كنند؛لبناننيزبههمينصورت‪.‬‬ ‫تنها برنده اين درگيري‌ها رژيم‌صهيونيستي خواهد‬ ‫بود و نه مردم مس��لمان منطقه؛ بنابراين درگيري‪ ،‬تنش و‬ ‫جنگ داخلي در سوريه قطعا ديگر كشورهاي منطقه را‬ ‫نيز فراخواهد گرفت و بدون شك منجر به پيروزي غرب‬ ‫و آمريكا نخواهد شد‪ .‬زيرا شرايط سوريه كامال با شرايط‬ ‫ليبي متفاوت است؛ اغلب مردم سوريه با نظام اسد موافقند‬ ‫و دو كشور چين و روسيه نيز مخالف با درگيري‌ها و جنگ‬ ‫داخلي در اين كشور هس��تند‪ .‬بنابراين اگر عليه سوريه‬ ‫حمله‌اينظاميصورتبگيردتبعاتمنفياينحملهتنها‬ ‫براي مردم منطقه خواهد بود و دستاورد چنداني نيز براي‬ ‫غربي‌ها‪ ،‬نيروهاي عربي منطقه به‌ويژه عربستان و قطر و‬ ‫ي تركيه نخواهد داشت‪ .‬در صورت‬ ‫همچنين نظام سياس ‌‬ ‫بروزچنينجنگينخستينتبعاتآندر‌تركيهبروزخواهد‬ ‫كرد‪ ،‬هم تبعات سياسي كه در انتخابات بعدي نمايانگر‬ ‫خواهد شد و هم تبعات امنيتي؛ زيرا اين كشور نيز درگير‬ ‫معارضات داخلي خواهد شد‪g.‬‬
‫سياست خارجي‌‬ ‫صهيونيسم در برزخ‬ ‫رژيم‌صهيونيستي خودش هم نمي‌داند از ايران چه‬ ‫مي‌خواهد‪ ،‬مقامات اسرائيلي هر‌‌از چندگاهي صحبت از‬ ‫حمله نظامي به ايران مي‌كنند اين در حالي است كه ايران‬ ‫به‌وضوح اعالم كرده است كه اگر مورد حمله اسرائيل يا‬ ‫اياالت متحده قرار گيرد‪ ،‬آن را بي‌پاسخ نخواهد گذاشت‪.‬‬ ‫صحبت از حمله نظامي رژيم‌صهيونيستي به ايران بحث‬ ‫تازه‌اي نيست‪ ،‬اما مساله اينجاس��ت كه در ميان ساكنين‬ ‫سرزمين‌هاي اشغالي‪ ،‬احزاب‪ ،‬نظاميون و سياستمداران‬ ‫در اين رابطه وحدت نظر وجود ندارد‪ .‬اين اختالف نظر‬ ‫تا حدي است كه هفته‌گذشته روزنامه اسرائيلي يديعوت‬ ‫آهارونوت در گزارشي آورد كه از ميان‪9‬نفر عضو شوراي‬ ‫دفاعي اسرائيل‪ ،‬اكثريتشان با حمله به تاسيسات هسته‌اي‬ ‫ايران مخالفند‪ .‬ژنرال بني‌گانتس‪ ،‬فرمانده ارتش اسرائيل‬ ‫و تامير پاردو‪ ،‬رئيس موس��اد‪ ،‬از جمله مقامات ارشدي‬ ‫هستند كه با‌حمله احتمالي به تاسيسات هسته‌اي ايران‬ ‫مخالفند‪ .‬ژنرال بني‌گانتس نزديك به يك ماه پيش اعالم‬ ‫كرده بود كه از نظر او ايران در پي ساخت سالح هسته‌اي‬ ‫نيست‪ .‬ايناظهارنظردرتقابلباگفته‌هايبنياميننتانياهو‪،‬‬ ‫نخست‌وزير اسرائيل بود‪ .‬نتانياهو‪ ،‬به همراه وزراي دفاع‬ ‫و خارجه‌اش‪ ،‬ايهود باراك و آويگدور ليبرمن‪ ،‬از حمله‬ ‫نظامي به ايران پشتيباني مي‌كنند‪ .‬اين در حالي است كه‬ ‫«مئير داگان» يكبار ديگر در‌خصوص اقدام نظامي اسرائيل‬ ‫به تاسيسات هسته‌اي ايران هشدار داد‪ .‬وي در خصوص‬ ‫اين اقدام نظامي احتمالي گفت‪« :‬حمله‪ ،‬س��اده‌لوحانه و‬ ‫گمراه‌كننده است‪ ،‬هيچ‌كس درباره اينكه پنج دقيقه بعد از‬ ‫حمله چه رخ خواهد داد‪ ،‬هيچ چيز نمي‌پرسد؟ پنج دقيقه‬ ‫بعدازحملهمايكجنگمنطقه‌ايخواهيمداشت‪».‬رئيس‬ ‫سابق موساد به‌طور مداوم به‌مقامات صهيونيستي درباره‬ ‫پيامدهاي مخرب اقدام نظامي احتمالي عليه ايران هشدار‬ ‫داده‌‪ .‬اخيرا بسياري از مقامات ارشد رژيم‌صهيونيستي نيز‬ ‫انتقادات بسيار زيادي درباره اقدام نظامي عليه ايران مطرح‬ ‫كرده‌اند‪.‬توماسآر‌پيكرينگ‪،‬سفيرسابقآمريكادرتل‌آويو‬ ‫در شش ماه مارس سال‌جاري ميالدي اعالم كرد‪« :‬سران‬ ‫سهسرويساطالعاتياسرائيلظاهراپيشنهادحملهنظامي‬ ‫(عليه ايران) را نمي‌دهند‪».‬از ديگر سو در آمريكا كه متحد‬ ‫اصليرژيم‌صهيونيستيبه‌شمارمي‌رودمجلسنمايندگان‬ ‫طي متممي‌خواهان ارائه گزارشي در مورد «عواقب حمله‬ ‫نظامي به ايران» شد‪ .‬هم‌اكنون سه نفر از اعضاي كنگره‬ ‫يعني جان كانيرز (‪ ،‌)John Conyers‬نماينده دموكرات از‬ ‫ايالتمي‌سي‌سي‌پي؛كيثاليسون(‪،)KeithEllison‬نماينده‬ ‫دموكرات از ايالت مينه‌سوتا؛ و‪ ،‬باربارا لي (‪،)Barbara Lee‬‬ ‫ي را به‬ ‫نماينده دموكرات از ايالت كاليفرنيا؛ الحاق متمم ‌‬ ‫قانون اختيارات اطالعاتي پيش��نهاد داده‌اند كه بر‌اساس‬ ‫آن دولت ملزم به‌ارائه گزارشي در مورد عواقب احتمالي‬ ‫يك حمله خواهد بود‪ .‬اين بدان معناست كه آمريكا نيز از‬ ‫عواقب حمله احتمالي رژيم‌صهيونيستي هراس دارد‪ .‬اما‬ ‫اغلب كارشناسان بر‌اين باورند كه اين صحبت‌هاي برخي‬ ‫مقاماترژيمصهيونيستيبيشترجنبهتبليغاتوجوسازي‬ ‫عليه ايران را دارد‪ ،‬يعني حتي مقامات سياسي اين رژيم نيز‬ ‫ي مبادرت ورزند عاقبت بدي‬ ‫آگاهند كه اگر به چنين اقدام ‌‬ ‫بين‌الملل‬ ‫‪1‬‬ ‫جنگ ژنرال‌ها و سياستمداران‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫رژيم صهيونيستي و پروپاگانداي سياه عليه ايران‬ ‫در انتظارشان خواهد بود‪ .‬اگر در قبال ايران حمله نظامي‬ ‫صورت بگيرد قطعا ايران نيز ساكت نخواهد نشست و‬ ‫در اين صورت كل منطقه وارد جنگ خواهد شد‪ .‬حتي‬ ‫بسياري از كشورهاي اروپايي نيز در رابطه با اين مساله‬ ‫هشدار داده‌اند‪ ،‬به‌طوري كه وزير دفاع اتريش در گفت‌وگو‬ ‫با يكي از روزنامه‌هاي اين كشور با انتقاد از سياست‌هاي‬ ‫رژيم‌صهيونيستي در‌برابر ايران و غير‌قابل تحمل خواندن‬ ‫وزير‌خارجه اين رژيم‪ ،‬درباره پيامدهاي حمله نظامي به‬ ‫ايران هشدار داد‪« .‬نوربرت دارابوس» وزير دفاع اتريش در‬ ‫اظهاراتي با انتقاد شديد از «آويگدور ليبرمن» وزير خارجه‬ ‫اسرائيل و سياست‌هاي وي‪ ،‬نسبت به پيامدهاي غير‌قابل‬ ‫كنترل اقدام به حمله به ايران هشدار داد‪ .‬همچنين رئيس‬ ‫سابق ستاد مشترك ارتش بريتانيا نيز با هشدار نسبت به‬ ‫انتقام گيري ايران در صورت حمله نظامي به اين كشور‬ ‫گفت‪« :‬انگليس بايد قدرت و آمادگي پاسخ به تهديد ايران‬ ‫را داشته باشد‪».‬‬ ‫ژنرال لرد استراب اضافه كرد‪« :‬به احتمال زياد حمله‬ ‫نظامي به تاسيسات هسته‌اي ايران‪ ،‬برنامه هسته‌اي اين‬ ‫كشور را به تاخير نمي‌اندازد‪ .‬نمي‌توان عواقب اين اقدام‬ ‫را ناديده گرفت‪ .‬به احتمال زياد تبعات حمله نظامي به‬ ‫ايران براي همه ناخوشايند خواهد بود‪ .‬رژيم‌صهيونيستي‬ ‫گمان مي‌كند كه با فضاسازي عليه ايران مي‌تواند فشارها‬ ‫را بر‌كشور ما افزايش و ايران را به پذيرش خواسته‌هاي‬ ‫نامعقول غرب مجبور كند‪».‬‬ ‫آمريكا‪ ،‬اس��رائيل و برخي از هم‌پيمانان آنها به‌طور‬ ‫دائم ايران را به دنبال كردن اهداف تسليحاتي در برنامه‌هاي‬ ‫انرژي هس��ته‌اي متهم مي‌كنند و اين در حالي است كه‬ ‫ايران يكي از امضاكنندگان پيمان منع گسترش تسليحات‬ ‫هسته‌اي (ان‪‌‌.‬پي‪‌.‬تي) و يكي از اعضاي آژانس بين‌المللي‬ ‫انرژي اتمي‌(‪ )IAEA‬است كه حق گسترش و دستيابي به‬ ‫انرژي صلح‌آميز هسته‌اي را داراست‪g.‬‬ ‫‪47‬‬
‫برگه هاي نامرئي ايران‬ ‫گفت‌وگو با امير موسوي مشاور اسبق وزير دفاع‬ ‫‪2‬‬ ‫امير موسوي‪ ،‬مشاور اسبق وزيردفاع و كارشناس اس��تراتژيك در گفت‌وگويي به بررسي احتمال‪ ،‬اهداف و‬ ‫پيامدهايحملهنظاميرژيم‌صهيونيستيعليهايرانپرداخت‪.‬بهعقيدهويرژيم‌صهيونيستيبامطرحكردنبحثحمله‬ ‫نظامي بيشتر قصد دارد يك جنگ رواني عليه ايران راه بيندازد و غربي‌ها را تحريك كند‪ .‬در واقع حمله نظامي فقط در‬ ‫شرايط خاصي ممكن است تا اسرائيلي‌ها بتوانند ضربه نخست را بزنند و سپس ديگر كشورها را وارد ميدان درگيري با‬ ‫ايران كنند‪ .‬مي‌توان گفت سياست رژيم‌صهيونيستي اين است كه در برابر ايران‪ ،‬ديگر كشورها را درگير كند نه خودش‬ ‫را‪ .‬موسوي معتقد است حتي به فرض كه آنها بتوانند به مراكز هسته‌اي ايران ضربه بزنند‪ ،‬اما از بازتاب و عكس‌العمل‬ ‫ايران مطمئن نيستند‪ .‬در واقع آنها نمي‌توانند برآورد كنند كه آيا عكس العمل ايران به همان صورت است كه مقامات‬ ‫ايراني تاكيد كرده‌اند يا خير‪ .‬اگر اسرائيلي‌ها مطمئن باشند كه تهديدات متقابل جمهوري اسالمي ايران عملي خواهد‬ ‫بود‪ ،‬قطعا به چنين كاري دست‌نخواهند زد‪.‬‬ ‫بين‌الملل‬ ‫ارزياب��ي ش��ما راجع ب��ه بحث حمل��ه نظامي‬ ‫رژيم‌صهيونيستي به ايران كه چندي است توسط‬ ‫مقاماتاينرژيممطرحمي‌شود‪،‬چيست؟مقامات‬ ‫رژيم‌صهيونيستيباطرحاينحرفوحديث‌هاچه‬ ‫هدفيرادنبالمي‌كنند؟‬ ‫‪ l‬رژيم‌صهيونيستي مدتي است كه جنگ رواني‬ ‫خاصيراعليهجمهورياسالميايرانبهراه‌انداختهاست؛‬ ‫اينمسالهبهدودليلاست‪،‬نخستاينكهآنهابسيارنگرانند‬ ‫كه باراك اوباما‪ ،‬رئيس‌جمه��وري آمريكا توافق خاصي‬ ‫با ايران انجام دهد چرا كه رژيم‌صهيونيستي اين مساله را‬ ‫ضربه بزرگي بر‌امنيت خود مي‌داند‪ .‬نكته دوم سوءاستفاده‬ ‫رژيم‌صهيونيس��تي از روابط كش��ورهاي عربي حاشيه‬ ‫خليج فارس با ايران است‪ ،‬اكنون ميان ايران و اين كشورها‬ ‫شرايط بسيار ويژه‌اي حكمفرماست و رژيم‌صهيونيستي‬ ‫نيز به‌عنوان مدافع كش��ورهاي عربي در حال مانور روي‬ ‫اين مساله اس��ت‪ .‬البته تحريك برخي كشورهاي حوزه‬ ‫خليج‌‌فارس نيز در زمره اقدامات آن‌هاست و هماهنگي‬ ‫كاملي ميان آنها در حال ش��كل گيري است‪ .‬از ديگر سو‬ ‫شاهديم كه پس از سقوط رژيم حسني مبارك و پيشرفت‬ ‫شرايطاسالمگراياندركشورهايعربي‪،‬رژيم‌صهيونيستي‬ ‫احس��اس ناامني مي‌كند‪ .‬همچنين پابرجا ماندن دولت‬ ‫بشار اسد نيز دليل ديگري بر نگراني‌هاي اسرائيل است‪.‬‬ ‫اسرائيلي‌ها بسيار تالش كردند كه نظام بشار اسد و سوريه‬ ‫را از بين ببرند و در اين راه هزينه‌هاي بسياري نيز كردند‪ ،‬اما‬ ‫باز نتوانستند به هدفشان برسند‪ .‬در لبنان هم قدرت ديگر‬ ‫از دست هم‌پيمانان رژيم‌صهيونيستي خارج شده و اكنون‬ ‫مدتي است كه اين كشور توسط نيروهاي غير‌هم پيمانان‬ ‫اسرائيل اداره مي‌شود‪ .‬مس��اله مهم اين است كه در حال‬ ‫حاضر حزب‌اهلل نيز نفوذ خاص��ي در دولت آقاي ميقاتي‬ ‫پيدا كرده است‪ .‬بنابراين ش��رايط لبنان به هيچ‌وجه به نفع‬ ‫رژيم‌صهيونيستي نيس��ت‪ .‬به بن بس��ت رسيدن بحث‬ ‫گفت‌وگويصلحمياناسرائيلوفلسطيننيزمزيدبر‌علت‬ ‫شدواكنونشرايطبسيارسختيبراينرژيمحاكماست‪.‬‬ ‫آيا ش��رايط خاص جمهوري اس�لامي ايران نيز‬ ‫براقداماترژيم‌صهيونيستيموثر‌است؟‬ ‫‪ l‬جمهوري اس�لامي اي��ران در ح��ال حاضر‬ ‫پيش��رفت‌هاي وي��ژه‌اي در س��طح هس��ته‌اي‪ ،‬دفاعي‬ ‫و مس��ائل امنيتي منطقه به دس��ت آورده به همين جهت‬ ‫رژيم‌صهيونيستي تالش‌هاي بس��ياري كرد كه وضعيت‬ ‫داخليايرانرامتزلزلكند‪.‬‬ ‫در اين ش��رايط دقيقا رژيم‌صهيونيستي به‌دنبال‬ ‫چيست؟‬ ‫‪ l‬اكنونرژيم‌صهيونيستيدومسالهرادنبالمي‌كند؛‬ ‫نخست تحريك غربي‌ها عليه ايران و سپس جنگ رواني‬ ‫ضد‌ايرانتاكشورماخيليبهسمتپيشرفت‌هايهسته‌اي‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫‪48‬‬ ‫و دفاعي پيش ن��رود و اطالعات بيش��تري از برنامه‌هاي‬ ‫هس��ته‌اي‌اش به آژانس ارائه دهد‪ .‬زي��را اغلب اطالعاتي‬ ‫كه ايران به آژانس مي‌دهد به‌دس��ت رژيم‌صهيونيس��تي‬ ‫نيز مي‌رس��د‪ .‬همچنانكه ديديم پ��س از گفت‌وگوهاي‬ ‫بغداد‪ ،‬نماينده آمريكا بالفاصله به تل‌آويو رفت و گزارش‬ ‫جلساترابه‌طوركاملدراختيارمسئوالنرژيم‌صهيونيستي‬ ‫قرار‌داد‪ .‬اسرائيلي‌ها به‌دنبال اين هستند كه با اين روش‌ها‬ ‫اطالعات كاملي از جمهوري اس�لامي ايران كسب كنند‬ ‫چراكه نتوانستند از طريق جاس��وس‌ها و سرويس‌هاي‬ ‫اطالعاتي‌ش��ان آن چيزي كه در پي آن هستند را بدست‬ ‫بياورند‪.‬‬ ‫پس آنها به گمان خودشان با فشار بيشتر بر‌ايران‬ ‫مي‌توانندبهاهدافشانبرسند؟‬ ‫‪ l‬دقيقا‪ ،‬اسرائيلي‌ها گمان مي‌كنند اگر فشارها و‬ ‫جوسازي‌هاعليهايرانراافزايشدهدايرانبيشتربهسمت‬ ‫همكاريوگفت‌وگوباآژانسخواهدرفت‪.‬‬ ‫احتمال اينكه اين تهديدات در آينده عملي شوند‬ ‫چقدراست؟‬ ‫‪ l‬بعيد به‌نظر مي‌رس��د ك��ه اين امر اتف��اق بيفتد‬ ‫زيرا چندين فاكتور است كه نش��ان مي‌دهد امكان اينكه‬ ‫رژيم‌صهيونيستي تهديداتش را عملي بكند وجود ندارد‪.‬‬ ‫مگراينكهشرايطخاصيرابه‌وجودبياورندوضربهنخست‬ ‫را بزنند‪ ،‬سپس نيز ديگر كشورها را وارد ميدان درگيري با‬ ‫ايرانكنند‪.‬درحقيقتسياسترژيم‌صهيونيستيايناست‬ ‫كه در برابر ايران‪ ،‬ديگر كشورها را درگير كند‪ ،‬نه خودش‬ ‫را‪ .‬اكنون كه رژيم‌صهيونيس��تي مي‌بيند آمريكا به‌سمت‬ ‫تفاهم با ايران در حركت است‪ ،‬اروپايي‌ها نيز درگير بحران‬ ‫اقتصادي مي‌باشند در تالش است كه زنگ خطر را براي‬ ‫آنهابه‌صدادرآوردتاازايرانغافلنشوند‪.‬رژيم‌صهيونيستي‬ ‫نگراني اصلي‌اش اين است كه ايران به مرحله‌اي برسد كه‬ ‫حتي با حمله نظامي نيز ديگر نتوانند قدرتش را مهار كنند‪.‬‬ ‫اسرائيلي‌ها دريافته‌اند كه موقعيت ايستگاه‌هاي هسته‌اي‬ ‫ايرانازنظرايمنيوامنيتيبسيارباالستوباحمالتعادي‬ ‫اصال قابل مهار و تخريب نيست‪ .‬از ديگر سو فهميده‌اند‬ ‫كه ايران مراكز متعددي را در اختي��ار دارد كه مي‌تواند در‬ ‫صورت لزوم جايگزين كند؛ همچنين در ايران تكنولوژي‬ ‫كامالبومي‌شدهاست‪.‬رژيم‌صهيونيستينيزازاينوضعيت‬ ‫خيلينگراناستوواقعانمي‌داندبايدچهكاركند‪،‬بنابراين‬ ‫زبان تهديد را برگزيده است‪ .‬اكنون اين رژيم در مهار‌كردن‬ ‫قدرتايرانوبسيجكردنجهانعليهايرانتقريبابهبن‌بست‬ ‫رسيدهاست‪،‬پسراهيجزتهديداتوهياهوهايتبليغاتي‬ ‫وسياسيندارد‪.‬‬ ‫رويكردهايمختلفدرداخلسرزمين‌هاياشغالي‬ ‫نسبتبهحملهنظاميعليهايرانچيست؟‬ ‫‪ l‬افكار عموم��ي اس��رائيلي‌ها اغل��ب بر‌مهار‬ ‫جمهوري اسالمي ايران تاكيد دارند‪ .‬يعني آنها مي‌خواهند‬ ‫ايرانهرطورشدهمهارشود‪،‬حالبافشاراقتصادي‪-‬سياسي‬ ‫و يا با حمله نظامي‪ .‬اما كارشناسان ارشد امنيتي و نظامي‬ ‫اسرائيلخيليباايننظرموافقنيستند‪.‬‬ ‫پسموافقيناينطرحچهكسانيهستند؟‬ ‫‪ l‬اغلبافرادسياسي‌اندكهبرطبلجنگعليه‌ايران‬ ‫مي‌كوبند‪ ،‬از جمله وزير دفاع كنوني رژيم‌صهيونيستي‪،‬‬ ‫ايهود باراك و بنيامين نتانياهو‪ ،‬نخست‌وزير رژيم‪ .‬كابينه‬ ‫رژيم‌صهيونيس��تي و برخي وزرا ني��ز از جمله موافقين‬ ‫حمله به ايران هس��تند‪ .‬بنابراين شرايط سياسي و نظامي‬ ‫رژيم‌صهيونيستيتقريباموافقاينحملهاست‪.‬‬ ‫آيااسرائيلي‌هااكنونتوانحملهبه‌تاسيساتنظامي‬ ‫ايران را دارند؟‬ ‫‪ l‬حتي به ف��رض اينكه آنه��ا بتوانند ب��ه مراكز‬ ‫هسته‌اي ايران ضربه بزنند از بازتاب و عكس العمل ايران‬ ‫مطمئن نيس��تند‪ .‬درواقع آنها نمي‌توانند برآورد كنند كه‬ ‫آيا عكس‌العمل ايران به همان صورت است كه مقامات‬ ‫ايراني تاكيد كرده‌اند يا خير‪ .‬اگر اسرائيلي‌ها مطمئن باشند‬ ‫كه تهدي��دات متقابل جمهوري اس�لامي اي��ران عملي‬ ‫خواهدبودقطعابهچنينكاريدستنخواهندزد‪.‬ازديگر‬ ‫بازدارندگي‌هاي حمله به ايران اين است كه آنها در حال‬ ‫هماهنگيمسيرهواييهستند‪،‬يعنياگرمطمئنباشندكه‬ ‫هواپيماهايشانبعدازحملهبهمراكزهسته‌ايايرانمي‌توانند‬ ‫در آذربايجان مستقر شوند و به تل آويو بازنگردند به چنين‬ ‫يدست‌خواهندزد‪.‬زيرااينمسيرطوالنيمشكالت‬ ‫اقدام ‌‬ ‫بسياريبراينيرويهواييرژيم‌صهيونيستيايجادخواهد‬ ‫كرد‪ .‬اكنون نيز زمزمه‌هايي به‌گوش مي‌رسد كه آذربايجان‬ ‫بدين منظور در حال همكاري با رژيم‌صهيونيستي است؛‬ ‫سابقبراينگرجستانرابراياينمسالهدرنظر‌گرفتهبودند‪،‬‬ ‫اما با فشار روسيه اين طرح كامال از هم پاشيد و شكست‬ ‫خورد‪ .‬اگر ميان رژيم‌صهيونيستي و آذربايجان توافقنامه‬ ‫نهايي به امضا برسد اين مساله يك مشوق درجهت حمله‬ ‫نظاميبهايرانخواهدبود‪.‬‬ ‫واكن��ش اي��ران ب��ه حمل��ه نظام��ي احتمالي‬ ‫رژيم‌صهيونيستيچهخواهدبود؟‬ ‫‪ l‬فكرمي‌كنماستراتژيدفاعيجمهورياسالمي‬ ‫ايران طي‪ 23‬سال اخير يك حالت دفاعي و مقابله به مثل به‬ ‫خودگرفتهاست‪.‬پسازجنگتحميليعراقديگردشمني‬ ‫در سطح كشورهاي عربي همسايه براي ايران وجود ندارد‬ ‫و بنابراين اس��تراتژي دفاعي جمهوري اسالمي ايران بر‬ ‫مبنايمقابلهبا‌رژيم‌صهيونيستيوآمريكا‌ترسيمشدهاست‪.‬‬ ‫پاسخ ايران به‌حمالت نظامي رژيم‌صهيونيستي عالوه بر‬ ‫بحث موشكي و نظامي پاسخ‌هاي غير‌نظامي فلج كننده را‬ ‫نيز شامل خواهد شد‪ .‬ايران اين برگه‌ها را آماده دارد‪ ،‬مانند‬ ‫اقدامات نامحسوس الكترونيكي و بحث‌هاي منطقه‌اي‪.‬‬ ‫اسرائيلي‌هاخودشاننيزواقفندكهبرخوردايرانفقطبحث‬ ‫نظامينخواهدبود‪.‬‬ ‫آيا رژيم‌صهيونيستي آمادگي وارد شدن به‌جنگ‬ ‫با ايران را دارد؟‬ ‫‪ l‬در حال حاضر رژيم‌صهيونيستي سيستم گنبد‬ ‫آهنين ر‌ا ترتيب داده تا از گزند حمالت موشكي ايران در‬ ‫امان باشد؛ سيستمي‌كه اسرائيل با كمك آمريكا و براي‬ ‫جلوگيري از حمالت موشكي به اسرائيل طراحي كرده و‬ ‫شايدبتواندازبرخوردبرخيموشك‌هايايرانجلوگيري‬ ‫كند‪ .‬همچنين س��پر‌دفاع موش��كي كه در خليج فارس‬ ‫مي‌خواهند ايجاد بكنند نيز درجهت مقابله با حمالت‬ ‫موشكي جمهوري اسالمي ايران است‪ .‬اما اسرائيلي‌ها‬ ‫مي‌دانند كه عالوه بر مقابله به مثل نظامي‪ ،‬ايران توانايي‬ ‫اقدامات نامحس��وس ديگري در منطقه را دارد كه قابل‬ ‫مهار اس��ت؛ در حقيقت برگه‌هاي ايران نامريي و بسيار‬ ‫موثر است‪g.‬‬
‫نگاهي ديگر‬ ‫احمد شفيق بايد‬ ‫به جاي حضور‬ ‫در انتخابات به‬ ‫جرم مشاركت در‬ ‫جنايت‌هاي رژيم‬ ‫حسني مبارك‬ ‫محاكمه مي‌شد‬ ‫همگان در مصر فرياد مي‌زنند و ش��عار مي‌دهند‬ ‫كه بايد احمد شفيق‪ ،‬آخرين نخست‌وزير دوره حسني‬ ‫مبارك براساس قانون انزواي سياسي از عرصه سياست‬ ‫كنار گذاشته و محاكمه ش��ود‪ .‬فضاي موجود در مصر‬ ‫با‌توجه به تحوالت اخير اين كشور رو به تنش رفته‪ ،‬به‬ ‫ويژه آنكه روزنامه نيويورك تايمز نوشت كه احمدشفيق‬ ‫متعهد شده تا نظام حسني مبارك را طي چند ماه به مصر‬ ‫بازگرداند و از خشونت براي تحقق اين هدف استفاده‬ ‫ي مطيع‬ ‫كند‪ .‬احمد شفيق معتقد است كه مردم مصر مردم ‌‬ ‫و فرمانبردار هستند و حسني مبارك الگويي براي وي به‬ ‫شمار مي‌آيد‪ .‬اين سخنان احمد شفيق آتش خشم را در‬ ‫ميان انقالبيون و اسالمگراهاي مصر برافروخت و آنها را‬ ‫به ميدان‌ها و خيابان‌هاي اين كشور كشاند تا نشان دهند‬ ‫احساس مي‌كنند انقالب‌شان در خطر است‪.‬مردم مصر‬ ‫معتقدند كه سرنوشت انقالبشان به سمت سرنوشت‬ ‫انقالب روماني حركت مي‌كند‪ .‬مردم روماني در س��ال‬ ‫‪ 1989‬نظام ديكتاتور حاكم را س��اقط كردند و ارتش‬ ‫در آن زمان اعالم كرد كه از اين نظام حمايت نمي‌كند‪.‬‬ ‫ديكتاتور روماني به همراه همسرش اعدام شد و يكي از‬ ‫معاونان وي قدرت را در دوره انتقالي به دست گرفت‪.‬‬ ‫اما مشخص شد كه ناامني‌هاي مشكوكي در اين كشور‬ ‫به‌وجود آمده و بعدها معلوم ش��د كه اين مساله جزو‬ ‫نقشه‌هاي معاون ديكتاتور روماني بوده است‪ .‬گروه‌هاي‬ ‫ناش��ناس به خانه‌هاي مردم و تاسيس��ات حساس در‬ ‫روماني حمله مي‌كردند و درگيري‌هايي ميان ارتش و‬ ‫اين گروه‌ها به وقوع مي‌پيوست‪ .‬زندگي در اين كشور به‬ ‫همراه افزايش قيمت‌ها بسيار سخت شده بود‪ .‬خبرهاي‬ ‫دروغين و ش��ايعات در ميان مردم گسترش پيدا كرد و‬ ‫برخي اعالم كردند كه انقالبيون خائن و مزدور بوده و از‬ ‫سوي گروه‌هاي خارجي براي براندازي نظام اين كشور‬ ‫حمايت مالي مي‌شده‌اند‪ .‬بعد از آنكه انقالبيون روماني‬ ‫احساس كردند كه معاون ديكتاتور سابق تالش دارد تا‬ ‫انقالبشان را ناكام بگذارند‪ ،‬تظاهرات گسترده‌اي برگزار‬ ‫كردند‪ .‬معاون ديكتاتور اين كش��ور نيز عليه انقالبيون‬ ‫دست به كار ش��د و تعداد زيادي از آنها را كشت‪ .‬اين‬ ‫نقطه پايان انقالب روماني بود‪.‬معاون ديكتاتور سابق‬ ‫روماني كه رياس��ت دوره انتقالي را در دس��ت داشت‬ ‫خود را براي مشاركت در انتخابات رياست‌جمهوري‬ ‫نامزد كرد و براي دو دوره پي‌در‌پي با دس��تكاري نتايج‬ ‫انتخابات پيروز شد‪ .‬با بررس��ي انقالب روماني نتيجه‬ ‫مي‌گيريم كه مردم مصر بايد نس��بت به انقالبش��ان و‬ ‫محافظت از آن هوشيار باشند‪.‬‬ ‫در حقيقت در برابر انقالبيون مصر تنها دو گزينه‬ ‫وجود دارد و راه سومي‌پيش‌رو ندارند؛ نخست آنكه‬ ‫همگي از محمد المرسي‪ ،‬نامزد اخوان‌‌المسلمين مصر‬ ‫در دور دوم انتخابات رياست‌جمهوري حمايت كنند‬ ‫و وي را نماينده انقالب بدانند يا اينكه به درخواست‬ ‫عبدالمنعم ابوالفت��وح‪ ،‬يكي از نامزده��اي انتخابات‬ ‫رياس��ت‌جمهوري كه به دور دوم راه نيافت به ميدان‬ ‫التحرير و ديگر ميدان‌هاي مصر بازگردند‪.‬‬ ‫در هر صورت انتخابات رياست‌جمهوري مصر‬ ‫انتخاباتي ش��فاف نبوده و در نتايج آن دستكاري شده‬ ‫است‪ .‬چرا‌كه احمد شفيق كه بايد براساس قانون پارلمان‬ ‫اين كشور از عرصه سياست كنار گذاشته شود‪ ،‬همچنان‬ ‫در رقابت‌هاي رياست‌جمهوري حضور دارد و كميته‬ ‫قضايي انتخابات رياست‌جمهوري با زير پا گذاشتن‬ ‫اين قانون به احمد ش��فيق اجازه داد تا نامزد انتخابات‬ ‫رياس��ت‌جمهوري ش��ود‪ .‬اين مس��اله براي همگان‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫‪1‬‬ ‫پيامدهاي حضور شفيق در دور دوم انتخابات رياست جمهوري‬ ‫بين‌الملل‬ ‫خطر رومانيزه شدن‬ ‫مشخص شده كه در نتايج انتخابات‪ ،‬به نفع احمد شفيق‬ ‫دست برده شده و وي توانس��ته جايگاه دوم را به خود‬ ‫اختصاص دهد‪ .‬اين دستكاري توسط نيروهاي امنيتي‬ ‫در وزارت كش��ور صورت گرفته اس��ت‪ .‬عبدالمنعم‬ ‫ابوالفتوح اع�لام كرد كه نماين��دگان نامزدها از برخي‬ ‫مراكز اخذ راي بيرون شده‌ و صندوق‌هاي موجود در‬ ‫اين مراكز عوض شده اس��ت‪ .‬نگراني‌ها درخصوص‬ ‫تقلب در نتايج دور دوم انتخابات رياس��ت‌جمهوري‬ ‫مصر به نفع احمد شفيق همچنان وجود دارد‪ ،‬چرا‌كه‬ ‫شاهد حمايت بي‌س��ابقه تاجرها و عوامل نظام سابق‬ ‫مصر از احمد ش��فيق با‌‌هدف تس��لط بر انقالب مصر‬ ‫هستيم‪ .‬اين در حالي است كه انقالبيون مصر همچنان‬ ‫درگير ش��كاف‌هاي داخلي و اختالفات خود هستند‪.‬‬ ‫آنها بايد اين اختالفات را كنار بگذارند و از عوامل نظام‬ ‫سابق حمايت نكنند‪.‬‬ ‫نه تنه��ا برخ��ي جريان‌ه��اي درون كش��ور از‬ ‫احمد ش��فيق حمايت مي‌كنند بلكه برخي كشورها و‬ ‫گروه‌هايي كه از پيروزي انقالب مصر خسارت ديده‌اند‬ ‫از نخست‌وزير دوران حسني مبارك حمايت مي‌كنند‪.‬‬ ‫محافل اسرائيلي نيز جزو اين گروه‌ها هستند؛ به‌طوري‬ ‫كه اورشليم‌پست در گزارش��ي احمد شفيق را مبارك‬ ‫دوم توصيف كرده و نوشت كه وي اميد اسرائيل براي‬ ‫بازگرداندن مصر به قبل از انقالب اين كش��ور است‪.‬‬ ‫برخي مي‌گويند چرا اين فرصت را به مردم مصر ندهيم‬ ‫تا خود رئيس‌جمهورشان را انتخاب كنند؟ آنها گويي‬ ‫متوجه نيستند كه همين مردم عليه نظام مبارك و احمد‬ ‫شفيق انقالب كرده‌اند‪.‬‬ ‫در جريان انقالب مصر بايد اين كشور از وجود‬ ‫عوامل نظام س��ابق از طريق برگزاري دادگاه و اجراي‬ ‫قانون «انزواي سياسي» پاك ش��ود‪ ،‬چرا كه اين مساله‬ ‫يكي از درخواست‌هاي مردم اين كشور به‌شمار مي‌آيد‪،‬‬ ‫اما اعضاي شوراي عالي نيروهاي مسلح مصر نسبت‬ ‫به اين مساله كامال بي‌توجه هستند‪ ،‬به‌طوري كه كشور‬ ‫براي توطئه‌چيني عوامل نظام س��ابق عليه انقالب رها‬ ‫شده است‪g .‬‬ ‫منبع‪ :‬المحيط‬ ‫‪49‬‬
‫انتخاب روسيه به‌عنوان‬ ‫محل برگزاري دور بعدي‬ ‫مذاكرات ايران و گروه ‪5+1‬‬ ‫با توجه به حمايت هميشگي‬ ‫اين كشور از حق ايران براي‬ ‫استفاده صلح‌آميز از انرژي‬ ‫هسته‌اي را نيز مي‌توان‬ ‫مساله‌اي دانست كه وزنه‬ ‫پيروزي را در طرف ايران‬ ‫سنگين‌تر كرده است‬ ‫بين‌الملل‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫تحريم ‪ -‬مذاكره‬ ‫رويكرد واقعي آمريكا به مذاكرات هسته اي چيست؟‬ ‫ترجمه‪ :‬آزاده كشور دوست‬ ‫‪2‬‬ ‫در كن��ار نارضايتي م��ردم آمري��كا از وضعيت‬ ‫اقتصادي‪ ،‬مش��كل بيكاري‪ ،‬ادامه جنگ در افغانستان‪،‬‬ ‫وضعيت مقابله با فعاليت‌هاي‌تروريستي‪ ،‬مداخله در‬ ‫امور ساير كش��ورها و چهره‌اي كه از آمريكا در منطقه‬ ‫خاورميانه تثبيت ش��ده‪ ،‬ش��ايد بتوان نح��وه رويكرد‬ ‫واشنگتن به برنامه هسته‌اي ايران را از مهم‌ترين عواملي‬ ‫دانست كه مخالفت‌هاي بس��ياري را در ميان مردم اين‬ ‫كشور داشته اس��ت تا جايي كه نظرس��نجي‌هايي كه‬ ‫‪50‬‬ ‫بالفاصله بعد از موضع‌گيري‌هاي منفي «باراك اوباما»‬ ‫رئيس‌جمهوري آمريكا در قبال فعاليت‌هاي هسته‌اي‬ ‫ايران انجام مي‌شد‪ ،‬همواره حاكي از اختالف‌نظر شديد‬ ‫مردم و دولت آمريكا در برابر اين مساله بوده است‪.‬‬ ‫شايد بتوان همين مخالفت مردمي‌با سياست‌هاي‬ ‫آمريكا در قبال مساله هسته‌اي ايران در آستانه انتخابات‬ ‫رياست‌جمهوري اين كشور را يكي از نقاط چرخش‬ ‫اين كشور در قبال مذاكرت هسته‌اي اخير‪23 ،‬و ‪ 24‬ماه‬ ‫مه‌در بغداد دانست؛ مذاكراتي كه به گزارش بسياري از‬ ‫رسانه‌هاي غربي ايران در آن با اقتدار و از موضع قدرت‬ ‫حاضر شده بود‪ .‬حتي «دنيس راس» مشاور باراك اوباما‬ ‫در ام��ور خاورميانه نيز اين مذاكرات را بس��يار جدي‬ ‫ارزيابي كرده بود و از تمامي‌طرف‌ها خواسته بود از آن‬ ‫بهره‌برداري صحيحي داشته باشند‪.‬‬ ‫در اين دور از گفت‌وگوها تغيير چنداني در مواضع‬ ‫ايران ديده نمي‌شد و اين كشور مانند مذاكرات قبلي كه‬ ‫در استانبول و پيش از آن در ژنو برگزار شده بود‪ ،‬تاكيد‬ ‫مي‌كرد از فعاليت‌هاي هس��ته‌اي خود دست نخواهد‬ ‫كشيد‪ .‬با اين وجود موضع آمريكا و برخي كشورهاي‬ ‫غربي تا ح��دودي تغيير كرده بود كه ب��ه برخي از آنها‬ ‫خواهيم پرداخت‪.‬‬ ‫ديپلمات‌هاي آمريكايي در آستانه مذاكرات بغداد‬ ‫در رويكردي كه چندان مس��بوق به سابقه نبود‪ ،‬نسبت‬ ‫به موفقيت‌آميز ب��ودن اين مذاكرات اب��راز خوش بيني‬ ‫كردند‪ .‬هر چند برخي تحليلگ��ران ورود «يوكيا آمانو»‬ ‫مديركل آژانس بين‌المللي انرژي اتمي‌به ايران و مثبت‬ ‫ارزيابي كردن دي��دارش از تهران در آس��تانه مذاكرات‬ ‫بغداد را يكي از داليل اين تغيي��ر موضع مي‌دانند‪ ،‬ولي‬ ‫به نظر مي‌رس��د نقش مس��ائل داخلي آمري��كا در اين‬ ‫حوزه پررنگ‌تر باشد‪ .‬با اين وجود مسئوالن آمريكايي‬ ‫و در راس آنها «هي�لاري كلينتون» وزي��ر خارجه اين‬ ‫كش��ور اين بار نيز تاكيد كردند كه تصميمي‌براي لغو‬ ‫تحريم‌هاي عليه ايران نداشته و رويكرد مذاكره – تحريم‬ ‫را دنبال خواهند كرد؛ رويكردي كه همواره با انتقاد چين‬ ‫و روسيه رو به رو شده است‪ .‬مقام‌هاي روسيه بارها اعالم‬ ‫كرده‌اند كه اعمال تحريم عليه ايران راه به جايي نمي‌برد‬ ‫و در شرايطي كه گفت‌وگوها در حال انجام است‪ ،‬اين‬ ‫مساله روي فضاي مذاكرات تاثير منفي خواهد گذاشت‪.‬‬ ‫مقام‌هاي چين نيز بر ناكارآم��دي تحريم‌ها تاكيد كرده‬ ‫و خواستار حل و فصل برنامه هس��ته‌اي ايران از طريق‬ ‫مسالمت‌آميز شده‌اند‪ .‬مقام‌هاي پكن با دعوت از تمامي‌‬ ‫طرف‌هاي حاضر در اين گفت‌وگوها به خويشتنداري‪،‬‬ ‫اعمال تحريم‌هاي يكجانبه آمريكا عليه ايران در خارج‬ ‫از چارچوب س��ازمان ملل‌متحد را نوعي نقض قوانين‬ ‫بين‌المللي ارزيابي كرده بودن��د‪ .‬مخالفت‌هاي چين و‬ ‫روسيه با تشديد تحريم‌ها عليه ايران‪ ،‬رويكردي بوده كه‬ ‫همواره وجود داشته‪ ،‬ولي مساله‌اي كه اين بار و در آستانه‬ ‫مذاكرات بسيار چشمگير بود‪ ،‬ناتواني مقام‌هاي آمريكايي‬ ‫در همراه كردن مسئوالن هندي در كاهش واردات نفت‬ ‫خام از ايران بود‪.‬‬ ‫هر چند آمريكايي‌ها در ظاه��ر‪ ،‬بر موضع خود‬
‫بين‌الملل‬ ‫منبع‪ :‬پايگاه خبري پلتيكو‬ ‫دو راهي‬ ‫پيروز انتخابات رياست‌جمهوري مصر چه كسي‌خواهد بود؟‬ ‫عبدالباري العطوان‬ ‫‪3‬‬ ‫مردم مصر بايد نامزد اصلح را انتخاب كنند‪ .‬شوراي‬ ‫عالي نيروهاي مسلح مصر نيز بايد به انتخاب مردم احترام‬ ‫بگذارد و از يك گروه خاص يعني گروه احمد ش��فيق‬ ‫طرفداري نكند‪ .‬نيروهاي نظامي الجزاير با نفوذ خود در‬ ‫انتخابات سال ‪ 1991‬و تغيير نتايج تالش كردند تا مانع‬ ‫حضور اكثريت اس�لامگراها در پارلمان شوند‪ .‬بدين‬ ‫‌ترتيب الجزاير شاهد كشته شدن بيش از ‪ 200‬هزار تن و‬ ‫عقب‌ماندگي ‪ 10‬ساله بوده و همچنان از پيامدهاي اين‬ ‫مساله رنج مي‌برد‪ .‬درگيري‌هاي اصلي در جريان روند‬ ‫دموكراتيك براي به دست آوردن راس هرم قدرت در‬ ‫مصر از روز سه‌شنبه يعني اعالم نتايج مرحله نخست‬ ‫انتخابات آغاز‌ش��د‪ .‬به نظر مي‌رسد كه ميزان مشاركت‬ ‫مردم در مرحله دوم انتخابات به اوج خود برسد؛ چرا‌كه‬ ‫ش��اهد رقابت ميان يك نامزد وابسته به نظام گذشته و‬ ‫نامزد اسالمگرا هستيم‪ .‬نمي‌دانيم كه چگونه احمد شفيق‬ ‫توانست خود را به صفوف نخست نامزدهاي انتخابات‬ ‫رياست‌جمهوري برساند‪ ،‬به‌طوري كه جايگاه دوم را به‬ ‫خود اختصاص دهد‪.‬‬ ‫اين در حالي است كه عمرو موسي‪ ،‬دبيركل سابق‬ ‫اتحاديه عرب به جايگاه پنجم ن��زول كرد‪ .‬نمي‌توانيم‬ ‫به‌ط��ور حتم بگوييم كه س��ازوكاري براي بازس��ازي‬ ‫عوامل نظام سابق به صورت مخفيانه عمل مي‌كرده تا‬ ‫مانع رسيدن اسالمگراها به پست‌هاي كليدي در كشور‬ ‫شود‪ ،‬اما مي‌توانيم بگوييم كه اتاق فكر مخفيانه‌اي براي‬ ‫طرح‌ريزي سياست‌ها و رهبري كردن تبليغات انتخاباتي‬ ‫احمد شفيق با هدف رساندن وي به مرحله دوم انتخابات‬ ‫مصر فعاليت مي‌كرده و بعيد نيس��ت كه عمر سليمان‪،‬‬ ‫رئيس سازمان اطالعات دوره حسني مبارك يكي از افراد‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫براي ادام��ه تحريم‌ها علي��ه ايران تاكيد ك��رده بودند‪،‬‬ ‫اين مس��اله و نگراني‌هايي ك��ه از پيامدهاي آن وجود‬ ‫داشت باعث ش��د در دور جديد مذاكرات تا حدودي‬ ‫خلع س�لاح ش��وند‪ .‬برخي گزارش‌ها ني��ز حاكي از‬ ‫آن اس��ت كه تحريم واردات نفت خام ايران توس��ط‬ ‫اتحاديه اروپا كاهش عرضه و افزايش نسبي قيمت اين‬ ‫فرآورده‌ها در كشورهاي غربي را به‌دنبال داشته است؛‬ ‫مساله‌اي كه پافشاري روي آن شايد در آستانه انتخابات‬ ‫رياس��ت‌جمهوري آمريكا و در ش��رايط نابس��اماني‬ ‫اقتصادي چندان خوشايند اوباما و هم‌پيمانانش نباشد‪.‬‬ ‫مساله ديگري كه شايد بتوان آن را نيز از منظر اقتصادي‬ ‫بررس��ي كرد‪ ،‬مخالفت آمريكايي‌ها ب��ا ادامه حمايت‬ ‫بي‌چون و چراي واشنگتن از اس��رائيل در برابر ايران‬ ‫است‪ .‬به‌عبارت ديگر‪ ،‬شهرونداني كه خود از مشكالت‬ ‫ش��ديد اقتصادي رنج مي‌برند‪ ،‬تمايلي ندارند بودجه‬ ‫كشورشان صرف حمايت از دولتي ديگر شود‪ .‬نتايج‬ ‫نظرسنجي‌هايي كه در آس��تانه مذاكرات بغداد انجام‬ ‫ش��ده بود‪ ،‬حاكي از آن بود كه اكثريت قريب به اتفاق‬ ‫شهروندان آمريكايي با حمايت كشورشان از اسرائيل‬ ‫در برابر فعاليت‌هاي هسته‌اي ايران و به راه افتادن جنگ‬ ‫سوم در خاورميانه به شدت مخالف هستند‪ .‬اين مساله‬ ‫نيز باعث ش��ده بود آمريكا در دور جدي��د مذاكرات‬ ‫هس��ته‌اي‪ ،‬اندكي دس��ت و پاي خود را جمع كند‪ .‬به‬ ‫عبارت ديگر‪ ،‬اي��ن اوباما بود ك��ه در جريان برگزاري‬ ‫گفت‌وگوهاي بغداد به‌دنبال كسب اعتبار بود تا به نوعي‬ ‫بتواند جاي پاي خود را در كاخ سفيد محكم كند‪ .‬مساله‬ ‫جديدي كه مي‌توان در ارتباط با مذاكرات بغداد و نحوه‬ ‫موضع‌گيري برخي كشورهاي غربي به آن اشاره كرد‪،‬‬ ‫روي كار آمدن دو رهبر جديد در كش��ورهاي حاضر‬ ‫در گروه ‪ 5+1‬بود؛ «والديمير پوتين» رئيس‌جمهوري‬ ‫روس��يه و «فرانس��وا اوالند» رئيس‌جمهوري فرانسه‪.‬‬ ‫واضح است كه رهبران اين كشورها با توجه به اهميت‬ ‫بين‌المللي مس��اله هس��ته‌اي ايران‪ ،‬تمايلي نداشتند با‬ ‫موضع‌گيري منفي و به‌عنوان مثال تهديد ايران‪ ،‬در يكي‬ ‫از نخستين رويكردهاي مهم ديپلماتيك خود‪ ،‬تصويري‬ ‫منفي از خود در اذهان مردم‌ترسيم كنند‪ .‬با‌توجه به عدم‬ ‫شركت والديمير پوتين در نشست گروه هشت‪ ،‬شايد‬ ‫نشست بغداد را بتوان نخستين تقابل ديپلماتيك مسكو‬ ‫و واشنگتن بعد از روي كار آمدن مجدد پوتين دانست‪.‬‬ ‫در اين نشست هر كدام از طرف‌ها بسته پيشنهادي‬ ‫خ��ود را ارائه كردن��د و تحليلگران با اش��اره به اينكه‬ ‫مقام‌هاي اي��ران در هم��ان زمان برگزاري نشس��ت‪،‬‬ ‫بس��ته پيش��نهادي غرب را با نامتوازن ارزيابي كردن‬ ‫آن رد كردند‪ ،‬اين مس��اله را گواه ديگ��ري بر ناكارآمد‬ ‫بودن اعمال تحريم عليه اين كش��ور مي‌دانند و تاكيد‬ ‫مي‌كنند ايران در شرايطي نبود كه به دليل متحمل شدن‬ ‫دشواري‌هاي اقتصادي‪ ،‬ناگزير به پذيرش هر پيشنهادي‬ ‫باشد كه توسط غرب ارائه مي‌ش��ود‪ .‬انتخاب روسيه‬ ‫به‌عنوان محل برگزاري دور بع��دي مذاكرات ايران و‬ ‫گروه ‪ 5+1‬با توجه به حمايت هميش��گي اين كشور‬ ‫از حق ايران براي استفاده صلح‌آميز از انرژي هسته‌اي‬ ‫را نيز مي‌توان مساله‌اي دانست كه وزنه پيروزي را در‬ ‫طرف ايران سنگين‌تر كرده اس��ت‪.‬تمامي‌اين مسائل‬ ‫نشان مي‌دهد كه ايران در مذاكره با گروه ‪ 5+1‬در بغداد‪،‬‬ ‫در جايگاهي باالتر از ساير كشورهاي شركت‌كننده در‬ ‫اين مذاكرات قرار داشت و به‌عبارت ديگر كارت‌هاي‬ ‫بازي عموما در اختيار اين كش��ور بود‪ .‬در‌هر‌حال دور‬ ‫بعدي مذاكرات كه قرار اس��ت در ماه جاري ميالدي‬ ‫برگزار شود‪ ،‬قواعد برگزاري اين بازي را تا حد زيادي‬ ‫مشخص خواهد كرد‪g .‬‬ ‫شركت‌كننده در اين اتاق فكر باشد‪ .‬عمر سليمان از روند‬ ‫انتخابات مصر و مش��اركت در اين انتخابات دور نبوده‬ ‫است‪ ،‬بلكه عقب‌نشيني وي از نامزدي در اين انتخابات‬ ‫نيز برنامه‌ريزي شده بود‪ ،‬به‌طوري كه وي سه روز قبل‬ ‫از آغاز راي‌گيري در مصر همگان را به كودتاي نظامي‬ ‫در صورت پيروزي نامزد اس�لامگراها در رقابت‌هاي‬ ‫انتخاباتي تهديد كرده بود‪.‬مردم مصر بار ديگر همگان‬ ‫را شگفت‌زده كردند‪ ،‬چرا كه با نظم و‌ترتيب خاصي در‬ ‫صف‌هاي طوالني به مدت چندين ساعت براي انداختن‬ ‫راي خ��ود در صندوق‌ه��اي اخذ راي ايس��تادند‪ .‬اين‬ ‫درحالي بود كه گرماي شديد در استان‌هاي مختلف اين‬ ‫كشور مانع مشاركت آنها در روند انتخاباتي نشد‪ .‬در حال‬ ‫حاضر مصر تغيير كرده و مي‌بينيم كه عامه مردم به‌ويژه‬ ‫جوانان اين كشور خواهان آن هستند كه اين تغيير‪ ،‬كشور‬ ‫را به سمت پيشرفت رهبري كند و بار ديگر حاكميت‬ ‫و كرامت خود را كه از مهم‌ترين اهداف انقالب است‬ ‫به دست آورند‪.‬‬ ‫مطمئنا م��ردم مصر ب��ا حض��ور در مرحله دوم‬ ‫انتخابات رياست‌جمهوري نامزدي را انتخاب خواهند‬ ‫كرد كه براي كشورشان سودمندتر باشد‪ ،‬نه براي آمريكا‬ ‫يا اسرائيل‪ .‬آنچه ما را نگران كرده سخنان عمر سليمان‬ ‫است كه طي آن تاكيد كرده رئيس‌جمهوري آينده مصر‬ ‫نبايد اسالمگرا باشد و اگر چنين اتفاقي بيفتد ممكن است‬ ‫كودتاي نظامي در كشور رخ دهد‪.‬‬ ‫اين تهديد نشان‌مي‌دهد كه عمر سليمان همچنان در‬ ‫اتاق فكر بازسازي عوامل نظام سابق از طريق انتخابات‪،‬‬ ‫حضور دارد‪ ،‬اما مردم مصر كه نظام حسني مبارك را كمتر‬ ‫از ‪ 20‬روز س��اقط كردند از چني��ن تهديداتي نخواهند‬ ‫‌ترسيد‪g .‬‬ ‫منبع‪ :‬روزنامه فرامنطقه‌اي القدس العربي‬ ‫‪51‬‬
‫مجله خبري‬ ‫‪ 1‬دوئل سياسي‬ ‫عراق‬ ‫بين‌الملل‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫اعالم جمع‌‌آوري ‪ 176‬امضا عليه نخس��ت‌وزير‬ ‫عراق و درخواس��ت مالك��ي براي بررس��ي صحت‬ ‫آنها‪ ،‬در كنار سفر قريب‌الوقوع معاون باراك اوباما به‬ ‫بغداد نش��ان مي‌دهد ابرهاي بحران‌زا هنوز از آسمان‬ ‫عراق كنار نرفته و تنش‌هاي سياس��ي تش��ديد ش��ده‬ ‫اس��ت‪ .‬رس��انه‌هاي عراق گزارش داده بودند مقتدي‬ ‫صدر ‪ 13‬خرداد(دوم ژوئن) ق��ول داده بود از برخي‬ ‫پس��ت‌ها به نفع ائتالف نوري المالك��ي در صورت‬ ‫سلب اعتماد از وي چشم پوشي كند‪ ،‬اما به گفته صدر‪،‬‬ ‫جايگزين وي قطعا از ائتالف مل��ي خواهد بود‪ .‬اين‬ ‫درخواس��ت س��اعاتي پس از ادعاي «اثيل النجيفي»‬ ‫استاندار نينوي در ‪ 31‬مه‌مطرح مي‌شود مبني بر اينكه‬ ‫تعداد نمايندگاني كه بيانيه س��لب اعتماد از مالكي را‬ ‫امضا كرده‌‌اند‪ ،‬از حد نصاب قانوني مطلوب فراتر رفته‬ ‫است‪ .‬اين ادعا با واكنش ش��ديد ائتالف دولت قانون‬ ‫روبه‌رو شد و «محمد الصيهود» از اعضاي اين ائتالف‪،‬‬ ‫سخنان استاندار نينوي(اكثريت سني‌نشين) را يادآور‬ ‫«ديكتاتوري صدام» دانست و تاكيد كرد پروژه سلب‬ ‫اعتماد از مالك��ي را برخي كش��ورهاي منطقه‌اي (در‬ ‫اشاره به عربستان و برخي كش��ورهاي عربي ديگر)‬ ‫طراحي و هزينه‌هاي مالي آن را تامين كرده‌اند‪ .‬با اين‬ ‫حال‪ ،‬جريان صدر به رهبري مقتدي صدر اعالم كرد‬ ‫جالل طالباني‪ ،‬رئيس‌جمهوري ع��راق‪ ،‬امضاهايي از‬ ‫گروه‌هاي سياسي براي سلب اعتماد از نوري المالكي‬ ‫نخست‌وزير عراق دريافت كرده است و تعداد امضاها‬ ‫به ‪ 176‬امضا رسيده است‪ .‬از سوي ديگر يك منبع در‬ ‫رياست‌جمهوري عراق هم اعالم كرد طالباني از مدير‬ ‫دفترش خواسته امضاها را بررس��ي كند و از صحت‬ ‫آن مطمئن ش��ود‪ .‬در واكنش به اي��ن اقدامات‪ ،‬نوري‬ ‫المالكي نخست‌وزير عراق روز دوشنبه ‪ 15‬خرداد از‬ ‫جالل طالباني‪ ،‬رئيس‌جمهوري اين كش��ور خواست‬ ‫امضاهاي جمع‌آوري شده براي سلب اعتماد از وي را‬ ‫به اداره تحقيقات جنايي تحويل دهد تا از صحت آن‬ ‫اطمينان حاصل شود‪ .‬مالكي تصريح كرده است تالش‬ ‫برخي طرف‌ها براي سوءاستفاده از روند دموكراتيك‬ ‫در جهت اهداف سياسي خاص‪ ،‬نگراني‌هايي را درباره‬ ‫احتمال به خطر افتادن اصل دموكراسي به وجود آورده‬ ‫است‪.‬‬ ‫در اين زمينه س��ايت الس��ومريه نوشته است که‬ ‫عراق ش��اهد بحران سياسي اس��ت كه برخي ناظران‬ ‫تاكيد مي‌كنند اين بحران در س��ايه افزايش اختالفات‬ ‫ميان گروه‌هاي سياس��ي پس از تبديل اختالف ميان‬ ‫العراقيه و دولت قانون به اختالف اين ائتالف با ائتالف‬ ‫كردس��تان عراق و جريان صدر و ديگر گروه‌ها‪ ،‬روز‬ ‫به روز تش��ديد مي‌ش��ود‪ .‬از س��وي ديگر فراكسيون‬ ‫مستقل‌ها به رهبري حسين الشهرستاني‪ ،‬حمايت خود‬ ‫را از نوري المالكي اعالم و دريافت پيشنهاد در مقابل‬ ‫موافقت با سلب اعتماد از وي را تكذيب كرد و هدف‬ ‫از پخش چنين ش��ايعاتي را مخدوش ك��ردن وجهه‬ ‫ائتالف دولت قانون دانس��ت كه فراكسيون مستقل‌ها‬ ‫از گروه‌هاي اساسي تشكيل‌دهنده آن است‪ .‬همچنين‬ ‫مقتدي صدر رهبر جريان صدر روز دوشنبه‪ ،‬چهارم‬ ‫ژوئن(‪ 15‬خرداد) از موضع نوري المالكي در مخالفت‬ ‫با اجراي سيس��تم فدرالي در جنوب تشكر كرد‪ ،‬اما از‬ ‫وي خواس��ت به «خاطر ملت و ش��ركا» از مقام خود‬ ‫كناره‌گيري كند‪.‬‬ ‫اما آيت‌اهلل كاظم الحس��يني الحائ��ري از علماي‬ ‫برجس��ته عراقي‪ ،‬در فتواي��ي دادن راي ب��ه الئيك‌هاي‬ ‫ش��ركت‌كننده در رون��د سياس��ي را حرام اع�لام كرد‪.‬‬ ‫اي��ن فت��وا دو روز پس از درخواس��ت مقت��دي صدر‬ ‫(اول ژوئن) براي انجام همه‌پرس��ي مردمي‌براي سلب‬ ‫اعتماد از نوري المالكي اعالم شد‪ .‬مقتدي صدر گفته بود‬ ‫همهطرف‌هايسياسيومردمي‌بايددرهمه‌پرسيشركت‬ ‫كنند و جايگزين مالكي در صورت سلب اعتماد از وي‪،‬‬ ‫صرفا از ائتالف ملي خواهد بود و همه گروه‌هاي سياسي‬ ‫يالمالكي‪،‬‬ ‫بهآنمعتقدهستند‪.‬درراستاياينتحوالتنور ‌‬ ‫نخس��ت‌وزير عراق تصريح كرده اس��ت تالش برخي‬ ‫طرف‌ها براي سوءاستفاده از روند دموكراتيك در جهت‬ ‫اهداف سياسي خاص‪ ،‬نگراني‌هايي را درباره احتمال به‬ ‫خطر افتادن اصل دموكراسي به‌وجود آورده است‪ .‬مالكي‬ ‫هشدار داده است چنين اقداماتي ممكن است خطراتي‬ ‫براي اصل روند دموكراس��ي داشته باشد و دستگاه‌هاي‬ ‫ذي‌ربط بايد تمام كساني را كه اثبات شود در روند جعل‬ ‫امضا يا تهديد ه��ر يك از نمايندگان ي��ا انجام اقدامات‬ ‫غيرقانوني دس��ت دارند‪ ،‬به عدالت بسپارند تا سالمت‬ ‫روند دموكراسي حفظ ش��ود‪ .‬در نهايت مي‌توان گفت‬ ‫تالش برخي جريان‌هاي سياسي عراق براي استيضاح‬ ‫دولت نوري المالكي فضاي پر‌تنشي بر عرصه سياسي‬ ‫اينكشورچيرهساختهاست‪.‬تشديداختالفميانجريان‬ ‫صدر و دولت نوري المالكي فضاي سياسي التهاب‌آميزي‬ ‫را در عراق ايجاد كرده كه اگر رهبران طيف‌هاي سياسي‬ ‫عراق به يك راه‌‌حل مسالمت‌آميزي براي مهار اين بحران‬ ‫سياسي نرسند اوضاع اين كش��ور وارد مرحله غير‌قابل‬ ‫كنترلي خواهد شد‪g.‬‬ ‫‪ 2‬اعتراضات بي‌موقع‬ ‫‪ 3‬آمريكا به‌دنبال هند‬ ‫‪ 4‬ديدار بزرگان‬ ‫اعتراض م��ردم اوكراين به‌پيش��نهاد تغيير زبان‬ ‫رسمي كشورش��ان به‌دنبال درگيري ميان معترضان و‬ ‫پليس ضد‌شورش به خشونت كشيده شد‪.‬‬ ‫در حالي ك��ه اين كش��ور در آس��تانه برگزاري‬ ‫مسابقات فوتبال جام ملت‌هاي اروپاست‪ ،‬شهروندان‬ ‫اوكرايني ب��ا تجمع در خيابان‌ه��اي پايتخت اعتراض‬ ‫خود را نس��بت به طرح تغيير زبان رسمي كشورشان‬ ‫نشان دادند‪g .‬‬ ‫لئون پانه‌تا‪ ،‬وزير دفاع آمريكا طي س��فري كه به‬ ‫هند داشت در دهلي‌نو با نخست‌وزير هند ديدار كرد‪.‬‬ ‫پانه‌تا در گفت‌وگو با مانموهان سينگ‪ ،‬بر اهميت روابط‬ ‫دهلي‌نو با جامعه بين‌المللي تاكيد كرد‪ .‬وي در اين ديدار‬ ‫به بحث و گفت‌وگو درباره نقش امنيتي هند در منطقه و‬ ‫استراتژي جديد واشنگتن پرداخت‪ .‬بر اساس استراتژي‬ ‫ي امنيتي‬ ‫امنيتي جديد آمريكا‪ ،‬واشنگتن به‌دنبال همكار ‌‬ ‫عميق‌تر با هند است‪g .‬‬ ‫والديمير پوتين در جريان سفرش به چين تقويت‬ ‫روابط دوجانبه با اين كشور را به ويژه در مورد مساله‬ ‫سوريه بررسي كرد‪.‬‬ ‫والديمي��ر پوتي��ن‪ ،‬رئيس‌جمهوري روس��يه با‬ ‫هوجين‌تائ��و‪ ،‬رئيس‌جمهوري چي��ن در پكن ديدار‬ ‫كرد‪ .‬دو طرف در خصوص مساله سوريه اعالم كردند‬ ‫حامي‌طرح صلح كوفي عنان‪ ،‬فرس��تاده سازمان ملل‬ ‫هستند‪g .‬‬ ‫اوكراين‬ ‫‪52‬‬ ‫آمريكا‬ ‫روسيه‬
‫‪ 6‬نقشه راه انتخاباتي‬ ‫‪ 5‬ديدار پوتين با رهبران اروپايي‬ ‫آمريكا‬ ‫روسيه‬ ‫‪ 7‬از قاهره تا بيت‌المقدس‬ ‫مطبوعات جهان‬ ‫ي قديم��ي‌‪ :‬روزنام��ه نيويورك‌تايمز در‬ ‫درگي��ر ‌‬ ‫تاريخ چهارش��نبه ‪ ۱۰‬خرداد در گزارش��ي آورده است‪:‬‬ ‫«احمد شفيق‪ ،‬نخس��ت‌وزير دوران رياست‌جمهوري‬ ‫حس��ني مبارك اعالم كرده از اينكه مبارك را يك «اسوه»‬ ‫خوانده هرگز پش��يمان نشده اس��ت‪ .‬چنين ابراز نظري‬ ‫نشان‌دهنده پشت‌گرمي‌شفيق به حمايت برخي جناح‌ها‬ ‫درمصراست‪.‬پيروزياحمدشفيقمي‌تواندويرابه‌عنوان‬ ‫برندهنخستينانتخاباتآزاددرمصرمطرحسازد؛انتخاباتي‬ ‫كه آينده مصر را رقم خواهد زد‪ ».‬در ادامه اين گزارش آمده‪:‬‬ ‫«كانديداتوريشفيقدرانتخاباترياست‌جمهوريباعث‬ ‫ايجادواهمهمياناسالمگرايانشده‌است‪».‬آنهابيمآندارند‬ ‫ي در صورت پيروزي شفيق‬ ‫كه احتمال گسترش بي‌قانون ‌‬ ‫وجوددارد‪.‬اينواهمه‌هاهمانندچسبيعملكردهوباعث‬ ‫در كنار هم جمع شدن ائتالف محافظه‌كاران شده است‪.‬‬ ‫شفيق در مقابل با متهم كردن رقبايش اعالم كرده؛ «مشكل‬ ‫اين است كه ما نمي‌خواهيم امنيت داشته باشيم چرا كه‬ ‫مي‌خواهيمشبه‌نظامياندركشورمانحضورداشتهباشند‪،‬‬ ‫چراكهمامي‌خواهيممصررابهلبنانتغييردهيم!‌»نيويورك‬ ‫تايمزمي‌نويسد‪«:‬ارزيابيشانسپيروزيشفيقدردوردوم‬ ‫انتخاباترياست‌جمهوريمصردشواراستچراكهميزان‬ ‫محبوبيت و عملي بودن سياست اسالمگرايان و رويكرد‬ ‫سياسي اخوان‌المسلمين چندان مشخص نيست‪ .‬با اين‬ ‫همهبراي پيش‌بيني اينكه نتيجه انتخابات درمصر چگونه‬ ‫خواهد بود هنوز زود است‪ ».‬در پايان اين گزارش آمده‪« :‬در‬ ‫دور دوم انتخابات رياست‌جمهوري مصر شفيق به دنبال‬ ‫استفاده از فرصت است‪ ،‬اما منتقدان مي‌گويند انقالبي كه‬ ‫شفيق از آن سخن مي‌گويد هرگز اتفاق نيفتاده است‪ .‬يك‬ ‫دههپيشازسقوطحكومتحسنيمبارك‪،‬شفيقبه‌عنوان‬ ‫يكي از جايگزين‌هاي بالقوه وي در نظر گرفته مي‌شد كه‬ ‫از سوي ارتش دولت خودكامه مصر مورد حمايت قرار‬ ‫به آمريكا اعتماد نكنيد‪ :‬پايگاه اينترنتي ميدل ايست‬ ‫آناليندرتاريخسه‌شنبه‪ ۹‬خرداددرگزارشيبا‌عنوان«هرگز‬ ‫به دولت آمريكا اعتماد نكنيد» آورده است‪« :‬اين حقيقت‬ ‫كه آمريكايي‌ها از بس��ياري از ديكتاتورهاي سابق پيش‬ ‫از سركوبي رژيم‌هايشان حمايت كرده بودند‪ ،‬بر همگان‬ ‫آشكار است‪ .‬در حال حاضر كشورهاي عربي مورد هدف‬ ‫اين تاكتيك كه سال‌هاست مورد استفاده آمريكاست‪ ،‬قرار‬ ‫گرفته‌اند‪ .‬تظاهرات عليه ديكتاتورهايي كه پيشتر مورد‬ ‫حمايت آمريكايي‌ها بودند‪ ،‬در بس��ياري از كش��ورهاي‬ ‫عربي آغاز شده و ناامني و بي‌ثباتي را با خود به همراه داشته‬ ‫است‪ ».‬در ادامه اين گزارش آمده‪« :‬اگر نگاهي به كتاب‌هاي‬ ‫تاريخيبيندازيم‪،‬نمونه‌هايبسياريازخيانتكاريآمريكا‬ ‫قابل مش��اهده اس��ت‪ .‬مانوئل نوريگا‪ ،‬رئيس‌جمهوري‬ ‫اس��بق پاناما كه در اصل به عنوان يك جاسوس سازمان‬ ‫اطالعات مركزي آمريكا(سيا) مشغول به كار بود‪ ،‬بعدها‬ ‫از س��وي واش��نگتن به قاچاق مواد‌مخدر متهم شد و در‬ ‫حال حاضر در حال س��پري كردن دوره محكوميت ‪20‬‬ ‫ساله‌اش در زنداني در پاناماس��ت‪ ».‬در اين گزارش اشاره‬ ‫شده‪ :‬تحوالت خاورميانه در بسياري از كشورهاي منطقه‬ ‫باعث شد حكومت بسياري از سران عرب نظير حسني‬ ‫مبارك‪ ،‬رئيس‌جمهوري مصر‪ ،‬زين‌العابدين بن‌علي رهبر‬ ‫تونس‪ ،‬علي عبداهلل‌صالح رئيس‌جمهوري سابق مصر و‬ ‫معمر قذافي‪ ،‬ديكتاتور ليبيايي سقوط كند‪.‬حسني مبارك‬ ‫كه در دوران رياس��ت‌جمهوري خود از س��وي آمريكا‬ ‫مورد حمايت قرار داش��ت‪ ،‬پس از انقالب بزرگي كه در‬ ‫مصر شكل گرفت‪ ،‬در ‪ 11‬فوريه س��ال ‪ 2011‬مجبور به‬ ‫كناره‌گيري از سمتش شد‪ ».‬در پايان اين گزارش آمده‪« :‬اين‬ ‫بين‌الملل‬ ‫داشت‪ .‬در عين حال وي با اشاره به عمر سليمان‪ ،‬رئيس‬ ‫سابقتشكيالتجاسوسيمصراظهارداشتکهاينمساله‬ ‫محتملاستكهازتجربياتعمرسليماندرهرچهكهالزم‬ ‫باشد استفاده شود و هيچ دليلي براي عدم استفاده از وي‬ ‫وجود ندارد‪ ».‬وي همچنين فعاالني را كه براي انقالب دوم‬ ‫به خيابان‌ها مي‌روند‪ ،‬مورد تمسخر قرار داد‪.‬‬ ‫احتمال وجود دارد كه كشور عربي بعدي كه مورد هدف‬ ‫سياست‌هايدوگانهآمريكاقرارخواهدگرفت‪،‬كشوريبا‬ ‫منابعنفتيعظيمباشد‪.‬اقتصادجهانيواقتصادآمريكابه‌طور‬ ‫خاصبهشدتتحتتاثيرنفتقرارداردوآمريكابه‌عنوان‬ ‫بزرگترين واردكننده طالي س��ياه جهان همواره به دنبال‬ ‫دستيابي به منابع طبيعي ساير كشورهاي جهان بوده است‪.‬‬ ‫واشنگتن در دستيابي به اين منابع طبيعي همواره از يك‬ ‫سياست خاص پيروي كرده است؛ حمايت از رژيم‌هاي‬ ‫خودكامهوقطعحمايتبهمحضدستيابيبهاهداف‪».‬‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫رهبران اتحاديه اروپا روز دوشنبه هفته گذشته در روسيه با رئيس‌جمهور جديد اين كشور ديدار و گفت‌وگو كردند كه‬ ‫موضوعسوريهمهم‌ترينمحورمذاكراتدوطرفبود‪«.‬هرمانوانرمپوي»رئيسشوراياتحاديهاروپابههمراه«خوزهمانوئل‬ ‫بارسو» رئيس كميسيون اروپا و «كاترين اشتون» مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا در سن پترزبورگ تالش كردند تا در‬ ‫ديداربا«والديميرپوتين»ويرامتقاعدكنندكهحمايتخودراازبشاراسدكاهشدهد‪.‬بر‌هميناساسنخستيننشستسران‬ ‫اتحاديه اروپا با والديمير پوتين بعد از رياست‌جمهوري مجددش‪ ،‬تحت‌تاثير تحوالت سوريه و با دستور كار همين موضوع‬ ‫برگزار شد‪ .‬رئيس اتحاديه اروپا در ديدار با والديمير پوتين در سن‌پترزبورگ تاكيد كرد كه هيچ جايگزيني براي طرح فرستاده‬ ‫ويژه سازمان ملل به سوريه وجود ندارد‪ .‬هرمان وان رمپوي‪ ،‬رئيس شوراي اروپا در كنفرانسي مطبوعاتي با اشاره به اشتراك‬ ‫ديدگاه دو طرف در اين‌‌باره‪ ،‬با اعالم حمايت از ناظران بين‌المللي مستقر در سوريه‪ ،‬تاكيد كرد كه با‌‌وجود ارزيابي‌هاي متفاوت‬ ‫اروپاوروسيهدربارهاينبحران‪،‬هردوطرفدربارهفراهمآوردنامكاناتوزمينه‌‌هايبهتربرايتوقفخشونت‌هاوجلوگيري‬ ‫از جنگ داخلي در اين كشور و دستيابي به راه‌حلي مسالمت‌آميز اتفاق نظر دارند‪.‬‬ ‫اما پوتين در جريان ديدارش با آنگال مركل‪ ،‬صدر‌اعظم آلمان و فرانسوا اوالند‪ ،‬رئيس‌جمهور فرانسه تاكيد كرد كه نه تنها‬ ‫نيروهايحكومتي‪،‬بلكهمخالفانحكومتسوريهنيزدرخشونت‌هامقصرند‪.‬درمقابلكاتريناشتون‪،‬رئيسسياستخارجي‬ ‫اتحاديه اروپا نيز روز يكشنبه گذشته بعد از ديدار با سرگئي الوروف‪ ،‬وزير خارجه روسيه گفت‪« :‬نقش روسيه براي موفقيت‬ ‫برنامهصلحكوفيعنان(فرستادهسازمانمللدرسوريه)حياتياست‪.‬اتحاديهاروپادرنظرداردباهمكاريروسيهتالشكندتا‬ ‫راهيبرايپايانبخشيدنبهخشونت‌هايافتهوبرنامهصلحراتقويتكند‪ ».‬يكيازمقام‌هاياتحاديهاروپابهشرطفاشنشدن‬ ‫نامخودبهخبرگزاريرويترزگفت‪« :‬برايماضرورياستتااطمينانحاصلكنيمكهروسيهازنفوذخودكامالاستفادهمي‌كند‬ ‫تارژيماسدراواداركندبرنامهصلحرااجرانمايد‪».‬اينمقاماتحاديهاروپاافزودهاستكهاقداماتروسيهبراييافتنيكراهحل‬ ‫سياسيدربحرانسوريهكامالكمك‌كنندهنبودهاست‪ .‬بهنوشتهرويترزتالش‌هاييكهتاكنونصورتگرفتهتاوالديميرپوتين‪،‬‬ ‫رئيس‌جمهور روسيه را به تغيير موضع در قبال بحران سوريه وادار كند‪ ،‬ناكام مانده است‪ .‬عالوه بر سوريه‪ ،‬موضوعات ديگري‬ ‫نيز در ديدار پوتين با رهبران اروپامطرح شدكهمسالهسفر شهروندان بدون ويزا وهمچنين داد و ستد ميان روسيه وكشورهاي‬ ‫اروپايي از آن جمله بود و رئيس‌جمهور روسيه بر افزايش روابط تجاري كشورش با اروپا تاكيد كرد‪g.‬‬ ‫سي‌ان‌ان با رويكرد آراي بالقوه الكترال به گمانه‌زني‬ ‫درباره انتخابات آمريكا پرداخته اس��ت‪ .‬براساس قانون‬ ‫انتخابات رياس��ت‌جمهوري اياالت‌متحده هر نامزدي‬ ‫كه ‪ 270‬راي الكترال كس��ب كند‪ ،‬مي‌تواند به كاخ‌سفيد‬ ‫راهپيداكند‪.‬ازاين‌روجنگاصليبهدستيابينامزدهابهاين‬ ‫تعداد آراي الكترال است‪ .‬براساس نقشه راه سي‪‌.‬ان‪‌.‬ان كه‬ ‫روزدوشنبههفتهگذشتهبرايانتخاباترياست‌جمهوري‬ ‫اياالت متحده فاش ش��د‪ ،‬باراك اوباما‪ ،‬رئيس‌جمهوري‬ ‫اياالت‌متحده در ‪ 19‬ايال��ت و همچنين محدوده كلمبيا‬ ‫شانس كسب راي بيش��تري دارد‪ .‬براساس اين نقشه راه‬ ‫احتمال اينكه اوباما‪ 247‬راي كسب كند بسيار است‪ .‬نامزد‬ ‫جمهوريخواهان نيز براساس اين نقشه راه در‪ 24‬ايالت از‬ ‫اوباما پيش است و بالقوه مي‌تواند‪ 206‬راي الكترال كسب‬ ‫كند‪ .‬در اين نقشه راه همچنين گرايش هفت ايالت به‌طور‬ ‫آشكار مشخص نشده است‪ .‬اياالتي همچون كلورادو با‬ ‫‪ 9‬راي الكترال‪ ،‬فلوريدا ب��ا ‪ 29‬راي‪ ،‬آيووا و نوادا هر كدام‬ ‫با شش راي‪ ،‬نيوهمپشاير با چهار راي الكترال و ويرجينيا‬ ‫با ‪ 13‬راي الكترال در ميان اين هفت ايالت ديده مي‌شوند‪.‬‬ ‫دراينمياناما چهارايالتميشيگان(‪ 16‬راي)‪،‬نيومكزيكو‬ ‫(پنجراي)‪،‬پنسيلوانيا(‪ 20‬راي)وويسكانسين(‪ 10‬راي)به‬ ‫سوي اوباما رئيس‌جمهور فعلي گرايش دارند‪g.‬‬ ‫تهديد جديد ‪ :‬روزنامه‌القدس چاپ فلسطين در‬ ‫تاريخ چهارشنبه ‪ ۱۰‬خرداد در تحليلي تحت عنوان «باال‬ ‫بردن پرچم اسرائيل در مس��جد‌االقصي تهديدي است‬ ‫براي بيت‌المقدس» ضمن اش��اره به اقدام اخير سربازان‬ ‫رژيم‌صهيونيستيمبنيبربرافراشتنپرچماينرژيمبرفراز‬ ‫قب ‌هالصخره چنين مي‌نويسد‪« :‬چندي قبلوبراينخستين‬ ‫بار از زمان تشكيل رژيم اشغالگر در سال‪ 1967‬ده‌ها تن از‬ ‫سربازاناسرائيليبهشكلرسمياقدامبهبرافراشتنپرچم‬ ‫اسرائيلدرنزديكيمسجد‌االقصيوهمزمانباجشنديني‬ ‫يهوديان كردند‪ ».‬در ادامه اين تحليل آمده‪« :‬اين اقدام در‬ ‫حقيقتيكهشداروزنگخطربرايمسجداالقصياست‬ ‫ي است كه در چارچوب تالش‌هاي پياپي‬ ‫و به واقع اقدام ‌‬ ‫مقاماتاسرائيليبراييهودي‌سازيقدساشغاليوتقسيم‬ ‫كامل بيت‌المقدس قرار مي‌گيرد‪ ،‬همانطور كه پيش‌تر نيز‬ ‫يدرمنطقهالخليلبوديم‪».‬‬ ‫شاهداينمسالهدرحرمابراهيم ‌‬ ‫اين تحليل در پايان مي‌افزايد‪« :‬برافراشتن پرچم اسرائيل بر‬ ‫فراز بيت‌المقدس نيز مانند همه اقدامات ديگر اسرائيل به‬ ‫بيانيه‌هاومحكوميت‌هايكشورهاوسازمان‌هاونهادهاي‬ ‫عربي و بين‌المللي منتهي شد‪ ،‬اما چيزي كه الزم است اين‬ ‫كهاتحاديهعربوسازمان‌هايهمكارياسالميوسازمان‬ ‫مللباهمهموسساتونهادهايوابستهبهخودبسيجشوند‬ ‫تابتوانندخطراتيراكهدركميناولينقبلهمسلمانانجهان‬ ‫وسومينمسجدمقدساسالمومحلمعراجپيامبرگرامي‬ ‫‌اسالم است‪ ،‬مهار كنند‪g».‬‬ ‫‪53‬‬
‫پرونده ويژه‌‬ ‫علم ديني‬ ‫گفتاري منتشر نشده از عالمه مصباح‌يزدي‬ ‫در نسبت «علم و دين»‬ ‫مراد از علم ديني‬ ‫و علم غير‌ديني‬ ‫چيست؟‬ ‫پرونده ويژه‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫‪54‬‬
‫چقدر كوتاه‌نظري است‬ ‫كساني فكر كنند فلسفه با‬ ‫دين هيچ ارتباطي ندارد يا‬ ‫ضد‌دين است؛ مخصوصا اگر‬ ‫فلسفه را مجموعه مسائل‬ ‫بدانيم‪ ،‬نه راه‌حل‌هاي خاص‪ .‬در‬ ‫فلسفه چند نظريه وجود دارد و‬ ‫همانگونه كه اصالت وجود جزء‬ ‫فلسفه است‪ ،‬اصالت ماهيت هم‬ ‫جزء فلسفه است‬ ‫پرونده ويژه‬ ‫نوع اول‪ :‬وحدت مسائل‬ ‫علمبرحسبتعريفموردقبول‪،‬مجموعهقضايايي‬ ‫استكهازموضوعومحموليتشكيلشدهوپاسخيبراي‬ ‫اثبات يا سلب مي‌طلبد‪ .‬هر تالش��ي در اين راه‪ ،‬تالشي از‬ ‫سنخ آن علم به‌‌شمار مي‌رود؛ فقاهت (در فقه)‪ ،‬تفلسف‬ ‫(درفلسفه)وتحقيقوپژوهشعلمي‌(درعلوم)‪.‬بينعلمبه‬ ‫اين معناي عام و بين دين به معناي دين الهي و صحيح‪ ،‬چه‬ ‫نسبت‌هاييممكناستباشد؟آيااگراينمسالهمتافيزيكي‬ ‫كه«خداهستيانيست»‪،‬عينادرمتنمنابعدينقراربگيرد‪،‬‬ ‫جزء اصول آن دين حساب مي شود يا جزء فروع يا جزء‬ ‫نتايجي كه از دين گرفته مي‌شود و به هرحال به دين ملحق‬ ‫مي‌شود؟اينسوال‪،‬سواليعلمي‌است‪.‬علمبههمانمعناي‬ ‫عامكهشاملفلسفهورياضياتهممي‌شود‪،‬يعنيمجموعه‬ ‫مسائلي كه محور خاصي داشته باشد‪ .‬اين مسائل مي‌تواند‬ ‫شامل مسائلي مانند مسائل منطقي و رياضي هم باشد كه‬ ‫فقطباروشتحليلعقليقابلاثباتاست؛نهروش‌تركيبي‬ ‫وتجربي‪.‬وليبراساسگرايشپوزيتويستي‪،‬اينهاجزوعلم‬ ‫نيست چرا‬كه علم به معناي پوزيتويستي آن‪ ،‬فقط با متد‬ ‫تجربيقابلاثباتاست‪.‬مطابقاينگرايش‪،‬اينگونهمسائل‪،‬‬ ‫نالج (‪ )knowledge‬و جزء معارف هست؛ اما آنها‬را جزء‬ ‫علم محسوب نمي‌كنند‪ .‬پوزيتويس��ت‌ها در رياضيات‪،‬‬ ‫حساب و جبر خيلي گير مي‌كنند و نمي‌دانند چه بگويند‪.‬‬ ‫معموال اينها را برمي‌گردانند به توتولوژي و مي‌گويند اصال‬ ‫علمنيست؛وليفوقعلماست‪.‬‬ ‫بههرحال‪،‬علمبهمعنايمجموعهمسائلحولمحور‬ ‫خاص و دين به معناي يك سلسله عقايد حق‪ ،‬ارزش‌هاي‬ ‫صحيحواحكامالهيچهرابطه‌ايمي‌توانندبايكديگرداشته‬ ‫باشند؟يكيازروابطايناستكهيك‪،‬چندياهمهمسائلي‬ ‫كهدريكعلممطرحمي‌شودعينادرمنابعدينيهممطرح‬ ‫شدهباشد‪.‬طبقيكيازفرض‌هايگذشتهمي‌توانگفتكه‬ ‫اين مسائل يك علم است كه هم در منابع ديني مطرح شده‬ ‫وبامتدوحيانياثباتمي‌شودوهمدركتبفلسفيمطرح‬ ‫نوع دوم‪ :‬روش اثبات مسائل‬ ‫نوع ديگر رابطه علم و دين اين است كه يك سلسله‬ ‫مسائلي را با محور واحد انتخاب كنيم كه اصال از راه عقل‬ ‫يا تجربه حسي قابل اثبات نباشد؛ بلكه راه اثبات آنها فقط‬ ‫وحي يا چيزي كه منتهي به وحي مي‌شود‪ ،‬باشد‪ .‬مثل اين‬ ‫مساله در فقه كه «نماز صبح دو ركعت است»؛ مجموعه‬ ‫چنينمسائليرامي‌توانعبادت‌شناسينامنهاد‪.‬چگونهاين‬ ‫همهعلم‌هايجديدمانندغده‌شناسي‪،‬ميكروب‌شناسيو‪...‬‬ ‫علماست‪،‬وليعبادت‌شناسينتواندعلمباشد؟روشاثبات‬ ‫اينگونه مسائل چيست؟ نماز چند ركعت است؟ اركانش‬ ‫چيست؟ واجبات‪ ،‬مس��تحبات و مكروهاتش چيست؟‬ ‫مي‌توان س��اير عبادت‌ها را هم به آن ضميمه كرد و علمي‬ ‫‌به نام علم عبادت‌شناسي ارائه داد كه زيرمجموعه علم فقه‬ ‫به معناي عام باشد‪ .‬اين مسائل اصال از راه ديگر قابل اثبات‬ ‫نيست‪ .‬نه هيچ برهان عقلي دارد كه نماز صبح را بايد دو‬ ‫ركعتخواندونهدرهيچآزمايشگاهيمي‌شوداينرااثبات‬ ‫كردكهنمازصبحبايددوركعتباشد‪.‬اثباتاينمسالهفقط‬ ‫با استناد به وحي است كه به پيغمبر اكرم (ص) شده و ائمه‬ ‫اطهار (عليهم‌السالم) آن را بيان كرده‌اند و براي ما نقل شده‬ ‫است‪.‬يعنياينعلم‪،‬ازعلومي‌استكهبامتدتاريخينقلي‬ ‫اثباتمي‌شودومنابعآنهمفقطمنابعوحيانياست‪.‬اينچه‬ ‫علمي‌است؟اين‪،‬متنديناستوازاينرو‪،‬علمدينياست‬ ‫علم ُهوالدّين‪،‬جز ٌءم ِ َنالدين‪.‬اگربهلحاظمتعلقاين‬ ‫يعني ٌ‬ ‫علم‪،‬يعنيقضيهمنهايتصديقآنرادرنظربگيريم‪،‬بهيك‬ ‫معناجزئيازدينحسابمي‌شود‪.‬‬ ‫بنابراين‪ ،‬وجه دوم براي تفسير علم ديني اين است‬ ‫كه علم ديني به معناي چيزي است كه اصال در غير دين‬ ‫وجود ندارد و سوالش فقط در دين و با منابع ديني پاسخ‬ ‫ي كه از اين قبيل‬ ‫داده مي‌شود‪ .‬بر اساس اين اصطالح‪ ،‬علوم ‌‬ ‫نيست‪ ،‬علوم غير‌ديني هستند؛ هر چند ادبيات و صرف و‬ ‫نحوعربيباشدكههمهماآنهاراجزوعلومدينيبهحساب‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫بايد توجه داشته باشيم كاربردهاي واژگان را از هم‬ ‫تفكيك كنيم تا در بحث‪ ،‬مغالطه پيش نيايد‪ .‬بعد از اينكه‬ ‫دو واژه علم و دين را درس��ت تحليل كنيم و معاني‌اش را‬ ‫درست بشناسيم‪ ،‬آنگاه اين سوال مطرح مي‌شود كه اين دو‬ ‫چهارتباطيباهمدارند؟اگرواژ‌هتركيبي«علمديني»رابهكار‬ ‫برديم‪،‬بهچهمعنامي‌تواندباشد؟‬ ‫علم ديني يك تركيب وصفي است و گاه به صورت‬ ‫فاليه‬ ‫‌تركيباضافي‪-‬علمدين‪-‬وبهصورتمضافومضا ‌‬ ‫به كار برده مي‌ش��ود‪ .‬در‌تركيب وصفي علم ديني‪« ،‬ديني»‬ ‫صفتي براي علم است‪ .‬اگر قيد توضيحي نباشد كه البته‬ ‫اينطورتلقينمي‌شودكهقيدتوضيحياست‪،‬قيداحترازي‬ ‫خواهد بود‪ .‬يعني وقتي مي‌گوييم علم ديني‪ ،‬آنچه در ذهن‬ ‫شنوندهمي‌آيد‪،‬ايناستكهعلم‪،‬گاهيدينياستوگاهي‬ ‫غيرديني‪ .‬از اين رو‪ ،‬مي‌خواهي��م ببينيم علم ديني با علم‬ ‫غيردينيچهفرقيدارد‪.‬‬ ‫ي ديني است‪ ،‬در واقع قيد ديني‪،‬‬ ‫اما اگر گفتيم هر علم ‌‬ ‫قيدي توضيحي خواهد بود‪ .‬همانطور كه مي‌دانيد گاهي‌‬ ‫تركيبات وصفي‌‪ ،‬تركيبات توضيحي هستند‪ ،‬يعني فقط‬ ‫برايايناستكهشنوندهبتواندنيتگويندهرابهتربفهمد؛‬ ‫وگرنه بدون وصف هم همان معنا اراده مي‌ش��ود‪ .‬مانند‬ ‫«انسان بشري» كه انسان يعني همان بشر يا مانند اوصافي‬ ‫كه جزء ماهيت موصوف باشند مانند «انسان دو پا»‪ .‬روشن‬ ‫اس��ت كه قيد در اينجا‪ ،‬قيد توضيحي است چرا‬كه همه‬ ‫انسان‌هادوپاهستند؛البتهنبايددرمثالمناقشهشود‪.‬‬ ‫بههرحالقيد‪،‬گاهيقيدتوضيحيووصفياستكه‬ ‫فقطموصوفراروشنمي‌كندوگاهيقيد‪،‬احترازياست‪،‬‬ ‫يعني اين قيد‪ ،‬يك قسم را خارج مي‌كند‪ .‬مانند «علم ديني»‬ ‫درمقابل«علمغيرديني»‬؛بهاينمعناكهدوگونهعلمداريم؛‬ ‫علمدينيوعلمغيرديني‪.‬‬ ‫وقتي مي‌گوييم علم ديني‪ ،‬آن قس��م دين��ي را اراده‬ ‫مي‌كنيم؛ نه آن قسم ديگر كه غيرديني است‪ .‬تلقي عمومي‬ ‫وعرفيايناستكهقيددينيدر‌تركيبوصفيعلمديني‪،‬‬ ‫احترازي است‪ ،‬هر چند شايد بتوان اين را به صورت قيد‬ ‫توضيحي هم تلقي كرد‪ .‬بر‌اس��اس اين تلقي عرفي‪ ،‬علم‬ ‫ديني شامل بخشي از علوم مي‌شود و بخش ديگر از علوم‬ ‫خارجمي‌شود‪.‬‬ ‫وقتي علم را به دين ربط مي‌دهيم و مي‌گوييم علم‬ ‫ديني‪ ،‬معناي ياء نسبت اين است كه آن علم مطلق‪ ،‬خود‬ ‫به خود به دين يا غيردين نس��بتي ندارد و مي‌خواهيم به‬ ‫دين نسبتش بدهيم‪ .‬مثل اينكه مي‌گوييم عالم ايراني‪ .‬عالم‬ ‫ممكن است ايراني باشد يا غيرايراني؛ اما وقتي مي‌گوييم‬ ‫عالم ايراني‪ ،‬منظورمان آن عالم‌هايي كه غير‌ايراني هستند‪،‬‬ ‫نيست‪.‬تلقيعرفايناستكهنسبت‪،‬چنيننقشيراايفا‬ ‫مي‌كنديعنينقشقيداحترازيدارد‪.‬الزمهچنيننقشياين‬ ‫استكهدرسايهايننسبت‪،‬وصفيبرايعلمحاصلشده‬ ‫كه اگر اين قيد را نمي‌آورديم‪ ،‬آن وصف را نمي‌داش��ت‪.‬‬ ‫ريشهبحثبهبحث‌هايادبيبرمي‌گردد‪.‬‬ ‫در‬هر‬نس��بتي‬مانند «‬ايراني» نوعي‬مالبست‬شرط‬ ‫‬است‪.‬دراينجامالبستبيشتريشرطاست؛اماتعيينحد‬ ‫مالبست‪ ،‬برهاني نيست‪ ،‬بلكه عرفي است‪ .‬توجه به اين‬ ‫نكته الزم است كه ارتباط كامل و در حد وحدت و اتحاد‪،‬‬ ‫همه‌جا شرط نيست و گاهي يك مناسبت خيلي كوچك‬ ‫براي برقراري نسبت كافي است‪ .‬پس نمي‌توانيم بگوييم‬ ‫هر جا وصفي براي موضوعي آورده مي‌شود‪ ،‬حد نصابي‬ ‫دارد كه مثال بيست درصد حيثيات وجودي‌اش را بايد به‬ ‫آنمربوطكندونسبتمعينيبايددرآنلحاظشود‪.‬همين‬ ‫اندازه كه عرف‪ ،‬برقراري نس��بتي بين صفت و موصوف‬ ‫را صحيح بداند كافي است‪ .‬صدق نسبت‪ ،‬صدقي عرفي‬ ‫است و برهان عقلي‪ ،‬دليل تجربي‪ ،‬دليل تاريخي يا نصي‬ ‫از كتاب و سنت ندارد‪ .‬ريشه اينگونه مسائل زباني‪ ،‬فقط‬ ‫قرارداد است‪.‬‬ ‫توقع عرف ا ‌ز تركيب وصفي علم ديني‬ ‫عرف از‌تركيب وصفي علم ديني چه توقعي دارد؟‬ ‫چند‌گونهنسبتبينعلمودينبرايصحتعرفي‌تركيب‬ ‫«علم ديني» كافي است؟ فقط يك جهت است يا جهات‬ ‫متعدديممكناستمنشأايننسبتباشند؟بهنظرمي‌رسد‬ ‫جهاتمختلفيبراياينمالبستومناسبتفرضمي‌شود‬ ‫كههيچكدامنامعقولنيستوبلكهغيرعرفيهمنيست‪.‬‬ ‫شده و با متد تعقلي اثبات مي‌شود‪ .‬مانند مساله توحيد و‬ ‫خداشناسي كه مي‌توان مجموعه مسائلي را كه محورش‬ ‫خداس��ت‪ ،‬يك علم مثال «علم خداشناسي» دانست‪ .‬اين‬ ‫صورت‪ ،‬اشكال عقلي‪ ،‬نقلي يا عرفي ندارد‪ .‬اگر گفتيم بايد‬ ‫متدخداشناسيهمتعيينشود‪،‬دوعلمخداشناسيخواهيم‬ ‫داشت؛ يكي خداشناسي عقالني و ديگري خداشناسي‬ ‫دينيياوحياني‪.‬امااگرمتدراجزومقومقرارندهيم‪،‬يكعلم‬ ‫استكهبادومتداثباتمي‌شود؛ يكيازراهعقلوبهاستناد‬ ‫عقلبشريوديگريازراهنقلوبهاستنادوحيآسماني‪.‬‬ ‫ايننسبتوحدت‪،‬بهتريننسبتياستكهبينعلمو‬ ‫دينمي‌تواندبرقرارباشد‪.‬خداشناسي‪،‬همعلمبهاصطالح‬ ‫عامآناست‪،‬يعنيمجموعمسائليحولمحورخداستو‬ ‫همديناست‬چرا‬كهاساسهردينيخداشناسياست‪.‬هر‬ ‫ديني در اين باره پاسخ‌هايي دارد‪ .‬خدا يكي است‪ ،‬صفات‬ ‫ثبوتيه و سلبيه دارد و‪ ....‬اين عالي‌ترين رابطه‌اي است كه‬ ‫مي‌تواند بين علم و دين برقرار شود‪ ،‬يعني مسائلي باشد‬ ‫كهعيناهمدردينمطرحهستوهمدرعلم‪.‬البتهاينجاكه‬ ‫مي‌گوييم هم در دين‪ ،‬هم در علم‪ ،‬دين را به اعتبار منابعش‬ ‫جدا مي‌كنيم‪ .‬اين يكي از اطالقات ش��ايع دين است كه‬ ‫بر‌اساسآن‪،‬دينبهمعنايآناستكهاستنادبهوحيداشته‬ ‫باشد‪ .‬هر چند دين كاربرد ديگري هم دارد كه بر اساس آن‪،‬‬ ‫نهمي‌توانبهوحياستنادكردونهشرطكردناستنادبهوحي‬ ‫ي دارد‪ .‬مثال معموال اديان هندوئيسم‪ ،‬اصال به‬ ‫در دين‪ ،‬لزوم ‌‬ ‫نبوتقائلنيستند؛ولياحكامومناسكدينيوخداشناسي‬ ‫دارند‪.‬پسيكنوعرابطهايناستكهخودمسائليكعلم‪،‬‬ ‫يعنيمجموعهمسائليكهبهمناسبتمحورمشترك‪،‬اسمآن‬ ‫را علم خاص گذاشته‌ايم‪ ،‬عينا در منابع ديني موجود باشد‪.‬‬ ‫بهترينمناسبتيكهمي‌تواندبينعلمودينوجودداشتهباشد‬ ‫ايننوعمالبستبينعلموديناست‪.‬‬ ‫‪55‬‬
‫ي مانند صرف و نحو‪،‬‬ ‫مي‌آوريم‪ .‬طبق اين اصطالح‪ ،‬علوم ‌‬ ‫لغتعربو‪...‬هيچربطيبهدينندارند‪.‬طبقايناصطالح‪،‬‬ ‫ي است كه موضوع و محمولش در متن‬ ‫علم ديني آن علم ‌‬ ‫دينمطرحشدهوراهاثباتشهممنابعدينياست‪.‬‬ ‫پرونده ويژه‬ ‫نوع سوم‪ :‬توقف اثبات مسائل دين بر علم‬ ‫مناسبت ديگري كه بين علم و دين مي‌توان در نظر‬ ‫گرفت اين است كه علم ديني‪ ،‬علمي است كه براي اثبات‬ ‫مسائل ديني مورد نياز است يعني بدون آنها نتوان مسائل‬ ‫ديني را اثبات كرد‪ .‬وقتي در علم سوالي مطرح مي‌شود كه‬ ‫آيا اين محمول براي موضوع اثبات مي‌شود يا نه؟ پاسخ‬ ‫بايد با استفاده از اصولي باشد كه معموال اصول موضوعه‬ ‫يا مصادرات است يا اصول متعارفه‪ .‬بايد يك اصولي داشته‬ ‫باشدكهمورد قبولطرفين باشد‪.‬آن مبناهاو قواعديكه در‬ ‫پاسخ به يك سوال ديني در زمينه عقايد‪ ،‬اخالق و احكام به‬ ‫ما كمك مي‌كند و براي اثبات مسائل ديني ضرورت دارد‪،‬‬ ‫علمدينيناميدهمي‌شود‪.‬‬ ‫طبق اين اصطالح‪ ،‬امروز ادبي��ات عربي و لوازمش‬ ‫كه در فهم آيات و رواي��ات دخالت دارن��د‪ ،‬علوم ديني‬ ‫هستند؛‬چرا‬كه بدون اين قواعد نمي‌توان قرآن را درست‬ ‫فهميد‪ .‬تفسير قرآن نيز علم ديني است‬چرا‬كه بدون اين‬ ‫علم‪،‬آياترانمي‌توانفهميدودرنتيجهنمي‌توانبهمسائل‬ ‫دينيپاسخگفت‪.‬پسعلمدينييعني«مايتوقّ ُ‬ ‫ثبات‬ ‫فعليها ُ‬ ‫لالدين»‪.‬اگراينعلم‌هانباشدمانمي‌توانيممسائلدين‬ ‫مسائ ‌‬ ‫را اثبات كنيم‪ .‬اين اصطالح‪ ،‬موارد روشني دارد‪ ،‬مثل فقه و‬ ‫اصول فقه‪ ،‬همچنان كه موارد مشكوكي هم دارد‪ .‬بعضي از‬ ‫مسائلدينيمثلاعتقادبهخدامتدعقالنيداردواثباتآنها‬ ‫بهيكسلسلهمباحثفلسفياحتياجدارد‪.‬پسآنبخشي‬ ‫ازفلسفهكهدراثباتخدابهماكمكمي‌كند‪،‬مايتوقفعليه‬ ‫الدين است يعني تا اين بخش از فلسفه را نخوانيم‪ ،‬بخشي‬ ‫از مسائل دين را نمي‌توانيم اثبات كنيم‪ .‬فرض اين است كه‬ ‫اينگونه مسائل فقط با متد تعقلي قابل اثبات است‪ .‬درست‬ ‫استكهدرقرآنآمدهإِلَـ ُه ُك ْمإِل َ ٌه َوا ِحدٌ‪،‬امابهاستنادقرآنكه‬ ‫نمي‌گوييمخدايكياستچرا‬كهاولبايدبدانيمخدايكي‬ ‫است‪ ،‬پيغمبري فرستاده است‪ ،‬اين قرآن كتاب آن پيغمبر‬ ‫است‪،‬كالماوبرايماحجتاست‪،‬بعداستنادكنيمبهاينكه‬ ‫در قرآن چنين نوشته و بدين جهت‪ ،‬درست است‪ .‬وقتي‬ ‫هنوزدرقدماولهستيمكهآياخدايكياستياچندتا‪،‬اگر‬ ‫بگوييمخدابهايندليليكياستكهقرآنمي‌گويدإِلَـ ُه ُك ْم‬ ‫إِل َ ٌه َوا ِحدٌ‪،‬متدصحيحينيست‪.‬مسالهتوحيدرابايدباعقل‬ ‫و قواعد فلسفي اثبات كرد‪ .‬پس آن فلسفه‌اي كه براي اثبات‬ ‫دين نياز است‪ ،‬علم ديني اس��ت‪ ،‬چون بدون اين قواعد‪،‬‬ ‫مسائلدينياثباتنمي‌شود‪.‬‬ ‫در اين كاربرد‪ ،‬منظور از «ياء» نسبت در واژه «ديني»‬ ‫يعني چيزي كه اثبات مسائل دين به آن نياز دارد‪ .‬طبق اين‬ ‫لحاظ‪،‬حتيفلسفهازعلومدينياستوچقدركوتاه‌نظري‬ ‫استكهكسانيفكركنندفلسفهبادينهيچارتباطيندارد‬ ‫ياضد‌ديناست؛مخصوصااگرفلسفهرامجموعهمسائل‬ ‫بدانيم‪ ،‬نه راه‌حل‌هاي خاص‪ .‬در فلسفه چند نظريه وجود‬ ‫دارد و همانگونه كه اصالت وجود جزء فلس��فه اس��ت‪،‬‬ ‫اصالتماهيتهمجزءفلسفهاست‪.‬همانطوركهوجوب‬ ‫نماز جمعه جزء فقه اس��ت و حرمت آن هم جزء فقه هم‬ ‫كسانيكهنمازجمعهراواجبمي‌دانستندفقيهبودندوهم‬ ‫كسانيكهآنراحراممي‌دانستند‪.‬درفلسفههماثباتياانكار‬ ‫مسائليماننداصالتوجوديااصالتماهيت‪،‬تشكيكدر‬ ‫وجود و‪ ...‬هر دو فلسفه است‪ .‬اين كالم كه ظاهرا اصلش از‬ ‫ارسطونقلشده‪،‬معروفاستكهاگرمي‌بايستفلسفيدن‬ ‫كهمي‌بايست‪،‬واگرنمي‌بايستهمبايدفلسفيدن‪.‬يعنياگر‬ ‫بخواهيم غلط بودن فلسفه را هم اثبات كنيم‪ ،‬باز با فلسفه‬ ‫داريماثباتمي‌كنيم‪.‬بحثازاينكهاينمطلبفلسفيغلط‬ ‫است‪،‬خودشنوعيفلسفهاست‪.‬اثباتيانفيتوحيدبامتد‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫‪56‬‬ ‫تعقليوفلسفياست‪.‬اين‪،‬فلسفهاست‪،‬چرا‬كهفلسفهيعني‬ ‫اثباتيكمحمولبرايموضوعيبامتدتعقلي‪.‬‬ ‫به هر حال‪ ،‬اگر اثبات بخشي از مسائل دين بر چنين‬ ‫علمي‌متوقفبود‪،‬اينعلمبههميناعتبارجزءعلومديني‬ ‫استودينيبودنشبهمعنايمايتوقفعليهاثباتمسائل‬ ‫الدين است‪ .‬البته اين سخن به معناي اين نيست كه همه‬ ‫مسائل آن علم براي همه دين مورد نياز است؛ بلكه ادني‬ ‫مالبست كافي است و اثبات بخشي از دين بر بخشي از‬ ‫اين مسائل متوقف است‪ ،‬اما وقتي ما مجموع اين مسائل را‬ ‫يك علم تلقي كرده و مجموع اخالق‪ ،‬اعتقادات و احكام را‬ ‫يك ماهيتبه نام دينفرضكرديم‪ ،‬مي‌توانيم بگوييم دين‬ ‫باعلمنسبتداردوبراساسايناصطالح‪،‬علممحتاجالي ِه‬ ‫آن دين است‪.‬‬ ‫انواع ديگر مناسبت ميان علم و دين‬ ‫وجوه ديگري نيز براي اين نسبت وجود دارد‪ .‬مثال‬ ‫بعضي از بزرگان فرموده‌اند كه ديني بودن يا غيرديني بودن‬ ‫علم را مي‌توان با انگيزه عالم و متعلم در نظر گرفت‪ .‬اگر با‬ ‫علم آن چنان برخورد كنيم كه ما را با خدا آشنا كند و حتي‬ ‫درعلومطبيعيتحقيقاتيكردهوبامتدطبيعيتجربيمسائل‌‬ ‫را اثبات كنيم‪ ،‬در واقع براي شناخت بخشي از افعال الهي‬ ‫تالش كرده‌ايم كه بخشي از خداشناس��ي است و به اين‬ ‫صورتهمهعلوممي‌تواننددينيباشند‪.‬‬ ‫البتهاين‪،‬علمغير‌دينيرانفينمي‌كند‬چرا‬كهباالخره‬ ‫كس��ي كه اين انگيزه را ندارد‪ ،‬علمش ديني نيست‪ ،‬چون‬ ‫مالكدينيوغيردينيبودنعلمايناستكهباچهنگاهي‬ ‫بهاينمسائلنگاهشودوباچهانگيزه‌اياينمسائلتحقيق‬ ‫شود‪ .‬به هرحال اين هم يك نسبتي است‪ .‬علم با دين اين‬ ‫نسبت را دارد كه بالقوه مي‌تواند انسان را با خدا آشنا كند‪.‬‬ ‫ي بتواند هرچند‬ ‫آشنا شدن با‌خدا هدف دين است‪ .‬هر علم ‌‬ ‫به‌صورت بالقوه به ما كمك كند با خدا آشنا بشويم‪ ،‬از آن‬ ‫جهت علم ديني است كه به هدف دين (شناخت خدا در‬ ‫ذاتوصفاتوافعال)كمكمي‌كند‪.‬هرچنداينهمنسبت‬ ‫غلطي نيست؛ اما ظاهرا در استعماالت و بحث‌هاي شايع‬ ‫اين معنا اراده نمي‌شود‪ .‬طب را براي سالمتي بدن و عالج‬ ‫بيماري‌هامي‌خوانند؛امااينكهخدااينبيماريراقراردادهو‬ ‫راه عالجش هم اين است كه با اين وسيله خدا را بشناسيم‪،‬‬ ‫در علم طب دخالتي ندارد؛ بلكه انگيزه‌اي خارج از ماهيت‬ ‫علم اس��ت‪ .‬به‌هرحال‪ ،‬اين هم نسبتي است و نبايد گفت‬ ‫كه اين نسبت غلط است؛ اما در استعماالت شايع‪ ،‬ظاهرا‬ ‫علم ديني علمي‌است كه‬ ‫مسائلش جزئي از مسائل دين‬ ‫ي كه مسائل‌شان‬ ‫باشد‪ ،‬آن علوم ‌‬ ‫هيچ ربطي با دين ندارد‪ ،‬علوم‬ ‫غيرديني هستند؛ اما ضرورتا‬ ‫معنايش اين نيست كه‬ ‫ضد‌ديني هستند‪ .‬علم غير‌ديني‬ ‫طبق اين اصطالح علمي‬ ‫‌است كه موضوع‪ ،‬مسائل و متد‬ ‫تحقيقش جداست و ربطي به‬ ‫دين ندارد‬ ‫استعمال معروفي نيست‪ .‬اما آن سه وجه ديگر كه بيان شد‬ ‫معروفومتعارفهمهستودرمحاوراتبهكارمي‌رود‪.‬‬ ‫آيا علم ضدديني هم داريم؟‬ ‫بعد از اينكه دانستيم علم را مي‌توان به دو قسم ديني‬ ‫و غير‌ديني تقسيم كرد‪ ،‬اين سوال مطرح مي‌شود كه آيا علم‬ ‫ضدديني هم داريم؟ معناي غيرديني بودن‪ ،‬تضاد داشتن با‬ ‫دين نيست‪ .‬مثال اگر مطالبي را نه از راه منابع ديني‪ ،‬بلكه از‬ ‫راه عقل اثبات كرديم مثل بسياري از مسائل اخالق‪ ،‬اين به‬ ‫يكمعناعلمدينينيست‪‬،‬چرا‌‬كهازمنابعدينياستفادهنشده‬ ‫است؛ ولي ضد‌دين هم نيس��ت‪ .‬همان مطالب را با منابع‬ ‫ديني(منابعوحياني)هممي‌تواناثباتكردوباهمتضادي‬ ‫ندارند؛وليبههرحالاينغيرازآناست‪.‬اينيكمتداست‬ ‫وآنيكمتدديگر‪.‬ياطبقايناصطالحكهعلمدينيعلمي‬ ‫يكه‬ ‫‌استكهمسائلشجزئيازمسائلدينباشد‪،‬آنعلوم ‌‬ ‫مسائل‌شانهيچربطيبادينندارد‪،‬علومغيردينيهستند؛‬ ‫اما ضرورتا معنايش اين نيست كه ضد‌ديني هستند‪ .‬علم‬ ‫غير‌دينيطبقايناصطالح‪،‬علمي‌استكهموضوع‪،‬مسائل‬ ‫و متد تحقيقش جداست و ربطي به دين ندارد‪ .‬اگر كسي‬ ‫اصطالحعلمضد‌دينيرابهكارببردبهچهمعناست؟آياعلم‬ ‫ضد‌دينيهمداريم؟‬ ‫بيشتر مسائلي كه در علوم رايج دنيا مطرح مي‌شود‪،‬‬ ‫ظنيهستندوبه‬همين‬دليل‪،‬بعدازمدتيعوضمي‌شوندو‬ ‫نظرياتابطالمي‌شود‪.‬آنچهازاينعلومانتظارمي‌رود‪،‬اين‬ ‫است كه راه‌حل‌هايي براي مسائل مورد بحث در آنها پيدا‬ ‫شودكهاينراه‌حل‌هاروشمندباشدوباروشيخاصاثبات‬ ‫شود‪ .‬در همه علوم نظرياتي وجود دارد كه تا مدتي مورد‬ ‫قبولوبلكهموردقبولعاماستوهمهمي‌پذيرند؛وليبعد‬ ‫معلوم مي‌شود اشتباه بوده يا استثنا پيدا مي‌كند‪ .‬مانند اينكه‬ ‫طب سنتي مبتني‌بر يك سلسله پيش‌فرض‌هايي است كه‬ ‫امروزتقريبامي‌توانگفتابطالشدهواگرهمنگوييمابطال‬ ‫شده‪،‬دست‌كمدليلمعتبرينداردونظرياتشتغييرمي‌كند‪.‬‬ ‫منظورايناستكهوقتيماعلمي‌رامي‌آموزيميامي‌گوييم‬ ‫اينكتابدربارهفالنعلماست‪،‬معنايشايننيستكههمه‬ ‫راه‌حل‌هاي ارائه شده براي مسائل آن‪ ،‬قطعي است؛ بلكه‬ ‫مسائل ظني هم اگر روشمند باشد و براساس متدي اثبات‬ ‫شدهباشد‪،‬مي‌گوييمعلماست‪.‬دراينصورت‪،‬اگرهمبعدا‬ ‫نظريه‌اي در يك علم باطل شد‪ ،‬زمين به آسمان نمي‌آيد‪،‬‬ ‫همچنانكهنمونه‌هايفراوانيبرايآنوجوددارد‪.‬‬ ‫در علوم ديني هم چنين چيزي وجود دارد‪ .‬بسياري‬ ‫از مسائل فقه از همين قبيل اس��ت‪ ،‬بنابراين اختالف فتوا‬ ‫وجوددارد‪.‬وقتيمرجعيازدنيامي‌رودفتواهايشمنسوخ‬ ‫مي‌شود‪،‬يعنيعمالازاعتبارمي‌افتدوفتاوايمرجعديگري‬ ‫معتبر مي‌شود و مورد عمل قرار مي‌گيرد‪ .‬يعني هيچ كدام‬ ‫از اين فتاوا يقيني نبوده يا الاقل بعضي از آنها يقيني نبوده‬ ‫اس��ت‪ .‬باالخره ضمانتي ندارد كه همه‌اش يقيني باش��د‪.‬‬ ‫بنابراين‪،‬مي‌توانفرضكردكهدريكعلم‪،‬دونظريهوجود‬ ‫داشته باشد و هر دو ظني يا غير‌يقيني باشند و اين نظريات‬ ‫با هم تفاوت دارند‪ .‬همانگونه كه مي‌دانيد در علوم تجربي‬ ‫اينگونه اختالفات فراوان وج��ود دارد‪ .‬در يك علم چند‬ ‫نظريه متفاوت وجود دارد‪ .‬مثال در روانشناس��ي جديد‪،‬‬ ‫نظريات متفاوتي درباره توجيه يك پديده رواني و اينكه‬ ‫اين پديده چگونه تحقق پيدا مي‌كند‪ ،‬وج��ود دارد‪ .‬مثال‬ ‫ساده‌اش اختالفي است كه بين رفتارگرايان با بعضي ديگر‬ ‫از مكاتب روانشناسي وجود دارد‪ .‬رفتارگرايان مي‌كوشند‬ ‫همهپديده‌هايروانيرابامطالبتجربيحسيتبيينكنند‪.‬‬ ‫به همين دليل‪ ،‬همه چيز را تابع مغز‪ ،‬شرايط مختلف مغز و‬ ‫ساير اندام‌هاي بدن مي‌دانند و چيز ديگري را نه تنها قبول‬ ‫ندارند؛بلكهاصالانكارمي‌كنند‪.‬آنهاچيزمستقليبهنامروح‬ ‫ي ضعيف شده است؛‬ ‫را قبول ندارند‪ .‬حاال رفتارگرايي كم ‌‬ ‫ي كه گرايش پوزيتويسم در فلسفه رايج بود‪،‬‬ ‫ولي هنگام ‌‬
‫حجت‌االسال ‌مو‌المسلمين دكتر حميد پارسانيا‬ ‫يك��ي از اصلي‌تري��ن و كليدي‌تري��ن مفاهيم در‬ ‫فرهنگ اسالمي‪ ،‬مفهوم «علم» اس��ت‪« .‬علم» مفهومي‬ ‫‌اس��ت كه هويت هر فرهنگ در چگونگ��ي برخورد با‬ ‫آن شكل مي‌گيرد‪ .‬به همين دليل‪ ،‬از مفاهيم بنيادي همه‬ ‫فرهنگ‌هاست‪.‬درجاهليت‪،‬علمانسابازاهميتويژه‌اي‬ ‫برخودار بود‪ .‬در اسالم‪ ،‬علم توحيد در مركز همه ارزش‌ها‬ ‫قرار گرفت و منشا فالح و رستگاري انسان‌ها شمرده شد‪.‬‬ ‫در فرهنگ امروز غرب‪ ،‬علم تجربي و طبيعي رمز اقتدار‪،‬‬ ‫توسعه و پيش��رفت‪ ،‬بلكه ويژگي منحصر به فرد تمدن‬ ‫بشريتمحسوب مي‌شود‪.‬‬ ‫نكته مهمي‌كه توجه به آن ضروري به نظر مي‌رسد‪،‬‬ ‫اين كه با وجود اهميت مفهوم علم در همه فرهنگ‌هاي‬ ‫بشري‪ ،‬اوال‪ ،‬نقش اجتماعي علم و عالم در همه فرهنگ‌ها‬ ‫يكسان نيست‪ .‬ثانيا‪ ،‬مفهوم واحدي از آن در فرهنگ‌هاي‬ ‫گوناگون وجود ندارد‪ .‬مفاهيم متفاوتي كه براي «علم» در‬ ‫فرهنگ‌هاي گوناگون وجود دارد‪ ،‬آن را به صورت يك‬ ‫مشترك لفظي درآورده است‪ .‬در فرهنگ اسالمي‪ ،‬علم از‬ ‫هويتي ديني و الهي و در فرهنگ امروز غرب‪ ،‬از هويتي‬ ‫دنيوي و سكوالر برخوردار است‪.‬‬ ‫مش��ترك لفظي بودن علم به اين معنا نيس��ت كه‬ ‫اختالف فرهنگ بر سر مواضع و قرارداد است و در نتيجه‪،‬‬ ‫براي رفع ابهام بايد به كتاب لغت مراجعه كرد يا به تعريفي‬ ‫كه هر گروه از علم مي‌كنند‪ ،‬گوش فرا‌داد‪ .‬اشتراك لفظي در‬ ‫اين بحث‪ ،‬به معناي ادبي آن نيست؛ بلكه به معنايي است‬ ‫كه در علوم عقلي و فلسفي به كار مي‌رود‪ .‬در فلسفه‪ ،‬وقتي‬ ‫درباره اشتراك لفظي يا معنوي «وجود» بحث مي‌شود‪،‬‬ ‫گفت‌وگو درباره وضع و قرارداد اين لفظ نسبت به مفهوم‬ ‫و معناي آن نيست؛ بلكه نزاع بر سر مفهوم هستي و وجود‬ ‫است‪ .‬به همين دليل‪ ،‬اش��تراك لفظي در مباحث ادبي و‬ ‫عقلي‪ ،‬مش��ترك لفظي به معناي عقلي آن است؛ يعني‪،‬‬ ‫مفهوم مشترك لفظي در علوم ادبي‪ ،‬غير از مفهوم آن در‬ ‫علوم عقلي است‪.‬‬ ‫علم و عالم در فرهنگ اسالمي‬ ‫علم و عالم در فرهنگ اس�لامي‪ ،‬نقشي حياتي و‬ ‫اساس��ي دارند‪ .‬علم داراي مراتب‪ ،‬م��دارج و ابزارهاي‬ ‫گوناگون است و بين مراتب آن‪ ،‬همانند مراتب هستي‪،‬‬ ‫پيوند و ربطي دقيق وجود دارد‪ .‬قله آن علم الهي است كه‬ ‫نظام تكوين‪ ،‬زيرنشين آن است‪ .‬در گرايش‌هاي گوناگون‬ ‫فلسفهاسالمي‪،‬حكمتمشاء‪،‬اشراقومتعاليهودرديدگاه‬ ‫عرفاني‪ ،‬به بيان‌ها و زبان‌هاي گوناگون‪ ،‬علم خداوند منشا‬ ‫عالم است‪ .‬خداوند عالم مطلق است و همه علوم مظاهر‬ ‫بيكران علم اوست‪ .‬انسان كه خليفه خداوند است‪ ،‬عالم‬ ‫به جميع اسماء الهي و معلم ماسوي است‪ .‬به همين دليل‬ ‫نيز مسجود مالئك است‪ .‬قيمت هركس به علم اوست؛‬ ‫«قيمه ُّ‬ ‫يعلم» و انسان آنگاه به كمال مي‌رسد كه به‬ ‫كل امرء َما ُ‬ ‫مفاد زيارت جامعه كبيره‪ ،‬خزينه‌‌دار علم الهي باشد‪« :‬خُ ّزانُ‬ ‫العلمومنتهيالحلم»‪.‬‬ ‫علم الهي نسبت به موجودات‪ ،‬حضوري و شهودي‬ ‫است‪ .‬علم ش��هودي همان دانايي اس��ت كه با توانايي‬ ‫قرين است‪ .‬قدرت نيست؛ بلكه قدرت از متن آن اعمال‬ ‫مي‌شود‪ .‬انساني كه به واسطه خالفت‪ ،‬از علم لدني و الهي‬ ‫بهره‌مند شود و به كتاب مكنون و لوح محفوظ آفرينش‬ ‫راه برد و كلمه‌اي از آن دانش بيكران را فراگيرد‪ ،‬به اقتداري‬ ‫دست مي‌يابد كه مي‌تواند تخت بلقيس را پيش از آنكه‬ ‫پلكي زند ـ يعني در كوتاه‌ترين زمان ممكن ـ از س��با به‬ ‫فلسطين آورد‪ .‬به تعبير قرآن‪ ،‬كس��ي كه اين كار را انجام‬ ‫داد تنها علمي‌از كتاب نزد خود داش��ت‪ِ « :‬عنْدَ ُه ِع ْل ٌم م ِ َن‬ ‫ال ِ ِ‬ ‫كتاب» (نحل‪ )27 :‬علم ش��هودي جز با تزكيه‪ ،‬تغيير و‬ ‫تحول در وجود و هستي انسان حاصل نمي‌شود‪ .‬انبيا كه‬ ‫معلماناينعلمبهانسان‌هاهستند‪،‬تزكيهرابرتعليمكتاب‬ ‫مقدّممي‌دارند‪ُ «:‬ه َوالَّذيب َ َع َ‬ ‫ميين َر ُسوالمِنْ ُهميتْ ُلوا‬ ‫ثفِيا ُال َ‬ ‫اب َوال ْ ِحك َم َه َواِنْ كان ُوا‬ ‫ت‬ ‫لك‬ ‫ا‬ ‫م‬ ‫ه‬ ‫َع َليهِمآيات ِ ِه َوي َزكيهِم َوي َع ّل ِم ُ ُ َ َ‬ ‫م ِ ْن َقبْ ُل لَفي ضَ َ‬ ‫الل ُمبين‪( ».‬جمعه‪)2:‬‬ ‫مرتبه پايين‌تر از دانش شهودي‪ ،‬معرفت حصولي‬ ‫عقلي است و پايين‌ترين مرتبه علم‪ ،‬دانش حسي‪ .‬علم‬ ‫مفهومي‌عقليحاصلشهودمشوبوضعيفحقايقكلي‬ ‫و سرمدي است‪ .‬كسي كه از علم عقلي بهره مي‌برد‪ ،‬گرچه‬ ‫واجد حقايق الهي نيست و از عيش تقرب و همنشيني با‬ ‫فرشتگان و ملكوتيان محروم است‪ ،‬لكن به وصف آنها‬ ‫مشغول است‪ .‬او حكمت حقيقي را كه حاصل تزكيه و‬ ‫تعليم كتاب الهي است‪ ،‬واجد نيست‪ ،‬اما به دوستداري‬ ‫آن مشغول است و به همين دليل‪ ،‬سقراط خود را «حكيم»‬ ‫نناميد؛ بلكه دوستدار حكمت و علم خواند‪ .‬علم واقعي‬ ‫دانش الهي اس��ت و دوس��تداران علم با قلم مفاهيم به‬ ‫صورتگرينگارآغازينمشغولهستندوباوصفعيش‪،‬‬ ‫بر آتش فراق مي‌افزايند و با اين آتش‪ ،‬اشتياق وصول را‬ ‫شعله‌ور مي‌گردانند‪.‬‬ ‫مفهوم علم در فرهنگ ديني‪ ،‬هم��ه مراتب فوق را‬ ‫شامل مي‌شود‪ .‬ش��رافت علم به تناسب مراتب آن معين‬ ‫مي‌شود‪ .‬اين در حالي است كه شرافتي برتر از علم وجود‬ ‫َ‬ ‫«الشرف كالعل ِم»‪.‬‬ ‫ندارد‪:‬‬ ‫پرونده ويژه‬ ‫اينمتنبرگرفتهازسلسلهنشست‌هاي«علمديني»استكهدر‬ ‫قمبرگزارميشود‬ ‫علم ديني بر مدار مرجعيت شيعه‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫رفتارگراييهمدرروانشناسيخيليشايعبود‪.‬‬ ‫براي اينگونه مس��ائل مخصوصا آنچه مربوط به‬ ‫عالج دردهاس��ت‪ ،‬راه‌هاي مختلفي پيشنهاد مي‌شود‪.‬‬ ‫احيانا بعضي از آنها مثال براي رفع افسردگي مي‌گويند‬ ‫مقدار كمي‌نوشابه‌اي استفاده كنيد كه چند درصد الكل‬ ‫داشته باشد‪ .‬دانشمند ديگري كه تابع نظريه ديگر است‬ ‫راه عالج متفاوتي را پيش��نهاد مي‌كند‪ .‬وقتي دو راه حل‬ ‫براي يك مساله پيشنهاد شد‪ ،‬ممكن است يكي از آن دو‬ ‫با ارزش‌هاي ديني سازگار باشد و ديگري سازگار نباشد‪.‬‬ ‫مانند آنكه يك ناراحتي رواني را مي‌ت��وان با داروهاي‬ ‫حاوي الكل قابل توجه درمان كرد كه خواه‌ناخواه يك‬ ‫مرتبه‌اي از ُسكر مي‌آورد و مي‌توان با داروهاي ديگري‬ ‫معالجه كرد كه اصال الكل نداش��ته باش��د‪ .‬همچنان كه‬ ‫درمان آنها با روش‌هاي ديگر مانند رفتاردرماني و مراقبت‬ ‫امكان‌پذير است‪ .‬علم‪ ،‬يك علم است‪ ،‬يعني يك سلسله‬ ‫مسائل خاصي است؛ اما راه‌حل‌ها دو نوع است كه يك‬ ‫نوعش با ارزش‌هاي ديني س��ازگار است و نوع ديگر با‬ ‫ارزش‌هاي ديني سازگار نيست‪.‬‬ ‫حال‪ ،‬ج��ا دارد كه بگويي��م راه‌حل‌ه��اي موافق‬ ‫ارزش‌هاي ديني كه در يك علم پيش��نهاد مي‌شود‪ ،‬علم‬ ‫ديني است‪ .‬يعني روانشناساني كه براي عالج اينگونه‬ ‫ناراحتي‌ها و روانپريشي‌ها‪ ،‬داروها يا رفتارهاي سازگار با‬ ‫ارزش‌هاي ديني را پيشنهاد مي‌كنند بر اساس «روانشناسي‬ ‫ديني» عم��ل‬مي‌كنند؛ ام��ا آنها كه راه‌هاي ناس��ازگار با‬ ‫ارزش‌هاي ديني را پيشنهاد مي‌كنند‪ ،‬علمشان مسامحتا‬ ‫ضد‌ديني ناميده مي‌شود‪ .‬مثل اينكه بعضي از روانشناسان‪،‬‬ ‫براي بعضي از مش��كالت جوان‌ه��ا رفتارهاي حرام و‬ ‫غيرشرعي را پيشنهاد مي‌كنند يا برخي‪ ،‬داروهاي خوراكي‬ ‫نامشروع مانند نوشابه‌هاي الكلي را پيشنهاد مي‌كنند‪ .‬آن‬ ‫مكتبي را كه اين روش ها را پيش��نهاد مي‌كند‪ ،‬مسامحتا‬ ‫مي‌گوييم علمش ضد‌ديني اس��ت چون با ارزش‌هاي‬ ‫اسالمي اصال سازگار نيست‪.‬يك وقت چيزي پيشنهاد‬ ‫مي‌شود كه خنثي اس��ت‪ ،‬يعني دين آن را نفي و اثبات‬ ‫نمي‌كند‪ .‬در اين صورت علم‪ ،‬غيرديني است؛ اما گاهي‬ ‫چيزي پيش��نهاد مي‌ش��ود كه دين آن را طرد مي‌كند و‬ ‫مي‌گويد اين كار را نك��ن‪ .‬البته گاهي اين فرض ممكن‬ ‫است همانگونه كه فقها هم فرض كرده‌اند كه عالج يك‬ ‫بيماري بر دارويي متوقف باشد كه شرعا في‌حد نفسه‬ ‫حرام است‪ .‬در اين مورد گفته شده كه اگر تحملش سخت‬ ‫باشد‪ ،‬استثنا جايز است‪ .‬بحث ما در اينگونه موارد نيست؛‬ ‫بلكهبحث در جايي است كه يك بيماري عادي كه كشنده‬ ‫نيست و تحملش سخت نيست‬دو‬راه‬عالج‬دارد‪.‬‬ ‫همچنيناستاگردرعلمي‪،‬مساله‌ايبامتدخودش‬ ‫به‌صورت ظني و احتمالي اثبات شده؛ ولي شايع شده و‬ ‫مورد قبول اهل نظر آن علم و صاحب‌نظران واقع شده‪ ،‬هر‬ ‫چند مانند بسياري از نظريات‪ ،‬مدت‌ها و گاه تا صد سال‬ ‫يا بيشتر مورد قبول عام واقع شود و بعدها معلوم شود كه‬ ‫درست نبوده است؛ اما فرض كنيد در دين اثبات شد كه‬ ‫اين نظريه درست نيس��ت‪ ،‬يعني حل آن مساله مبتني بر‬ ‫اصول موضوع‌هاي است كه دين آن اصول موضوعه را‬ ‫قبول ندارد‪ ،‬مثال بر نظريه ماترياليسم و انكار ماوراي ماده‬ ‫مبتني باشد‪ .‬همچنانكه بسياري از مسائلي كه روانشناسان‬ ‫رفتارگرا مطرح مي‌كنند‪ ،‬همين طور است و بر انكار ماوراء‬ ‫ماده مبتني است‪ .‬در اين‌صورت راه‌حلي كه ارائه مي‌دهند‪،‬‬ ‫با مباني ديني سازگار نيست و مي‌گوييم اين علم ضدديني‬ ‫ي را كه اينگونه با مباني ديني تنافي ندارند‪،‬‬ ‫است؛ اما علوم ‌‬ ‫هرچند از لحاظ مسائل يا روش تحقيق با دين فرق داشته‬ ‫باشند‪ ،‬مي‌توانيم ديني بناميم؛ به اين معنا كه منافاتي با دين‬ ‫ندارند‪g.‬‬ ‫نگاهي بر مباني علم مدرن و نحوه ورود آن به ايران‬ ‫تقسيم جامعه بر مبناي علم‬ ‫قشربندي اجتماعي نيز در اين فرهنگ به تناسب‬ ‫موقعيتعلمي‌گروه‌هاست‪.‬آدميانبهعلموعقلفضيلت‬ ‫ُ‬ ‫ّ��اس بالعلومِ و‬ ‫مي‌يابند؛ نه به مال و نس��ب‪:‬‬ ‫«يتفاضل الن ُ‬ ‫العقو ِل َال باالموا ِل واالصو ِل»‪.‬‬ ‫در روايت ديگري‪ ،‬حضرت علي (ع) مي‌فرمايند‪:‬‬ ‫فعالم ربّان ّي و ِّ‬ ‫همج‬ ‫متعل ٌم علي سبيلِ نِجاه و ٌ‬ ‫«الن ُ‬ ‫ّاس ثالث ٌه‪ٌ :‬‬ ‫اتباع ِّ‬ ‫كل ناعق لم يستضيئوا بنورِ العل ِم و لم يلجئوا‬ ‫عاع‪ُ ،‬‬ ‫رِ ٌ‬ ‫الي ركن وثيق» مردم به سه گروه تقسيم مي‌شوند‪ :‬دانشمند‬ ‫خدايي‪ ،‬آموزنده جوياي ره رس��تگاري و سفيهاني كه‬ ‫همانند حش��رات كه برگرد حيوانات مي‌آيند‪ ،‬هر صدا‬ ‫زننده‌اي را دنبال مي‌كنند‪ ،‬از نور علم روشني نگرفته‌اند و به‬ ‫ركني محكم و استوار پناه نبرده‌اند‪.‬‬ ‫عالم رباني‪ ،‬پيامبر‪ ،‬نبي‪ ،‬شاهد غيب و كسي است‬ ‫كه از دانش الهي بهره برده اس��ت‪ .‬آموزن��ده جوياي ره‬ ‫رستگاري كسي اس��ت كه به غيب ايمان دارد‪ ،‬از طريق‬ ‫دانش حصولي عقلي به اصل غيب آگاه بوده و به آن ايمان‬ ‫دارد و با تزكيه‪ ،‬س��لوك و عمل به تعليمات عالم رباني‪،‬‬ ‫طريق وصول به آن معرفت را طي مي‌كند‪ .‬گروه سوم نه‬ ‫از دانش شهودي و نه از معرفت عقلي بهره مي‌برند‪ .‬آنها‬ ‫در دانش حسي مستغرقند‪ .‬چنين كساني كافر يا منافقند‪.‬‬ ‫برخالف گروه اول كه سابقان و مقربان درگاه الهي هستند‬ ‫‪57‬‬
‫و گروه دوم كه اصحاب ميمنه و مباركي‌‌اند‪ ،‬گروه س��وم‬ ‫اصحابمشئمهوپليديهستند‪.‬‬ ‫عم‬ ‫علم در اين نگاه‪ ،‬قرين و همراه ايمان اس��ت‪« :‬ن ِ َ‬ ‫العلم» جدايي و انفكاك آن دو موجب زوال‬ ‫ُ‬ ‫قرين االيما ِن ُ‬ ‫خوا ِن توأما ِن‬ ‫العلم ا َ َ‬ ‫و نابودي هر دو مي‌شود‪« :‬االيمانُ و ُ‬ ‫و رفيقا ِن َال يفترقا ِن» و بهترين دانش‌ها علمي‌اس��ت كه‬ ‫اصالح طريق رشاد و هدايت مي‌كند و آنگاه شر است كه‬ ‫به اصالح معاد نپردازد و با معاشي بدون معاد‪ ،‬بر گمراهي‬ ‫«خيرالعل ِم َماا َ‬ ‫شر ُه‬ ‫َ‬ ‫وضاللتبيفزايد‪ُ :‬‬ ‫صلحتبه َرشا َدك َو ّ‬ ‫افسدت به معا َدك»‪.‬‬ ‫َما‬ ‫َ‬ ‫پرونده ويژه‬ ‫دو مفهوم ديني و دنيوي از علم‬ ‫سكوالريسم ضمن آنكه از هستي‌شناسي خاصي‬ ‫بهره مي‌برد و نظام اجتماعي متناس��ب با خود را دارد‪ ،‬بر‬ ‫مبناي معرفتي ويژه اس��توار است‪ .‬در حقيقت‪ ،‬پيدايش‬ ‫جامعه سكوالر مالزم و بلكه نتيجه پيدايش مفهومي‌از‬ ‫علم است كه با آن هماهنگ است؛ علمي‌كه در اين گفتار‬ ‫از آن با عنوان «علم سكوالر» ياد مي‌شود‪.‬‬ ‫اين معناي جدي��د از علم همان اس��ت كه در قرن‬ ‫نوزدهم‪ ،‬اگوست كنت‪ ،‬جامعه‌شناس فرانسوي‪ ،‬با نگاهي‬ ‫خوش‌بينانه پيدايش جوامع صنعتي را در سومين مرحله‬ ‫تاريخ بشري مرهون آن مي‌دانست‪ .‬در قرن بيستم‪ ،‬سولژ‬ ‫نيتسين‪ ،‬جامعه‌شناس روس��ي‪ ،‬با نگاهي بدبينانه‪ ،‬آن را‬ ‫مبناي جوامع غربي و اساس فرهنگ و تمدن دنياي غرب‬ ‫مي‌خواند‪ .‬زمينه‌هاي پيدايش و گسترش اجتماعي اين‬ ‫مفهوم از علم به تاريخ پس از عصر نوزايي باز‌مي‌گردد؛ اما‬ ‫تثبيت آن در ذهنيت جامعه غربي مربوط به قرن نوزدهم‬ ‫است‪ .‬امروز اين معناي علم‪ ،‬سازمان‌ها و نظام‌هاي علمي‌‬ ‫كشورهاي غير‌غربي را نيز تسخير كرده است‪.‬‬ ‫ش��كل‌گيري و تثبيت مفه��وم حس��ي تجربي و‬ ‫آزمون‌پذير علم در انديشه و باور جامعه غربي موجب شد‬ ‫تا لفظ «علم» كه پيش از اين به دانش‌هاي ديني و عقلي نيز‬ ‫اطالقمي‌شد‪،‬ازمعانيسابقخودبهسويبخشيازدانش‬ ‫كهپايين‌ترينسطحمعرفتبودواينكباگسستنازمبادي‬ ‫ي سكوالر و دنيوي‬ ‫عقلي و ديني‪ ،‬خود به صورت علم ‌‬ ‫تغيير هويت داده‪ ،‬انصراف پي��دا كند‪ .‬بدين‌ترتيب‪ ،‬علم‬ ‫دنيوي و علم معاشي كه همه پيوندهاي خود را با علم معاد‬ ‫وباگزاره‌هايمتافيزيكيقطعشدهمي‌پندارد‪،‬تنهامصداق‬ ‫برايمفهومعلمشدوگزاره‌هايدينيومتافيزيكيدركنار‬ ‫توهمات و تخيالتي قرار گرفتند كه به نام «ايدئولوژي»‪،‬‬ ‫فاقد هويت علمي‌و خصلت آزمون‌پذيري هس��تند و‬ ‫علم حلقه‌اي ش��د در عرض حلقه‌ه��اي ديگري چون‬ ‫فلسفه‪ ،‬دين و ايدئولوژي‪ .‬اگر علم منحصر به گزاره‌هاي‬ ‫آزمون‌پذير باشد‪ ،‬قضاياي حقوقي و گزاره‌هاي ارزشي‬ ‫هرچندكههمهپيوندهايخودراباسنت‌هايدينيومباني‬ ‫فلسفيقطعنكردهباشند‪،‬چگونهمي‌توانندصورتعلمي‌‬ ‫داشته باش��ند؟ به همين دليل‪ ،‬با سيطره اين معنا از علم‪،‬‬ ‫جدايي دانش از ارزش و علم از ايدئولوژي اعالم مي‌شود‪.‬‬ ‫علم س��كوالر در آغاز‪ ،‬با اعالن اس��تقالل خود از‬ ‫حوزه‌هايدينيوفلسفيوداوري‌هايارزشيبراينپندار‬ ‫بودكهخلوصوپاكيخودراتبليغمي‌كند‪.‬بههميندليل‪،‬‬ ‫خود را به‌عنوان دانش تحصلي و اثباتي تنها راه شناخت‬ ‫پديده‌هاي عيني مي‌شمرد‪ .‬اين در حالي است كه حقيقت‬ ‫يكهازاصلواقعيتكه‬ ‫نقطهمقابلاينادعاست‪.‬علمهنگام ‌‬ ‫داراي ضرورت ازلي است‪ ،‬روي برمي‌گرداند‪ ،‬سرنوشتي‬ ‫جزسفسطهوشكاكيتندارد‪.‬بههميندليل‪،‬دانشاثباتيو‬ ‫تحصليكهقصدوفاداريبهاصلآزمونپذيريرا داشت‪،‬‬ ‫در نخستين گام‌هاي پرشتاب خود با نظريه‌هاي رقيبي كه‬ ‫در سستي و وهن چيزي از نسخه اصلي خود كم نداشتند‪،‬‬ ‫مواجه شد‪« .‬ابطال‌پذيري» نظريه وهم‌آلوده ديگري بود‬ ‫كه در ساختار نظري خود به گزاره‌هاي آزمون‌ناپذير تكيه‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫‪58‬‬ ‫مي‌كرد‪.‬ايننظريهباآنكهبرفقدانحقيقتويقيندردانش‬ ‫بالفعل بشر اعتراف كرد‪ ،‬لكن هنوز گمان خبر از حقيقت‬ ‫داش��ت و مي‌پنداش��ت كه حقيقت به همراهي يقين به‬ ‫نقطه‌اي درناكجا‌آباد تاريخ به تبعيد رفته است‪.‬‬ ‫«تاييدپذيري» نظريه ديگري بود كه اعتراف كردعلم‬ ‫سكوالر به همان اندازه كه در فراق وصول به اثبات است‪،‬‬ ‫در حسرت دست يافتن به ابطال‪ .‬حذف يقين و اكتفا به‬ ‫تاييدهاي روان‌شناختي هيچ‌انگاري و شكاكيت مستتر‬ ‫در علم فاقد يا منكر متافيزيك را بيش از پيش آش��كار‬ ‫مي‌سازد و نقش ابزاري آن را نس��بت به اقتداري كور و‬ ‫بي‌جهت ظاهر مي‌كند‪ .‬بدين‌ترتيب‪ ،‬تفاوتي پنداري و‬ ‫خياليكهبيناينعلمباايدئولوژي‌هايذهنيبشرمعاصر‬ ‫‌ترسيم مي‌شد‪ ،‬كمتر مي‌شود‪ .‬بر اين اساس‪ ،‬علم و حتي‬ ‫ايدئولوژي ميزان توان و اقت��دار نخواهند بود‪ .‬حكايت‬ ‫واژگونگي علم و قدرت را در مقايس��ه دو عبارت ذيل‬ ‫مي‌توان ديد‪ .‬عبارت نخست از حكيم ابوالقاسم فردوسي‬ ‫است‪« :‬توانا بود هر كه دانا بود» و عبارت دوم از حس‌گراي‬ ‫انگليسيفرانسيسبيكن«داناييتوانايياست»‪،‬درعبارت‬ ‫نخست‪ ،‬توانايي فرع بر دانايي اس��ت و در عبارت دوم‪،‬‬ ‫توانايي اصل و دانايي متنوع بر آن است‪.‬‬ ‫علم و عالم در فرهنگ و تمدن سكوالر‬ ‫رابطه‌اي كه علم در ذات و هويت خود با قدرت و‬ ‫سياست پيدا مي‌كند در نظام اجتماعي‪ ،‬به صورت رابطه‬ ‫دانشمند و سياستمدار ظاهر مي‌شود‪.‬‬ ‫ماكس وبر كه رفتار عقالني معط��وف به هدف را‬ ‫مشخصه فرهنگ و تمدن غرب مي‌داند‪ ،‬در حقيقت‪ ،‬به‬ ‫نقش بنيادي علم س��كوالر در اين نظام اجتماعي توجه‬ ‫مي‌دهد‪ .‬عقالني��ت در عبارت او‪ ،‬عقالنيت فلس��في و‬ ‫متافيزيكي نيست؛ بلكه عقل حسابگر جزئي است كه‬ ‫در افق دي��دگاه نوكانتي او‪ ،‬به‌گون��ه‌اي آزمون‌پذير با نام‬ ‫علم به تحليل حوادث مي‌پردازد‪ .‬هدف نيز در عبارت او‬ ‫آرمان‌هاي ارزشي‪ ،‬اخالقي و حقايق ازلي و ابدي را شامل‬ ‫نمي‌شود‪ ،‬بلكه هدف‌هاي سوداگرايانه قابل دسترسي و‬ ‫دنيوي است‪ .‬نظام اجتماعي كه با اين نحو از كنش سازمان‬ ‫مي‌يابد‪ ،‬همان نظام كاغذبازي (بوروكراسي) است و علم‬ ‫دنيوي و سكوالر ابزار كارآمد مديريت اين نظام‪.‬‬ ‫ي كه علم در حلقه‌اي جدا از دين و فلسفه قرار‬ ‫هنگام ‌‬ ‫مي‌گيرد و توان داوري درباره ارزش را از دست مي‌دهد‪،‬‬ ‫حميد پارسانيا متولد ‪ 1337‬در شهر مقدس‬ ‫مشهد است‪ .‬وي تحصيالت حوزوي را تا‬ ‫باالترين مدارج طي كرده و از محضر بزرگاني‬ ‫چون حضرات آيات عظام ميرزا‌هاشم آملي‪،‬‬ ‫وحيد خراساني‪ ،‬جوادي آملي‪ ،‬حسن زاده‌آملي‬ ‫و فاضل لنكراني بهره برده است‪ .‬وي در‬ ‫رشته جامعه‌شناسي نيز تحصيالت خود را در‬ ‫دانشگاه تهران به اتمام رسانده است‪ .‬پارسانيا‬ ‫در زمره شاگردان برجسته مكتب فكري‬ ‫حضرت آيت‌اهلل جوادي آملي به شمار‬ ‫مي‌رود‪.‬‬ ‫وي داراي سابقه تدريس در دوره‌هاي دكترا‬ ‫و كارشناسي‌ارشد در دانشگاه‌هاي تهران‪،‬‬ ‫باقر‌العلوم‪ ،‬كالج مطالعات اسالمي جاكارتا‪،‬‬ ‫دانشگاه معارف قم‪ ،‬مدرسه عالي شهيد‬ ‫مطهري و‪ ...‬است‪ .‬از وي كتب و‬ ‫مقاالت متعددي در رسانه‌ها و منابع علمي‌‬ ‫كشور منتشر شده است‪.‬‬ ‫تفاوتي بين آرمان‌هاي گوناگون انس��اني و اجتماعي و‬ ‫الهه‌هاي متعددي كه در طول تاريخ‪ ،‬انسانيت را به هزار‬ ‫پاره تقسيم كرده‌اند و باالخره‪ ،‬امتيازي بين شيطان‌هاي‬ ‫گوناگون و خطرناك‌تر از همه‪ ،‬اينكه امتيازي بين خداوند‬ ‫رحيم با ش��يطان رجيم باقي نمي‌ماند‪ .‬اين همان نتيجه‬ ‫وحشتناكي است كه ماكس وبر تهور اظهار آن را داشت‬ ‫و با صراحت‪ ،‬اعالم كرد كه هر‌كس از شيطان خود پيروي‬ ‫كند‪ .‬وبر نيك مي‌داند آنچ��ه در فرهنگ و تمدن غرب‪،‬‬ ‫علم ناميده مي‌ش��ود‪ ،‬زبون‌تر از آن است كه اين پرسش‬ ‫هميشگي تاريخ را كه حياتي‌ترين پرسش‌ها نيز به شمار‬ ‫ير اَمِ ُهّ‬ ‫الوا ِحدُ‬ ‫مي‌رود‪ ،‬پاس��خ دهد‪«َ :‬ا َ ْرب َ ٌ‬ ‫الل َ‬ ‫اب ُمتَ َف ِّرقُونَ خَ ٌ‬ ‫ال َق َّها ُر» (يوسف‪ )39:‬آيا خداوندگاران متعدد بهترند يا اهلل‪،‬‬ ‫خداوند واحد قهار؟‬ ‫ي كه از عل��م عقلي و ديني‬ ‫نظام اجتماع��ي هنگام ‌‬ ‫محروم بماند و نظام آموزشي هنگامي‌كه مجراي تعليم‬ ‫و تعل ِم علم دنيوي ش��ود يا حاكميت سياسي در دستان‬ ‫يكي از آن الهه‌هاي انبوه قرار مي‌گيرد‪ ،‬آنچنان كه در آلمان‬ ‫پس از وبر با حاكميت فاشيسم تحقق پذيرفت يا نوعي از‬ ‫كثرت‌گرايي و پلوراليسمي‌كه نتيجه عجز از پيروزي يا‬ ‫اعتراف به جهل و ناداني است‪ ،‬بر مسند مي‌نشيند‪ .‬البته اين‬ ‫نوع از كثرت‌گرايي كه با حذف عقل و دين حركت خود‬ ‫را آغاز مي‌كند‪ ،‬غير از كثرت‌گرايي عاقالنه ديانت است‬ ‫كه از تسامح حكيمانه اهل ايمان با منافقان و از همزيستي‬ ‫مسالمت‌آميز ملل با يكديگر و از اعتقاد خداپرستان بر‬ ‫بخش مشترك حقوق همه انس��ان‌ها و از وفاداري آنها‬ ‫به پيمان‌ها و تعهداتي كه با ارباب ن ِ َحل و ف ِ َرق گوناگون‬ ‫مي‌بندد و باالخره از رحمت رحمانيه خداوند نسبت به‬ ‫همه بندگان‪ ،‬ناشي مي‌شود‪.‬‬ ‫غرب با استفاده از علم و عالماني كه نقش ابزاري‬ ‫مهمي‌در تكوين تمدن آن داشتند‪ ،‬درجست‌وجوي اقتدار‬ ‫در زمين بر‌آمد و در قرن نوزدهم به قصد تس��خير زمين‬ ‫و بهره‌وري از امكانات موجود‪ ،‬به سوي ديگر كشورها‬ ‫گام برداش��ت‪ .‬بدين‌ترتيب بود كه اولي��ن برخوردها و‬ ‫آشنايي‌هاي جدي و تعيين‌كننده ما با آنها شكل گرفت‪.‬‬ ‫آثار غفلت از هويت علم غربي‬ ‫جامعه ما نقش تخريبي حركت استعماري غرب‬ ‫را در ابعاد سياسي ـ اقتصادي با سرعت بيشتري احساس‬ ‫مي‌كرد‪ .‬جنگ‌هاي سيزده ساله ايران و روس‪ ،‬رساله‌هاي‬
‫حضور ناقص متافيزيك در س��ازمان‌هاي رسمي‬ ‫علمي‬ ‫اگر علوم تجربي كه به دليل آشفتگي‌هاي اجتماعي‬ ‫صدر مشروطه در پناه يك حركت سياسي استعماري و‬ ‫به مقتضاي آن‪ ،‬وارد جامعه ش��دند‪ ،‬در شرايط متعادل‬ ‫اجتماعي‪ ،‬با اعالن هويت فرهنگي و فلسفي خود وارد‬ ‫جامعه مي‌شدند‪ ،‬نهاد علمي‌جامعه ديني نيز در موضع‬ ‫اقتدار و موقعيت رس��مي خود‪ ،‬به استقبال هيات تازه‬ ‫وارد مي‌رفت‪ .‬در اين حال‪ ،‬هر يك از رشته‌هاي علمي‌‬ ‫در گفت‌وگو با بخشي از پيشينه‌هاي علمي‌جامعه كه با‬ ‫آن مسانخت داش��ت‪ ،‬پيوند مي‌خورد و علم بومي‌كه‬ ‫هويت ديني و فرهنگي خود را داشت‪ ،‬با گزينش عناصر‬ ‫مناسب‪ ،‬رشد و تحول شايسته و سالم مي‌يافت‪ .‬در اين‬ ‫صورت‪ ،‬پزشكي جامعه با سنت هزار ساله خود بي‌خبر‬ ‫از ورود ميهمان جديد‪ ،‬راه زوال و نيستي را نمي‌پيمود‬ ‫و گياه درماني پيش از آنكه متوجه ش��ود چه حادثه‌اي‬ ‫اتفاق مي‌افتد‪ ،‬به سرعت‪ ،‬جاي خود را به شيمي‌درماني‬ ‫نمي‌سپرد؛ چندان كه اثري از آن نماند‪ .‬سنت معماري و‬ ‫شهرسازي اسالمي با مهندسي و معماري جديد مدفون‬ ‫نمي‌شد‪ .‬رياضيات و هيئت قديم همراه با جنازه آخرين‬ ‫عالمان خود تشييع نمي‌شد و هنر و ادبيات ديني ماده‌اي‬ ‫خام براي صورت تقلي��دي ادبيات و هنر دنيوي غرب‬ ‫نمي‌شد‪.‬‬ ‫اگر علم ديني به جاي آنكه در پيش پاي ميهمان‬ ‫ناخوانده ب��ه قربان��ي رود‪ ،‬در موضع شايس��ته خود‬ ‫از احترامي‌ برخوردار مي‌ش��د كه به منزل��ه احترام به‬ ‫پروردگار است‪ ،‬در مواجهه با علم غربي به مهمانداري‬ ‫مي‌پرداخ��ت و البت��ه در اين حال‪ ،‬سرپرس��تي هيات‬ ‫ميهمان را ن��ه اقتصاد و سياس��ت ش��رق‪ ،‬بلكه علوم‬ ‫فلس��في و انس��اني غرب بر‌عهده مي‌گرفتند و در اين‬ ‫سو نيز رياست استقبال‌كنندگان بر‌عهده علوم فرهنگي‬ ‫و انس��اني بود و نتيجه اين اس��تقبال كه با گفت‌وگو و‬ ‫گزينش به انجام مي‌رسيد‪ ،‬دوره جديدي از شكوفايي‬ ‫ي بود‪ .‬اين راه طي نشد و علم در اين ميان‪،‬‬ ‫و رشد علم ‌‬ ‫خسارت‌هايي به دليل رفتار سياسي و اقتصادي زبونانه‬ ‫خوانين و اشرافيت قاجار و عملكرد و وضعيت رواني‬ ‫من ّورالفكراني را كه از دامن اين اشرافيت پس از مواجهه‬ ‫با غرب پديد آمدند وهمچنين خسارت‌هايي به دليل‬ ‫توحش سياس��ت و اقتصاد اس��تبداد‬ ‫درنده خويي و ّ‬ ‫استعماري غرب پرداخت كرد؛ يعني‪ ،‬وضعيت رواني و‬ ‫عملكرد منورالفكران و مطامع سياسي و اقتصادي غرب‬ ‫ي جامعه ما بودند‪.‬‬ ‫از مهم‌ترين موانع حركت سالم علم ‌‬ ‫علم دني��وي در معيت اقتصاد و سياس��ت غرب‪،‬‬ ‫بلكه به اقتضاي عملكرد سياس��ي و اقتصادي استعمار‬ ‫وارد جامعه ما ش��د و با پوش��ش گرفتن از قداستي كه‬ ‫مفهوم علم در جامعه ما داشت‪ ،‬كوش��يد تا نهاد علمي‬ ‫‌پيشين جامعه را تصرف كند چرا كه اين نهاد محكم‌ترين‬ ‫جايگاه اجتماعي ديانت و پايگاهي بود كه دين از طريق‬ ‫آن‪ ،‬واقعيت اجتماعي خود را بر نيروهاي رقيب تحميل‬ ‫مي‌كرد‪ .‬استعمار غرب با اتكا به اقتدار سياسي‪ ،‬اقتصادي‬ ‫و نظامي خود‪ ،‬به اين هدف دست يازيد‪ .‬به اين معنا كه‬ ‫توانست نهاد علمي‌مورد نظر خود را در قالب سازمان‌هاي‬ ‫رسمي و دولتي جامعه به وجود آورد و نهاد علمي‌ديني را‬ ‫فاقد رسميت اعالن كند‪ .‬اين موضوع هر چند آسيب‌هاي‬ ‫ي جامعه وارد ساخت؛ اما آنها‬ ‫جدي را به حوزه‌هاي علم ‌‬ ‫را به دليل جايگاهي كه در فرهنگ جامعه داشتند از پاي‬ ‫در‌نياورد و حوزه‌هاي علمي‌توانستند در شرايط مزبور‪،‬‬ ‫اصلي‌ترين بخش علم ديني را بر مدار مرجعيت ش��يعه‬ ‫كه در مركز س��ازمان و نهاد علمي‌آن قرار داشت‪ ،‬تداوم‬ ‫بخشند‪g .‬‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫ورود غير‌نقادانه علم سكوالر‬ ‫حضور غير نقادانه عل��م غربي به وس��يله اولين‬ ‫گروه‌هايي كه به منظور انتقال آن اعزام مي‌ش��دند يا در‬ ‫اولين مراكزي كه به اين منظور تاس��يس شدند‪ ،‬موجب‬ ‫رسوب مباني فرهنگي و معرفتي غرب در ذهن و رفتار‬ ‫متعلمان مي‌شد‪ .‬از اين طريق‪ ،‬جامعه تنش‌هاي رفتاري‬ ‫و تحوالت اعتقادي نوآموزان را احساس مي‌كرد‪ .‬بدين‌‬ ‫ترتيب‪،‬اولين‌ترديدهانسبتبهمراكزتعليمي‌اينعلومدر‬ ‫جامعه به وجود آمد؛ ام‌ا ترديدكنندگان بر اين گمان بودند‬ ‫كه مش��كالت فرهنگي يا اخالقي نوآموزان دارالفنون‬ ‫و ديگر مدارس مش��ابه مربوط به‌خصوصيات اخالقي‬ ‫مديران‪ ،‬معلمان يا نحوه گزينش دانش‌آموزان آنهاست‪.‬‬ ‫به همين دليل‪ ،‬به قصد تبديل‪ ،‬مراكز تعليمي‌مشابهي را‬ ‫با مراقبت‌هاي اخالقي ويژه و گزينش افرادي كه‌تربيت‬ ‫ديني يا حساسيت‌هاي اسالمي داشتند‪ ،‬تاسيس كردند‪.‬‬ ‫البته اين شيوه از برخورد تا مدت‌ها تنش‌هاي اخالقي آن‬ ‫را به تاخير انداخت‪.‬‬ ‫آشنايي با فلسفه غرب با بيش از نيم سده تاخير آغاز‬ ‫شد‪ .‬كتاب سير حكمت در اروپا در حد يك تاريخ فلسفه‬ ‫مختصر‪ ،‬براي اولين بار در سال‪ 1320‬به فرهنگ مكتوب‬ ‫جامعه ما وارد شد و تا بيش از چهار دهه در حد اولين و‬ ‫آخرينتاريخفلسفهماند‪.‬اينآشنايييكآشناييتحقيقي‬ ‫نبود؛ بلكه تقليدي كه در انتقال علم تجربي رخ مي‌داد‪ ،‬در‬ ‫سطح علوم انساني و فلسفه به وقوع پيوست‪ .‬شاهد اين‬ ‫مدعا آن اس��ت كه به موازات ورو ‌د ترجمه‌هاي فلسفي‬ ‫غرب كه با غلبه آثار ماركسيس��تي نيز همراه بود‪ ،‬مراكز‬ ‫فرهنگي جامعه براي دفاع از هوي��ت اعتقادي خود به‬ ‫ن ّقاديوپاسخگوييبرخاستند‪.‬ازآنجمله‪،‬دروسنقادانه‬ ‫عالمه طباطبايي در پايان دهه بيست است كه با حواشي‬ ‫شاگرد ايشان‪ ،‬شهيد مطهري (رحمه‌اهلل) در آغاز دهه سي‬ ‫منتشر شد‪ .‬با اين وجود‪ ،‬همه كساني كه ناقل فلسفه غرب‬ ‫ي در دانشگاه‬ ‫دو بخش نامتجانس علم ‌‬ ‫ب��ا حاكمي��ت منورالفكران و تش��كيل اس��تبداد‬ ‫رضاخاني‪ ،‬زاويه‌اي كه با تاس��يس دارالفنون ايجاد شده‬ ‫بود‪ ،‬به صورت نهاد رسمي علمي‌در سطح مراكز عالي‬ ‫دانشگاهي سازمان يافت‪ .‬بدين‌ترتيب‪ ،‬نظام دانشگاهي‬ ‫ش��كل گرفت‪ .‬دانشگاه در بدو تاس��يس خود داراي دو‬ ‫بخشنامتجانسبود؛‬ ‫بخش��ي از آن به انتقال علوم پايه و تجربي غرب‬ ‫مش��غول بود‪ .‬اين بخش گرچ��ه در مواد درس��ي خود‬ ‫تنش‌هاي فرهنگي سريع و آشكاري به‌دنبال نمي‌آورد‪ ،‬اما‬ ‫به‌طور غير‌مستقيم و ناخودآگاه‪ ،‬مباني نظري و متافيزيك‬ ‫خود را در ذهنيت نوآموزان رسوب مي‌داد‪.‬‬ ‫بخشي ديگر در دانشكده معقول و منقول و ادبيات‬ ‫مس��تقر بود‪ .‬اين بخش عهده‌دار انتقال مباني فلسفي‬ ‫غربي به موازات علوم تجربي آنها نبود و آموزش‌هايي‬ ‫هم كه به‌طور محدود‪ ،‬در اين بخش داده مي‌شد‪ ،‬ضعيف‬ ‫و غير‌قابل توجه بود‪ .‬اس��تادان قوي اين بخش برخي‬ ‫از بازمانده‌هاي نهاد علمي‌ پيشين جامعه بودند كه در‬ ‫متن تعاليم فلسفي‪ ،‬كالمي‌و عرفاني حوزه‌هاي علمي‬ ‫آموزش ديده بودند و در شرايط افول اجتماعي تفكر‬ ‫ديني و هجوم س��بعانه رضاخان به حوزه‌هاي علمي‪،‬‬ ‫با تحمل دش��واري‌ها و بدنامي‌ها‪ ،‬از آخرين امكانات‬ ‫براي انتقال سنت فلسفي اس�لامي استفاده مي‌كردند‪.‬‬ ‫استبداد استعماري نيز از تاس��يس اين بخش به عنوان‬ ‫ابزاري به منظور رقابت با نظام سنتي تعليم و تعلم و در‬ ‫نهايت‪ ،‬كنترل تام نسبت به نظام آموزشي كشور استفاده‬ ‫مي‌كرد‪ .‬بخشي از نظام دانشگاهي كه به علوم فرهنگي و‬ ‫انساني مي‌پردازد و در حقيقت‪ ،‬شناسنامه بخش ديگر‬ ‫را نيز بايد صادر كند‪ ،‬همگام با آن بخش ـ يعني همراه‬ ‫علوم تجربي كه بدون تصرف و مستقيم از غرب مي‌آمد‬ ‫ـ شكل نگرفت‪ .‬اين بخش با همه تاخيري كه تكوين‬ ‫آن در قياس با بخش تجربي علم داش��ت‪ ،‬بدون آنكه‬ ‫بتواند علوم فرهنگي و فلس��في غرب را به طول كامل‬ ‫وارد دانشگاه كند‪ ،‬در مقابله با علوم فلسفي و فرهنگي‬ ‫جامعه ديني ايران قرار گرفت و مانع از رشد و گسترش‬ ‫اين علوم شد‪.‬‬ ‫جامعه ما گريزي از آشنايي‬ ‫با علم دنيوي و سكوالر غرب‬ ‫نداشت و ندارد؛ اما برخورد‬ ‫درست آن بود كه مبادي و مباني‬ ‫متافيزيكي آن شناخته شود تا‬ ‫فرهنگي كه براي خود فلسفه‪،‬‬ ‫عرفان و مباني هستي‌شناختي‬ ‫ديني دارد‪ ،‬قدرت گزينش و‬ ‫مجال گفت‌وگو و مجادله داشته‬ ‫باشد؛ اما اين مسير طي نشد‬ ‫پرونده ويژه‬ ‫جهاديه عالمان ديني‪ ،‬ق��رارداد رويتر و مقاومت جامعه‬ ‫ايران‪ ،‬قرارداد رژي و جنبش تنباكو‪ ،‬قرارداد وثوق‌الدوله‪،‬‬ ‫ي پسازآن‪،‬نشانه‌هاي‬ ‫كودتاي‪ 1299‬ومقاومت‌هايمردم ‌‬ ‫آشكاري از حساسيت‌هاي نظامي‪ ،‬سياسي و اقتصادي‬ ‫جامعه در برابر غرب است‪ .‬نفوذ غرب محدود به ابعاد ياد‬ ‫ي نيز جامعه ما تحت نفوذ حركت‬ ‫شده نبود‪ .‬در بعد علم ‌‬ ‫علمي‌غرب قرار گرفت‪ .‬علم دنيوي غربي ـ به شرحي كه‬ ‫گذشت ـ از نسبتي خاص با ديانت و متافيزيك برخوردار‬ ‫است‪ .‬اين حقيقتي است كه نخس��تين آشنايان با دانش‬ ‫غربيوكسانيكهبهواسطهآنانباايندانشآشنامي‌شدند‬ ‫از آن غافل بودند‪ .‬آشنايي ما با غرب از نهايي‌ترين آثار‪،‬‬ ‫ظاهري‌ترين ابعاد و پايين‌ترين اليه‌هاي تمدن و فرهنگ‬ ‫آنآغازشد‪.‬ابتداقدرتنظامي‪،‬سياسي‪،‬اقتصاديومظاهر‬ ‫مادي و شيوه زندگي آنها را ديديم‪ .‬در بعد علمي‌نيز ابتدا‬ ‫با قدرت مادي و ابعاد كاربردي دانش آنان آشنا شديم و‬ ‫در بسياري از موارد نيز با بالهت كودكانه و سادگي ابلهانه‪،‬‬ ‫همان قدرت را دليل بر كمال و بلكه تماميت علم‌ش��ان‬ ‫دانستيم‪.‬‬ ‫البته جامعه ما گريزي از آش��نايي با علم دنيوي و‬ ‫سكوالر غرب نداشت و ندارد؛ اما برخورد درست آن بود‬ ‫كه مبادي و مباني متافيزيكي آن شناخته شود تا فرهنگي‬ ‫كه براي خود فلسفه‪ ،‬عرفان و مباني هستي‌شناختي ديني‬ ‫دارد‪ ،‬قدرت گزينش و مجال گفت‌وگو و مجادله داشته‬ ‫باشد؛ اما اين مسير طي نشد‪ .‬ناقالن آن علم‪ ،‬خود را مروج‬ ‫دانش و پيشتاز معرفت مي‌دانستند‪ ،‬بدون آنكه شناختي‬ ‫صحيح‪ ،‬حتي از تعريف چيزي داشته باشند كه به‌ترويج‬ ‫آن مي‌پرداختند‪ .‬بيشتر آنچه را هم تبليغ مي‌كردند مصداق‬ ‫همان مفهومي‌از علم مي‌دانس��تند كه در فرهنگ ديني‬ ‫جامعه مقدس و مبارك شمرده مي‌شد‪.‬‬ ‫يامدعيتبعيتازآنهستند‪،‬هرگزواردگفت‌وگويعلم ‌‬ ‫ي‬ ‫با اين اثر و آثار مشابه با آن نمي‌شدند‪ .‬آنها اگر در انتقال‬ ‫محققانه برخورد مي‌كردند‪ ،‬نمي‌توانستند از نقادي‌هايي‬ ‫كه نسبت به آثار آنها مي‌شود‪ ،‬بي‌تفاوت بگذرند‪.‬‬ ‫‪59‬‬
‫پرونده ويژه‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫‪60‬‬
‫پرونده ويژه‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫از تفكيك تا علم قدسي‬ ‫انديشمندان اسالمي چگونه به علم مي‌نگرند؟‬ ‫‪1‬‬ ‫بهمن جمالي‬ ‫از آن روز كه ش��اهد آغاز مبحثي در حوزه توليد‬ ‫علمي‌در جامعه بوديم‪ ،‬كم نبودند آنهايي كه از نسبت‬ ‫علم و دين گفتن��د‪ .‬البته‪ ،‬واكنش‌ها ب��ه اين مواجهه‪،‬‬ ‫يكس��ان نبود و راه‌هاي مختلفي شكل گرفت‪ .‬برخي‬ ‫از همراه��ي مطلق دين ب��ا دس��تاوردهاي امروزين‬ ‫بشري گفتند‪ .‬برخي چون دكتر سحابي و همراهانش‬ ‫در نهضت آزادي چنان ره اف��راط در پيش گرفتند كه‬ ‫قصد داش��تند از هر مفري براي تطابق قرآن و دين با‬ ‫انكشافات مدرن بهره برند‪.‬‬ ‫اما در مقابل‪ ،‬كس��اني بودند ك��ه ره ديگري در‬ ‫پيش گرفتند‪ .‬آنها به دو دس��ته تقسيم شدند؛ گروهي‬ ‫از علوم مدرن و دس��تاوردهاي آن ب��ا عنوان انحراف‬ ‫و خبطي در مسير رستگاري انسان سخن گفتند‪ .‬آنها‬ ‫اين دستاوردها را يكسره باطل دانسته و بر حذف آن‬ ‫از حيات بشر سخن گفتند‪ .‬در كنار اين گروه‪ ،‬شماري‬ ‫از منتقدان نيز قرار داشتند كه مس��ير اين دو مقوله را‬ ‫جداي از هم مي‌دانستند‪ .‬اين جماعت را اعتقاد بر اين‬ ‫بود كه علم و دين‪ ،‬اساسا داراي همپوشي نبوده و طريق‬ ‫و مقصود متفاوتي را پشت‌سر مي گذارند‪ .‬در نتيجه‪،‬‬ ‫اين مباحث��ات معموال به نتيجه مش��خص و مطلوبي‬ ‫نمي‌رسد‪ .‬البته‪ ،‬تمام اين گفت‌وگوهاي منتقدان منتهي‬ ‫به ايجاد نسبتي به نام «علم ديني» ش��د كه اكنون‪ ،‬در‬ ‫زمره مباحث حوزه‌هاي علميه و دانشگاه‌هاي كشور‬ ‫است‪.‬‬ ‫بايسته نخستين و مهم در تمدن‌سازي ديني‬ ‫آنگاه س��خن گفتن از «علم دين��ي» مورد توجه‬ ‫و در راس تحقيق��ات حوزويان و دانش��گاهيان قرار‬ ‫گرفت كه از تمدن‌سازي و لزوم بازتعريف دانش در‬ ‫آن گفته شد‪ .‬در حقيقت‪ ،‬اين نسبت به جايگاهي رفيع‬ ‫و راهبردي در مطرح ساختن اين موضوع تبديل شد‪.‬‬ ‫كار بدانجا رسيد كه براي مقابله راهبردي برابر تمدن‬ ‫غربي‪ ،‬چاره‌اي جز بازنگري در مقوله علم باقي نماند‪.‬‬ ‫در مواجهه ب��راي توليد علم از منظ��ري ديني‪،‬‬ ‫مباحث گوناگ��ون و گاه��ا متناقض��ي درگرفت‪ .‬در‬ ‫يك سو‪ ،‬مرداني قرار داش��تند كه يكسره به رد علم و‬ ‫دستاوردهاي مدرنيته پرداخته و آن را زير شديدترين‬ ‫نقدها و مالمت‌ها قرار دادند‪ .‬اي��ن گروه كه با ادعاي‬ ‫تفس��يري برآمده از فقه اهل بيت‌(ع) به نظريه‌پردازي‬ ‫مي‌پرداخت‪ ،‬به نقد مباني علم مدرن مشغول شد‪ .‬در‬ ‫حقيقت‪ ،‬اين گروه بر اين ب��اور بود كه خارج از قرآن‬ ‫و روايات دريافتي از س��وي خاندان نبوت‪ ،‬دانش و‬ ‫‪61‬‬
‫آگاهي موجود نيست‪ .‬بر فرض مهيا بودن دستاوردي‪،‬‬ ‫ره به بيراهه زدن است و بشر امروزي را در كفر خود‪،‬‬ ‫راسخ‌تر خواهد كرد‪.‬‬ ‫اين تفكر كه به «تفكيك» مشهور شده‪ ،‬مشهد و‬ ‫حوزه‌هاي آن را پايگاه نظريه‌پ��ردازي خود قرار داده‬ ‫است‪ .‬در دوران كنوني‪ ،‬عالمه حكيمي‌و آيت‌اهلل سيدان‬ ‫را مي‌توان سردمداران اين تفكر دانست كه به تفكيك‬ ‫حوزه هاي شناخت قائل بوده و اصالتي براي عقالنيت‬ ‫ابزاري و مدرن قائل نيستند‪ .‬البته‪ ،‬تفكيك را مي‌توان‬ ‫تفكري با فراخي گس��ترده دانس��ت كه اش��خاص و‬ ‫تعاريف گوناگوني را زير چتر خود قرار داده كه گاها‬ ‫تفاوت نگرش ني��ز دارند‪ .‬در متجددي��ن اين حركت‬ ‫مهدي نصيري و حجت‌االس�لام حسن ميالني را نيز‬ ‫مي‌توان ديد كه حتي به نقد تفكيكيون مشهد پرداخته‬ ‫و گوي سبقت را از آنها ربوده‌اند‪.‬‬ ‫اين تفكر كه مس��لط ب��ر فضاي علمي‌مش��هد‬ ‫است‪ ،‬در قم قوت چنداني نداشته و در اقليت به‌شمار‬ ‫مي‌رود‪ .‬وجود فيلسوفاني مانند عالمه حسن‌زاده آملي‪،‬‬ ‫جوادي آمل��ي‪ ،‬مصباح‌يزدي و‪ ...‬امكان بس��ط چنين‬ ‫باوري را در اين شهر نداده اس��ت‪ .‬البته‪ ،‬در ميان خود‬ ‫تفكيكي��ون ني��ز در رد علم م��درن و فلس��فه غرب‪،‬‬ ‫تفاوت‌هاي ظريف و در عين حال مهمي‌وجود دارد كه‬ ‫خود مي‌تواند موضوع نظر و بررسي قرار گيرد‪.‬‬ ‫پرونده ويژه‬ ‫بازتوليد مفهومي‌ از علم ديني در غرب‬ ‫ش��ايد بتوان آغاز بحثي به عنوان «علم ديني» را‬ ‫در مباحث دكتر سيدحسين نصر يافت‪ .‬آن هنگام كه‬ ‫پس از س��ال‌ها تحصيل در غرب به ايران بازگشت‪.‬‬ ‫وي كه براي س��ال‌ها در حلقه درس��ي اساتيد حوزه‬ ‫نيز حضور داشت‪ ،‬با تعارض مبنايي دو‌گونه معرفت‬ ‫غربي و شرقي مواجه ش��د‪ .‬وي دريافت كه كهكشان‬ ‫فكري اس�لام و تش��يع در تقابل و تعارضي جدي با‬ ‫علم (آنچه در اينجا ساينز مي‌ناميم) در فرنگ است‪.‬‬ ‫همين نيز منجر شد در چند دهه اخير به توليد مفهوم‬ ‫«علم قدس��ي» بپردازد كه در اين زمين��ه نيز گام‌هايي‬ ‫جدي برداشت و منجر به انتشار كتب و مقاالت قابل‬ ‫توجهي از سوي وي شد‪.‬‬ ‫نصر بر اين باور اس��ت كه در معناي علم در غرب‬ ‫با عنوان ساينز و علم در اسالم و قرآن تفاوتي مبنايي و‬ ‫فلسفي وجود دارد‪ .‬ساينز در پي آن است تا با انكشافات‬ ‫خود به در اختيار گرفتن جه��ان طبيعي مبادرت ورزد و‬ ‫در اين راه نيز از هر وسيله‌اي بهره مي‌برد‪ .‬در اين منظومه‬ ‫فكري‪ ،‬عقل ابزاري و مشاهده‪ ،‬مبناي عمل است و هر‬ ‫چه از اين طرق به دست آيد‪ ،‬داراي اصالت بوده و قابليت‬ ‫استناد دارد‪ .‬در شرايط عكس نيز‪ ،‬موضوعات فاقد استناد‬ ‫و خارج از منظومه علم به ش��مار مي‌رون��د‪ .‬اما چنين‬ ‫مفهومي‌از علم‪ ،‬در اسالم و ساير اديان دريافت نمي‌شود‪.‬‬ ‫اين معرفت مورد نظر‪ ،‬منجر به تحقيق و تعمق در‬ ‫نشانه‌هاي الهي (آيات خداوند در جهات خلقت) جهت‬ ‫نيل به مفهومي‌ماورائي و قدسي است‪ .‬نصر بر اين نظر‬ ‫است كه س��اينز و معرفت ديني داراي تفاوت فلسفي‬ ‫هستند كه براي تشخيص تفاوت اين دو‪ ،‬بايد در آنها‬ ‫بحث و بررسي ويژه‌اي صورت پذيرد‪.‬‬ ‫در منظر علم قدس��ي‪ ،‬وحي از منابع قابل توجه‬ ‫شناخت است كه نقشي محوري در رسيدن به حقيقت‬ ‫دارد‪ .‬اين در شرايطي است كه علم مدرن‪ ،‬اساسا شأنيتي‬ ‫براي اين نوع ش��ناخت قائل نيس��ت‪ .‬آنچه از طريق‬ ‫تجربه و عقالنيت ابزاري قابل دريافت اس��ت‪ ،‬داراي‬ ‫اصالت است و نصر بر اين موضوع‪ ،‬تمركز كرده و نقد‬ ‫جدي بر آن دارد؛ «اگر بخواهي��م علم جديد را با تمام‬ ‫هويتش بگيريم‪ ،‬مش��كالتي به همراه خواهد داشت؛‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫‪62‬‬ ‫ولي مي‌توانيم يك جهان‌بيني اسالمي را ارائه دهيم كه‬ ‫اين فاجعه از بين برود‪ ...‬ضروري است كه جهان‌بيني‬ ‫اسالمي مجددا كشف و به زبان دنياي معاصر تدوين‬ ‫شود‪ .‬فقط در اين قالب است كه مي‌توان هر مجموعه‬ ‫خارجي شناخت از قبيل علم جديد را بررسي‪ ،‬نقد و‬ ‫جذب و عناصر بيگانه با اين جهان بيني را دفع كرد‪ ».‬در‬ ‫اين راه نيز بايستي تمامي‌منابع اسالمي را مورد بازبيني‬ ‫قرار داد تا به جهان‌بيني جديد دست يافت تا بتوان تمدن‬ ‫اسالمي را بر پايه‌هاي آن بنا كرد‪.‬‬ ‫در حقيق��ت‪ ،‬او بر بازس��ازي و احي��اي تمدن‬ ‫اسالمي و علوم آن اصرار داشت‪ .‬وي در حوزه معرفتي‬ ‫بر اين باور اس��ت كه بايد يك جريان احياي اسالمي‬ ‫ايجاد شده و مسلمانان خود را از حقارتي كه در مقابل‬ ‫غرب به آن رسيده‌اند‪ ،‬خارج سازند‪ .‬با اين نگاه است‬ ‫كه مي‌توان شاهد عينيت يافتن مفهوم «علم ديني» بود‪.‬‬ ‫حركت به سمت علم ديني‬ ‫در ديگر سو‪ ،‬تالش‌هايي نيز در ايران شروع شده‬ ‫كه اكنون به نقطه مطلوبي رس��يده اس��ت‪ .‬در تهران‪،‬‬ ‫دكتر مهدي گلشني را مي‌توان نام برد كه از سرآمدان‬ ‫بحث «علم ديني» اس��ت‪ .‬وي بر اين باور اس��ت كه‬ ‫بايس��تي مطالعه طبيعت را در چارچ��وب متافيزيك‬ ‫ديني دنبال كرد‪ .‬علم هنگامي‌داراي وصف ديني است‬ ‫كه بتواند در رفع نيازهاي فردي و اجتماعي مسلمانان‬ ‫موثر باشد‪ .‬در حقيقت‪ ،‬همين نگاه متافيزيك ديني به‬ ‫طبيعيات‪ ،‬منتهي به اين مي‌شود كه چنين خواسته‌هايي‬ ‫نيز برآورده شود‪ .‬دكتر گلش��ني بر اين باور نيست كه‬ ‫علم ديني صرفا به معناي علوم بر‌گرفته از قرآن و سنت‬ ‫ي است كه با متافيزيك ديني و اسالمي‬ ‫است؛ بلكه علم ‌‬ ‫شكل گرفته و به راه خود ادامه داده است‪.‬‬ ‫اما در س��ال‌هاي اخير ش��اهد جري��ان قوي در‬ ‫حوزه‌هاي علميه به‌خصوص در قم بوده‌ايم كه در اين‬ ‫راستا به نظريه‌پردازي مي‌پردازد‪ .‬در يك سو موسسه‬ ‫امام خميني‌(ره) به مديريت عالمه مصباح‌يزدي قرار‬ ‫دارد كه اين روزها نقش ويژه‌اي در اين توليد انديشه‬ ‫دارد‪ .‬در ديگر سو نيز فرهنگستان علوم اسالمي قم با‬ ‫مديريت حجت‌االسالم والمس��لمين ميرباقري قرار‬ ‫دارد‪ .‬اين دو چون دو بازو‪ ،‬در كنار هم به توليد مباني‬ ‫«علوم ديني» مشغول هستند‪.‬‬ ‫در اين دو نظرگاه‪ ،‬ش��اهد بحث و جدال در اين‬ ‫راستا هستيم كه علوم ديني آن بخش از دانش هستند‬ ‫كه در موضوع‪ ،‬مس��ائل و روش تحقي��ق‪ ،‬متفاوت با‬ ‫س��اير علوم (علوم غير ديني) هس��تند‪ .‬در حقيقت‪،‬‬ ‫علوم مدرن و علوم دين��ي‪ ،‬دو راه جداگانه با مقاصد‬ ‫متفاوت هستند‪.‬‬ ‫اين منظر س��ه ديدگاه را در نس��بت علم و دين‬ ‫دريافت مي‌دارد كه هر يك در جاي خود قابليت نقد‬ ‫و بررسي دارد كه در گفتار منتش��ره از عالمه مصباح‬ ‫بدان اشاره شده و در اينجا‪ ،‬تكرار مكررات نمي‌كنيم‪.‬‬ ‫مي‌توان اذعان داشت بار اصلي توليد در اين حوزه‬ ‫انديشه بر دوش مراكز علمي‌قم اس��ت‪ .‬در اين شهر‪،‬‬ ‫عالوه بر نظريه‌پردازي در اين زمينه و ايجاد تبيين‌هاي‬ ‫دقيق از نسبت علم و دين و مفهوم «علم ديني»‪ ،‬اكنون‬ ‫شاهد ساختار‌سازي و توليد الگوهاي عملي هستيم‪ .‬در‬ ‫حقيقت‪ ،‬اكنون در نسبت‌‌شناسي ميان اين دو مقوله‪ ،‬اين‬ ‫گروه به مراتب از گروه مقابل كه معتقد بر تطابق علم‬ ‫مدرن با دين اس��ت‪ ،‬پيش‌تر رفته و به توليدات فكري‬ ‫جالب توجهي دست يافته است‪ .‬اين در حالي است كه‬ ‫گروه مقابل‪ ،‬در حد ترجمه‌هايي از علمگراهاي غربي‬ ‫(ساينتيست‌هاي ملحد) باقي مانده و نتوانسته به توليد‬ ‫فكري دست زند‪g .‬‬ ‫توليد شاگرد و تفكر در قم‬ ‫عالمه مصباح مباحث مشروحي درباره‬ ‫علم ديني داشته است‬ ‫‪2‬‬ ‫عالمه محمدتقي مصباح‌يزدي متولد يازده بهمن‬ ‫‪ 1313‬در شهر يزد و از خانواده‌اي متدين است‪ .‬وي كه‬ ‫در فضاي اقتصادي ضعيفي رشد كرد و در دوران كودكي‬ ‫و جواني‪ ،‬با شرايط نامطلوبي مواجه بود‪ ،‬توانست پس‬ ‫از اتمام تحصيالت س��طح در حوزه علميه يزد‪ ،‬راهي‬ ‫نجف اشرف شود كه در آن دوران‪ ،‬در زمره محورهاي‬ ‫توليد انديش��ه ش��يعي بود؛ اما به دليل اوضاع نامساعد‬ ‫مالي خانواده‪ ،‬اين اقامت چندان طوالني نشد و به ايران‬ ‫بازگشت‪ .‬پس از حضور كوتاه مدت در تهران‪ ،‬خانواده را‬ ‫متقاعد كرد تا راهي قم شود و تحصيالت خود را در اين‬ ‫شهر ادامه دهد‪ .‬اين نيز يعني پرورش در فضايي علمي ‪-‬‬ ‫معنوي كه وي سال‌ها در طلب آن بود‪.‬‬ ‫وي كه به دليل س��ن كم (نوزده سال) و مشكالت‬ ‫مالي فراوان‪ ،‬با دشواري‌هاي طاقت فرسايي مواجه بود‪،‬‬ ‫توانست راه خود را ادامه دهد و به آنجايي برسد كه اكنون‬ ‫درزمرهمهمترينانديشمندانفلسفيجهانتشيعواسالم‬ ‫اس��ت‪ .‬البته‪ ،‬اين را بايد در ذهن داشت كه وي در تمام‬ ‫دوران تحصيل‪ ،‬با وجود روابط احترام‌آميز با اس��اتيد و‬ ‫فضالي حوزه‪ ،‬در زمره حلقه دفاتر هيچ يك از حضرات‬ ‫ي آنها داشت‪.‬‬ ‫آيات نبود و تالش در كسب علم از تمام ‌‬ ‫عالمه مصب��اح در زمينه فقه و اص��ول‪ ،‬از محضر‬ ‫حضرات آيات عظام بروجردي‪ ،‬اراكي‪ ،‬بهجت فومني‪،‬‬ ‫امام‌خميني و‪ ...‬بهره‌ها برده است‪ .‬وي در ‪ 27‬سالگي به‬ ‫علم قدسي در غرب مدرن‬ ‫نصر را مي‌توان از سرآمدان نقد‬ ‫«علم مدرن» دانست‬ ‫‪3‬‬ ‫او در قلب تمدن مدرن غربي نشسته و هر روز در‬ ‫نقد مضرات و اثرات مخرب آن بر حيات بشريت سخن‬ ‫مي‌گويد‪ .‬آري‪ ،‬مي‌توان مدعي شد كه او از مشهورترين و‬ ‫موثرترين فيلسوفان جهان اسالم است‪ .‬اين تا به آنجاست‬ ‫كه ماهاتير محمد‪ ،‬بنيانگذار مال��زي نوين‪ ،‬كتابي از اين‬ ‫متفكر را مانيفست كشور خود مي‌نامد و مبناي حركت‬ ‫اين كشور شرق آسيا در سال‌هاي اخير‪.‬‬ ‫سيدحس��ين نصر ‪ 19‬فروردين ‪ 1312‬و در شهر‬ ‫تهران به دنيا آمد‪ .‬البته داراي اصالتي كاش��اني اس��ت و‬ ‫از تمكن مالي قابل توجهي هم برخوردار بوده اس��ت‪.‬‬ ‫سيد‌ولي‌اهلل نصر‪ ،‬پدر سيدحس��ين‪ ،‬پزشك دربار بود و‬ ‫همين نيز موجب شد تا بتواند بدون هيچ دغدغه‌اي به‬ ‫تحصيل پرداخته و به سرعت نيز راهي فرنگ شود‪ .‬نكته‬ ‫حائز‌اهميت اين اس��ت كه وي از جانب مادري‪ ،‬نواده‬ ‫ش��يخ‌فضل‌اهلل نوري اس��ت و اين تقابل سنت و تجدد‬ ‫در وي‪ ،‬جالب توجه است؛ تقابلي كه در پايان‪ ،‬به سود‬ ‫س��نت گرايي به پايان رس��يد و او نيز قدم در راه نياكان‬ ‫خود گذاشت كه از روحانيون برجس��ته ايران و دوران‬ ‫خود بودند‪.‬‬ ‫وي در دوازده سالگي راهي غرب شد و تحصيالت‬ ‫خود را از اين س��ن در اياالت‌متحده آمريكا ادامه داد‪.‬‬ ‫نصر اولين ايراني بود كه توانس��ت در مقطع ليسانس‬ ‫موسسه فناوري ماساچوس��ت اقدام به تحصيل كند و‬
‫در رشته فيزيك مشغول ش��د‪ .‬وي كه به شدت متاثر‬ ‫از فريتيوف شوان (س��نتگراي شهير) بود‪ ،‬توانست در‬ ‫رشته تاريخ علم و با گرايش علوم اسالمي‪ ،‬از دانشگاه‬ ‫هاروارد فارغ‌التحصيل شود‪.‬‬ ‫نصر به تهران بازگشت و به فعاليت در دانشگاه‌هاي‬ ‫ايران پرداخت‪ .‬وي در اين دوران‪ ،‬به‌طور مستمر به كسب‬ ‫فيض از محضر عالمه طباطبايي و ديگر علمايي مشغول‬ ‫بود كه در فلسفه اسالمي صاحب‌نام و نظر بودند‪ .‬البته‪،‬‬ ‫عالمه تاثيري شگرف و عميق بر وي گذاشت و مي‌توان‬ ‫آن مرحوم را مهمترين استاد اين انديشمند ايراني دانست‪.‬‬ ‫وي مراودات بسياري ب‌ا هانري كربن داشت و وي را در‬ ‫نگارش كتاب‌هايش ياري داد‪.‬‬ ‫از وي كتاب‌هاي متعددي به زبان‌هاي مختلف‬ ‫منتشر شده كه شمار آن به بيش از ‪ 50‬مجلد مي‌رسد‬ ‫كه قابل توجه اس��ت‪ .‬نكته حائز‌اهميت‪ ،‬گستردگي‬ ‫موضوعات اس��ت كه وي را به فيلسوفي مولف در‬ ‫دوران كنوني تبديل كرده اس��ت‪ .‬نصر در عمده اين‬ ‫تاليفات‪ ،‬نقدهايي جالب توجه به مباني غرب مدرن‬ ‫داشته است‪.‬‬ ‫دكتر سيدحس��ين نص��ر بر اي��ن باور اس��ت كه‬ ‫جهان‌بيني غرب بر پاي��ه ماترياليس��م و تجربه‌گرايي‬ ‫اس��ت كه موجب‌ترويج ن��وع خاصي از دانش ش��ده‬ ‫است‪ .‬در اين بين نيز به نقد همه‌جانبه نظريه تكاملي‬ ‫داروين مي‌پردازد كه نقش مبنايي در مرگ معناي‬ ‫امر قدسي و فرا‌زميني داش��ته است؛ فرضيه‌اي‬ ‫كه امكان نقد جدي در مغرب زمي��ن را ندارد و‬ ‫منتقدان نمي‌توانند در اين راس��تا سخني بر زبان‬ ‫بياورند‪ .‬در حقيقت‪ ،‬او بر اين باور اس��ت كه علم‬ ‫مدرن‪ ،‬علمي‌منفك از ارزش‌هاي قدسي و در راستا و بر‬ ‫مبناي بايسته‌هاي تمدني غرب است‪ .‬در نتيجه‪ ،‬نسبتي با‬ ‫دين نداشته و موجب دوري انسان از خدا و مفهوم امر‬ ‫قدسي شده است‪.‬‬ ‫او را مي‌توان از سرآمدان نقد «علم مدرن» دانست‬ ‫كه قائل به عدم برقراري نسبتي ميان اين يافته بشري‬ ‫با دين به معناي س��نت گرايانه آن هس��تند‪ .‬مي‌توان‬ ‫اذعان داشت بر خالف علمگراها‪ ،‬وي اولويت را بر‬ ‫دين داده و آن را مبناي عمل مي‌داند‪ .‬در چنين فضايي‬ ‫است كه علم كنوني مطرود و قابل نقد است؛ اگرچه‬ ‫امكان س��خن راندن برخالف آن و مظاهر آن‪ ،‬مانند‬ ‫فرضيه تكاملي داروين داده نش��ده و نمي‌شود‪ .‬نصر‬ ‫گرچه در عرصه نظري از متفكران غرب است اما به‬ ‫واسطه ارتباطاتي كه با رژيم پهلوي داشت مورد نقد‬ ‫جريان‌هاي انقالبي قرار دارد‪g .‬‬ ‫معرفت و معنويت را مي‌توان مهم‌ترين اثر‬ ‫دكتر سيدحسين نصر دانست كه تتبع دقيق آن‬ ‫مي‌تواند منجر به دريافت كامل منظومه فكري‬ ‫سنت‌گرايان شود؛ اگرچه نزديك به دو دهه از انتشار‬ ‫اين اثر به زبان انگليسي مي‌گذرد‪.‬‬ ‫اين كتاب را مي‌توان در فهرست مهم‌ترين كتب‬ ‫منتشره در حوزه انديشه سنت‌گرايان دانست كه از‬ ‫عمق و ژرفاي قابل توجهي نيز برخوردار است‪ .‬اين‬ ‫اثر توسط دكتر انشاء‌اهلل رحمتي به فارسي برگردانده‬ ‫شده است‪.‬‬ ‫«اين اثر پاسخي است به تهاج ‏م نحله‏هاي‬ ‫گوناگون تفكر جديد غربي ك ‏ه مي‏كوشند معرفت‬ ‫را از معنويت جدا سازند و آن را به مرتبه‏اي نسبي و‬ ‫محدود ب ‏ه عوارض مادي و زماني تنزل دهند‪ ».‬و اين‬ ‫داليل نگارش اثري با اين اهميت از سوي دكتر نصر‬ ‫است كه در مقدمه كتاب بدان اشاره شده است‪.‬‬ ‫پرونده ويژه‬ ‫درجه اجتهاد نايل ش��د و جزو ش��اگردان ممتاز درس‬ ‫آيت‌‌اهلل بروجردي به‌شمار مي‌رفت‪ .‬در تفسير نيز سال‌ها‬ ‫در محضر عالمه طباطبايي كس��ب فيض كرد تا به آنجا‬ ‫كه آن مرحوم‪ ،‬كار بازخواني تفسير‌الميزان قبل از چاپ‬ ‫و نشر را به وي سپرد‪ .‬اين موضوعي است كه عالمه در‬ ‫برخي جمع‌ها مطرح مي‌كرده و شاگرد خود را شريك‬ ‫در اين تفسير مي‌دانسته است‪ .‬در زمينه عرفان و اخالق‬ ‫نيز عالوه ب��ر مرحوم عالمه‪ ،‬آي��ت‌اهلل بهجت فومني و‬ ‫آيت‌اهلل انصاري‌همداني تاثير ويژه‌اي بر وي داشته‌اند‪.‬‬ ‫اما‪ ،‬مهمترين زمينه فعاليت عالمه مصباح‌يزدي در‬ ‫فلسفه بوده كه بيشتر عمر خود را صرف آن كرده است‪.‬‬ ‫در اين رشته نيز شاگرد مستقيم مرحوم عالمه‌طباطبايي‬ ‫بوده است‪ .‬دليل اين گرايش نيز عالقه و دلبستگي ويژه‬ ‫به آن مرحوم بوده كه موجب مي‌ش��ود ت��ا عمر خود را‬ ‫مصروف مطالعه و تحقيق در آن كند‪ .‬وي نيز همانند استاد‬ ‫خود‪ ،‬قائل به اهميت وافر اين رشته در علوم اسالمي و‬ ‫حوزوي است‪.‬‬ ‫وي كتب متعددي در نوشته است كه در زمينه‌هاي‬ ‫مختلف فلسفي و اخالقي به انتشار رسيده و به نوعي‪،‬‬ ‫حكايت از اش��راف وي بر اي��ن موض��وع دارد‪ .‬نكته‬ ‫حائز‌اهميت در اين بين‪ ،‬آشنايي وي بر فلسفه غرب و‬ ‫تسلط به زبان انگليسي است كه موجب گشته تا با نگاهي‬ ‫باز و از نزديك‪ ،‬به نقد غرب مشغول باشد‪ .‬وي آشنايي‬ ‫قابل‌توجهي نيز با زبان فرانسه دارد‪.‬‬ ‫در اين بين‪ ،‬عالمه مصباح مباحث مشروحي درباره‬ ‫علم ديني داشته كه در سال‌هاي اخير‪ ،‬به اوج خود رسيده‬ ‫اس��ت‪ .‬وي در اين موضوع كه چه چيز را مي‌توان «علم‬ ‫ديني» ناميد‪ ،‬مباحث متنوع و فلس��في داشته است‪ .‬اين‬ ‫فيلسوف جهان اس�لام‪ ،‬ابتدا تعريف مبسوطي درباره‬ ‫دين‪ ،‬علم و نسبت بين آنها به عمل آورده و اسلوب قابل‬ ‫توجهي را در اين زمينه ايجاد كرده است‪ .‬با‌توجه به انتشار‬ ‫گفتاري جديد از اس��تاد كه به تبيين «عل��م ديني و علم‬ ‫غير‌ديني» پرداخته‪ ،‬در اين مختصر اضافه گويي نكرده و‬ ‫مخاطب را به مطالعه آن مطلب راهنمايي مي‌كند كه خود‬ ‫گوياي نظرات عالمه درباره اين موضوع است‪.‬‬ ‫بايد متذكر ش��د عالمه مصباح‌يزدي را مي‌توان از‬ ‫سرآمدان و نظريه‌پردازان نسبت علم و دين دانست كه‬ ‫پيگيري اقوال و مكتوبات منتشره از سوي وي مي‌تواند‬ ‫ياري‌دهنده پژوهشگران باشد‪ .‬اين اهميت تا بدانجاست‬ ‫كه رهبر معظم انقالب اسالمي‪ ،‬طراز مباحث و اثرگذاري‬ ‫وي را مانند ش��هيد مطهري مي‌دانند‪ .‬اين در حقيقت‪،‬‬ ‫مي‌تواند بازگوكننده اهميت تفكرات مردي باشد كه اين‬ ‫روزها در قم‪ ،‬به تئوري‌پردازي و‌تربيت شاگرداني مشغول‬ ‫است تا راه وي در آينده نيز ادامه يابد‪g .‬‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫اين كتاب را مي‌توان در زمره مهم‌ترين كتب‬ ‫منتشره جهان در موضوع علم و دين دانست‪ .‬اين تا‬ ‫بدانجاست كه انجمن بين‌المللي علم و دين‪« ،‬قرآن‬ ‫و علوم طبيعي» را به عنوان كتب مرجع خود معرفي‬ ‫كرده است‪« .‬قرآن و علوم طبيعي» نوشته دكتر مهدي‬ ‫گلشني است‪.‬‬ ‫اين كتاب كه تاكنون به زبان‌هاي متعددي‬ ‫‌ترجمه شده‪ ،‬در چهار فصل به تاليف رسيده است‪.‬‬ ‫دكتر گلشني در فصل اول به تبيين مفهوم دانش در‬ ‫اسالم مي‌پردازد و نشان مي‌دهد تاكيد اسالم بر كسب‬ ‫ي است كه به‌گونه‌اي در حيات بشري نقش‬ ‫همه علوم ‌‬ ‫مثبتي ايفا مي‌كنند‪ .‬وي معتقد است همه دانش‌ها و‬ ‫علوم چه ديني و چه تجربي كه مي‌تواند به رابطه‬ ‫مناسب ميان انسان و خدا كمك كند‪ ،‬مورد توجه‬ ‫اسالم است‪.‬‬ ‫فصل دوم كتاب به داليل قرآني و روايي‬ ‫اهميت علوم طبيعي و نيز نقش اين علوم در شناخت‬ ‫خدا و استقالل امت اسالمي اختصاص يافته است‪.‬‬ ‫فصل سوم نيز به آيات علمي‌قرآن و پيام وحياني‬ ‫قرآن به دانش‌پژوهان مي‌پردازد‪.‬‬ ‫آخرين فصل كتاب به مباحثي چون هدف‬ ‫طبيعت‌شناسي‪ ،‬امكان شناخت طبيعت و عوامل و‬ ‫موانع اين معرفت اختصاص دارد‪.‬‬ ‫‪63‬‬
‫در اين تصوير‬ ‫از سمت راست‬ ‫آيت اهلل طالقاني‪،‬‬ ‫مهندس مهدي‬ ‫بازرگان و شهيد‬ ‫مرتضي مطهري‬ ‫ديده مي شوند كه‬ ‫دونفر ابتدايي از‬ ‫پيشگامان عرصه‬ ‫علمي سازي دين‬ ‫هستند‬ ‫پرونده ويژه‬ ‫علمگراهاي مسلمان‬ ‫روشنفكران ديني به دنبال پيوند دين و علم در جهان مدرن بودند‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫حيدر محسني‬ ‫‪4‬‬ ‫مي‌توان مدعي شد با اعزام اولين گروه دانشجويان‬ ‫ايراني به فرنگ و بازگشت آنها به كش��ور‪ ،‬اين مساله‬ ‫در عالم انديشه ايراني ايجاد شد كه «آيا علم و دين در‬ ‫تقابل با يكديگرند يا در همراهي با هم؟» اگرچه برخي‬ ‫براي اين پرس��ش در عالم تفكر‪ ،‬گستردگي به بلنداي‬ ‫تاريخ دين قائلند؛ اما آنچ��ه موضوعيت امروزي و در‬ ‫سپهر فكري اين دوران مدنظر قرار دارد‪ ،‬ريشه در اين‬ ‫اعزام‌ها و بازگشت‌ها دارد‪ .‬البته پيش از آن‪ ،‬اين پرسش‬ ‫در جوامع اسالمي وجود داشت كه سابقه پيدايي آن به‬ ‫جنگ‌هاي صليبي بازمي‌گشت كه در آن عقب‌ماندگي‬ ‫مسلمانان در برابر رش��د تكنولوژيك مسيحيان‪ ،‬آنها‬ ‫را به فكر ف��رو مي‌برد‪ .‬از اين دوران بود كه مس��لمانان‬ ‫ي نيز گام‬ ‫دريافتند بايستي در حوزه دستاوردهاي علم ‌‬ ‫بردارند و جهان غرب‪ ،‬چه‌ها كرده و آنها در اين رقابت‬ ‫عقب مانده‌اند‪ .‬اما اين مسير هنگامي‌ در جامعه ايراني‬ ‫رنگ و بوي جدي و به عنوان يكي از س��رفصل‌هاي‬ ‫فكري‪ ،‬ش��كل مس��تقلي گرفت كه ش��اهد بازگشت‬ ‫تحصيلكرده‌هاي جوان از غرب بوديم‪ .‬با بازگشت اين‬ ‫گروه‪ ،‬شاهد طرح بحثي جدي با‌عنوان «نسبت علم و‬ ‫دين» بوديم‪.‬‬ ‫‪ ...‬و اينك‪ ،‬علمگراهاي مسلمان‬ ‫گروهي از جوانان ايراني كه راهي فرنگ ش��ده و‬ ‫به كسب علم پرداخته و به س��رزمين خود بازگشتند‪،‬‬ ‫مهندس��ين و دانش‌آموختگان علوم تجربي بودند كه‬ ‫تحت تاثير «علمگرايي» حاكم بر فضاي دانش��گاهي‬ ‫غرب قرار گرفته بودند‪ .‬اين دس��ته كه در تحصيالت‬ ‫‪64‬‬ ‫دانشگاهي به مدارج باال نيز دس��ت يافتند‪ ،‬عمدتا در‬ ‫دانش��گاه‌هاي فرانس��ه تحصيل كرده و علمگرايي و‬ ‫تجربه‌گرايي‪ ،‬سوغات آنها از فرنگ بود‪ .‬اين گروه كه‬ ‫در بازگشت وارد فعاليت‌هاي سياسي شده و به مبارزه با‬ ‫رژيم شاهنشاهي روي آوردند‪ ،‬تالش داشتند تا در كنار‬ ‫اين مبارزات كه بخشي از آن منبعث از غرب و در جهت‬ ‫حركت به س��وي نظام تمدني «مسيحي‪ -‬پروتستاني»‬ ‫بود‪ ،‬به تشكيل احزاب و جمعيت‌هايي روي آوردند‪ .‬در‬ ‫اين بين‪ ،‬نهضت آزادي مهمترين و ممتازترين جريان‬ ‫تشكيل يافته تحت تاثير اين گفتمان بود كه افرادي چون‬ ‫مهندس مهدي بازرگان و دكتريداهلل‌سحابي‪ ،‬سردمداران‬ ‫آن بودند‪.‬‬ ‫آنها بر اي��ن باور بودند كه عل��م و دين‪ ،‬همراهي‬ ‫هميشگي با يكديگر دارند‪ .‬اين تفكر‪ ،‬در دوراني مطرح‬ ‫شد كه با انكشافات و دستاوردهاي متعدد علمي‪ ،‬اين‬ ‫باور در جامعه سنتي ايران كه هنوز با مدرنيته مواجهه‌اي‬ ‫جدي نداشت‪ ،‬سخن جديدي به‌شمار مي‌رفت‪ .‬جامعه‬ ‫عقب‌مان��ده اي��ران در دوران قاجار ب��ا ورود به عصر‬ ‫پهلوي‪ ،‬به يك‌باره با تح��والت فني و علمي‌ جديدي‬ ‫مواجه شد كه از س��مت غرب به سوي جامعه سرازير‬ ‫شده بود‪.‬‬ ‫نگاهيبه‌وضعيتموجودجامعهومقايسهباسوغات‬ ‫فرنگ رفته‌ه��ا‪ ،‬موجب دوگانگي مي‌ش��د كه عقالنيت‬ ‫ناشي از تصوف قجري‪ ،‬پاس��خي براي آن پيدا نمي‌كرد‪.‬‬ ‫اين سكوت و بي‌پاسخي موجب مي‌شد تا جامعه ايراني‬ ‫يا به مقابله با تكنولوژي بپردازد و سراپاي آن را رد كند يا به‬ ‫استقبالآنرود؛ازسرتعظيم‪.‬گونهاولبهنفيارتباطعلمو‬ ‫دين پرداخته و سوال پيش‌رو را حذف مي‌كردند تا اين دو‪،‬‬ ‫نه به مصاف هم روند و نه به طي طريق كنار هم‪.‬‬ ‫در ديگر س��و‪ ،‬دو رويكرد ايجاد شد؛ گروهي‪ ،‬اين‬ ‫دو را در تعامل و همزيستي با هم ديدند‪ .‬در حقيقت‪ ،‬اين‬ ‫گروه مجذوب علم و فناوري غرب‪ ،‬قصد آن داشتند تا به‬ ‫تفسيريازديندستيابندكهدرآن‪،‬تناقضيباعلمحاصل‬ ‫نشود‪.‬ايندينعلمزدهتاآنجاييداراياعتباربودكهبتواندبا‬ ‫يافته‌هايتجربيغرب‪،‬مالزمتداشتهباشد‪.‬‬ ‫البته‪ ،‬گونه‌اي ديگر نيز يافت ش��دند كه راه ميانه‬ ‫زدن��د و راه اين دو را از هم ج��دا كردند‪ .‬اين جماعت‬ ‫بر اين باور بودند كه رابطه عل��م و دين‪ ،‬نه همراهي و‬ ‫نه تعارض اس��ت‪ .‬اين گروه در حقيق��ت‪ ،‬بر اين باور‬ ‫بودند كه هدف‪ ،‬غايت و موضوع اي��ن دو متفاوت از‬ ‫هم است و هر يك بايد راه خود را بروند‪ .‬علماي اين‬ ‫دو رشته نيز نبايستي وارد حيطه هم شوند و جز احترام‬ ‫به دستاوردهاي يكديگر‪ ،‬عمل ديگري نداشته باشند‪.‬‬ ‫از سيد‌جمال تا علمگراهاي مسلمان ايراني‬ ‫«تنها راهي كه براي ما باز اس��ت‪ ،‬اين است كه به‬ ‫علم جديد با وضعي احترام‌آميز ولي مس��تقل نزديك‬ ‫شويم و تعليمات اسالم را در روشني اين علم ارزشيابي‬ ‫كنيم؛ حتي اگر اين سبب شود كه با كساني كه پيش از‬ ‫ما بوده‌اند‪ ،‬اختالف پي��دا كنيم‪ ».‬اين جمالت متعلق به‬ ‫اقبال الهوري اس��ت كه در حقيقت‪ ،‬راه شروع شده از‬ ‫سوي شاه ولي‌اهلل دهلوي كه در دوره سيدجمال الدين‬ ‫اسدآبادي به اوج رسيد را ادامه داد‪ .‬اين راه در ايران نيز‬ ‫به دس��ت مرداني افتاد كه از غرب بازگشتند و قدم در‬ ‫تفسير دين بر مبناي علم گذاشتند‪ .‬در راس اين مسير‪،‬‬ ‫مهدي بازرگان و يداهلل سحابي قرار داشتند‪.‬‬ ‫اي��ن گ��روه در اي��ران‪ ،‬باورمن��دي ب��ه علم و‬ ‫دس��تاوردهاي فناوري غربي داش��تند كه ريشه آن را‬
‫‪5‬‬ ‫تالش يداهلل سحابي براي تجربي و علمي كردن دين‬ ‫وقتي براي نخستين بار فرضيه تكاملي داروين‬ ‫در جامعه ايراني مطرح شد‪ ،‬حمالت سنگين و جدي‬ ‫عليه علمگراهاي غربي مطرح ش��د؛ اما كساني بودند‬ ‫كه به حمايت از مباني اين تئ��وري پرداختند‪ .‬در اين‬ ‫بين‪ ،‬نامي‌مانند دكت��ر يداهلل س��حابي در يادها باقي‬ ‫نمانده است‪.‬‬ ‫يداهلل س��حابي متولد ‪ 1284‬در س��نگلج تهران‬ ‫اس��ت‪ .‬وي در ‪ 23‬فروردي��ن ‪ 81‬و پ��س از نزديك‬ ‫به يك قرن زندگ��ي‪ ،‬دار فان��ي را وداع گفت‪ .‬وي از‬ ‫موسس��ان اصلي نهضت آزادي ايران است كه همراه‬ ‫اين مجموعه و در كنار آيت‌اهلل س��يدمحمود طالقاني‬ ‫و مهندس مهدي بازرگان‪ ،‬روزهاي پر‌فراز‌و‌نشيبي را‬ ‫تجربه كردند‪.‬‬ ‫س��حابي در س��ال ‪ 1311‬راهي فرانس��ه شد تا‬ ‫اولين ايراني باشد كه موفق به دريافت دكتراي علوم‬ ‫مي‌ش��ود‪ .‬او و دكتر فريدون فرش��اد نخستين اساتيد‬ ‫علم زمين‌شناس��ي در دانش��گاه‌هاي ايران هستند كه‬ ‫در اين زمينه نيز كتب و جزواتي از آنها باقي مانده كه‬ ‫فقط‪ ،‬سهمي‌در تاريخ اين علوم دارند و اكنون به دليل‬ ‫پيشرفت‌هاي خيره‌كننده آنها‪ ،‬بهره چنداني ندارند‪.‬‬ ‫وي ك��ه از فرنگ بازگش��ت‪ ،‬فعالي��ت علمي‌و‬ ‫مبارزاتي خود عليه حكومت وقت را به موازات هم‬ ‫پيش مي‌برد تا اينكه در س��ال ‪ 1342‬ب��ه همراه ديگر‬ ‫س��ران نهضت‌آزادي بازداش��ت و محاكمه شد‪ .‬وي‬ ‫به حبس محكوم شد كه بخش��ي از آن را در برازجان‬ ‫و كنار يار هميش��گي‌اش‪ ،‬مهدي بازرگان پشت سر‬ ‫گذاشت‪.‬‬ ‫مبارزات ادامه يافت تا انقالب اسالمي به نتيجه‬ ‫رسيد‪ .‬وي نيز در تش��كيل كابينه دولت موقت نقش‬ ‫داشت و در كنار بازرگان‪ ،‬به فعاليت پرداخت‪ .‬سحابي‬ ‫در اين دوران وزير مش��اور كابينه بود كه با اتفاقات‬ ‫صورت گرفته در آن دوران‪ ،‬وي نيز از عرصه سياست‬ ‫كنار گذاش��ته ش��د‪ .‬اگرچ��ه وي تا دوران واپس��ين‬ ‫زندگي‌اش به فعاليت‌هاي سياسي پرداخت؛ اما ديگر‬ ‫به آن قدرت و جديت سابق نبود و اقبال چنداني نيز از‬ ‫سوي مردم به وي و يارانش صورت نگرفت‪.‬‬ ‫دكتر يداهلل سحابي در كنار س��وابق مبارزاتي با‬ ‫رژيم پهلوي و فعاليت سياسي در جمهوري اسالمي‪،‬‬ ‫مش��هور به نظريات علم��ي‌و تالش‌هاي��ي جدي و‬ ‫عميق در اين زمينه اس��ت‪ .‬عالوه بر توليدات فكري‬ ‫در موضوع زمين‌شناس��ي كه در حوصله و تخصص‬ ‫اين نوشته نيس��ت‪ ،‬وي در موضوع «علم و دين» نيز‬ ‫تالش‌هاي قابل‌توجهي داشت‪ .‬وي نيز در زمره قائالن‬ ‫به تطابق دين با دستاوردهاي علم بشري (به‌خصوص‬ ‫علوم مدرن) اس��ت‪ .‬وي نيز بر اين ب��اور بود كه دين‬ ‫س��خني بر‌خالف انكش��افات مدرن ندارد و در اين‬ ‫زمينه همراهي و هماهنگي كاملي وجود دارد‪.‬‬ ‫اوج تفك��ر وي را مي‌توان در واكن��ش به نظريه‬ ‫تكامل داروين دانست‪ .‬آنجايي كه ش��مار فراواني از‬ ‫علما و دانش��مندان اس�لامي‪ ،‬اين تئوري را برخالف‬ ‫اصول و موازين اسالم دانسته و به رد آن پرداختند‪ ،‬وي‬ ‫به حمايت از آن پرداخت و آن را بر مبناي عقلي درستي‬ ‫دانست‪ .‬البته‪ ،‬وي وابستگي نسلي به ميمون را فرضيه‌اي‬ ‫اثبات نشده و قابل نقد مي‌دانست؛ اما بر اين سبيل بود‬ ‫كه نظريه تكامل تدريجي انواع‪ ،‬مسلم بوده و مخالفت‬ ‫با آن در حكم مخالفت با اصل مس��لمي‌علمي‌است‪.‬‬ ‫در اين بين‪ ،‬س��حابي المارك و بوف��ن را تئوري‌داران‬ ‫اصلي آن فرضيه مي‌دانس��ت‪ .‬وي آي��ات قرآن را نيز‬ ‫مويد خلقت تدريجي مي‌دانست‪ .‬اين زمين‌شناس بر‬ ‫اين باور بود كه نبايد با ان��كار اين حقيقت‪ ،‬حقانيت‬ ‫اسالم را زير سوال برده و حربه‌اي به دست معاندان و‬ ‫منكران خدا بدهيم‪.‬‬ ‫دكتر يداهلل س��حابي با اين نظري��ه و حمايت از‬ ‫تكامل تدريج��ي‪ ،‬در زمره حامي��ان علمي‌بودن دين‬ ‫اس��ت‪ .‬در حقيقت‪ ،‬وي نيز بر اين باور بود كه دين با‬ ‫مباني و نتايج علم مدرن همراه است‪ .‬آيات قرآني نيز‬ ‫مبين چنين حقيقتي است‪ .‬اين گروه كه مهدي بازرگان‬ ‫را نيز در كنار خ��ود مي‌ديد‪ ،‬در مواجه��ه دين و علم‬ ‫طرف علم مدرن را گرفته و تمام تالش خود را به كار‬ ‫مي‌برد تا نش��ان دهد كه اين مالزمت وجود دارد‪ .‬در‬ ‫كنار نيت اين گروه‪ ،‬بايد اذعان داشت چنين واكنشي‬ ‫در مواجهه با علم مدرن موجب ي��ك «تنزل‌گرايي»‬ ‫در مفهوم دين و تجربي شدني ش��د كه ثمرات آن را‬ ‫مي‌توان در فضاي دانشگاهي امروز ديد‪g .‬‬ ‫پرونده ويژه‬ ‫بازسازي اسالم در نسبت با علم جديد‬ ‫«كوشش من آن بوده اس��ت كه گرچه به صورت‬ ‫جزئي هم باش��د‪ ،‬به اي��ن نيازمندي (تبيي��ن علمي‌از‬ ‫معرفت ديني ارائه كردن) جواب بدهم‪ .‬سعي كرده‌ام با‬ ‫توجه به سنت فلسفي اسالم و در نظر گرفتن‌ترقيات‬ ‫اخير رش��ته‌هاي جديد علم و معرفت‪ ،‬فلس��فه ديني‬ ‫اسالم را احياء و نوس��ازي كنم‪ ».‬اين جمالت مربوط‬ ‫به اقبال الهوري اس��ت كه نگاهي به روند اين جريان‬ ‫علمگرا نيز دارد‪ .‬در حقيق��ت‪ ،‬اينها راهبرد اين جريان‬ ‫نيز در ايران بوده اس��ت‪ .‬از ديدگاه علمگرايان مسلمان‬ ‫در ايران احياي انديشه ديني ميسر نمي‌شود؛ مگر اينكه‬ ‫مسلمانان در گام نخس��ت با بطن و درون‌مايه فرهنگ‬ ‫و تمدن غربي و مباني علوم جديد آشنا شوند‪ .‬پس از‬ ‫اين مرحله است كه به سنت ديني و فكري اسالمي به‬ ‫ديده تحقيق و احت��رام بنگرند و از دريچه نگرش‌هاي‬ ‫نوين‪ ،‬نكاتي بديع و نو را از قرآن استخراج كنند‪ .‬اما در‬ ‫گام پاياني‪ ،‬روشي نقادانه و مستقل را در اين مسير در‬ ‫پيش مي‌گيرند تا به تطبيق اين دو بپردازند‪ .‬البته‪ ،‬چنين‬ ‫تفكري در ادامه هماهنگي علم و دين‪ ،‬جوامع اسالمي‬ ‫از خواب بيدار ش��ده و سرنوشت خويش را در دست‬ ‫خواهند گرفت‪ .‬روشنفكران ديني مسير حفظ دين در‬ ‫دنياي مدرن را در موارد بسياري با اجتهاد در اصول طي‬ ‫مي‌كردند‪ .‬مس��يري كه با برخي برداشت‌هاي افراطي‬ ‫فضا را براي علم جديد و تمدن غرب��ي مهيا كرد‪ .‬اين‬ ‫گروه در روش‌شناسي با تجربي كردن دين كه برگرفته‬ ‫از اثبات‌گرايي و ماترياليسم غالب در غرب بود انتقاد‬ ‫بسياري از دينداران را موجب شدند‪g .‬‬ ‫داروينيست مسلمان؟‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫مي‌توان در رشته تحصيلي آنها يافت‪ .‬آنها عمدتا فيزيك‬ ‫خوانده و زيست خوانده‌هايي بودند كه تحت اين تعاليم‬ ‫قرار داشتند و اين نيز در تعارض آشكار با آموزه‌هاي‬ ‫‌تربيتي‌شان بود چرا كه عموما متعلق به طبقات مذهبي‬ ‫بودند‪ .‬آنها در برابر چنين وضعيتي‪ ،‬راه تطبيق و همراهي‬ ‫دين با اين هجوم را برگزيدند‪ .‬در حقيقت‪ ،‬تفسيري از‬ ‫دين ارائه دادند كه مطابق با علم روز باشد‪.‬‬ ‫اعضاي نهضت آزادي كه مهمترين تشكل ايراني‬ ‫ي ترويج اين تفكر بودند‪ ،‬در اين‬ ‫در قرن اخير در راستا ‌‬ ‫راه كتب و مقاالت گوناگون و فراواني را منتشر كردند‬ ‫كه اثرات قاب��ل توجهي در محيط‌هاي دانش��گاهي و‬ ‫علمي‌كشور داش��ت‪ .‬البته‪ ،‬برخي بر اين باورند كه در‬ ‫اواخر عمر اش��خاصي مانند بازرگان و س��حابي‪ ،‬اين‬ ‫جريان رو به افول نهاد و از اين تفكر خود عقب‌نشيني‬ ‫كردند‪ .‬البته‪ ،‬برخي نيز چنين موضوعي را رد مي‌كنند‬ ‫و معتقدند چنين دگرديسي در تفكرات اين علمگراها‬ ‫روي نداد‪ .‬البته‪ ،‬در اين ميان‪ ،‬اين تفكر در ميان حوزويان‬ ‫نيز ب��ا همراهان و موافقاني مواجه ش��د‪ .‬ش��ايد بتوان‬ ‫مطرح‌ترين اشخاص در اين حوزه را عالمه طباطبايي‬ ‫و شهيد مرتضي مطهري دانس��ت؛ اگرچه بين اين دو‬ ‫در واكنش به موضوع طرح شده‪ ،‬تفاوت‌هايي وجود‬ ‫داش��ت‪ .‬مي‌توان اين دو رويكرد را موثر در آينده اين‬ ‫منازعه فكري در حوزه علميه دانس��ت چرا كه بعدها‬ ‫بسط پيدا كرد‪.‬‬ ‫عالمه طباطبايي در مواجهه با دستاوردهاي علمي‪،‬‬ ‫آن را به دو بخش قطعي و غير‌قطعي تقس��يم مي‌كند‪.‬‬ ‫بخش نخست قابل تطبيق با دين است و مالزمتي ميان‬ ‫اين دو وجود دارد‪ .‬اما بخش غير‌قطعي آنجايي اس��ت‬ ‫كه اين عرصه به جدال با ه��م مي‌پردازند‪ .‬اما واكنش‬ ‫شهيد مطهري بر سبيلي ديگر است‪ .‬وي براي حل اين‬ ‫تقابل‪ ،‬بحث «نمادين بود آيات قرآن» را مطرح مي‌كند‬ ‫كه نمون��ه آن را مي‌توان در آيات مربوط به بهش��ت و‬ ‫سكونت در آن يافت‪.‬‬ ‫‪65‬‬
‫مترجم علمي دين‬ ‫«راه‌طي شده» را مي‌توان آغازي براي نوانديشي ديني دانست‬ ‫‪6‬‬ ‫پرونده ويژه‬ ‫«مي‌خواهيم نش��ان دهي��م ضمن آيات��ي كه از‬ ‫نام باد و ب��اران و كيفي��ات مربوطه به مي��ان مي‌آيد‪،‬‬ ‫تعبيرها و‌تراوش‌ها انطباق عجيب و دقيق با اكتشافات‬ ‫هواشناس��ي و با معلوم��ات و نظري��ات علمي‌ دارد‬ ‫و دالل��ت بر‌اين معني مي‌كن��د كه فرس��تنده قرآن و‬ ‫نازل‌كننده آن‪ ،‬همان فرس��تنده باد و نازل كننده باران‬ ‫است‪ »...‬اين جمالت كه بخشي از نوشته‌هاي مهندس‬ ‫مهدي بازرگان در س��ال ‪ 1343‬در زندان قصر است‪،‬‬ ‫كتاب «باد‌و‌باران» را تشكيل داد كه مي‌تواند نمايه‌اي‬ ‫گويا از باورداش��ت‌هاي اين متفكر باش��د‪ .‬مردي كه‬ ‫شايد او را بتوان نخستين نوانديش ديني در قرن اخير‬ ‫اين سرزمين دانست‪.‬‬ ‫مهدي ب��ازرگان در س��ال ‪ 1286‬به‌دنيا آمد و در‬ ‫زمره نخستين دانشجوياني است كه به‌خارج از ايران‬ ‫(فرانسه) اعزام شد تا تحصيل‌كرده و بتوانند فناوري‬ ‫و توس��عه غربي را وارد جامعه كنند‪ .‬او توانست در‬ ‫رشته‌ترموديناميك تحصيل‌كند و با درجه‌اي مطلوب‬ ‫فارغ‌التحصيل شود‪ .‬وي در بازگشت راهي دانشكده‬ ‫فني دانشگاه تهران شد و به تدريس در آنجا پرداخت‪.‬‬ ‫البته چندي نگذشت كه به‌كرسي رياست دست‌يافت‬ ‫و رئيس اين دانشكده شد‪.‬‬ ‫در كنار س��ابقه مبارزات��ي وي در دوران پهلوي‬ ‫و فعاليت‌هاي سياس��ي‌اش پس از پي��روزي انقالب‬ ‫اس�لامي در س��ال ‪ ،57‬وي را مي‌ت��وان مهم‌ترين و‬ ‫نوانديش دوران تجدد ايران دانست‪ .‬در آن هنگام كه‬ ‫جامعه مرعوب در برابر توس��عه تكنولوژيك غرب‪،‬‬ ‫دچار يأس و دلدادگي به اين فرهنگ شده بود‪ ،‬اين از‬ ‫فرنگ برگشته بود كه تصميم گرفت تا به‌جاي نفي و‬ ‫رد‌علم متداول‪ ،‬به تطبيق آن با دين اسالم روي آورد‪.‬‬ ‫البته‪ ،‬به اين شكل كه اس�لام و مباني آن را نزديك به‬ ‫علوم روز كند‪.‬‬ ‫بازرگان را بايد نخس��تين فردي دانس��ت كه در‬ ‫اين ارتباط به نوشتن كتاب اقدام كرد‪« .‬راه‌طي شده»‪،‬‬ ‫عنوان كتابي است كه در س��ال ‪ 1326‬از سوي وي به‬ ‫نگارش درآمد‪ .‬اي��ن كتاب را مي‌ت��وان آغازي براي‬ ‫نوانديشي ديني دانست كه در پي تطبيق اسالم با علم‬ ‫جديد درآمد‪ .‬پ��س از اين بود كه كتاب‌هاي «عش��ق‬ ‫و پرس��تش» و «ذره بي‌انتها» با فواصلي چند ساله به‬ ‫انتشار درآمد كه همگي تالش‌هايي جدي در اين راه‬ ‫بود‪ .‬البته‪ ،‬فصل مشترك تمام اين كارها‪ ،‬نگارششان در‬ ‫زندان قصر تهران بود‪.‬‬ ‫در منظومه فكري بازرگان‪« ،‬مطهرات در اسالم»‪،‬‬ ‫«اس�لام جوان» و «باد‌و‌باران» نيز حضور دارد كه در‬ ‫حقيقت‪ ،‬عينيت تلقي وي و گ��روه همراه وي به اين‬ ‫تفكر همراهي و مالزمت اس��ت‪ .‬آنها تا به آنجا رفتند‬ ‫ي پديده‌هاي طبيعي نامبرده شده‬ ‫كه حتي به‌تحليل علم ‌‬ ‫در قرآن پرداختند كه خروجي ج��دي و مهمي‌مانند‬ ‫اين سه مجلد داش��ت‪ .‬اينگونه اس��ت كه در بخشي‬ ‫از مطهرات مي‌خوانيم‪« :‬احكام مطهرات اس�لامي از‬ ‫حدود سفارشات اخالقي كه به اقتضاي عقل سليم و‬ ‫طبع لطيف ممكن است در ميان ملتي رايج شده باشد‪،‬‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫‪66‬‬ ‫باالتر بوده و مبني بر يك‌سلسله قوانين طبيعي صحيح‬ ‫و نكات علمي‌دقيق است كه حكايت از بينايي كامل‬ ‫واضع آن به رموز طبيعت و اسرار خلقت مي‌نمايد‪».‬‬ ‫اولي��ن نخس��ت‌وزير اي��ران پ��س از پيروزي‬ ‫انقالب اس�لامي‪ ،‬بي‌ترديد با سوداي مقابله با فضاي‬ ‫سرخوردگي و انفعال در برابر غرب وارد عرصه شد‬ ‫و مي‌توان وي را علمگرايي معتدل دانست؛ اما عموما‬ ‫راه وي با افراط ادامه يافت و منتهي به علم پرستي در‬ ‫اين مرز و بوم شد‪ .‬ش��ايد مروري بر‌نوشتاري از وي‬ ‫در «گمراهان از زاويه‌اي ديگر» بتواند در تبيين آنچه‬ ‫در ذهن وي بود‪ ،‬ياري‌گر باش��د‪« :‬عل��م مانند خود‬ ‫جهان و طبيعت‪ ،‬بي‌نهايتي است كه هر‌قدر در وادي‬ ‫آن پيش رويم‪ ،‬خود را جاهل‌تر و حيران‌تر مي‌بينيم‪.‬‬ ‫علم در حد اعلي‪ ،‬چراغي بيش نبوده و به هر‌سمت آن‬ ‫را بگردانيم و هر‌جا كه بخواهي��م برويم‪ ،‬راهنماي ما‬ ‫خواهد بود؛ ولي نه هدف مي‌تواند باشد مانند خدا و‬ ‫نه هدف‌دهنده يا هدف تعيين‌كننده است‪».‬‬ ‫اما‪ ،‬نوش��تار «آخرت و خدا‪ ،‬هدف بعثت انبيا»‬ ‫در دوران پاياني عمر ب��ازرگان را مي‌توان توبه‌نامه‌اي‬ ‫در راستاي تفكر پيشين وي دانست كه اگرچه بيشتر‬ ‫داراي جنبه سياس��ي اس��ت؛ اما مي‌توان��د در منظر‬ ‫علمي‌ وي نيز حائ��ز اهميت باش��د‪ .‬خواندن بخش‬ ‫كوتاهي از آن مقاله بلند‌باال كه البته‪ ،‬بايستي در فرصتي‬ ‫به‌صورت مفصل بدان پرداخ��ت‪ ،‬گوياي چگونگي‬ ‫پايان عمر اين متفكر اس��ت‪« :‬شايس��ته خداي خالق‬ ‫و فرستادگان و پيام‌آوران او‪ ،‬حقا و منطقا مي‌بايستي‬ ‫در همين مقياس‌ها و اطالعات و تعليماتي باش��د كه‬ ‫ديد و دانش انس��ان‌ها ذاتا و فطرتا از درك آن عاجز‬ ‫و قاصر اس��ت‪ ...‬وگرنه گفتن‌و‌آموختن چيزهايي كه‬ ‫بشر داراي امكان كافي يا استعداد الزم براي رسيدن‬ ‫و دريافت آن هست‪ ،‬چه تناسب و ضرورت مي‌تواند‬ ‫داشته باشد؟‪ ...‬از اين رو نيازي نبوده است كه خداوند‬ ‫و فرستادگان او‪ ،‬راه و رسم زندگي و حل‌مسائل فردي‬ ‫و اجتماعي را به او ياد بدهند؛ خصوصا كه سختي و‬ ‫تالش و تدبير براي رفع مسائل و مشكالت‪ ،‬جزئي از‬ ‫برنامه آدمي‌براي رشد و كمال و تقرب او به‌خداوند‬ ‫است‪ ».‬و اينگونه‪ ،‬مهندس مهدي بازرگان در ‪ 30‬دي‬ ‫ماه ‪ 1373‬در ژنو‪ ،‬هن��گام معالجات‪ ،‬حيات را بدرود‬ ‫گفت؛ اما راه فك��ري وي ماند و روزه��اي پر‌فراز و‬ ‫نشيبي را تجربه كرد‪g .‬‬ ‫«در زندگي حرارت هست‪ .‬فعاليت هم هست‪.‬‬ ‫پس‌ترموديناميك هم هست‪ ».‬و اين يعني چكيده‌اي‬ ‫از تفكرات گروهي از انديشمندان كه در سوداي‬ ‫نزديك‌سازي علم و دين بودند‪ .‬اين جمالت نيز‬ ‫مربوط به كتاب «ترموديناميك انسان» يا «عشق و‬ ‫پرستش» مهندس مهدي بازرگان است‪.‬‬ ‫اين تاليف را مي‌توان ادبي‪ ،‬علمي‌و مذهبي‬ ‫دانست كه در دوران حبس نگاشته شده است‪.‬‬ ‫فراغت حضور در زندان نظام پهلوي منجر به اين شد‬ ‫تا چند كتاب توسط بازرگان به تحرير درآيد كه اين‪،‬‬ ‫يكي از آنهاست‪.‬‬ ‫«ترموديناميك انسان» در ‪ 9‬فصل به نگارش‬ ‫درآمده است‪ .‬از فصل ششم به بعد است كه مباحث‬ ‫تخصصي فيزيك وارد شده و فصول قبلي در نقش‬ ‫زمينه‌سازي است‪ .‬چنين منظري به فيزيك و علم‬ ‫مدرن‪ ،‬در آن دوران‪ ،‬خاص و كم‌سابقه بوده كه از‬ ‫سوي اين انديشمند ايجاد شد و تداوم يافت و منجر‬ ‫به جرياني شد كه دين را مطابق با دستاوردهاي علوم‬ ‫مدرن مي‌دانستند‪.‬‬ ‫كتاب «هويت علم ديني‪ :‬نگاهي‬ ‫معرفت‌شناختي به نسبت علم و دين» اثر دكتر خسرو‬ ‫باقري است كه در سال ‪ 1382‬به انتشار رسيده‪.‬‬ ‫اين كتاب در سه بخش به تاليف رسيده است‪.‬‬ ‫در بخش نخست اين تاليف‪ ،‬نويسنده به تشريح‬ ‫علم و منظور خود از اين مفهوم پرداخته است‪ .‬در‬ ‫بخش بعدي كتاب‪ ،‬آنچه مراد وي از دين است را به‬ ‫مخاطب ارائه مي‌دهد‪ .‬در اين بخش‪ ،‬وي دين را از‬ ‫مناظر و تعاریفي مختلف مورد كنكاش و بررسي قرار‬ ‫مي‌دهد تا مخاطب در اين دو بخش‪ ،‬با دو كليدواژه‬ ‫بحث به درستي آشنا شود‪.‬‬ ‫در بخش پاياني كتاب‪ ،‬نويسنده به تبیين خود‬ ‫از نسبت علوم دين و هويت‌شناسي علم ديني‬ ‫مي‌پردازد‪ .‬البته‪ ،‬اين بخش از دو فصل تشكيل يافته‬ ‫كه به‌طور مبسوط به بررسي اين نسبت مي‌پردازد‪.‬‬ ‫اين كتاب را می‌توان در زمره نخستين تالش‌ها در‬ ‫دهه گذشته در تبيين مفهوم «علم ديني» دانست‪.‬‬
‫دانشمندان‪ ،‬تنها مردان مذهبي‬ ‫مو‌دين» در دوران ماترياليستي كنوني‬ ‫مطلبي از آلبرت انشتين درباره نسبت «عل ‌‬ ‫بابك سراني‌آذر‬ ‫‪7‬‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫دين از انسان‌هاي بدوي تا انگيزش‌هاي اجتماعي‬ ‫براي يك انس��ان بدوي‪ ‌،‬ترس از تداعي مفاهيم‬ ‫ديني و تجربه آنها‪ ،‬باالترين چالش‌هاست‪ .‬هيچ چالشي‬ ‫حتي فراتر از گرس��نگي‪ ،‬حيوانات وحشي‪ ،‬بيماري و‬ ‫ن چالشي نمي‏رسند‪ .‬از آنجا كه در چنين‬ ‫مرگ به پاي چني ‌‬ ‫مرحله‏اي از درك ديني و عقلي وجود اتصاالت منطقي‬ ‫در ذهن انسان بدوي بسيار ضعيف بوده و هست‪ ،‬بشر‬ ‫تالش مي‏كند موجوداتي شبيه خود را خلق كند‪ .‬ميزان‬ ‫تحركات‪ ،‬اراده و اختيارات چنين موجوداتي {كه ساخته‬ ‫اخالق مبناي اديان‬ ‫اديان همه مردم از همه تمدن‏ها‪ ،‬به‌ويژه در مشرق‬ ‫زمي��ن‪ ،‬در درج��ه اول از مذاهب اخالق��ي و معناگرا‬ ‫محسوب مي‏ش��وند و پايه آنها تماما بر‌اصول اخالقي‬ ‫بنا شده است‪.‬‬ ‫گسترش و پيشرفت از «مذهب‌ترس» به «مذهب‬ ‫اخالق و معنا» در زندگي مردم‪ ،‬هميشه يك قدم بزرگ‬ ‫و موثر محسوب شده است‪ .‬اينكه مذاهب اوليه بر‌پايه‬ ‫‌ترس و هراس بنا شده و اديان مردم مناطق متمدن بر‌پايه‬ ‫اخالقيات شكل گرفته‪ ،‬نكته‏اي است كه بايد موشكافي‬ ‫ش��ود‪ .‬تعصب و غرض‌ورزي در اين خصوص بسيار‬ ‫حساس و مهم است‪ .‬ما بايد برابر چنين خطرات ذهني‬ ‫اطراف خود يك محافظ محكم و هميش��گي داش��ته‬ ‫باشيم‪.‬‬ ‫حقيقت اين است كه همه اديان مخلوط متفاوتي‬ ‫از اين دو حالت هستند‪ .‬هر‌يك با‌ضريب متفاوتي از اين‬ ‫دو فاكتور‪ ،‬يعني‌ترس و اخالق ش��كل مي‌گيرد‪ .‬البته‬ ‫مشخص است كه در سطح باالتري از زندگي اجتماعي‪،‬‬ ‫حالت اخالقي مذهب بسيار پررنگ‏تر به‌چشم مي‏خورد‪.‬‬ ‫در حقيقت‪ ،‬فقط افرادي كه داراي موهبت اس��تثنايي‬ ‫هستند يا جوامع بزرگ و متمدن از اين سطح رايج باالتر‬ ‫رفته و در اين زمينه رشد كرده‏اند‪.‬‬ ‫پرونده ويژه‬ ‫هرچه گون ‌ه بشر انجام داده يا درباره آن فكر كرده‪،‬‬ ‫با رضايت كامل از نيازهاي عميق هوش��مندانه وي و‬ ‫تالشش براي يافتن راهي جهت تسكين دردهايش در‬ ‫ارتباط بوده است‪ .‬وي اين يافته‏هاي ناب را در ذهن خود‬ ‫دائما حفظ كرده و پرورش مي‏دهد تا به آرزوي نهادينه‬ ‫ش��ده در وجودش يعني درك درس��تي از نهضت‏ها و‬ ‫جنبش‌هاي معنوي و توسعه آنها دست يابد‪.‬‬ ‫دو مقوله احس��اس و اش��تياق به‌عنوان نيروهاي‬ ‫محرك و انگيزشي در پشت س��ر همه انسان‏ها وجود‬ ‫دارند‪ .‬خلقت انسان و انسان خالق همواره با اين مقوالت‬ ‫در ارتباط بوده اس��ت‪ .‬چنين نيروهاي��ي مي‏توانند در‬ ‫هر‌حالت و زماني با چهره‏اي جديد خودشان را عرضه‬ ‫كرده و قدرت بي‌نهايتش��ان را به انس��ان كنجكاو ارائه‬ ‫دهند‪ .‬اكنون اين س��وال مطرح مي‏ش��ود ك��ه اين چه‬ ‫احساس يا نيازي است كه گونه بشر را وادار به‌تفكرات‬ ‫و داشتن باورهاي مذهبي در س��طح وسيعي از الفاظ‪،‬‬ ‫تعهدات و عبارات مي‏كند؟‬ ‫با اولين نگاه در مي‏يابيم كه قس��مت اعظم تضاد‬ ‫احساسات و باورها از زايش و خلق تقابل دوعامل مهم‬ ‫ايجاد شده‏اند‪ :‬تفكر ديني و تجربه‪.‬‬ ‫ذهن كليساي قرون وسطي و اربابان مذهبي يهود بوده}‬ ‫به ميزان‌ترس بشر از اين باورها بستگي دارد‪ .‬بنابراين‬ ‫تالش مي‏كند تا به‌س��ود خود و با جل��ب رضايت اين‬ ‫موجودات خود ساخته و ساختن داستان‏هاي تاثيرگذار‬ ‫كه از نسل‏هاي پيشين به او رسيده‪ ،‬خشم خدايان خود‬ ‫س��اخته را فرو بنش��اند و از آنها وجهه خوبي در ذهن‬ ‫معرفت انديش و معنا گرايش بسازد‪ .‬در‌چنين شرايطي و‬ ‫در اين فرصت نوشتاري منظور من از بيان مذهب و دين‬ ‫اشاره به مقوله‏اي است‪ ،‬تحت‌عنوان كلي «مذهب‌ترس»‪.‬‬ ‫{كه ساخته و پرداخته كليساي قرون وسطي و تفسير‬ ‫افراطي و نادرست از دين مسيح مي‌باشد‪}.‬‬ ‫اين مقول��ه‪ ،‬هر‌چند در وجود ذات��ي آن هم دچار‬ ‫‌ترديد باشد‪ ،‬در يكي از درجات مهم و تثبيت شده از طبقه‬ ‫معنوي خاص جامعه قابل رديابي است؛ همان بخشي‬ ‫كه خود را واسطه بين مردم و فاكتورهاي مخلوق‏ آنها‬ ‫بر‌مي‏ش��مرند‪ .‬آنها با همين وضعيت‪ ،‬استيال و تسلطي‬ ‫شگرف بر‌پايه درجات خود بنا مي‏كنند‪.‬‬ ‫در بسياري از حاالت‪ ،‬يك حكمران يا يك رده برتر‬ ‫ممتاز در جامعه كه موقعيتش در ساير فاكتورها با وظايف‬ ‫و ويژگي‏هاي طبقه روحاني گره خورده و‌تركيب شده‪،‬‬ ‫براي حفظ و كنترل قلمرو خود باالترين ميزان امنيت‬ ‫اجتماع��ي را طلب‌مي‏كن��د‪ .‬محرك‏ه��ا و فاكتورهاي‬ ‫انگيزشي جامعه‪ ،‬منبع ديگري از تبلور مذهب محسوب‬ ‫مي‏شوند‪.‬‬ ‫پ��دران و م��ادران‪ ،‬رهبران جوام��ع و گروه‏هاي‬ ‫اجتماعي ب��زرگ‪ ،‬جايز‌الخطا و فاني هس��تند‪ .‬ميل به‬ ‫هدايت‪ ،‬عشق و حمايت معنوي‪ ،‬انسان را به تشكيل يك‬ ‫تصور اجتماعي يا‌معنوي وادار كرده و بر‌مي‏انگيزد‪ .‬اين‬ ‫همان خدايي است كه ذهن آينده‏نگر انسان مي‏شناسد‬ ‫و آن را پرورش مي‏دهد؛ خداي��ي كه حمايت مي‏كند‪‌،‬‬ ‫ترتيب كارها را تعيين مي‏كند‪ ،‬پ��اداش مي‏دهد و تنبيه‬ ‫در نظر مي‏گيرد‪.‬‬ ‫هم اوست كه در غم و اندوه‪ ،‬تسلي مي‏دهد و اميال‬ ‫و هوس‏هاي ناخوشايند را كنا ‌ر مي‏زند‪ .‬خدايي كه بانيان‬ ‫و طالبان مرگ و جميع مردگان را در سيطره قدرت خود‬ ‫حفظ‌كرده و نگاه م��ي‏دارد‪ .‬اين همان تصور اجتماعي‬ ‫از خداس��ت‪ .‬كتب مقدس يهوديان به طرز ستودني و‬ ‫قابل تاملي‪ ،‬گذار از مذهب‌ترس ب��ه مذهب اخالقي‬ ‫و معناگرا را شرح‌داده و گس��ترش و پيشرفت در آن را‬ ‫شرح‌داده؛ پيشرفت و گسترشي كه در كتاب عهد جديد‬ ‫نيز زيرذره‏بين بوده است‪.‬‬ ‫آلبرت انشتين در ‪ 14‬مارس ‪ 1879‬و در آلمان به‌دنيا آمد‪ .‬وي كه از خانواده‌اي يهودي االصل‬ ‫بود‪ ،‬در سال ‪ 1955‬و در نيوجرزي اياالت متحده آمريكا درگذشت‪ .‬وي در طول حياتش‪ ،‬در‬ ‫آلمان‪ ،‬سوئيس‪ ،‬اياالت متحده و اراضي اشغالي زندگي كرد‪ .‬اين فيزيكدان برجسته‪ ،‬موفق شد‬ ‫در ‪ 1921‬جايزه نوبل اين رشته را از آن خود كند‪ .‬وي نقش عمده‌اي در ايجاد سالح هسته‌اي‬ ‫داشت و از موافقان توليد آن در ابتدا به شمار مي‌رفت؛ اگرچه بعدها در زمره مخالفان آن‬ ‫قرار‌گرفت‪ .‬نسبيت عام‪ ،‬نسبيت خاص‪ ،‬حركت براوني‪ ،‬اثر فوتو الكتريك‪ ،‬بسط فيزيك كوانتومي‌‬ ‫ي است كه وي در آنها مشهور است‪ .‬انشتين حمايت‌ها و تالش‌هاي‬ ‫و‪ ،...‬از جمله مباحث علم ‌‬ ‫فراواني در سرزمين‌هاي اشغالي داشت و مدتي را نيز در آنجا ساكن بود؛ اما به آمريكا رفت و‬ ‫در همانجا نيز درگذشت‪ .‬اين فيزيكدان در زمره حاميان تئوري «صهيونيسم» به‌شمارمي‌رود؛‬ ‫اگرچه برخي نوشته‌ها از وي در نقد رژيم اشغالگر و روند حركتي آن وجود دارد‪.‬‬ ‫متن پيش رو‪ ،‬نوشتاري از وي در مجله نيويورك تايمز است كه در ‪ 9‬نوامبر ‪ 1930‬به‌انتشار‬ ‫ي ترجمه نشده است‪ .‬بايد اين نكته را متذكر شد كه انشتين‪ ،‬يهودي‬ ‫رسيده و تاكنون به‌فارس ‌‬ ‫بوده و مراد وي از دين‪ ،‬مسيحيت و آئين اجدادي خود است‪ .‬نگاه وي در نسبت «علم‌و‌دين»‬ ‫مي‌تواند تبييني صحيح از دريافت اين موضوع ميان دانشمندان غربي را در اختيار مخاطبان‬ ‫قرار‌دهد‪.‬‬ ‫‪67‬‬
‫پرونده ويژه‬ ‫كيهان‪ ،‬ريشه ديگري براي اديان‬ ‫اما در اين ميان حالت س��ومي‌نيز وجود دارد‪ .‬در‬ ‫ي از مذهب يا تجربه ديني كه در همه‬ ‫واقع‪ ،‬سطح سوم ‌‬ ‫تمدن‏ها قابل رديابي و تصور است؛ حتي اگر آن را در‬ ‫يك ش��كل خاص‪ ،‬خالص و ناب تصور كنيد‪ .‬ش��ايد‬ ‫بهتر باشد نام آن را احس��اس مذهبي وابسته به‌گيتي يا‬ ‫كيهاني بگذارم‪ .‬در واقع مذهبي كيهاني كه ناظر به تمام‬ ‫عالم هستي است‪ .‬خيلي سخت است چنين احساس‬ ‫يا‌موضوعي را با كس��ي كه هرگز با آن درگيري نداشته‬ ‫و خبري از آن ندارد‪ ،‬در ميان بگ��ذاري و آن را برايش‬ ‫تش��ريح كني‪ .‬به‌خصوص اينكه در شرايطي باشيد كه‬ ‫هيچ مفهوم انساني از خداوند در رابطه با اين تعريف يا‬ ‫احساس جديد در اختيار نداشته باشي؛ وقتي احساس‬ ‫پوچي از تمايالت انساني‪ ،‬اهداف و مرتبه حيرت‌آور‬ ‫بشري هم در ماهيت و هم در جهان انديشه و معنا‪ ،‬كامال‬ ‫آشكار و واضح است‪ .‬اين وجود فردي و درك ماهيت‬ ‫ذاتي انسان خود به خود زنداني در اطرفش ايجاد مي‏كند‪.‬‬ ‫او در نظر دارد تا جهان را تنها به‌عنوان يك كل عظيم؛ اما‬ ‫قابل توجه و حيرت‌آور تجربه كند‪.‬‬ ‫آغاز اين انديشه خاص تحت نام احساس مذهبي‬ ‫كيهاني و عالم‌گرا‪ ،‬در مراحل اوليه توسعه خود به‌عنوان‬ ‫مثال در مزامير داوود و برخي پيامبران به چشم مي‏خورد‪.‬‬ ‫از طرفي بوديس��م و مكتب بودا‪ ،‬مثالي روش��ن از اين‬ ‫انديشه مطرح شده اس��ت؛ به‌خصوص تحت آنچه در‬ ‫آثار شگفت انگيز شوپنهاور ديده مي‏شود‪.‬‬ ‫نوابغ و بزرگان ديني در هر‌س��ني در طول تاريخ‬ ‫با‌داشتن چنين احس��اس خاصي از مذهب‪ ،‬برجسته و‬ ‫مشخص شده‏اند؛ احساسي خالي از تعصب و تصوير‬ ‫انسان گونه از خدا‪ .‬احساسي كه شايد هيچ تعاليمي‌از‬ ‫كليسا و مكتب آن نيز در آن مشاهده نشده باشد‪ .‬در چنين‬ ‫شرايطي وقتي به تاريخ نگاه مي‏كنيم متوجه مي‏شويم كه‬ ‫مرداني به بدعت‌گذاري و بي‏خدايي متهم مي‏شدند؛ اما‬ ‫همين اسامي‌در قرني ديگر به قديسين تبديل شده‏اند‪.‬‬ ‫آنها با احساسي خاص و‌ترجماني ناب از دين كيهاني‬ ‫آشنا بودند و ارتباطشان با مذهب‌ترس يا اخالق‏گراي‬ ‫مطلق قطع ش��ده بود‪ .‬در پرتو چنين نگاه و انديشه‏اي‪،‬‬ ‫نام‏هايي چون دموكريتوس‪ ،‬فرانسيس آسيسي و اسپينوزا‬ ‫به طرز غير‌قابل انكار و نزديكي به‌هم شبيه هستند‪.‬‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫مذهب كيهاني و انتقال آن در بستر تاريخ‬ ‫اكنون سوالي كه مطرح مي‏شود‪ ،‬اين است كه اگر‬ ‫احساس و برداش��ت مذهب كيهاني از وجود خداوند‬ ‫هيچ مفهوم مشخص و معتبري را تداعي نمي‏كند‪ ،‬چرا و‬ ‫چگونه از فردي به‌فردي ديگر و از جامعه‏اي به جامعه‏اي‬ ‫ديگر منتقل شده و ارتباط برقرار مي‏كند؟‬ ‫به عقيده من‪ ،‬اي��ن مهم‌ترين عملك��رد و وظيفه‬ ‫تعريف ش��ده براي هنر و علم است كه چنين احساس‬ ‫و منطقي را بيدار ك��رده و آن را بي��دار و زنده نگاه دارد‬ ‫تا هر كه مي‏خواهد از آن برخوردار ش��ود و آن را پذيرا‬ ‫باشد‪ .‬در چنين ش��رايطي‪ ،‬به ارتباط نابي از عل ‌مو‌دين‬ ‫مي‏رسيم كه ش��ايد در طول تاريخ چندان به‌كار نيامده‬ ‫باشد؛ البته كساني بوده‏اند كه به‌علم‌و‌دين با اين تصور‬ ‫ن��گاه مي‏كرده‏اند ك��ه اين دو‪ ،‬دش��منان ناس��ازگار و‬ ‫آنتاگونيست‏هاي متضاد و آشتي ناپذير يكديگر هستند‪.‬‬ ‫البته داشتن چنين طرز تفكري چندان هم بي‌دليل‬ ‫نيس��ت‪ .‬كس��ي كه قوانين جهان را بر‌پايه قانون عليت‬ ‫تعريف كرده و در همه موارد اين چنين قانع مي‏ش��ود‪،‬‬ ‫حتي براي دقايقي هم حاضر نيست درباره تداخل برخي‬ ‫قوانين بينديشد‪ .‬اين مساله طول مي‏كشد و به‌زمان نياز‬ ‫دارد‪ .‬نبايد فراموش كنيم قانوني مثل عليت بسيار بزرگ‬ ‫و قدرتمند است و ذهن را به شدت درگير خود مي‏كند‪.‬‬ ‫‪68‬‬ ‫او نمي‏تواند از «اخالق‌گراي��ي مطلق» همان قدر‬ ‫اس��تفاده و بهره ببرد كه از مذهب اخالق و معناگرايي‪.‬‬ ‫خدايي كه پاداش‪ ،‬جزا و تنبي��ه در‌نظر مي‏گيرد‪ ،‬از ديد‬ ‫چنين ش��خصي غير‌قابل تصور و درك است و ممكن‬ ‫نيست كه با‌داليل ساده و ناشي از رفتار و عملكرد انساني‬ ‫او را شناخت‪ .‬او در پيشگاه خداوند هرگز به‌عنوان يك‬ ‫مسئول بزرگ و مطلق شناخته شده نيست و خود را در‬ ‫حد جسم بي‌جاني مي‏بيند كه حتي حركات ساده او نيز‬ ‫تحت اراده و تعيين تكليف خداوند است‪.‬‬ ‫علم عليه مذهب و اخالق؟‬ ‫هميش��ه علم به تضعيف اخالق متهم مي‏ش��ود؛‬ ‫اما چنين اتهامي‌كامال ناعادالنه و غيرمنصفانه اس��ت‪.‬‬ ‫رفتار اخالقي يك فرد بايد بر‌پايه همفكري‪ ،‬همدردي‪،‬‬ ‫شو‌نيازه��اي اجتماعي وي و به طرز اس��توار و‬ ‫آموز ‌‬ ‫موثري بنا شده باشد‪.‬‬ ‫انس��ان اگر اين چنين به سعادت رس��يده‪ ،‬در راه‬ ‫احترام برانگيزي قدم برنداشته است؛ همان انساني كه‬ ‫مدام با‌ترس و هراس از تنبيه و مجازات‪ ،‬خدا را پرستيده‬ ‫و هميشه دل به جايزه گرفتن و دريافت پاداش پس از‬ ‫مرگ بسته است‪ .‬از طرفي‪ ،‬خيلي ساده و راحت مي‏شود‬ ‫فهميد كه چرا كليسا و اهالي آن هميشه در طول تاريخ با‬ ‫علم و عالمان مشكل داشته و از پيشرفت آنها در هراس‬ ‫بوده‏اند‪ .‬آنان حتي با دانشمندان جنگيده‏اند و آنها را مورد‬ ‫آزار و اذيت قرار داده‏ند‪.‬‬ ‫از سوي ديگر‪ ،‬مس��اله مهم اينكه همين احساس‬ ‫مذهبي عالم‌گرايانه و كيهاني اس��ت ك��ه نيرويي قوي‬ ‫براي پژوهش‏هاي علمي‌ايجاد مي‏كند و دانشمندان را‬ ‫به تحقيق بيشتر وا مي‏دارد‪ .‬در اين ميان كساني كه تالش‬ ‫فراواني براي توليد علم و انديشه كرده‏اند و حتي فراتر‬ ‫از آن با از خودگذشتگي و جانسپاري در اين راه پيشگام‬ ‫بوده‏اند‪ ،‬به خوبي مي‏دانند كه علوم نظري و تئوري‏هاي‬ ‫موجود در مذاهب باستاني توان تحقيق و رويارويي با‬ ‫عالمان و انديشمندان را ندارد‪.‬‬ ‫چه تحقيقات عظيم و ش��گرفي صورت گرفت‬ ‫و چه اش��تياق مهيبي براي درك واقعيت وجود داشت؛‬ ‫اما هميشه ش��اهد بازتابي ضعيفي از اين اعمال بزرگ‬ ‫و ارزش��مند بوده‏ايم‪ .‬كس��اني چون نيوتن و كپلر بايد‬ ‫سال‌ها در آزمايشگاه‏هاي كوچك و سياه خود در تنهايي‬ ‫به‌س��ر مي‏بردند و با كار انفرادي سخت در ميان آسمان‬ ‫و قوانينش‪ ،‬غرق مكانيك س��يارات و علوم آس��ماني‬ ‫ي و عملگرايي آن‬ ‫مي‏شدند‪ .‬كساني كه با را‌هو‌روش علم ‌‬ ‫آشنايي دارند‪ ،‬به خوبي بر‌هاله‏اي از‌ترديد و شك تنيده‬ ‫ش��ده بر مردمان جاهل واقفند‪ .‬آنه��ا به‌خوبي مي‏دانند‬ ‫مفاهيم نادرست از اخالق گرايي مطلق و خالي از علم‪،‬‬ ‫راه را بر‌پرورش روحي و فكري بسته و اجازه تعالي به‬ ‫روح را صادر نمي‏كند‪ .‬چنين انديشه‏اي قرن‌ها بر‌زندگي‬ ‫آدميان س��ايه‌انداخته و علم‏گرايان با عش��ق به مذهب‬ ‫كيهاني و آسماني خويش دلسوزانه در انديشه زنده نگاه‬ ‫داشتن آن هستند‪ .‬فقط كسي كه با چنين پايان مشتركي‬ ‫به‌زندگي خ��ود خاتمه داده‪ ،‬مي‏توانند درك‌درس��ت و‬ ‫روشني از الهامات و دغدغه‏هاي اين مردان بزرگ و عالم‬ ‫داشته باشند و به راه طي شده توسط آنها نيرو‪ ،‬روشنايي‬ ‫و انرژي بدهند تا باوجود شكست‏هاي پياپي‪ ،‬همچنان‬ ‫در راه رسيدن به اهدافشان متمركز باشند‪.‬‬ ‫اين همان حس كيهاني و آسماني است كه به‌انسان‬ ‫چنين قدرت و ايماني مي‏بخشد تا در راه‌كم جمعيت و‬ ‫كم رهروي خود راسخ و مطمئن باشد‪ .‬يكي از معاصران‬ ‫گفته اس��ت كه در اين عصر ماترياليس��تي ما‪ ،‬كارگران‬ ‫عرصه علم و انديش��ه و محققان ب��زرگ‪ ،‬تنها مردمان‬ ‫مذهبي و خداشناس هستند!‪g‬‬ ‫مراد از علم ديني‬ ‫چيست؟‬ ‫ضرورت‌ها و مباني علم ديني‬ ‫در گفت‌وگو با استاد ميرباقري‬ ‫‪8‬‬ ‫حجت‌االس�لام والمس��لمين س��يد‌محمدمهدي‬ ‫ميرباقري در فرهنگستان علوم‌انساني قم به نظريه پردازي‬ ‫در نس��بت عل ‌مو‌دين مي‌پردازد‪ .‬وي و يارانش را در اين‬ ‫موسسه فرهنگي‪ -‬فكري مي‌توان در زمره سرآمدان توليد‬ ‫«علوم انساني اسالمي و توليد در اين حوزه» دانست‪.‬‬ ‫گفت‌وگو با استاد ميرباقري را در مورد ضرورت‌ها‬ ‫و مباني علم دين كه مي‌تواند تبييني همه‌جانبه در اين‬ ‫راستا باشد مي‌خوانيد‪:‬‬ ‫برخي از طرفداران علم سكوالر كه در بسط علوم‬ ‫انس��اني مدرن و سكوالر فعلي به‌ش��دت فعال شده‌اند‪،‬‬ ‫علت پرداخت��ن به علم ديني به‌خصوص علوم انس��اني‬ ‫اسالمي را دفاع از حكومت ايدئولوژيك مي‌دانند و مدعي‬ ‫هستند علم انساني يك‌حقيقت غيرايدئولوژيك دارد‪ .‬به‬ ‫همين دليل‪ ،‬يك پديده جهاني است و اختصاص به مرز‬ ‫و بوم‪ ،‬قوميت و نژاد و فرهن��گ خاصي ندارد‪ .‬به‌عبارت‬ ‫ديگر‪ ،‬از آنجا كه علوم انساني كش��ف حقيقت مي‌كند‪،‬‬ ‫ي اس��ت‪ .‬آنها مدعي‌اند حكومت‌هايي كه‬ ‫ناقد ايدئولوژ ‌‬ ‫خصلت ايدئولوژيك دارند مثل حكومت‌هاي ماركسيستي‬ ‫و حكومت‌هاي ديني‪ ،‬با‌علوم انساني غرب مبارزه مي‌‌كنند‬ ‫و همان‌گونه كه ايدئولوژي‌ها عامل واگرايي بين ملت‌ها‬ ‫هس��تند و ائتالف آنها را از بين مي‌برند‪ ،‬علوم انساني به‬ ‫دليل جهاني بودن و عاري ب��ودن از رنگ ايدئولوژيك‪،‬‬ ‫مي‌توانند عامل همگرايي ملت‌ها باشند‪.‬‬ ‫اين ادعا از چن��د زاويه قابل نقد اس��ت؛ اول اينكه‬ ‫همين موضع‌گيري خود يك موضع‌گيري ايدئولوژيك‬ ‫است و كامال پيداست كه براس��اس مباني خاصي قابل‬ ‫طرح اس��ت كه بعدا بايد به آن پرداخت‪ .‬از سوي ديگر‪،‬‬ ‫اين ادعا كه علوم‌انس��اني خصل��ت ايدئولوژيك ندارند‬ ‫و اكتش��اف واقع مي‌كنند مص��ادره به مطلوب اس��ت؛‬ ‫زيرا علوم م��درن خصلت ايدئولوژيك دارند و اساس��ا‬ ‫علم غيرايدئولوژي��ك وجود ندارد‪ .‬عل��م مدرن حامل‬ ‫ايدئولوژي مدرنيته است و تمدن جديد‪ ،‬تمدن سكوالري‬ ‫اس��ت كه همه خصلت‌هاي ايدئولوژيك سكوالر در آن‬ ‫تجلي كرده است‪ .‬علوم‌انس��اني برآمده از رنسانس هم‬ ‫ايدئولوژيك و هم حامل ايدئولوژي مدرنيته مي‌باشند؛‬ ‫منتها ايدئولوژي‌ها در علم‪ ،‬به صورت شفاف ظهور پيدا‬ ‫نمي‌كنند‪ .‬ظاهر علوم‪ ،‬ناظر به بحث از «هست و نيست»‬ ‫است و با بايد‌ها و نبايد‌ها و ايدئولوژي‌ها ارتباط آشكار‬ ‫و مس��تقيمي‌ندارد‪ ،‬ولي حقيقت اين اس��ت كه دانش‌ها‬ ‫حامل ايده‌ها و ايدئولوژي‌هاي خاص هستند و همانگونه‬ ‫كه ايدئولوژي‌ها مرز جداي��ي صاحبان مكاتب مختلف‬ ‫هستند‪ ،‬دانش‌ها نيز اين خصلت را در خود دارند‪.‬‬ ‫انگيزه پرداختن به علوم انساني اسالمي‬ ‫كساني كه مدعي علم ديني هستند دقيقا با‌همين ادعا‬ ‫مخالفند كه علم انساني‪ ،‬جهاني و غيرايدئولوژيك است‬ ‫و مي‌تواند عام��ل همگرايي ملت‌ها ب��ا ايدئولوژي‌هاي‬ ‫مختلف باشد و آنها را به داوري درباره مسائل انساني و‬
‫جامعه ديني و حكومت‬ ‫ديني وقتي محقق مي‌شود‬ ‫كه بتواند ايده‌هاي خود و‬ ‫تفكرات حكمي‌و حكمت‬ ‫ديني خود را به عقالنيت‬ ‫كاربردي و دانش‌هاي‬ ‫كاربردي از جمله‬ ‫علوم‌انساني تبديل كند‬ ‫پرونده ويژه‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫لو‌فصل مسائل جوامع بشري برساند‪ .‬علم‪ ،‬پيش‌فرض‬ ‫ح‌‬ ‫فلس��في دارد و حامل ارزش‌هاي اخالقي خاص بوده و‬ ‫نقطه اتصال آرمان‌ها و اخالق‌ها و فلسفه‌هاست و دوره‬ ‫اين ادعا كه علم‪ ،‬كش��ف واقع اس��ت و دانشمند كسي‬ ‫است كه واقع را آن چنان كه هست كشف مي‌كند گذشته‬ ‫اس��ت‪ .‬در معرفت‌شناس��ي مدرن و حتي در فلسفه‌هاي‬ ‫علمي‌مدرن اين ادعا را نمي‌پذيرند‪ .‬جالب اين است كه‬ ‫دنياي غرب از طريق همين علوم انس��اني‪ ،‬ايدئولوژي و‬ ‫سبك زندگي غربي را جهاني كرده است؛ از اين‌رو‪ ،‬اگر‬ ‫كسي با آن ايدئولوژي مخالف باشد بايد با آن علم انساني‬ ‫هم مخالفت كند‪.‬‬ ‫انگيزه پرداختن به علم انساني از جانب حكومت‌هايي‬ ‫مثل جمهوري‌اسالمي كه يك حكومت ايدئولوژيك است‬ ‫اين نيست كه اين علوم‪ ،‬نقد و افشاگري مي‌كنند‪ ،‬بلكه آنها‬ ‫ايدئولوژي ديگ��ري را در عرصه حي��ات اجتماعي حاكم‬ ‫مي‌كنند‪ .‬اگر بخواهيم در عم��ل ايدئولوژي خود را محقق‬ ‫سازيم به علم انساني ديگري نياز داريم كه حامل ايدئولوژي‬ ‫مورد نظر ما باشد‪ .‬تنها سا ‌زو‌كار تحقق دين در عينيت و در‬ ‫سبك زندگي بشر‪ ،‬علوم ديني و از جمله علوم انساني ديني‬ ‫هس��تند؛ بنابراين اگر به دنبال توليد علم ديني هستيم براي‬ ‫جلوگيري از جريان نگرش‌ه��ا‪ ،‬ايدئولوژي‌ها و تفكرات‬ ‫فلسفيغربدرسبكزندگيواساساحركتدرمسيرايجاد‬ ‫سبك زندگي ديگر است‪ .‬و با‌توجه به انقالب عظيمي‌كه در‬ ‫منطقه اتفاق افتاده‪ ،‬اگر نتوانيم سبك جديد زندگي و الگوي‬ ‫پيشرفتاسالميمتناسببااقتضائاتبومي‌رابهآنهاپيشنهاد‬ ‫كنيم در دام سكوالريس�� ‌م ميانه‌رو خواهند افت��اد و در اين‬ ‫صورت‪ ،‬جرياني كه غرب در صدد شبكه سازي آنها در دنياي‬ ‫اسالم و انتقال قدرت به آنهاست حاكم مي‌شوند‪.‬‬ ‫پس‪ ،‬پرداختن به علوم انس��اني اس�لامي نه از سر‬ ‫داعيه قدرت و قدرت‌طلبي و نه از س��ر نگراني از علوم‬ ‫انساني مدرن و نقد شدن ايدئولوژي خودي است‪ .‬جامعه‬ ‫ديني و حكوم��ت ديني وقتي محقق مي‌ش��ود كه بتواند‬ ‫ايده‌هاي خود و تفكرات حكمي‌و حكمت ديني خود را‬ ‫به عقالنيت كاربردي و دانش‌هاي كاربردي از جمله علوم‬ ‫انساني تبديل كند‪.‬‬ ‫منظور از علم ديني اسالمي‬ ‫اما مقص��ود از علم ديني چيس��ت؟ تلقي برخي از‬ ‫علم اسالمي‪ ،‬علمي‌نقلي اس��ت كه نگاه دايره‌المعارفي‬ ‫به دين داش��ته باش��د‪ .‬آنها معتقدند كه دين به منزله يك‬ ‫دايره‌المعارف اس��ت كه در باب همه موضوعات سخن‬ ‫دارد و ما اگر دنبال منابع ديني برويم مي‌توانيم آن سخن‬ ‫دين را كش��ف و آن را جايگزين علوم انس��اني و علوم‬ ‫دقيق كنيم‪.‬‬ ‫شكي نيس��ت كه اس�لام جامعيت دارد و نسبت به‬ ‫حوزه‌هايي كه مورد نياز انسان است سخن دارد ولي بي‌ترديد‬ ‫با ابزار موجود نمي‌توان از طريق اصول و قواعد به دانش‌هاي‬ ‫نقلي از مقوله علوم انساني رسيد؛ بنابراين‪ ،‬مراد از اينكه بايد‬ ‫به علوم انساني اسالم برسيم اين نيس��ت كه بايد از طريق‬ ‫روش استنباط معارف ديني از منابع ديني‪ ،‬گزاره‌هاي علمي‬ ‫يا حتي نظري يا فرضيه‌ها را استخراج كنيم؛ بلكه مقصود اين‬ ‫است كه اوال‪ ،‬بايد مديريت ديني‪ ،‬حاكم بر فرآيند تحقيقات‬ ‫باشد و ثانيا‪ ،‬مفروضات اساسي و ارزش‌هايي كه علم به‌دنبال‬ ‫دستيابيبهآنهاست‪،‬ازدينگرفتهشودوبهنحويعلم‪،‬حامل‬ ‫آن مفروضات اساسي و كارآمد در جهت آن ارزش‌ها گردد‪.‬‬ ‫پس‪ ،‬فرآيند توليد علم به‌خصوص وقتي در شكل اجتماعي‬ ‫و با انگيزه‌هاي اجتماعي توليد مي‌شود كامال مديريت پذير‬ ‫استومديريتتحقيقات‪،‬جهتآنرامعينمي‌كند‪.‬ازسوي‬ ‫ديگر‪ ،‬مديريت‌هايي كه بر‌علوم حاكمند كامال ايدئولوژيك‬ ‫هستند؛ يعني براي رس��يدن به آرمان‌هاي اجتماعي خود‪،‬‬ ‫تحقيقاترامديريتمي‌كنند‪.‬‬ ‫قائالن به علم ديني معتقدند كه مديريت و سرپرستي‬ ‫ديني بايد حاكم بر مسير تحقيقات اجتماعي شود تا امكان‬ ‫ابتناءتحقيقاتبرمفروضاتاساسيدينيوحركتدانشدر‬ ‫جهتغاياتديني‪،‬ميسوروممكنشود؛بهعبارتديگر‪،‬اگر‬ ‫مي‌خواهيم دين در جهت نيازمندي‌هاي جامعه ديني كارآمد‬ ‫باشدبايدمديريتدينيبرتحقيقاتحاكمشود‪.‬ادعايديگر‬ ‫اين است كه علم مدرن يك مجموعه به هم پيوسته‌اي است‬ ‫كهمبتني‌برمفروضاتاساسيودرمسيرغاياتخاصيشكل‬ ‫گرفته و اين دو مي‌توانند ديني شوند‪ .‬اين نكته به يك بحث‬ ‫جديمعرفت‌شناسانهمنتهيمي‌شودكهآياماوقتيكه جهان‬ ‫را مي‌فهميم صد‌در‌صد آن را كشف مي‌كنيم وصورتي مطابق‬ ‫با واقع در فاهمه ما نقش مي‌بندد‪ ،‬يا اينكه فهم صحيح جهان‬ ‫مي‌تواند معناي ديگري داشته باشد؟‬ ‫اگر كسي مدعي ش��ود كه ما زماني عالِم مي‌شويم كه‬ ‫جهان و موضوعات فهم و مطالعه خود را صددرصد و آن‬ ‫چنان كه هس��ت كش��ف كنيم و صورتي از آن واقعيت در‬ ‫قواي فاهمه ما و در ذهن ما نقش ببندد‪ ،‬رابطه بين اختيار و‬ ‫نحوه فهميدن را قطع كرده و مدعي شده است كه مي‌توان با‬ ‫گرايش‌هاي مختلف‪ ،‬جهان را يكسان فهميد و دانشمند و‬ ‫عالم شد و به واقع رسيد‪ .‬اما نگرش ديگري مي‌گويد ما جهان‬ ‫را متناسب با اختيار خود مي‌فهميم؛ يعني در فرآيند پيچيده‬ ‫فهم‪ ،‬اختيار انسان در اليه‌هاي مختلف در نوع فهم جهان‪،‬‬ ‫ظهور پيدا مي‌كند‪ .‬گاهي تصور مي‌ش��ود كه هم ‌ه انسان‌ها‬ ‫پديده‌ها را به صورت يكسان رصد مي‌كنند در حالي كه در‬ ‫مرحله گردآوري اطالعات از محيط‪ ،‬حساسيت‌هاي انسان‬ ‫نيز حضور دارد‪.‬‬ ‫داده‌هايي كه انسان از محيط به دست مي‌آورد و حتي‬ ‫ساده‌ترين احساس��ات‪ ،‬تابع جهت‌گيري‌هاي اوست‪ .‬در‬ ‫يك شناسايي ساده تا مرحله فرضيه‌سازي و اثبات فرضيه‬ ‫و سپس‪ ،‬ايجاد همگرايي بين فرضيه‌ها‪[ ،‬به‌ترتيب]‪ ،‬نقش‬ ‫اختيار پررنگ‌تر مي‌شود و اراده انسان در كيفيت فهم جهان‬ ‫حضور بيش��تري مي‌يابد‪ .‬در واقع‪ ،‬جهت‌گيري اختيار به‬ ‫شدت در تفسير جهان‪ ،‬تاثير‌گذار است‪ ،‬اما سطح حضور‬ ‫اختيار انس��ان در اليه‌هاي مختلف فهم‪ ،‬يكس��ان نيست‪.‬‬ ‫مشتركات بين انس��ان‌ها مثل ادراكات حس��ي هم بدون‬ ‫جهت‌گي��ري ارادي عم��ل نمي‌كند؛ لك��ن در گردآوري‬ ‫اطالعات محسوس‪ ،‬نقش اراده بس��يار كم است‪ .‬در يك‬ ‫نگاه ساده ممكن است برداشت انسان از يك پديده طبيعي‬ ‫ي ديگري دارند نزديك‬ ‫با برداش��ت كس��اني كه ايدئولوژ ‌‬ ‫باش��د‪ ،‬اما در اين جا هم اراده حضور دارد؛ هر چند نقش‬ ‫اختيار كاهش پيدا كرده اس��ت؛ چرا‌كه اراده انسان در اين‬ ‫س��طح‪ ،‬يك اراده تبعي اس��ت و اين جا نقطه‌اي است كه‬ ‫ادراكات به هم نزديك‌تر مي‌ش��وند‪ .‬اما آنجا كه فيلسوفي‬ ‫مثل مالصدرا در تبيين جهان‪ ،‬بنيادي اساس��ي مي‌گذارد و‬ ‫در همه كائنات اصالت را به‌وجود مي‌دهد‪ ،‬به‌شدت تحت‬ ‫‪69‬‬
‫تاثير نگرش ايماني و انديشه‌هاي عرفاني خود قرار گرفته و‬ ‫مبتني بر يك ايمان و يك گرايش‪ ،‬جهان را تبيين مي‌كند‪ .‬در‬ ‫تفسير عرفاني‪ ،‬جهان و همه مخلوقات بر‌اساس اسماء الهي‬ ‫تفسير و تبيين شده و حتي نظم فلكي هم مستند به اسماء‬ ‫مي‌شود‪ .‬اين فقط يك ادراك حس��ي از واقع نيست‪ ،‬بلكه‬ ‫نظريه پردازي است‪ .‬انسان در اين جا بيش از آنكه به‌دنبال‬ ‫اكتشاف واقع باشد در پي‌تفسير جهان است؛ البته تفسيري‬ ‫كه جهان را متناسب با ايده‌ها و مفروضات اساسي او تفسير‬ ‫‌كند و مي‌تواند مفروضات اساسي را تا اليه مفاهيم كاربردي‬ ‫هم پيش برد‪.‬‬ ‫آنجا كه دانش به مرز كاربرد عيني نزديك مي‌شود‬ ‫و به معادالت كاربردي مي‌رس��د نيز گرايش‌ها بر تفسير‬ ‫مناسبات علمي‌جهان حكومت مي‌كنند و انسان‪ ،‬جهان‬ ‫را متناس��ب با ايده و مفروضات اساس��ي خود مي‌فهمد‬ ‫و تفس��ير مي‌كند‪ .‬وقتي اختيار انس��ان جهتي را انتخاب‬ ‫مي‌كند‪ ،‬اين جهت‌گيري‪ ،‬نوع تعامل انسان و تعامل فاهمه‬ ‫او را با جهان تغيير مي‌دهد؛ يعني نس��بيت ذهن انسان و‬ ‫چگونگي برقراري ارتباط انسان با جهان و فهم از جهان‪،‬‬ ‫تابع جهت‌گيري اراده انسان است‪.‬‬ ‫البته بس��ياري اين نكته را پذيرفته‌ان��د كه انتخاب‬ ‫موضوع مطالعه و تحقيق‪ ،‬تابع ايده‌هاي انسان است ولي‬ ‫بحث دقيق‌تر اين اس��ت كه فارغ از اينكه چه موضوعي‬ ‫براي مطالعه و تحقيق انتخاب مي‌ش��ود‪ ،‬كيف اختيار و‬ ‫كيف حركت اراده‪ ،‬در فرآين��د فهم از جهان حضور پيدا‬ ‫مي‌كند‪.‬‬ ‫نسبت علم ديني با محيط اجتماعي و تاريخي‬ ‫پرونده ويژه‬ ‫مدعيان علم دين��ي معتقدند كه درب��اره هر‌محقق‬ ‫و پژوهش��گري كه آغاز به پژوهش مي‌كند‪ ،‬يك س��وال‬ ‫جدي وج��ود دارد كه آي��ا وي منت��زع و به‌صورت يك‬ ‫جزيره مستقل در جهان عمل مي‌كند و هيچ عامل ديگري‬ ‫در شكل‌گيري فهم او دخيل نيس��ت يا اينكه فهم انسان‬ ‫با محيط او پيون��د دارد و انس��ان درون محيط اجتماعي‬ ‫خود مي‌فهمد و اگر محيط اجتماعي او متفاوت مي‌شد‪،‬‬ ‫فهم ديگري پيدا‌مي‌كرد؟ در اينج��ا بحث تا حدودي به‬ ‫جامعه‌شناسي علم نزديك مي‌شود‪ .‬از اين باالتر‪ ،‬آيا انسان‬ ‫وقتي مي‌فهمد‪ ،‬فقط در ارتباط با جامعه مي‌فهمد و فهم از‬ ‫طريق جامعه به انسان القاء‌ مي‌شود‪ ،‬يا جهان بزرگ‌تري‬ ‫وجود دارد و انس��ان درون آن جه��ان بزرگ‌تر پژوهش‬ ‫مي‌كند و در پژوهش خود‪ ،‬با جهان‌ه��اي بزرگ‌تري از‬ ‫جمله با تاريخ اجتماعي خود‪ ،‬مرتبط مي‌شود؟‬ ‫اگر محقق‪ ،‬تاريخ گذشته علم خود را كه حاصل يك‬ ‫فرآيند پيچيده اجتماعي و تاريخي است ناديده بگيرد و‬ ‫از صفر شروع كند‪ ،‬هرگز به نتيجه‌اي كه متكي بر دانش‬ ‫گذشتگان باشد نمي‌رسد‪ .‬يك محقق هنگام پژوهش‪ ،‬با‬ ‫اراده‌هاي انس��اني و اجتماعي و تاريخي گذشته مرتبط‬ ‫مي‌شود و تحت‌تاثير آنها قرار مي‌گيرد و به نسبتي‪ ،‬حاصل‬ ‫تالش و اراده آنها را مي‌پذيرد‪ .‬حتي فراتر از اين‪ ،‬انس��ان‬ ‫هنگام تحقيق درون يكي از دو شبكه نور يا شبكه ظلمت‬ ‫قرار مي‌گيرد‪ .‬انس��ان نه تنها در افعال و رفتار خود تحت‬ ‫واليت نور و حضرت حق يا تحت واليت اولياي نار قرار‬ ‫مي‌گيرد ُهّ‬ ‫ين آ َمنُوا ْ يخْ ر ُِج ُهم ِّم َن ُّ‬ ‫الظ ُل َم ِ‬ ‫ات إِلَى‬ ‫(الل َولِي الَّ ِذ َ‬ ‫َ‬ ‫َّ‬ ‫ِ‬ ‫ْ‬ ‫َ‬ ‫وت يخْ ر ُِجون َ ُهم ِّم َن‬ ‫ين ك َف ُروا أ ْوليآو ُه ُ��م الطا ُغ ُ‬ ‫الن ُُّورِ َوالَّ ِذ َ‬ ‫النُّورِ إِلَى ُّ‬ ‫ِ‬ ‫ُ‬ ‫الظل َمات[‪ ،)]1‬بلكه افعال قلبي و افعال پژوهشي‬ ‫انسان هم اينگونه است‪ .‬انسان مستقل از جهان‪ ،‬پژوهش‬ ‫نمي‌كند‪ ،‬بلكه يا به سلسله انوار متصل مي‌شود يا به سلسله‬ ‫ظلمات‪ .‬بنابراين حاصل اين فرآين��د پيچيده‪ ،‬يا جريان‬ ‫واليت اولياي نار يا جري��ان واليت اولياي نور در فاهمه‬ ‫انسان خواهد بود‪.‬‬ ‫به بيان ديگر‪ ،‬بع��د از مرحله تحليل روانشناس��انه‌‬ ‫معرفت‪ ،‬نوبت به جامعه‌شناس��ي معرفت مي‌رس��د‪ .‬در‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫‪70‬‬ ‫اين مرحله‪ ،‬معرفت امري وابسته به جامعه است و نظام‬ ‫دانش‌ها نيز حاصل مناس��بات اجتماعي اس��ت‪ .‬در يك‬ ‫مرحله فراتر از اين‪ ،‬بحث تكامل تاريخي معرفت مطرح‬ ‫مي‌شود؛ يعني معرفت‪ ،‬تكامل تاريخي دارد كه اين تكامل‬ ‫نيز تحت‌تاثير حكمت و فلس��فه‌ تاريخ قرار مي‌گيرد‪ .‬به‬ ‫تعبيري‪ ،‬واحد مطالعه در معرفت‌شناسي‌‪ ،‬يا فرد يا جامعه‬ ‫يا تاريخ است كه هر يك‪ ،‬نتايج متفاوتي دارند‪.‬‬ ‫يك فيلس��وف تاريخ كه تاريخ اجتماعي انسان را‬ ‫برآمده از پيچيده‌تر ش��دن جهان م��ادي مي‌بيند‪ ،‬فرآيند‬ ‫تكامل تاريخي معرفت را كامال مادي تفسير مي‌كند؛ مثال‬ ‫در ماترياليسم تاريخي‪ ،‬معرفت انس��ان‪ ،‬حاصل تكامل‬ ‫روابط توليدي است كه متناسب با تكامل روابط توليدي‬ ‫ـ كه از آن گاهي به روابط اقتصادي تعبير مي‌شودـ تكامل‬ ‫در فرد و طبقات اجتماعي ايجاد مي‌شود و در نتيجه‪ ،‬فهم‬ ‫كامال طبقاتي تفسير مي‌گردد؛ بنابراين ابتدا مي‌پرسند اين‬ ‫انس��ان متعلق به كدام طبقه و كدام دوره تاريخي است تا‬ ‫بتوان گفت چگون��ه مي‌فهمد‪ .‬در واقع‪ ،‬فهم��ي‌را كه ما‬ ‫گاهي در روانشناسي معرفت به صورت جزيره‌اي تعريف‬ ‫مي‌كنيم آنها در فلسفه تاريخ تعريف مي‌كنند و مي‌گويند‬ ‫ابتدا بايد مشخص شود كه اين فرد در كدام مرحله تاريخ و‬ ‫جزو كدام طبقه اقتصادي است تا روشن شود كه پديده‌ها‬ ‫را چگونه مي‌فهمد‪ .‬فلس��فه‌هاي س��كوالري كه پس از‬ ‫رنسانس در غرب توليد شده‌اند‪ ،‬مانند فلسفه دكارت كه‬ ‫به‌شدت بر‌مسير پيچيده جريان تجدد تاثيرگذار بوده‌اند‬ ‫نيز‪ ،‬محال است پيش از رنسانس توليد شوند‪ .‬آنها متعلق‬ ‫به يك مرحله تاريخي هس��تند و محال است در جامعه‬ ‫مومنين توليد ش��وند؛ يعني محال است كه فلسفه دنياي‬ ‫اسالم به نقطه‌اي برسد كه دكارت و هگل به آن رسيدند‪.‬‬ ‫فلسفه‌ها و دانش‌ها تابع مرحله خاصي از تاريخ هستند كه‬ ‫در آن مرحله از تكامل اراده‌هاي انساني‪ ،‬سطحي از دانش‬ ‫متناسب با جهت‌گيري آن مرحله ظهور پيدا مي‌كند؛ يعني‬ ‫ي كه پس از رنسانس در دنياي غرب توليد شده است‬ ‫علم ‌‬ ‫هرگز در فرآيند توسعه جوامع ديني پيدا نمي‌شود‪ .‬زادگاه‬ ‫اين علوم‪ ،‬غرب است و متناس��ب با كيف اختيار و اراده‬ ‫اجتماعي و متناسب با مرحله تاريخي جريان اراده‌هاي‬ ‫باطل آنها شكل مي‌گيرد‪ .‬از همين منظر‪ ،‬مي‌توان فالسفه و‬ ‫دانشمندان را در فلسفه تاريخ الهي تحليل كرد و مشخص‬ ‫كرد كه آنها در كدام مرحله‌ از تكامل تاريخ و عضو كدام‬ ‫جامعه هستند؟ آيا فالن فيلسوف‪ ،‬عضو جامعه مومنين‬ ‫است يا عضو جامعه كفار؟‌‬ ‫بر‌اساس آنچه گفته شد‪ ،‬كساني كه مدعي علم‌ديني‬ ‫هس��تند در ورود به حوزه معرفت‌شناسي از نقطه‌اي كه‬ ‫فرد و دس��تگاه ادراكي فرد را مورد مطالعه قرار مي‌دهند‬ ‫ـ چه به‌شكل روانشناختي و چه به‌شكل فلسفي ـ فاهمه‬ ‫انسان را از اختيار او جدا نمي‌كنند و نمي‌پذيرند كه قواي‬ ‫ادراكي انسان‪ ،‬مستقل از ساير قواي اوست‪ ،‬بلكه بين آنها‬ ‫ارتباط برقرار مي‌كنند و ادعا مي‌كنند كه قوه فاهمه انسان‬ ‫يو‬ ‫با نياز‌هاي ديگر او مرتبط است‪ .‬انسان نياز‌هاي جسم ‌‬ ‫نياز‌هاي رواني و قوه فاهمه دارد كه به هم پيوسته هستند؛‬ ‫براي مثال در دستورات اخالقي و در روايات آمده است‬ ‫كه‪ ،‬علم در گرسنگي قرار داده شده است و عده‌اي كه در‬ ‫سيري به‌دنبال علم مي‌گردند به علم نمي‌رسند‪ .‬اين بدان‬ ‫معناس��ت كه بين‌هاضمه انس��ان و فهم او ارتباط وجود‬ ‫دارد و نمي‌توان گفت كه فهم‪ ،‬ربطي به خوردن ندارد و‬ ‫نوع تغذيه انسان در فاهمه او اثرگذار نيست‪ ،‬بلكه فاهمه‬ ‫ي او عمل مي‌كند و منظومه‬ ‫انس��ان درون منظومه وجود ‌‬ ‫وجودي انسان با اختيار وي مرتبط است و كيف اختيار‬ ‫او در ساماندهي كل دستگاه وجودي‌اش و از جمله قواي‬ ‫فاهمه‌‪ ،‬موثر است‪ .‬اگر انس��ان در جهان بندگي كند اين‬ ‫اختيار‪ ،‬كيف عملكرد دستگاه ادراكي را تحت‌تاثير قرار‬ ‫خواهد داد‪ .‬مدعيان علم ديني‪ ،‬رابطه معرفت انس��اني را‬ ‫با نظام اجتماعي مي‌بينند و مي‌گويند كه انسان در درون‬ ‫يك جامعه مي‌فهمد‪ .‬سپس‪ ،‬سير رابطه معرفت انسان را با‬ ‫مرحله تكامل تاريخي مرتبط مي‌كنند و در همين ارتباط‌ها‬ ‫براساس انسان شناسي و جامعه‌‌شناسي و فلسفه تاريخ‪،‬‬ ‫قو‌باطل را مي‌بينند و معتقد مي‌ش��وند‬ ‫نظام اختيارات ح ‌‬ ‫كه انسان‌ها امكان اراده حق و باطل دارند و اگر اراد ‌ه آنها‬ ‫در مس��ير حق حركت كند فهمشان تحت‌تاثير اراده حق‬ ‫قرار مي‌گيرد و اگر در مسير باطل حركت كند‪ ،‬فهمشان‬ ‫تحت‌تاثير اراده باطل قرار مي‌گيرد‪ .‬همچنين وقتي وارد‬ ‫فضاي جامعه‌شناس��ي علم مي‌ش��وند مدعي هستند كه‬ ‫جامعه‌ يا جوامعي به س��وي تكامل پرستش يا به سمت‬ ‫توس��عه ارضاء نفس حركت مي‌كنند؛ بنابراين‪ ،‬نوع فهم‬ ‫از جهان و دس��تاورد علمي‌آنها تابع اراده‌هاي اجتماعي‌‬ ‫آنهاست؛ مثال فهم انساني كه داراي نگرش سكوالريستي‬ ‫است و در مرحله‌اي از تكامل تاريخ مادي كه مرحله اوج‬ ‫تمدن مادي است وارد ميدان پژوهش شده است؛ (امثال‬ ‫دكارت و هگل)‪ ،‬فهمي‌متناسب با جهت‌گيري اراده آنها‬ ‫و سمت و سوي جامعه آنها و نيز متناسب مرحله تكامل‬ ‫ي آنهاست‪.‬‬ ‫تاريخ ‌‬ ‫مدعيان علم ديني وقتي در فلس��فه تاريخ‪ ،‬جريان‬ ‫حقو‌باطل را تعريف مي‌كنند‪ ،‬آن را به روابط اقتصادي و‬ ‫‌‌‬ ‫توليدي پيوند نمي‌دهند و معتقد نيستند كه طرفدار روابط‬ ‫قديم‪ ،‬باطل هستند و يا طرفداران ابزار مدرن اقتصادي و‬ ‫ابزار توليد جديد‪ ،‬حق هستند! آنها مانند ماركسيست‌ها‬ ‫جهان را تحليل نمي‌كنند‪ ،‬بلكه معتقد به ستيز جبهه انبياء و‬ ‫جبهه فراعنه هستند و طرفداران انبياء را بر‌حق و طرفداران‬ ‫فراعنه را باطل مي‌دانند‪ .‬بنابراين‪ ،‬انسان بالفاصله با شروع‬ ‫فهم‪ ،‬يا درون جامعه ايماني و در متن جامعه انبياس��ت يا‬ ‫در جامعه بي‌ايماني و در متن جامع��ه فراعنه قرار دارد؛‬ ‫و جامعه انبي��اء و فراعنه را نيز به دس��تگاه عالم ملكوت‬ ‫و دستگاه ش��يطان پيوند مي‌دهند‪ .‬به عبارت ديگر‪ ،‬اين‬ ‫دسته معتقدند فهم تاريخي دس��تگاه حق (اراده تاريخي‬ ‫جبهه حق) و اراده‌هاي اجتماعي و اراده پژوهش��گر‪ ،‬در‬ ‫فهم جهان موثر است و رابطه فهم انسان را با اراده خود و‬ ‫رابطه فهم انس��ان را با جامعه‌اي كه در آن زيست مي‌كند‬ ‫و عضو آن جامعه ش��ده و عضويت آن را پذيرفته برقرار‬ ‫مي‌كند؛ همچنين رابطه فهم انس��ان را با جامعه تاريخي‬ ‫كه عضو آن ش��ده اس��ت برقرار مي‌كند‪ .‬كسي كه عضو‬ ‫جامعه انبياء باشد با مشاهده جهان مي‌گويد‪« :‬إ ِ َّن فِي خَ ْل ِق‬ ‫ات و َ‬ ‫ال ِ‬ ‫ٍ‬ ‫ض َواخْ ت ِ َ‬ ‫ف ال َّليلِ َوال َّن َهارِ‬ ‫األ ْر ِ‬ ‫آليات أِّ ُل ْولِي‬ ‫الس َما َو ِ َ‬ ‫َّ‬ ‫األلْبَاب»‪ ]2[.‬او در هنگام س��حر به آسمان نگاه مي‌كند و‬ ‫احساس باطني سرشاري به او دست مي‌دهد كه اين‪ ،‬به‬ ‫دليل پيوند او با جامعه تاريخي انبياء است‪ .‬كسي كه اين‬ ‫پيوند را ندارد‪ ،‬اين احس��اس را هم ندارد و اين احساس‬ ‫از آن پيوند‪ ،‬در فاهمه انس��ان جريان نمي‌يابد‪ .‬كسي كه‬ ‫ماترياليست است و جهان را فرآيند پيچيده‌تر شدن ماده‬ ‫مي‌بيند وقتي به‌جهان نگاه مي‌كند جز يك نظام كر‌و‌كور‬ ‫چيزي نمي‌بيند؛ بنابراين‪ ،‬احس��اس يك فرد مومن به او‬ ‫دس��ت نمي‌دهد‪ .‬احساس��ي كه به مومن دست مي‌دهد‬ ‫به‌دليل پيوند ق��واي فاهمه او اعم از قل��ب‪ ،‬فكر و حس‬ ‫با جهان‌هاي معنوي‌اي است كه مربوط به دستگاه انبياء‬ ‫و عوالم غيب اس��ت‪ .‬هر‌چه پيوند با جامعه انبيا ‌ء قوي‌تر‬ ‫و مراحل ايمان كامل‌تر باش��د‪ ،‬فهم از جهان متفاوت‌تر‬ ‫مي‌شود‪ .‬فهم حسي از جهان هم دقيقا همين‌گونه است؛‬ ‫حتي فهم رياض��ي از جهان ني��ز متفاوت مي‌ش��ود‪ .‬آيا‬ ‫تناسبات رياضي جهان‪ ،‬تناس��بات پيچيده‌تر شدن ماده‬ ‫ت يا تناسبات ظهور اراده الهي و نظام اراده‌ها در جهان؟‌‬ ‫اس ‌‬ ‫بدين‌ترتيب دو دستگاه رياضي متفاوت درست مي‌شود‪.‬‬ ‫از اين نگاه‪ ،‬كيفيت اختيار انسان عالوه بر‌اينكه در‬ ‫انتخاب موضوع‪ ،‬موثر است در كيفيت فهميدن موضوع‬ ‫هم موثر است‪ .‬كيفيت فهم انس��ان تابع جامعه‌‌اي است‬
‫پرونده ويژه‬ ‫نسبت كارآمدي عيني با ديني شدن علم‬ ‫اكتشاف جهان به معناي فهم برابر نيست‪ .‬البته اين‬ ‫تفسير اكتشافي ممكن است به‌گونه‌هاي مختلفي اتفاق‬ ‫بيفتد و كارآمدي هم داشته باش��د‪ .‬اگر تفسير اكتشافي‪،‬‬ ‫حاصل پيوند انسان به جريان پيچيده تاريخي و تكويني‬ ‫دستگاه طغيان و سركشي در مقابل خدا و جريان ظلمت‬ ‫باشد‪ ،‬آنچه كشف مي‌ش��ود در جهت توس��عه طغيان‪،‬‬ ‫كارآمدي دارد و اگر جزئي از ي��ك جريان پيچيده الهي‬ ‫باشد در جهت گسترش ايمان‪ ،‬كارآمدي خواهد داشت‪.‬‬ ‫البته بايد دانست كه كارآمدي‪ ،‬نشانه حقانيت و عالمت‬ ‫تطابق با واقع نيس��ت؛ تفس��ير‌هاي جهان ممكن است‬ ‫متفاوت باش��د و در عين حال كارآمدي نيز داشته باشد‪.‬‬ ‫براي مثال در طب س��نتي و طب مدرن و طب‌هاي ديگر‬ ‫موجود در جهان‪ ،‬ابتدا بيماري را تحليل و آسيب شناسي‬ ‫مي‌كنند و سپس نسخه درمان تجويز مي‌كنند‪ .‬اين نسخه‌ها‬ ‫همه به نسبتي كارآمد هستند‪ .‬طب قديم قائل به مزاج و‬ ‫اخالط اربعه اس��ت و تعادل مايعات را بر‌اساس اخالط‬ ‫اربعه تفس��ير مي‌كند كه البته كارآمدي ه��م دارد‪ .‬حتي‬ ‫امروز نيز كسي كه با طب سنتي آشناست بر‌اساس همان‬ ‫تحليل‪ ،‬نسخه مي‌نويسد و درمان مي‌كند‪ .‬آن پزشكي هم‬ ‫كه بر‌اساس طب س��لولي طبابت مي‌كند و ادبيات طب‬ ‫قديم را قبول ن��دارد و حتي آن را نمي‌فهم��د‪ ،‬با ادبيات‬ ‫‌چشم‌انداز پيش‌‌رو در توليد علم ديني‬ ‫مباحث معرفت‌شناس��انه جه��ت‌داري علم نياز به‬ ‫پيگيري دارد و ت��ا بحث‌هاي كارب��ردي‪ ،‬فاصله زيادي‬ ‫دارد‪ .‬در اي��ن زمينه هيچ يك از اليه‌ه��اي بحث‌ها نبايد‬ ‫نادي��ده گرفته ش��ود‪ .‬بحث‌هايي كه در ح��وزه مباحث‬ ‫آكادميك دنبال مي‌ش��وند‪ ،‬در اليه‌هاي بع��دي هم بايد‬ ‫دنبال شوند‪ .‬آنچه در حال حاضر به‌خصوص بايد توسط‬ ‫نخبگان كش��ور كه در‌اين حوزه‌ها وارد شده‌اند و نداي‬ ‫مقام معظم رهبري (مدظله) را لبيك گفته‌اند انجام گيرد‪،‬‬ ‫گفتمان‌سازي نسبت به اين مباحث و پس از آن تجزيه و‬ ‫تحليل دانش مدرن است‪.‬‬ ‫در مرحل��ه بع��د باي��د آن انديش��ه‌هاي بنيادي��ن و‬ ‫معرفت‌شناس��انه را با تحليل علم مدرن به‌اثبات رساند و‬ ‫سپس وارد رشته خود شده و آن علم را تحليل كرد و به مباني‬ ‫و مفروضات اساسي رسيد؛ سپس بايد نقش آن مفروضات‬ ‫اساسي را در نظرياتي كه در آن دانش هست پيگيري كرد؛‬ ‫يعني آنچه را در ح��وزه معرفت‌شناس��ي و آكادميك ادعا‬ ‫مي‌شود به‌صورت علمي‌و با يك ش��يوه پژوهش ديگري‬ ‫در حوزه خود به اثبات رساند‪ .‬در گام دوم بايد بتوان در هر‬ ‫حوزه‌اي اثبات كرد كه عل��م مدرن‪ ،‬محصول مفروضات و‬ ‫ارزش‌هاي خاصي است و عالوه بر اين بايد بتوان نقش اين‬ ‫مفروضات و ارزش‌ها را در نظريه‌هاي آن علم و در كارآمدي‬ ‫آن به اثبات رساند؛ گام بعد هم اين اس��ت كه به تدريج به‬ ‫سمت روش علم حركت كرده و روش‌هايي را تعبيه كرد كه‬ ‫آن روش‌ها بتوانند مسير پژوهش را به سمت امكان دخالت‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫كه عضو آن شده اس��ت‪ .‬اين عضويت به معني عضويت‬ ‫در جغرافي��اي طبيعي نيس��ت‪ ،‬بلكه منظ��ور جغرافياي‬ ‫ايدئولوژيك است‪ .‬ممكن است ش��خصي در ظاهر در‬ ‫جامعه فراعنه زندگي كند ولي عضو جامعه انبياء باشد؛‬ ‫مومن آل‌فرعون جهان را هم جهت با حضرت موس��ي‬ ‫(علي نبينا و علي آله و عليه الس�لام) مي‌فهمد ولو اينكه‬ ‫در كاخ فرعون زندگي‌كند و همسر حضرت نوح (علي‬ ‫نبينا و علي‌آله و عليه‌السالم)‪ ،‬جهان را مثل كفار مي‌فهمد؛‬ ‫هرچند در خانه حضرت ن��وح (علي‌نبين��ا و علي‌آله و‬ ‫عليه‌السالم) زندگي‌كند‪ .‬اينكه اراده انسان عضويت كدام‬ ‫جامعه را قبول كرده و به تعبيري به‌كدام نظام واليت تولي‬ ‫پيدا كرده باش��د در درك و فهم انسان موثر است‪ .‬انسان‬ ‫اگر جزو جامعه انبيا و عالم مالئكه شد‪ ،‬جهان را ملكوتي‬ ‫مي‌فهمد و به محض آغ��از فهميدن‪ ،‬القائات ملكوتي در‬ ‫فاهمه او واقع مي‌شود‪ .‬مثل گيرنده‌اي كه مي‌تواند امواج‬ ‫شبكه‌هاي متفاوتي را دريافت كند‪.‬‬ ‫از اين منظر‪ ،‬اين عده يك فرآيند كامال پيچيده‌تري‬ ‫را ب��راي فه��م مط��رح مي‌كنن��د و معتقدند ك��ه فهم‪،‬‬ ‫دين��ي و غيرديني و ص��واب و ناص��واب دارد‪ .‬اين نوع‬ ‫معرفت‌شناس��ي كه رابطه معرفت انسان را با ساير قواي‬ ‫او‪ ،‬با جهت‌گيري اختيار‪ ،‬ب��ا جايگاه اجتماعي‌‪ ،‬با مرحله‬ ‫تاريخي و ب��ا جريان ح��ق و باطل در تاري��خ و تكوين‬ ‫گره‌مي‌زند‪ ،‬با نگاهي كه معتقد اس��ت انسان در فهميدن‬ ‫جهان‪ ،‬آن را آنچنان كه هس��ت كش��ف مي‌كند‪ ،‬بس��يار‬ ‫تفاوت دارد‪.‬‬ ‫معتقدان ب��ه جهاني ب��ودن علم مي‌گويند انس��ان‬ ‫ممكن اس��ت در مرحله گردآوري‪ ،‬از يك منبع ديني هم‬ ‫اطالعي به دس��ت آورد اما در مرحله داوري و قضاوت‬ ‫درباره اينكه آيا اين علم‪ ،‬صواب است يا ناصواب‪ ،‬ديگر‬ ‫ديني و غيرديني بودن معنا ندارد‪ ،‬يعني علم با روش‌هاي‬ ‫مقبول خود اثبات يك نظريه و ي��ك فرضيه را به عهده‬ ‫مي‌گيرد و بعد هم اثبات مي‌كند كه آن‪ ،‬مطابق با واقعيت‬ ‫است‪ .‬ولي كساني كه معتقد به علم ديني هستند اين ادعا‬ ‫را انكار مي‌كنند‪ .‬البته در غرب نيز بعد از مدرنيته نگاه‌هاي‬ ‫پوزيتيويستي نقد شده و به‌شدت‪ ،‬تاثير فضاهاي اجتماعي‬ ‫و حتي مراحل پيمايش تاريخي و نوع شخصيت انسان را‬ ‫بر‌فهم پذيرفته‌اند و مي‌گويند بيش‌از آنكه انسان جهان را‬ ‫كشف كند آن را تفسير مي‌كند‪.‬‬ ‫ديگري تحليل مي‌كند و در عمل هم كارآمدي دارد كه اين‬ ‫كارآمدي‌ها به معني كشف مطابق با واقع نيست‪ .‬بنابراين‪،‬‬ ‫اگر نظريه‪ ،‬نس��بتي با واقع و در نتيجه‪ ،‬كارآمدي داشت‪،‬‬ ‫نه به معني اكتش��اف برابر اس��ت و نه به معني حقانيت‪،‬‬ ‫بلكه تفسيري كارآمد از جهان اس��ت‪ .‬البته پيداست كه‬ ‫هر‌تفسيري كارآمد نيست؛ بنابراين تخيالت و اوهام هرگز‬ ‫به‌عنوان علم مطرح نمي‌شود و بايد مرز بين تخيل و علم را‬ ‫حفظ كرد‪ .‬اما از سوي ديگر‪ ،‬هر تفسير كارآمدي‪ ،‬اكتشاف‬ ‫برابر نيست؛ چرا كه اين يك مغالطه معرفت‌شناسانه است‬ ‫حقو‌باطل در علم و علم ديني و غيرديني‬ ‫كه باب پذيرش ‌‌‬ ‫را مسدود مي‌كند‪]3[.‬‬ ‫بي‌ش��ك علم ديني بايد كارآمدي عيني هم داشته‬ ‫باشد‪ ،‬به‌خصوص وقتي به‌علوم كاربردي نزديك مي‌شود‪.‬‬ ‫حتي در حوزه اعتق��ادات التزامي‌هم منطق حجيت بايد‬ ‫به كارآمدي عيني قيد بخورد‪ .‬بايد توجه داش��ت كه اين‬ ‫كارآمدي‪ ،‬كارآمدي در جهت است؛ يعني اگر تئوري‌هاي‬ ‫ديني در جهت ارضاي شهوات كارآمد نبودند به اين معنا‬ ‫نيست كه دين‪ ،‬كارآمد نيس��ت بلكه معنايش اين است‬ ‫كه دين اصال اين نوع كارآمدي را قبول ندارد و به دنبال‬ ‫ايجاد كارآمدي ديگري است‪ .‬اگر تئوري‌هاي توليد شده‬ ‫در پيشبرد جامعه ديني به سمت مقاصد الهي موفق نبود‪،‬‬ ‫بايد در مباني آنها تجديد نظر كرد؛ يعني بايد در مباني‌اي‬ ‫كه از دين استنباط شد و به‌عنوان اصول پايه و مفروضات‬ ‫علم پذيرفته شده‌اند‌ ترديد كرد؛ چرا كه شايد دين‪ ،‬غلط‬ ‫فهم ش��ده باش��د كه به‌همين جهت‪ ،‬تئوري‌ه��ا توانايي‬ ‫حل معضالت جامعه ديني را ندارد‪ .‬البته اين اش��كال به‬ ‫دين نيس��ت بلكه اش��كال به معرفت ديني انسان است‪،‬‬ ‫معرفت ديني حتما بايد با كارآمدي در جهت‪ ،‬تناس��ب‬ ‫داشته باشد و در غير اين صورت‪ ،‬ضعف دارد‪ .‬اگر انسان‬ ‫دين را به نحوي بفهمد كه نتواند اي��ن فهم و معرفت را‬ ‫در خدمت حكوم��ت ديني و حل‌معض�لات اجتماعي‬ ‫مس��لمين قرار‌دهد‪ ،‬مي‌توان نتيجه گرفت دين را اشتباه‬ ‫فهميده اس��ت‪ .‬بنابراين‪ ،‬معرفت دين��ي بايد با كارآمدي‬ ‫نس��بت برقرار كند و اگ��ر كارآمدي در جهت نداش��ت‬ ‫ابطال مي‌شود‪.‬‬ ‫مفروضات مورد نظر پيش ببرند‪ .‬ازاين‌رو‪ ،‬فرآيند توليد علم‬ ‫بسيار پيچيده‌تر از آن چيزي است كه در ظاهر‪ ،‬به‌نظر مي‌آيد‪.‬‬ ‫مثال كساني كه در موضوع جامعه‌شناسي علم تامل مي‌كنند‬ ‫در بس��ياري موارد‪ ،‬با آنچه در حال حاضر گفته مي‌ش��ود‬ ‫به‌شدت مخالفت مي‌كنند‪ .‬اين عده معتقدند ابتدا بايد فضاي‬ ‫اجتماعي ايجاد شود تا در آن فضا دانش توليد‌شود؛ نمي‌توان‬ ‫بدون وجود اين فضا‪ ،‬دنبال توليد دانش بود‪ .‬اين ادعا هم با‬ ‫آنكه درست است‪ ،‬اما دقيق نيست‪ .‬درست است كه فضاي‬ ‫اجتماعي در توليد دانش اثرگذار است‪ ،‬اما به اين معنا نيست‬ ‫كه نبايد متناسب با فضاهاي جديد‪ ،‬دانش را مديريت كرد‪.‬‬ ‫پس‪ ،‬بايد توجه كرد كه مسير دستيابي به علم ديني‪ ،‬بسيار‬ ‫پيچيد‌ه است كه عوامل و متغير‌هاي مختلفي را بايد در آن‬ ‫محاسبهكرد‪.‬‬ ‫بحمدهلل در حال حاضر ما در مسير توليد علم ديني‬ ‫قرار گرفته‌ايم و بسياري از عوامل آن هم به تدريج محقق‬ ‫شده است‪ .‬حكومتي كه دنبال تكامل معنوي جهان و به‬ ‫دنبال حل نيازمندي‌هاي بش��ر اس��ت نقطه بحران براي‬ ‫تمدن مادي و دانش‌هاي مادي اس��ت‪ .‬علت اينكه تمدن‬ ‫مادي غرب مجبور مي‌ش��ود اصول اساس��ي خود مثل‬ ‫دموكراسي را زيرپا گذاشته و دست به اردوكشي نظامي‬ ‫در جهان اسالم بزند اين است كه معادالت علمي‌آنها در‬ ‫كنترل اراده‌هاي انساني شكست خورده است؛ از اين رو‪،‬‬ ‫ناتواني دانش س��كوالر براي ايجاد يك آينده مناس��ب‪،‬‬ ‫ايجاد يأس نسبت به آنها در جامعه جهاني در اين زمينه‬ ‫و ايجاد ايده‌هاي گرايش به معنويت و حضور معنويت‬ ‫در عرصه حيات اجتماعي‪ ،‬بستر‌هاي اجتماعي متناسبي‬ ‫را در جهان ايجاد كرده است‪ .‬در توجه به اين مساله بايد‬ ‫يك برنامه جامع داش��ت و همراه با هدايت جريان‌هاي‬ ‫اجتماعي‪ ،‬به مديريت تحقيقات هم پرداخت‪ .‬در بحث‬ ‫مديري��ت تحقيقات هم نياز به طراح��ي يك نظام جامع‬ ‫وجود دارد‪ .‬نقطه آغاز آن نقد و سپس نقض دانش مدرن و‬ ‫طرح علم جديد است؛ يعني رساندن نقد به مباني و سپس‬ ‫حركت به سمت مباني ديني و طراحي جديد‪ ،‬كه آن هم‬ ‫مسير پيچيده‌اي دارد‪.‬‬ ‫اين نكته را هم بايد در نظر داشت كه چگونه مي‌توان‬ ‫دانش ديني را جهاني كرد‪ .‬غرب ايدئولوژي خود را در داعيه‬ ‫دانش مداري پنهان كرده است و از طريق كارآمدي دانش و‬ ‫كنترل حواس‪ ،‬دانش خود را جهاني كرده اس��ت‪ .‬ما هم در‬ ‫اشكال مختلف بايد بتوانيم دانش خود را جهاني كنيم‪ .‬دانش‪،‬‬ ‫اليه‌هاي مختلفي دارد؛ از دانش‌ه��اي بنيادي تا دانش‌هاي‬ ‫كاربردي و هر كدام هم براي اينك��ه بتوان آن را جهاني كرد‬ ‫مسيرخودرابايدطيكند‪.‬بايدگفت‌وگوهاينخبگانيبرقرار‬ ‫شود و نيز بايد كرسي‌هاي آزاد نظريه‌پردازي در مقياس ملي‬ ‫و در مقياس دنياي اسالم و در مقياس جامعه جهاني برگزار‬ ‫گردد‪ .‬مهم‌تر اينكه بايد علوم ديني خود را به مرحله كارآمدي‬ ‫برس��انند؛ يعني بايد يك تمدن كارآمد ديگري را كه بتواند‬ ‫نياز‌هاي اجتماعي را پاسخ دهد طراحي كرد‪ .‬اگر آن تمدن‬ ‫كارآمد ايجاد ش��ود عقالنيتش با تكيه ب��ر كارآمدي‌اش به‬ ‫امضاي جامعه جهاني هم خواهد رسيد‪.‬‬ ‫پاورقي‬ ‫[‪]1‬ـ سوره بقره‪ ،‬آيه ‪.257‬‬ ‫[‪]2‬ـ سوره آل عمران‪ ،‬آيه ‪.190‬‬ ‫[‪]3‬ـ البته اين س��وال جدي وجود دارد كه چگونه‬ ‫مي‌توان با اين نگاه معرفت‌شناس��انه‪ ،‬از نس��بيت مطلق‬ ‫نجات يافت‪ .‬در نس��بيت گرايي مطلق هيچ چيزي قابل‬ ‫اثبات نيست؛ بنابراين بايد پايگاه ثبات را تعريف كرد‪ .‬ما‬ ‫آن پايگاه ثبات را به اهلل واحد بر مي‌گردانيم و معتقديم از‬ ‫آنجا كه جهان يك اهلل دارد‪ ،‬بنابراين او مبناي ايجاد فهم‬ ‫متناسب و احتجاج در جهان است‪ ،‬كه بحث مفصل آن را‬ ‫بايد به جاي خود موكول كرد‪g .‬‬ ‫‪71‬‬
‫ورزش‌‬ ‫بازگشت مديرعامل‬ ‫ورزش‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫فتح‌اهلل‌زاده ‪ -‬رسولي‌نژاد؛ پات‬ ‫علي‌فتح‌اهلل‌زاده چرا استعفا داد و چگونه بازگشت؟‬ ‫ميالد حجت‌االسالمي‬ ‫‪1‬‬ ‫سريال كهكشاني‌هاي علي فتح‌اهلل‌زاده‪ ،‬مديرعامل‬ ‫باشگاه استقالل تنها يك فصل دوام داشت و سرانجام‬ ‫نه چندان موفقيت‌آميز آنها سبب‌شد تا بالفاصله پس‬ ‫از اتمام كار اين تيم در فصل گذش��ته پروسه تغييرات‬ ‫به جريان بيفتد‪ .‬س��وت پايان بازي سپاهان و استقالل‬ ‫در ليگ قهرمانان آس��يا كه به‌صدا درآم��د‪ ،‬اختالفات‬ ‫خودنمايي كرد‪ .‬از همانجا رسولي‌نژاد عليه فتح‌اهلل‌زاده‬ ‫‪72‬‬ ‫موضع‌گيري كرد و در مقابل هم‪ ،‬مديرعامل اس��تقالل‬ ‫ابتدا در يك برنامه تلويزيوني آشكارا از نحوه برخورد‬ ‫رئي��س هيات‌مديره باش��گاه گاليه كرده و س��پس در‬ ‫رس��انه‌هاي ديگر هم به‌دفاع از عملكرد خود پرداخت‪.‬‬ ‫بعد از اين تح��والت هيات‌مديره باش��گاه در اقدامي‬ ‫‌ناگهاني نشستي را براي تعيين سرمربي باشگاه‌ترتيب‬ ‫داد و در حالي كه طي اين نشس��ت از پرويز مظلومي‌‬ ‫برنامه خواسته شد اما بعد از جلسه‪ ،‬اعضاي هيات‌مديره‬ ‫مانند زرينچه و فرزامي‌بحث گزينه بودن امير قلعه‌نويي‬ ‫و خاوير كلمنته را هم پيش كشيدند‪ .‬بعد از اين نشست‬ ‫بود كه رس��ولي‌نژاد‪ ،‬رئيس هيات‌مديره باشگاه اعالم‬ ‫كرد با توجه به غيبت فتح‌اهلل‌زاده نام س��رمربي جديد‬ ‫استقالل روز سه‌شنبه همان هفته و در نشست مشترك‬ ‫با مديرعامل باشگاه اعالم خواهد شد‪ .‬فتح‌اهلل‌زاده در‬ ‫اين زمان‌ترجي��ح داده بود تا هم��راه رويانيان همتاي‬ ‫پرسپوليس��ي خود در س��فر به‌ تركيه محمد عباسي‪،‬‬ ‫وزير ورزش را همراهي كند و البته در اين سفر احتماال‬ ‫درد‌دل‌هايش را هم به وزير بگويد‪ .‬با اين وجود يك روز‬
‫رويارويي ‪4+3‬‬ ‫بحث‌هاي مربوط به اينكه وزير ورزش و جوانان با‬ ‫توجه به اصالت مازندراني‌اش توجه ويژه‌اي به مديران‬ ‫ورزش��ي اين خطه داش��ته و دارد‪ ،‬جزو موضوعات‬ ‫قديمي‌ است و جاي طرح ندارد‪ .‬به هرحال از يك سو‬ ‫ورزش‬ ‫قبل از زمانبندي اعالم شده نام اميرقلعه‌نويي به‌عنوان‬ ‫سرمربي استقالل عنوان شد و هيات‌مديره باشگاه بعد‬ ‫از سه فصل دوري بار ديگر او را به استقالل بازگرداند‪.‬‬ ‫بعد از اين انتخاب بالفاصله موضع‌گيري‌ها آغاز شد و‬ ‫فتح‌اهلل‌زاده‪ ،‬مديرعامل باشگاه اعالم كرد كه قلعه‌نويي‬ ‫هنوز به‌طور قطع س��رمربي اس��تقالل نيست؛ چراكه‬ ‫انتخاب س��رمربي برعهده مديرعامل و نه هيات‌مديره‬ ‫باشگاه است‪ .‬در ادامه هم جواد زرينچه يكي از اعضاي‬ ‫هيات‌مديره با همين اس��تدالل و ابراز ناراحتي از اين‬ ‫تصميم‌گيري قهر خود را از جلس��ات اع�لام كرده و‬ ‫اس��تعفا كرد‪ .‬در اين ميان البته ع��ده‌اي مانند منصور‬ ‫پورحيدري ه��م تصميم گرفتند راه ميان��ه را انتخاب‬ ‫كنند‪ .‬يعني از يك س��و نس��بت به انتخاب قلعه‌نويي‬ ‫موضع منفي نگرفتند و از سوي ديگر آنها هم براينكه‬ ‫انتخاب س��رمربي بر‌عهده مديرعامل باش��گاه است‪،‬‬ ‫تاكيد كردند‪.‬‬ ‫به دنبال بمب‬ ‫آنچه مشخص است؛ رئيس هيات‌مديره استقالل‬ ‫هم به اندازه فتح‌اهلل‌زاده پروژه بمب‌تركاندن را دوست‬ ‫دارد و همين موضوع رقابت‌هاي دروني اين باشگاه را‬ ‫رقم زده است‪ .‬مظلومي‌با وجود هدايت تيم كهكشاني‬ ‫حسابي هواداران استقالل را نااميد كرده بود و مسلما‬ ‫چهره جذاب فصل پيش روي آبي‌ه��ا مديري بود كه‬ ‫بتواند قلعه‌نويي را به استقالل بازگرداند‪ .‬در واقع اين‬ ‫رقابت زيرپوس��تي در نيم‌فصل دوم بود كه اختالفات‬ ‫فتح‌اهلل‌زاده و رس��ولي‌‌نژاد را پايه‌ريزي كرد‪ .‬در انتهاي‬ ‫فصل علي فتح‌اهلل‌زاده متوجه شد كه هيات‌مديره عمال‬ ‫از او يك مدير غير‌مسئول ساخته است و در نهايت همه‬ ‫آنچه برعهده اوست را گروه ويژه برعهده گرفته است‪.‬‬ ‫اما گروه ويژه چه كساني بودند؟‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫معادله تغيير‬ ‫اما همانط��ور كه پروي��ز مظلومي‌و دس��تيارش‬ ‫آتيال حجازي گفته‌اند‪ ،‬پروژه تغييرات در اس��تقالل از‬ ‫ماه‌ها قبل كليد خ��ورده بود‪ .‬علي فت��ح‌اهلل‌زاده و احمد‬ ‫رس��ولي‌نژاد‪ ،‬مديرعامل و رئيس هيات‌مديره استقالل‬ ‫از آن دسته س��لطان‌ها بودند كه در يك اقليم نگنجند و‬ ‫اين موضوع از ابتدا هم مشخص بود‪ .‬جالب آنكه پرده‬ ‫نخست اختالفات آنها در نيم فصل اول به شكل كامال‬ ‫متفاوتي خودنمايي كرد‪ .‬نيم‌فصلي كه روزهاي خوش‬ ‫استقالل بود و اين تيم هم دو دربي را از پرسپوليسي‌ها‬ ‫برده بود و هم قهرم��ان نيم‌‌فصل ليگ برتر ش��ده بود‪.‬‬ ‫در همان زمان بود كه زمزمه‌هاي بازگشت امير‌قلعه‌نويي‬ ‫به استقالل مطرح شد و موضوع از حد حدس و شايعه‬ ‫فراتر رفت‪ ،‬اما در آن زمان همه نگاه‌ها به فتح‌اهلل‌زاده بود‬ ‫و مديرعامل استقالل به‌عنوان فردي كه در حال مذاكره‬ ‫با قلعه‌نويي است زير ذره بين قرار گرفت‪ .‬در اين زمان‬ ‫هيات‌مديره استقالل بالفاصله بحث حمايت از كادرفني‬ ‫را پيش كش��يد و حتي صحب��ت از احتم��ال بركناري‬ ‫فتح‌اهلل‌زاده هم براي نخستين‌بار به ميان آمد‪ .‬در نهايت‬ ‫همه شايعات جاي خود را به حمايت از كادرفني فعلي‬ ‫داد‪ .‬با آغاز نيم‌فصل دوم و ورود استقالل به فاز مشكالت‪،‬‬ ‫جبهه داخلي آبي‌ها هم دستخوش تغيير شد‪ .‬يكبار ديگر‬ ‫بحث مذاكره فتح‌اهلل‌زاده با قلعه‌نوي��ي به ميان آمد‪ .‬اين‬ ‫موضوع آنقدر تكرار ش��د كه مدير استقالل‌ترجيح داد‬ ‫به‌طور كامل از ارتباط با قلعه‌نويي كناره بگيرد و حتي براي‬ ‫تبريك آغاز سال جديد هم آنها‌ترجيح دادند با هم تماسي‬ ‫ي و كادر‬ ‫نداشته باشند‪ .‬در تمام اين زمان هم پرويز مظلوم ‌‬ ‫همراهش به اين باور رس��يده بودند كه در مقابل پروژه‬ ‫بازگشت امير بايد روي كمك هيات‌مديره حساب كنند‬ ‫و اين رسولي‌نژاد و تيمش هستند كه در نهايت مدافع آنها‬ ‫خواهند بود‪ .‬اين تصور وقتي در هفته‌هاي پاياني فصل‬ ‫رئيس هيات‌مديره آبي‌ها از مظلومي فهرست بازيكنانش‬ ‫براي فصل آينده را درخواس��ت كرد‪ ،‬شكل جدي‌تري‬ ‫هم به خود گرفت‪ .‬بنابراين تا اينجاي كار بازي و چينش‬ ‫مهره‌ها به خوبي پيش رفته ب��ود‪ .‬جنگ رواني در زمينه‬ ‫تماس‌هاي مدير استقالل با قلعه‌نويي به جدايي حاجي‬ ‫از امير منجر شده بود و آنها از هم فاصله گرفته بودند و از‬ ‫سوي ديگر مظلومي‌و دوستان هم باورشان شده بود كه‬ ‫گزينه اول هيات‌مديره استقالل آنها هستند؛ اما اين تمام‬ ‫واقعيت نبود‪.‬‬ ‫مديرعامل باشگاه پرس��پوليس و از سوي ديگر رئيس‬ ‫هيات‌مديره باشگاه استقالل هم برحسب اتفاق از اهالي‬ ‫همان استان هستند‪ ،‬اما نكته جالب اين كه رسولي‌نژاد‬ ‫در هيات‌مديره باشگاه دو هم‌اس��تاني ديگر هم دارد؛‬ ‫عبدالرضا ساور و مقداد نجف‌نژاد كه البته فرزامي‪‌،‬ديگر‬ ‫عضو هيات‌مديره هم به‌طوركام��ل با آنها هماهنگ و‬ ‫همراه است‪ .‬از سوي ديگر علي فتح‌اهلل‌زاده‪ ،‬مديرعامل‬ ‫و عضو هيات‌مديره باشگاه همسويي و همراهي اميدوار‬ ‫رضايي را در هيات‌مديره داشته و جواد زرينچه هم تا‬ ‫روزي كه استعفا نداده بود به نظر مي‌رسيد بيشتر با همين‬ ‫گروه دوم هم‌داستان اس��ت‪ .‬با اين حال كفه‌ترازو در‬ ‫مجموع به سمت گروه رسولي‌نژاد و دوستان سنگيني‬ ‫مي‌كند و به همين دليل هم فتح‌اهلل‌زاده بارها به عناوين‬ ‫مختلف به ويژه در مورد مسائل مالي از خجالت اعضاي‬ ‫هيات‌مديره درآمد‪ .‬به‌هر حال با قهرمان نشدن استقالل‬ ‫در ليگ برتر و حذف از ليگ قهرمانان آسيا‪ ،‬رسولي‌نژاد‬ ‫تصميم نهايي را گرفت و پ��روژه آوردن قلعه‌نويي و‬ ‫حذف فتح‌اهلل‌زاده را كليد زد‪ .‬در گام نخست همانطور‬ ‫كه ذكر شد بدون حضور مديرعامل نام سرمربي جديد‬ ‫اعالم ش��د‪ .‬اما در قدم دوم اتفاقات ديگري رخ داد‪ .‬از‬ ‫مدت‌ها قبل بحث كنار گذاش��تن فت��ح‌اهلل‌زاده مطرح‬ ‫ش��ده بود و هربار هم نام يك گزينه ب��ه ميان مي‌آمد‪.‬‬ ‫ابتدا صحب��ت از حضور محمد‌حس��ين قريب‪ ،‬همان‬ ‫كانديداي ناموفق انتخابات فدراس��يون ش��د كه او با‬ ‫توجه به س��رخوردگي از انتخابات فوتبال بالفاصله‬ ‫اين خبر را تكذيب كرد‪ .‬همزمان با بازي اس��تقالل و‬ ‫شاهين‌بوشهر در هفته‌هاي انتهايي ليگ برتر بود كه اين‬ ‫بار خبر مذاكره وزارت ورزش با كاظم اوليايي به گوش‬ ‫رسيد و در نهايت اين پروژه هم بي‌نتيجه ماند‪ .‬سپس‬ ‫نام افرادي چون بهروز منتقمي‪‌،‬مديركل ورزش استان‬ ‫البرز و سردار شهرياري‪ ،‬مديرعامل سابق باشگاه صبا‬ ‫مطرح شد اما در نهايت سفري كه فتح‌اهلل‌زاده همراه با‬ ‫محمد عباسي‪ ،‬وزير ورزش و جوانان به تركيه داشت‬ ‫همه معادالت را برهم زد و در حالي كه رس��ولي‌نژاد‬ ‫تاكيد كرده بود فتح‌اهلل‌زاده جزو گزينه‌هاي مدير‌عاملي‬ ‫اين باشگاه نيس��ت‪ ،‬اما پس از بازگشت وي ا ‌ز تركيه‪،‬‬ ‫فتح‌اهلل‌زاده در سمتش ابقا شد‪ .‬همان زمان برخي منابع‬ ‫خبري از ابقاي فتح‌اهلل‌زاده به‌عنوان «ابقاي موقت» نام‬ ‫بردند‪ ،‬اما احمد رسولي‌نژاد در گفت‌وگويي اعالم كرد‬ ‫كه تعجب مي‌كند چرا برخي از كلم��ه «موقت» براي‬ ‫مدير‌عاملي فتح‌اهلل‌زاده نام مي‌برن��د‪ .‬او اعالم كرد كه‬ ‫اعضاي هيات‌مديره باشگاه اس��تقالل به‌طور كامل از‬ ‫فتح‌اهلل‌زاده حمايت خواهن��د كرد‪.‬البته همان زمان هم‬ ‫ابهامات زيادي در م��ورد داليل ابقاي علي فتح‌اهلل‌زاده‬ ‫وجود داش��ت و برخي عنوان كردند كه او مانده است‬ ‫تا به وضعيت مالي باش��گاه و ميزان بدهي‌هايي كه در‬ ‫سال گذشته برجاي مانده است رسيدگي شود‪ .‬در اين‬ ‫مورد گفته مي‌ش��ود فتح‌اهلل‌زاده ميزان بدهي سال‌هاي‬ ‫گذشته باشگاه اس��تقالل را چند ميليارد بيشتر كرده و‬ ‫اعضاي هيات‌مديره او را نگه داش��ته‌اند تا تكليف اين‬ ‫بدهي‌ها مشخص ش��ود‪ .‬اما مدير‌عامل فصل گذشته‬ ‫استقالل كه فضا را براي همكاري مناسب نمي‌ديد خبر‬ ‫استعفايش را منتشر كرد‪ .‬در واقع به نظر مي‌رسد مسائل‬ ‫مالي كه پيش از اين هم توسط رسولي‌نژاد مطرح شده‬ ‫و حتي فتح‌اهلل‌زاده آن را به منزله تهمت به خود از سوي‬ ‫رئيس هيات‌مديره تلقي كرده ب��ود در نهايت به‌عنوان‬ ‫اهرم فشاري براي دور كردن حاجي فتح‌اهلل از باشگاه‬ ‫استقالل مورد استفاده قرار گرفت‪.‬‬ ‫ابهام آبي‬ ‫وضعيت داخلي در باشگاه اس��تقالل پر از ابهام‬ ‫‪73‬‬
‫ورزش‬ ‫اس��ت‪ .‬علي فتح‌اهلل‌زاده بعد از اس��تعفا كامال خود را‬ ‫مفقود كرده و هيچ خبري از او نيس��ت‪ .‬امير قلعه‌نويي‬ ‫خودش گفت��ه كه هنوز با اس��تقالل ق��راردادي امضا‬ ‫نكرده و در اين ميان تنها احمد رس��ولي‌نژاد است كه‬ ‫به نظر مي‌رسد پازلش تكميل شده و از بازي برد‪ -‬برد‬ ‫صحبت مي‌كن��د‪ .‬واكنش رئي��س هيات‌مديره آبي‌ها‬ ‫بعد از اس��تعفاي فتح‌اهلل‌زاده هم در ن��وع خود جالب‬ ‫توجه بود‪ .‬رس��ولي‌نژاد در قامت ي��ك مدير متعجب‬ ‫قرار گرفت و گفت‪« :‬هنوز هيچ اس��تعفايي به دس��ت‬ ‫وزير ورزش نرس��يده اس��ت‪ .‬فتح‌اهلل‌زاده‪ ،‬همان روز‬ ‫س��اعت ‪ 20:30‬با من تماس گرفت و درخواست كرد‬ ‫جلس��ه‌اي برگزار كنيم‪ .‬من‪ ،‬او و قلعه‌نويي سه‌ش��نبه‬ ‫آخرين وضعيت قراردادها را بررسي كرديم‪ .‬در چند‬ ‫جلس��ه اخير هيچ كدورتي وجود نداشت و همه چيز‬ ‫در صلح و صفا برگزار ش��د‪ .‬در حال حاضر هم تلفن‬ ‫فتح‌اهلل‌زاده خاموش است‪ .‬از طريق بعضي دوستان به‬ ‫او پيغام داديم كه ببينيم علت استعفاي او چه بوده است‪.‬‬ ‫معموال اس��تعفا بايد به رئيس هيات‌مديره داده ش��ود‪.‬‬ ‫بنابراين اين اس��تعفا بايد به من داده مي‌شد‪ .‬در جلسه‬ ‫هفته گذشته هم گفتيم كه فتح‌اهلل‌زاده در امور اجرايي‬ ‫اختيار تام دارد و قلعه‌نويي نيز در امور فني اختيار كامل‬ ‫دارد و بنا شد كه در كار هم دخالتي نداشته باشيم‪ .‬در اين‬ ‫مدت هيچ مشكلي پيش نيامده بود‪.‬براي خودم جاي‬ ‫حيرت دارد كه فتح‌اهلل‌زاده استعفا داده است‪ .‬اگر قرار‬ ‫بود او برود بايد نش��انه‌هايي مبني‌بر اين موضوع ديده‬ ‫مي‌شد‪ ،‬اما چنين چيزي وجود نداشت‪ .‬قرار شد كه با‬ ‫قدرت كارها پيش برود و اعضاي هيات مديره در امور‬ ‫اجرايي دخالت نكنند‪ .‬بنابراين وقتي تمام سوء‌تفاهم‌ها‬ ‫برطرف شده‪ ،‬جاي تعجب دارد و نمي‌دانم كه چرا او‬ ‫استعفا داده اس��ت‪ .‬تا زماني كه با فتح‌اهلل‌زاده صحبتي‬ ‫نكنم نمي‌توانم بگويم كه چرا استعفا داده است‪ ».‬شايد‬ ‫جالب‌ترين صحنه‌ها را در هفته گذشته بينندگان برنامه‬ ‫ورزش از نگاه دو مشاهده كردند كه وقتي از رسولي‌نژاد‬ ‫درباره تعليق فدراسيون قايقراني سوال مي‌شد و او از‬ ‫گزارشگر مي‌خواست كه به‌جاي اين سواالت از باشگاه‬ ‫استقالل سوال كند و با خوشحالي و لبخند درباره آمدن‬ ‫قلعه‌نويي صحبت مي‌كرد‪.‬‬ ‫علي فتح‌اهلل‌زاده اما خيلي زود به استقالل بازگشت‬ ‫تا شايعه مانور رس��انه‌اي او براي هيئت مديره باشگاه‬ ‫اس��تقالل بيش از پيش م��ورد توجه ق��رار بگيرد‪ .‬او‬ ‫مديرعاملي اس��تقالل را براي يك فص��ل ديگر قبول‬ ‫كرد تا دوباره رجز خواني‌اش براي باشگاه‌هاي رقيب‬ ‫به‌خصوص پرس��پوليس آغاز ش��ود‪ .‬او در نخستين‬ ‫واكنش خ��ود تاكيد كرد‪« :‬از س��پاهان و پرس��پوليس‬ ‫جلو هستيم‪ ».‬اگر امروز با اين ‪ 5‬بازيكن قرارداد امضا‬ ‫نمي‌كرديم چه غوغايي مي‌شد اما ما توانستيم بازيكنان‬ ‫خودمان را نگه داريم و از سپاهان و پرسپوليس جلوتر‬ ‫هم مي‌زنيم‪ .‬با تدبي��ر بازيكن انتخ��اب مي‌كنيم نه با‬ ‫هوچي‌گري‪ .‬وي درباره اين ش��ايعه كه گفته مي‌شود‬ ‫وزارت ورزش قصد دارد پس از بسته شدن تيم وي را‬ ‫بركنار كند گفت‪« :‬حتي اگر وزارت ورزش اين منظور‬ ‫را هم داشته باشد مهم اين است كه تيم را خوب ببندم‬ ‫و اگر هم كنار بروم همين كه هواداران بابت بستن تيم‬ ‫خوب شاد مي‌شوند مهم است‪ .‬از سويي ديگر اعضاي‬ ‫كادرفني اس��تقالل با تصميم امير قلعه نويي مشخص‬ ‫شدند كه بر اين اس��اس مجيد صالح‪ ،‬كريم بوستاني و‬ ‫س��تار همداني به عنوان مربيان انتخاب شدند‪ ».‬حميد‬ ‫بابازاده به‌عنوان مربي دروازه‌بان‌هاي استقالل فعاليت‬ ‫خواهد كرد‪ .‬ايم��ان عالمي‌به‌‌عنوان مرب��ي آناليزور و‬ ‫نيما رسولي به‌عنوان آناليزور حضور خواهند داشت‪.‬‬ ‫ميرشاد ماجدي نيز به‌عنوان سرپرست منصوب شد‪g.‬‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫‪74‬‬ ‫قلعه‌نويي براي سومين بار سرمربي استقالل شد‬ ‫بازگشت شماره ‪8‬‬ ‫امير(اردشير) قلعه‌نويي تا دوسال ديگر وارد دهه‬ ‫پنجم زندگي خود مي‌شود‪ .‬او در اين مدت توانسته‬ ‫خود را در مقام يك مربي مطرح جا بيندازد‪ .‬هرچند‬ ‫همچنان چهره جنجالي به جا مانده از دوران بازي خود‬ ‫را حفظ كرده و به عالم مربيگري كشانده‪ ،‬اما به همان‬ ‫ميزان توانايي‌هاي فن��ي‌اش غير‌قابل بحث و كتمان‬ ‫بوده است‪ .‬شايد پرداختن به سوابق كاري و زندگي‬ ‫ورزش��ي قلعه‌نويي چندان موضوع تازه‌اي نباشد و‬ ‫ديگر همه كارنامه اين بازيكن اس��بق و مربي فعلي‬ ‫را بدانند‪ ،‬اما زندگي امير قلعه‌نويي مملو از معماهاي‬ ‫گوناگون است‪.‬‬ ‫نوستالژي نازي‌آباد‬ ‫اردشير قلعه‌نويي در اولين روز از آذرماه ‪1342‬‬ ‫در محله نازي‌آباد تهران به دنيا آمد‪ .‬هفت سال بيشتر‬ ‫نداشت كه پدرش را از دست داد‪ .‬شايد همين موضوع‬ ‫سبب ش��د تا تبديل به مردي جنگجو و مبارز شود‪.‬‬ ‫اردشير كه در خانواده‌اي پرجمعيت زندگي مي‌كرد‬ ‫براي امرار معاش مجبور ب��ه كارگري بود‪ .‬در دوران‬ ‫كودكي و نوجوان��ي هم كار مي‌ك��رد و هم فوتبال‪.‬‬ ‫فوتبالش را به‌طور جدي از ‪14‬س��الگي شروع كرد‪،‬‬ ‫از زمين‌هاي خاكي نازي‌آباد‪ .‬بع��د از پايان كار امير‬ ‫در زمين فوتبال آفتابي مي‌شد‪ .‬از اولين روز زندگي‬ ‫صاحب لقب شد‪ .‬اردشير با شماره شناسنامه ‪4431‬‬ ‫تنها نامش بود‪ ،‬اما امير صدايش مي‌كردند‪ .‬پسر دوم‬ ‫خانواده براي گذران زندگ��ي‌اش با اتومبيل ولووي‬ ‫خود مسافركش��ي مي‌كرد‪ .‬امير ش��بانه روز تالش‬ ‫مي‌كرد تا به رويايش برسد؛ بچه كه بود عاشق بازي‬ ‫در تيم شاهين بود‪.‬‬ ‫از راه‌آهن تا شاهين‬ ‫نخستين نقطه‌عطف زندگي فوتبالي قلعه‌نويي‬ ‫در باش��گاه راه‌آهن كليد خورد‪ .‬اردش��ير الرودي و‬ ‫ابوطالب اولين كس��اني بودند كه او را براي تيم‌هاي‬ ‫پايه‌اي راه‌آهن انتخاب كردند و بعد ناصر ابراهيمي‌او‬ ‫را به تيم بزرگساالن راه‌آهن برد‪ .‬او در سال ‪ ۱۳۶۰‬به‬ ‫تيم‌ملي جوانان دعوت شد كه نمايش قابل‌قبولي هم‬ ‫ي در‬ ‫از خود ارائه كرد‪ ،‬اما چند ماه بعد ناصر ابراهيم ‌‬ ‫اسفند ‪ ۱۳۶۰‬از راه‌آهن به شاهين رفت‪ .‬ابراهيمي‌از‬ ‫ميان تمام بازيكنان نخبه‌اي كه در راه‌آهن داشت تنها‬ ‫اردشير قلعه‌نويي را به شاهين برد‪ .‬پس از خداحافظي‬ ‫صادقي و رفتن دينورزاده‪ ،‬اردشير ‪ ۲۲‬ساله به عنوان‬ ‫كاپيتان تيم انتخاب شد‪.‬‬ ‫لژيونر‬ ‫اواخر سال‪ 63‬با پيشنهاد تيم السد قطر مواجه شد‬ ‫تا يكي از اولين لژيونرهاي كشورمان باشد‪ .‬در زمان‬ ‫حضورش در قطر‪ ،‬همراه السد قطر قهرمان ليگ و جام‬ ‫حذفي قطر در س��ال ‪ 1988‬شد‪ .‬از قطر كه بازگشت‬ ‫بيكار ننشست‪ .‬به دفتر باشگاه استقالل تهران رفت و‬ ‫قراردادي ص ‌دو‌پنجاه هزار توماني را در سال ‪ 1367‬با‬ ‫اين تيم امضا كرد‪ .‬او اولين بازي‌اش را مقابل پرسپوليس‬ ‫در ‪ 19‬اسفند سال ‪ 67‬انجام داد‪ .‬اين بازي در مرحله يك‬ ‫چهارم نهايي جام‌حذفي برگزار مي‌شد و قلعه‌نويي در‬ ‫ضربات پنالتي موفق به زدن ضربه‌اش نشد‪ .‬اما تعصب او‬ ‫در استقالل سبب شد تا خيلي زود‪ ،‬هواداران اين تيم‪ ،‬گل‬ ‫نزدن قلعه‌نويي در اولين ديدار را فراموش كنند‪.‬‬ ‫آقاي شماره ‪8‬‬ ‫شايد راز پيراهن شماره هشت تيم استقالل است‬ ‫كه بيش��تر مواقع بر تن بازيكنان جنجالي اين باش��گاه‬ ‫است؛ خواه امير قلعه‌نويي باشد و خواه مجتبي جباري‪.‬‬ ‫هرچه بود امير قلعه‌نويي از زمان حضور در استقالل در‬ ‫حاشيه و جنجال فروگذار نكرد؛ هرچند همان اندازه هم‬ ‫بازي او مورد توجه هواداران بود‪ .‬طي اين مدت اس��وه‬ ‫تعصب بر پيراهن آبي بود و تعلق خاطر نسل دومي‌هاي‬ ‫بعد از انقالب از همانجا با امير شكل گرفت‪ .‬او اعتراض‬ ‫را خوب بلد ب��ود! چندين و چند ب��ار در اين موضوع‪،‬‬ ‫تبحرش را به رخ كشيده است‪ .‬يكي از بارزترين كارهاي‬ ‫او زماني بود كه قصد داشت بازوبند كاپيتاني استقالل را‬ ‫بر بازو ببندد‪.‬‬ ‫قلعه‌نويي وقتي ديد ش��اهرخ بياني پرسپوليس را‬ ‫به مقصد اس��تقالل‌ترك كرده‪ ،‬تصميم گرفت تا اجازه‬ ‫ندهد او كاپيتان استقاللي‌ها شود‪.‬به همين خاطر در يكي‬ ‫از اردوهاي آن زمان استقالل كه در ساالردره مازندران‬ ‫برگزار مي‌ش��د با چنگيز گروهي را علي��ه بياني به راه‬ ‫انداختند‪ .‬پايان اين حركت به درگيري شديد قلعه‌نويي‬ ‫با بياني انجاميد‪ .‬ش��ايد اگر وس��اطت به موقع منصور‬ ‫پورحيدري‪ ،‬سرمربي و كاظم اوليايي‪ ،‬مديرعامل باشگاه‬ ‫اس��تقالل نبود‪ ،‬اين تيم از هم مي‌پاشيد‪ .‬امير قلعه‌نويي‬ ‫كاپيتان اس��تقالل ش��د؛ اتفاقي كه منصور پورحيدري‬ ‫سرمربي وقت‌آبي‌پوشان از آن خوشحال نبود و سعي‬ ‫در گرفتن اين بازوبند از دستان شماره هشت آن روزهاي‬ ‫استقالل داشت‪ .‬قلعه‌نويي هم ديگر عالقه‌اي به شاگردي‬ ‫پورحيدري نداشت و به جاي آنكه خود تصميم به‌ترك‬ ‫اين تيم بگيرد‪ ،‬تصميم به كنار گذاشتن سرمربي گرفت‪ .‬او‬ ‫در آن زمان با مرحوم ناصر حجازي رابطه خوبي داشت‬ ‫و مي‌خواست او سرمربي تيمش شود‪.‬مهم‌تر از همه اينها‬ ‫هم روز ‪ 30‬دي ماه سال ‪ 1373‬بود كه دعواي قلعه‌نويي و‬ ‫مجتبي محرمي دربي‪ 38‬ليگ برتر را نيمه‌كاره گذاشت و‬ ‫تا سال‌ها هم اتفاقات آن بازي از يادها نرفت‪.‬‬ ‫ماجراهاي لوركوزن‬ ‫قلعه‌نويي قبل از آنكه حجازي جانشين پورحيدري‬ ‫ش��ود‪ ،‬رابطه خيلي خوبي با او داش��ت‪ ،‬اما پس از آنكه‬ ‫سكان هدايت اس��تقاللي‌ها را ناصرخان عهده‌دار شد‪،‬‬ ‫روابط اين دو تيره و تار شد‪ .‬همين موضوع سبب شد تا‬ ‫او كفش‌هايش را آويزان كند و خود را براي حضور در‬ ‫جرگه مربيان آماده سازد‪ .‬او وقتي شرايط را براي حضور‬ ‫در تمرينات بايرلوركوزن مهيا ديد‪ ،‬به آنجا رفت‪ .‬البته وي‬ ‫هيچ‌گاه در كالس‌هاي باشگاه بايرلوركوزن شركت نكرد‬ ‫و تنها در تمرينات اين تيم حضور داش��ت‪ .‬كريستوف‬
‫دام‪ ،‬سرمربي وقت بايرلوركوزن پيشنهاد ابراهيم طالبي‬ ‫را براي نوش��تن برگه‌اي به منظور حضور قلعه‌نويي در‬ ‫باشگاه لوركوزن پذيرفت تا قلعه‌نويي‪ ،‬مدرك به دست‬ ‫به ايران بازگردد‪.‬‬ ‫قلعه‌نويي تا همين امروز بارها اين حضورش در‬ ‫تمرين‌هاي لوركوزن را در بخش اصلي رزومه كاري‌اش‬ ‫قرار داده اما در مقابل برخي منتقدان او هم بارها اين ادعا‬ ‫را زير سئوال بردند و علي دايي در دوران اختالفاتش با‬ ‫قلعه‌نويي به كنايه اعالم كرد كه قلعه‌نويي تنها از پشت‬ ‫فنس تمرين‌هاي لوركوزن را ديده است‪.‬‬ ‫نخس��تين تجربه مربيگري قلعه‌نويي در كشاورز‬ ‫ناموفق بود‪ ،‬اما در تيم برق تهران طي ‪ 20‬بازي ليگ دسته‬ ‫اول‪ 9‬برد و چهار تساوي و هفت باخت بود كه با‪ 31‬امتياز‬ ‫نتوانستبهمرحلهنهاييليگدستهيكصعودكند‪.‬چهره‬ ‫او در بازي جام حذفي مقابل پرسپوليس به‌عنوان مربي‬ ‫بيشتر ديده شد‪.‬‬ ‫قلعه‌نويي در آسيا‬ ‫با وجود افتخارات داخل��ي قلعه‌نويي‪ ،‬اين مربي‬ ‫در آس��يا چندان مربي موفقي نبوده و طي دوراني كه با‬ ‫استقالل يا سپاهان در ليگ قهرمانان آسيا حضور داشته‬ ‫تيمش در مرحله اول حذف شده است‪ .‬تنها در دو فصل‬ ‫پيش سپاهان با او موفق به صعود از مرحله گروهي شد‬ ‫كه پس از آن هم اين مربي با تيم اصفهاني قطع همكاري‬ ‫كرد و سپس سپاهاني‌ها به شكل عجيبي حذف شدند‪.‬‬ ‫حاشيه‌هاي امير‬ ‫امير قلعه‌نويي در دوران مربيگري هم حاشيه‌هاي‬ ‫بسياري داش��ته اس��ت‪ .‬از رده مديران كه آغاز كنيم او‬ ‫سابقه اختالف با واعظي‌آشتياني‪ ،‬مدير وقت استقالل‬ ‫و حس��يني‪ ،‬رئي��س هيات‌مدي��ره س��پاهان را دارد تا‬ ‫تازه‌تري��ن جدال‌ه��اي لفظي‌اش با س��ردار‬ ‫ش تراكتورسازي‬ ‫جعفري‪ ،‬مدير تيم سابق ‌‬ ‫تبريز‪ .‬در ميان مربيان ه��م از محمد‬ ‫مايلي‌كهن و علي دايي‬ ‫گرفته تا مجيد جالل��ي‪ ،‬منصور‬ ‫ابراهي��م‌زاده و پرويز مظلومي‌با‬ ‫او اختالف داشته‌اند‪ .‬البته هيچ‬ ‫كس اختالف��ات او با مرحوم‬ ‫ناصر حج��ازي را ه��م از‬ ‫ياد نمي‌ب��رد و البته آخرين‬ ‫نمونه هم دادن لقب «لجن»‬ ‫از سوي قلعه‌نويي به كادر فني مس‬ ‫سرچشمه بود‪ .‬در ميان بازيكنان هم‬ ‫او با مهدي رحمتي و مجتبي جباري‬ ‫مشكل دارد كه از قضا هردوي آنها‬ ‫در تيم استقالل هستند و اكنون با‬ ‫آمدن اين مربي به نظر مي‌رسد‬ ‫باي��د منتظر جدايي آنه��ا ماند‪.‬‬ ‫قلعه‌نويي در درگيري با داوران‬ ‫هم خاطره ك��م ن��دارد‪ .‬در‬ ‫همين يك فصل او‬ ‫معماهاي ژنرال‬ ‫درباره اميرقلعه‌نويي چند معما هم مطرح اس��ت‪.‬‬ ‫معمايي كه وقتي در اي��ن فصل ميثم بائو به اس��تقالل‬ ‫پيوست رنگ جدي به خود گرفت‪ .‬چند ماه پيش و در‬ ‫بحبوحه مس��ابقات ليگ برتر‪ ،‬علي اصغر مدير‌روستا‪،‬‬ ‫سرمربي بركنار شده شهرداري تبريز مدعي شد كه ميثم‬ ‫بائو (بازيكن شهرداري) با سه كارته كردن عمدي‪ ،‬خود‬ ‫را از ديدار بعدي تيمش با‌تراكتور‌سازي تبريز كه هدايت‬ ‫آن را امير قلعه‌نويي بر‌عهده داشت محروم كرده است‪.‬‬ ‫مدير‌روستا همچنين مدعي شده بود كه ميثم بائو فصل‬ ‫آينده به تيم امير قلعه‌نويي خواهد پيوست‪ .‬اما اين تنها‬ ‫اتفاق از اين دست نبوده اس��ت‪ .‬درفصل ‪ ،۸3-۸4‬هفته‬ ‫آخر ليگ‪ ،‬استقالل تهران با سرمربيگري امير قلعه‌نويي‬ ‫در نوشهر به مصاف شموشك اين شهر مي‌رود‪ .‬رامين‬ ‫محرم‌نژاد كه در تيم شموشك بازي مي‌كرد به‌صورت‬ ‫كامال مبتديانه و مش��كوك توپ را لو مي‌دهد و همان‬ ‫توپ توسط رضا عنايتي تبديل به گل برتري استقالل‬ ‫مي‌ش��ود‪ .‬محرم‌نژاد بعد از آن به استقالل تهران منتقل‬ ‫مي‌ش��ود‪ ،‬اما در طول فصل حتي ي��ك دقيقه هم بازي‬ ‫نمي‌كند‪.‬در همان فصل و در ديدار رفت جام‌حذفي كه‬ ‫در گيالن برگزار شد‪ ،‬تيم پگاه موفق شد با نتيجه يك بر‬ ‫صفر استقالل را شكست دهد‪ ،‬اما در بازي برگشت‪ ،‬تيم‬ ‫استقالل موفق شد س��ه بر صفر پگاه گيالن را شكست‬ ‫داده و قهرمان جام‌حذفي شود‪ .‬استقالل‬ ‫در حالي برنده اين بازي شد كه ابراهيم‬ ‫تقي‌پور‪ ،‬مدافع پگاه گيالن‪ ،‬در اين بازي‬ ‫بسيار ضعيف كار كرد و به نوعي روي‬ ‫هر سه گلي كه تيمش دريافت كرد نقش‬ ‫داشت‪ .‬تقي‌پور فصل بعد را در تيم‬ ‫استقالل بازي كرد؛ موضوعي كه‬ ‫بعدها مايلي‌كهن هم در دعوايش با‬ ‫قلعه‌نويي به آن استناد كرد‪.‬‬ ‫در فص��ل ‪ 87-88‬تي��م‬ ‫پرسپوليس در رشت به مصاف پگاه‬ ‫گيالن مي‌رود‪ .‬ابراهيم توره‪ ،‬بازيكن‬ ‫آن سال پرسپوليس كه به‌نوعي مهره‬ ‫كليدي آن تيم هم به‌شمار مي‌آمد‪ ،‬زماني‬ ‫كه داور بازي را متوقف كرد‪ ،‬بي‌جهت به‬ ‫توپ ضربه زد و با دريافت كارت زرد‪،‬‬ ‫از حضور در دربي محروم شد‪ .‬مربي‬ ‫آن سال استقالل كس��ي نبود جز امير‬ ‫قلعه‌نويي كه س��ال بعد هم سرمربي‬ ‫سپاهان اصفهان شد و ابراهيم توره را‬ ‫به آن تيم برد‪.‬‬ ‫به‌هر‌حال ف��ارغ از تمامي‌اين‬ ‫مس��ائل ژنرال يعني لقبي كه كامران‬ ‫منزويبراينخستينباربهقلعه‌نويي‬ ‫داد به اس��تقالل بازگشته است و‬ ‫مسلما ليگ دوازدهم با قلعه‌نويي‬ ‫و اس��تقالل لي��گ پرماجرايي‬ ‫خواهد بود‪g .‬‬ ‫ورزش‬ ‫ژنرال در تيم‌ملي‬ ‫در آن روزها ك��ه تب مربي ايراني به ش��دت باال‬ ‫گرفته بود‪ ،‬امير قلعه‌نويي هم در تيم‌ملي ايران يك الگوي‬ ‫جنجالي تازه به پا كرد‪ .‬او براي هدايت تيم‌ملي از همكاري‬ ‫ناصر ابراهيمي‪ ،‬ابراهيم‌زاده‪ ،‬پيرواني‪ ،‬آقاجانيان‪ ،‬كريم‬ ‫بوستاني ومظلومي‌در كادر فني تيم‌ملي استفاده كرد‪ .‬با اين‬ ‫حال قلعه‌نويي كه به گفته خودش در بازي‌هاي رسمي‬ ‫هيچ شكستي نداشته‪ ،‬با حذف ايران در مرحله يك‌چهارم‬ ‫روزگار شيرين‬ ‫كارنامه قلعه‌نويي بعد از بركن��اري از تيم‌ملي نياز‬ ‫به بازخواني ن��دارد‪ .‬او بعد از يك نيم‌فص��ل موفق در‬ ‫مس‌كرمان به استقالل آمد و در سال‪ 87‬اين تيم را قهرمان‬ ‫جام حذفي كرد‪ .‬او در ليگ هش��تم با اس��تقالل جدالي‬ ‫نفس‌گير را با ذوب‌آهن اصفهان تجربه كرد و در نهايت‬ ‫تيمش در هفته پاياني قهرمان ليگ برتر شد‪ .‬اختالفات‬ ‫قلعه‌نويي با واعظي‌آش��تياني‪ ،‬مديرعامل وقت باشگاه‬ ‫استقالل سبب كوچ اين مربي به اصفهان شد و قلعه‌نويي‬ ‫تحت حمايت باشگاه قدرتمند س��پاهان و منابع مالي‬ ‫مستعد در اين مجموعه دو بار پياپي همراه با تيم اصفهاني‬ ‫قهرماني ليگ برتر را به دست آورد تا با چهار قهرماني‬ ‫پرافتخارترين مربي ليگ برتر فوتبال ايران لقب گيرد‪ .‬در‬ ‫فصل گذشته هم به تبريز رفت و «امير پاشا»‌تراكتوري‌ها‬ ‫شد‪ ،‬اما در نهايت كورس قهرماني را به سپاهان واگذار‬ ‫كرد‪.‬‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫از استقالل به استقالل‬ ‫پس از آنكه بار ديگر علي فتح‌اهلل‌‌زاده سكان هدايت‬ ‫‌آبي‌پوش��ان پايتخت را به منصور پورحي��دري داد‪ ،‬تا‬ ‫مدت‌ها خبري از قلعه‌نويي نبود‪.‬اما باخت استقالل مقابل‬ ‫ملوان و نرسيدن‌آبي‌پوشان پايتخت به اولين قهرماني در‬ ‫رقابت‌هاي ليگ برتر سبب شد تا بار ديگر پورحيدري‬ ‫كنار برود و فتح‌اهلل‌زاده‪ ،‬قلعه‌نويي را در اولويت قرار دهد‪.‬‬ ‫البته فتح‌اهلل‌زاده به هيچ وجه دوس��ت نداشت سرمربي‬ ‫تيمش قلعه‌نويي باشد‪ .‬او معتقد بود كه قلعه‌نويي هنوز‬ ‫تجربه كافي را براي هدايت اس��تقالل ندارد‪ ،‬به همين‬ ‫خاطربهطالبيوقلعه‌نوييپيشنهاددادتادركناريكمربي‬ ‫بزرگ خارجي كار كنند و آنها هم پذيرفتند‪ .‬فتح‌اهلل‌زاده‬ ‫با تائيد قلعه‌نويي و طالبي‪ ،‬رولند كخ را به استقالل آورد‪،‬‬ ‫اما در نهايت قلعه‌نويي پيشنهاد علي شفيعي‌زاده را براي‬ ‫هدايت استقالل اهواز پذيرفت تا براي نخستين‌بار تجربه‬ ‫س��رمربيگري يك تيم ليگ برتري را به‌دست آورد‪ .‬در‬ ‫اينجا ذكر اين نكته ضروري است كه او در هيچ يك از‬ ‫تيم‌هاي باشگاهي كه در ليگ‌برتر هدايت كرده در ميانه‬ ‫فصل بركنار نشده يا اس��تعفا نداده است‪ .‬قلعه‌نويي در‬ ‫استقالل اهواز نتايج قابل قبولي كسب كرد‪ .‬اين تيم طي‬ ‫‪ 21‬بازي ‪ 24‬امتياز به دست آورد و در آخرين هفته ليگ‬ ‫ماندني شد‪.‬‬ ‫نتيجه‌گي��ري در اهواز در پ��ي آن روزهاي مه‌آلود‬ ‫استقالل تهران سبب شد تا سر و كله قلعه‌نويي بار ديگر‬ ‫در استقالل تهران پيدا شود‪ .‬در پايان فصل‪ ،‬فتح‌اهلل‌زاده‬ ‫صندلي مديرعاملي را به قري��ب داد‪ .‬قريب نيز پس از‬ ‫شو‌قوس‌هاي فراوان‪ ،‬قلعه‌نويي را به سمت سرمربي‬ ‫ك ‌‬ ‫آبي‌پوش��ان منصوب كرد‪.‬از اين روز فص��ل تازه‌اي در‬ ‫زندگي امير قلعه‌نويي رقم خورد‪ .‬او در نخستين حضور‬ ‫كوتاه مدت خود استقالل را در س��ال ‪ 81‬قهرمان جام‬ ‫حذفي كرده بود و سرانجام در فاصله زماني سال ‪ 82‬تا‬ ‫‪ 85‬بعد از سه فصل حضور در استقالل با اين تيم قهرمان‬ ‫ليگ برتر فوتبال ايران شد و به‌دنبال اين موفقيت هدايت‬ ‫تيم‌ملي فوتبال ايران بعد از جام جهاني ‪ 2006‬آلمان به‬ ‫اين مربي سپرده شد‪.‬‬ ‫نهايي جام ملت‌هاي آسيا ناچار به وداع با تيم‌ملي شد‪ ،‬اما‬ ‫همواره منتقد بركناري خود باقي ماند‪.‬‬ ‫عالوه بر آنكه ب��ا يك كمك داور اخت�لاف لفظي پيدا‬ ‫كرد با داوراني چون‌تركي‪ ،‬فغاني و رفيعي مش��كالت‬ ‫فراواني داشت‪ .‬يكي ديگر از استيل‌هاي خاص قلعه‌نويي‬ ‫موضع‌گيري عليه مربيان تيم‌مل��ي به‌خصوص از نوع‬ ‫خارجي آن است كه در سال‌هاي اخير مرد اول كادر فني‬ ‫تيم‌ملي چه علي دايي بوده و چه افشين قطبي و كارلوس‬ ‫كي‌روش از زبان او در امان نبوده‌اند‪.‬‬ ‫‪75‬‬
‫ورزش‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫گفت‌و‌گوي مثلث با علي‌ فتح‌اهلل‌زاده درباره داستان رفت و برگشت‌هايش‬ ‫معلوم است كه دلم مي‌خواست بمانم‬ ‫علي فتح‌اهلل‌زاده باز هم مديرعامل استقالل شد‪ .‬جايگاهي كه در دو هفته گذشته چندين بار متزلزل شده‬ ‫بود و سرانجام هم مدير استقالل از سمتش استعفا داد‪ ،‬اما در نهايت با‌وجود همه چالش‌ها و رابطه عجيب ميان‬ ‫مديرعامل و رئيس هيات‌مديره اين باشگاه‪ ،‬باز هم آنها تصميم گرفتند تا به رابطه كاري ادامه دهند و بدين‌ترتيب‬ ‫مثلث قدرت رسولي‌نژاد‪ ،‬فتح‌اهلل‌زاده و امير قلعه‌نويي در استقالل كنار يكديگر قرار گرفتند؛ ائتالفي كه براي‬ ‫استقالل هم فرصت است و هم تهديد‪ .‬فتح‌اهلل‌زاده در تازه‌ترين گفت‌وگو با مثلث از بازگشتش به استقالل گفته‬ ‫است؛ بازگشتي كه اين بار خودش معتقد است به اين زودي‌ها پايان نمي‌يابد‪.‬‬ ‫آقاي فت��ح‌اهلل‌زاده! گويا جلس��ه با مس��ئوالن‬ ‫وزارت ورزش كار خ��ودش را ك��رد و‬ ‫استعفاي‌تان را پس گرفتيد؟‬ ‫‪ l‬جلس��ه‌اي ك��ه در وزارت ورزش داش��تم‬ ‫ارتباط��ي ب��ه باش��گاه اس��تقالل نداش��ت و ب��راي‬ ‫‪76‬‬ ‫پيگيري كارهاي فراتر از باش��گاه با حميد س��جادي‬ ‫معاون وزارت ورزش جلس��ه‌ داش��تم كه مربوط به‬ ‫پيش��نهادهايم به ‪ AFC‬بود و بعد از آن با هيات‌مديره‬ ‫نشستي داشتم كه خوشبختانه مثبت بود‪.‬‬ ‫دليل استعفايتان چه بود‪ T‬آمدن امير قلعه‌نويي‬ ‫يا نحوه انتخاب او و تصميمات هيات‌مديره؟‬ ‫‪ l‬شما خبرنگاران خودتان كارشناس هستيد و‬ ‫مي‌دانيد حرف‌هايي كه مي‌زنم روي اصول است‪ .‬امير‬ ‫قلعه‌نويي را قبول دارم‪ ،‬اما هر سيس��تمي‌اگر درست‬ ‫پايه‌ريزي نشود‪ ،‬به مشكل مي‌خورد‪.‬‬ ‫البته با‌وجود استعفا همزمان در حال مذاكره با‬ ‫بازيكنان براي حضور در استقالل هم بوديد؟‬ ‫استعفايتان صوري به نظر مي‌رسيد؟‬ ‫‪ l‬خي��ر‪ ،‬اينگونه نبود و اس��تعفايم كامال جدي‬ ‫بود‪ ،‬اما بارها گفته بودم كه تا آخرين لحظه كه در باشگاه‬ ‫استقالل باشم به كارم ادامه مي‌دهم و ديديد كه ب‌ا هاشم‬ ‫بيگ‌زاده كار را تمام كردم و با بقيه بازيكنان هم صحبت‬ ‫مي‌كنم‪ .‬گفته بودم اگر جواب استعفايم مشخص نشود‬ ‫با دو‪ ،‬سه بازيكن گردن‌كلفت جلسه مي‌گذارم و حتي‬ ‫اگر در استقالل هم نباش��م نمي‌گذارم استقالل در نقل‬ ‫و انتقاالت زمين بخورد تا از اين جهت هواداران نگران‬ ‫نباش��ند و بدانند كه تيم خوبي را مي‌بندي��م‪ .‬هواداران‬ ‫استقالل هم نگران نباش��ند با بازيكناني كه مدنظر كادر‬ ‫ي است وارد مذاكره مي‌شوم و نويد اين را مي‌دهم كه‬ ‫فن ‌‬ ‫بازيكنان بزرگ و خوبي را براي استقالل در فصل جديد‬ ‫به خدمت بگيريم‪.‬‬ ‫خودتان هم دوست داشتيد مديرعامل بمانيد؟‬ ‫‪ l‬اگر كسي بگويد دوست ندارد‪ ،‬دروغ گفته‬ ‫است‪ .‬من براي استقالل زحمت كشيده‌ام‪ .‬تازه كمپ‬ ‫را ساخته‌ام و مي‌خواهم فاز دوم آن را به انتها برسانم‪.‬‬ ‫امسال هم بايد يك ستاره ديگر مي‌گرفتيم‪ ،‬اما خودمان‬ ‫به خودمان ضربه زديم‪ .‬بايد ديد ماندن به چه قيمتي‬ ‫است‪ .‬اين مساله خيلي مهم است‪.‬‬ ‫شما گفتيد اس��تعفا داده‌ايد‪ ،‬اما رسولي‌نژاد از‬ ‫استعفاي‌تان ابراز بي‌اطالعي كرده و گفته بود‬ ‫در سمت خودتان ابقا شديد؟‬ ‫‪ l‬اين سوال را بايد از دوستاني كه ابقا مي‌كنند‪،‬‬ ‫بپرسيد‪ .‬تا قبل از جلسه با هيات‌مديره با رسولي‌نژاد‬ ‫هيچ جلسه‌اي نداشتم‪ .‬در مورد استعفا هم‪ ،‬من از مدير‬ ‫عاملي باش��گاه اس��تعفا كردم‪ .‬بنابراين بايد استعفاي‬ ‫خود را به رئيس هيات‌مديره بدهم نه وزير ورزش‪.‬‬ ‫شرط‌هايتان براي ماندن در استقالل چه بود؟‬ ‫‪ l‬براي ماندن شرايط خاصي ندارم‪ .‬حرفم اين‬ ‫است كه ديگران ميلياردها تومان پول دارند و بازيكن‬ ‫مي‌گيرند‪ ،‬اما من دست خالي هس��تم و نمي‌توانم با‬ ‫دست خالي مبارزه كنم‪.‬‬ ‫شما بعد از قبول بازگش��ت به استقالل گفتيد‬ ‫حرف مرد دوتاست و اين هم از اظهار‌نظرهاي‬ ‫جالب شماست؟‬ ‫‪ l‬يك��ي از خبرنگاران از من پرس��يد‪ ،‬ش��ما‬ ‫مصاحبه ك��رده بوديد ك��ه حرف مرد يكي اس��ت و‬ ‫ديگر به اس��تقالل بازنمي‌گرديد كه من پاس��خ دادم‬ ‫«چنين صحبتي نك��ردم كه حرف مرد يكي اس��ت‪.‬‬ ‫اتفاقا حرف مرد دو تاس��ت‪ ».‬يك جلسه خصوصي‬ ‫با هيات‌مديره داش��تيم و پس از اينكه به جمع‌بندي‬ ‫رسيديم تكليف مشخص شد‪ .‬در اين نشست با ساير‬ ‫اعضاي هيات‌مديره همدل و همقس��م شديم تا براي‬ ‫موفقيت استقالل تالش كنيم و من نيز تصميم گرفتم‬ ‫بازهم در كنار هواداران استقالل براي موفقيت اين تيم‬ ‫به كارم ادامه دهم‪.‬‬ ‫با آمدن قلعه‌نويي فكر كنم يكي از مش��كالت‬ ‫ش��ما راضي كردن رحمتي و جباري به ماندن‬ ‫باشد‪.‬‬ ‫‪ l‬من هميش��ه حرفه‌اي فكر كرده‌ام‪ .‬نه از باال‬ ‫دست خود زياده خواستم و نه به زير دست خود ظلم‬ ‫كرده‌ام‪ .‬اعتقاد دارم تيم را سرمربي بايد مشخص كند‪.‬‬
‫من نمي‌توانم هيچ بازيكن��ي را به او تحميل كنم و در‬ ‫اين خصوص اختي��ار تام را به امي��ر قلعه‌نويي دادم‪.‬‬ ‫وظيفه من گرفتن بازيكن اس��ت‪ ،‬اما به ش��رط اينكه‬ ‫قلعه‌نويي آنها را تائيد كند‪ .‬در ليس��ت امير قلعه‌نويي‬ ‫هم جباري و رحمتي هستند‪.‬‬ ‫گفته‌ايد كه نام طالب‌لو در فهرست قلعه‌نويي‬ ‫نيست؟‬ ‫ببينيد‪ ،‬من گفته‌ام اسم او را تا به حال نديدم‪.‬‬ ‫بعد از بازگش��ت ب��ا قلعه‌نويي ه��م صحبت‬ ‫كرده‌ايد؟‬ ‫‪ l‬امير قلعه‌نويي نيز در همين جلس��ه حضور‬ ‫داش��ت و ب��ه جمع‌بندي‌ه��اي خوب��ي رس��يديم و‬ ‫نقطه‌‌نظرات خ��ود را گرفتيم و قرار ش��د با قدرت و‬ ‫جديت نس��بت به گذش��ته به كارم ادامه دهم و براي‬ ‫بستن يك تيم خوب در حد نام استقالل و هوادارانش‬ ‫تالش كنم‪.‬‬ ‫گفته مي‌ش��ود با كريم انصاري‌ف��رد به توافق‬ ‫رسيده‌ايد؟‬ ‫‪ l‬با برادر كريم انص��اري فرد صحبت كرديم‬ ‫كه صحبت‌هايمان هم خوب پيش‌رفته و اميدوارم كه‬ ‫به زودي به نتيجه‌ برسيم‪.‬‬ ‫آندو تيموريان چطور‪ ،‬در استقالل مي‌ماند؟‬ ‫‪ l‬آندرانيك هم از بازيكنان خودمان است و از‬ ‫آنجايي كه بيشتر بازيكنان ما آزاد هستند بايد با آنها نيز‬ ‫صحبت كنيم‪ .‬س��عي مي‌‌كنيم كه كار را سريع‌تر پيش‬ ‫ببريم و عقب نمانيم و بتوانيم تيم قدرتمندي ببنديم‪.‬‬ ‫گفته بوديد اگ��ر بمانيد فره��اد مجيدي هم به‬ ‫استقالل باز‌مي‌گردد؟‬ ‫استقاللبهسمتفاجعهمي‌رود‬ ‫يك پيش بيني درباره آبي‌هاي پايتخت در ليگ دوازدهم‬ ‫ورزش‬ ‫در اين ش��رايط كه فصل نقل‌و‌انتقاالت اس��ت‬ ‫عدم ثبات مديريت به ضرر هر تيمي‌اس��ت و نقش‬ ‫مديرعامل در فصل نق��ل و انتقاالت باالي ‪ 80‬درصد‬ ‫اس��ت‪ .‬مدل مديريت فت��ح‌اهلل‌زاده هميش��ه اينگونه‬ ‫بوده ك��ه با جذب نيروه��اي زب��ده و‌تركاندن بمب‬ ‫به نح��وه مديريتش رونق دهد‪ ،‬ولي حاال مش��خص‬ ‫نيست در اواسط فصل چه اتفاقاتي براي استقالل رخ‬ ‫خواهد داد؛ چنين اتفاقي قاب��ل پيش‌بيني بود‪ .‬وقتي‬ ‫هيات‌مديره ناهماهنگ و ب��دون برنامه‌ريزي و بدون‬ ‫فلسفه تش��كيل مي‌ش��ود‪ ،‬حاصلش همين است كه‬ ‫مي‌بينيد‪ .‬استقالل در ابتداي فصل با سرپرست موقت‬ ‫اداره مي‌شد كه اين مس��اله برخالف اصول مديريت‬ ‫بود‪ .‬مي‌خواستيم همه چيز را هماهنگ كنيم‪ ،‬اما با اين‬ ‫كار اصول را هم بازيچه قرار داديم‪ .‬اين ساختار نياز‬ ‫به مجمع داش��ت كه براي فرار از قانون‪ ،‬وزير اقتصاد‬ ‫و دارايي را به‌عنوان رئي��س مجمع انتخاب كردند كه‬ ‫او هم در سياس��ت‌ها نقشي نداش��ت و به دنبال كار‬ ‫خودش رفت و عم�لا وزير ورزش نق��ش اصلي را‬ ‫ايفا مي‌كرد‪ .‬به كنفدراسيون فوتبال آسيا دروغ گفتند‬ ‫و مجبور شدند مجمع تش��كيل دهند و هيات‌مديره‬ ‫معرفي كنند‪ ،‬اما همين هيات‌مديره ناهماهنگي‌هايي‬ ‫را ايجاد كرد‪ .‬به‌ط��ور مثال مع��اون حقوقي وزارت‬ ‫ورزش وارد هيات‌مديره ش��د و ب��راي خالي نبودن‬ ‫عريضه دو پيشكس��وت را هم آوردند كه نظراتشان‬ ‫اصال مهم نبود‪ .‬آنها مي‌خواس��تند نمايش اجرا كنند‬ ‫فاجعه اس��ت و نمي‌دانم چرا گوش شنوايي نيست‪.‬‬ ‫تصور من اين است كه رئيس‌جمهور و وزير ورزش‬ ‫بايد ورود شوند‪ ،‬اما نمي‌دانم چرا اين اتفاق نمي‌افتد‪.‬‬ ‫هنگامي كه يك ورزشكار روي كفش ورزشكار ديگر‬ ‫آب دهان پرتاب مي‌كند تمام نهادها دم از اخالقيات‬ ‫مي‌زنند و مي‌خواهند با آن مس��اله برخورد شود‪ ،‬اما‬ ‫چرا وقتي رئيس هيات‌مديره يك باش��گاه هرچه از‬ ‫ذهنش مي‌گذرد‪ ،‬مي‌گويد و نث��ار مديرعامل مي‌كند‬ ‫و تهمت‌هاي ناروا مي‌زند كسي به اين مسائل توجه‬ ‫ندارد؟ جالب اينكه مديرعامل جواب او را مي‌دهد‪،‬‬ ‫اما ‪ 15‬روز بعد همه چيز عادي مي‌شود و مصاحبه‌هاي‬ ‫عادي و حاكي از دوستي صورت مي‌گيرد‪ .‬به همين‬ ‫دليل مي‌گويم اين اتفاقات آتش زير‌خاكس��تر است‬ ‫و خيلي زود ش��عله‌ور مي‌ش��ود‪ .‬راه را غلط انتخاب‬ ‫كرده‌ايم و نمي‌دانيم اين انتخاب‌ها به دلخوشي جوانان‬ ‫اين مرز و بوم لطمه مي‌زند‪ .‬متاس��فانه س��ازمان‌هاي‬ ‫نظارتي هي��چ واكنش��ي ندارند اما ت��ا كوچك‌ترين‬ ‫اتفاقي در بحث اخالق مي‌افتد‪ ،‬صداي همه درمي‌آيد‪.‬‬ ‫ش��خصي كه معاون حقوقي وزارت ورزش اس��ت‬ ‫و معاون وزير محسوب مي‌ش��ود و در رشته حقوق‬ ‫فعاليت مي‌كند‪ ،‬مس��تقيما مديرعامل باشگاه را مورد‬ ‫تهمت و اتهام قرار مي‌دهد و مي‌گويد در باشگاه پول‬ ‫مي‌آيد و معلوم نيست اين پول‌ها كجا مي‌رود‪ ،‬اما يك‬ ‫هفته بعد همه‌چيز عادي مي‌شود‪ .‬معلوم است كه زير‬ ‫اين كاسه‪ ،‬نيم‌كاسه عجيب و غريبي وجود دارد‪ .‬وقتي‬ ‫پايه يك ساختمان كج است‪ ،‬تا ثريا كج مي‌رود‪.‬‬ ‫به هرحال دورنماي خوبي وجود ندارد و به‌طور‬ ‫مثال ذوب‌آه��ن را ديديد كه چه باليي س��رش آمد‪.‬‬ ‫بايد عالج درد را كارشناس��ي كرد و ب��ا برنامه‌ريزي‬ ‫شفاف به پيش��رفت رس��يد‪ ،‬نه اينكه برنامه‌ريزي ما‬ ‫نادرس��ت باش��د‪ ،‬اما توقع نتايج خوب داشته باشيم‪.‬‬ ‫اگر قرار اس��ت اعتب��اري به ورزش ص��ورت گيرد‪،‬‬ ‫چرا به صورت مستقيم اين اعتبارات اختصاص داده‬ ‫نمي‌شود كه نظارت مس��تقيم روي آنها انجام شود و‬ ‫وقتي اين كار صورت نمي‌گي��رد بزرگ‌ترين توهين‬ ‫به ورزش اس��ت‪ .‬به‌طور مثال يك مدير بيش از حد‬ ‫اعتبارات هزينه مي‌كند‪ .‬نمونه به آن ذوب‌آهن اشاره‬ ‫مي‌كنيم كه يكي از قطب‌هاي ورزش كشور است‪ ،‬اما‬ ‫به يك باره دچار ورشكستگي شد‪ ،‬در حالي كه در اين‬ ‫كشور ثروتمند مي‌توانيم با برنامه‌ريزي مناسب آينده‬ ‫درستي داشته باشيم‪ ،‬اما در اثر س��وء مديريت آينده‬ ‫وحش��تناكي را پيش رو داريم‪ .‬انتظار داريم سرانجام‬ ‫دستگاه‌هاي نظارتي و سازمان بازرسي كل كشور به‬ ‫اين اتفاقات ورود كند تا ساختارهاي باشگاه‌هاي ما‬ ‫درست شود‪g .‬‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫كاظم اوليايي ‪ /‬مديرعامل اسبق استقالل‬ ‫كه اين اتفاق افت��اد و در خيلي از م��وارد كار خود را‬ ‫انجام دادند و اي��ن موضوع را هم��ه ديدند‪ .‬حداقل‬ ‫من شرمنده خودم نيس��تم كه وقتي رسولي‌نژاد از من‬ ‫نظر خواست همه چيز را گفتم‪ .‬گفتم كه هيات‌مديره‬ ‫فرمايشي است و ش��ما به كنفدراس��يون آسيا دروغ‬ ‫گفتيد‪ .‬باي��د واقعا مجمع بگذاريد و مس��ئول مجمع‬ ‫را مش��خص كنيد‪ .‬آقاي رس��ولي‌نژاد به‌ط��ور مكرر‬ ‫از من خواس��ت كه در جلسه‌اي با او ش��ركت كنم‪.‬‬ ‫من در حالي به دفت��ر او رفتم كه دنب��ال مديرعاملي‬ ‫استقالل نبودم‪ .‬به خدا قس��م چندين بار دعوت او را‬ ‫رد كردم اما اصرار كردند كه من به آن جلس��ه بروم‪.‬‬ ‫‪ 48‬ساعت قبل از اينكه با من جلس��ه‌اي دشته باشند‬ ‫به آقاي قريب گفته بودند ش��ما مديرعاملي استقالل‬ ‫را قبول كن‪ ،‬اما آقاي قري��ب قبول نكرده بود‪ .‬من هم‬ ‫به آقاي رسولي‌نژاد گفتم‪ .‬تاكيد كردم كه شما نبايد به‬ ‫دنبال اين باش��يد كه يك آدم را ببريد و يك آدم ديگر‬ ‫را بياوريد‪ .‬به او گفتم هيات‌مدي��ره واقعي و مردمي‬ ‫‌داش��ته باش��يد نه هيات‌مديره‌اي كه گوش به فرمان‬ ‫وزير اس��ت همه اين حرف‌ها را زدم‪ ،‬اما ماجرا طور‬ ‫ديگري مطرح ش��د كه من قصد ن��دارم در اين مورد‬ ‫حرف بزنم‪ ،‬چون نمي‌خواهم وارد مس��ائل شخصي‬ ‫بشوم‪ .‬متاسفانه هنوز جايگاه هيات‌مديره و مديرعامل‬ ‫مش��خص نيس��ت و باز هم در آخرين مصاحبه‌هاي‬ ‫آقايان ديديم كه مديرعام��ل بايد به دنبال درآمد‌زايي‬ ‫باشد‪ .‬نقش هيات‌مديره و مديرعامل مشخص نيست‬ ‫و همين‌گونه برخالف جهت توسعه و پيشرفت دنيا‬ ‫حركت مي‌كنيم‪ .‬واگذاري بخش خصوصي و توسعه‬ ‫از س��اختارهاي زيرمجموعه دولت است و متاسفانه‬ ‫عكس اين حركت را مي‌بينيم و استقالل و پرسپوليس‬ ‫يك شركت دولتي هستند كه اداره آنها بر عهده دولت‬ ‫اس��ت‪ .‬ادامه اين كار غي��ر از بازي با اف��كار عمومي‬ ‫چيز ديگري نيس��ت‪ ،‬چون آنها مي‌خواهند خودشان‬ ‫تصميم بگيرند و در شكست‌ها مسئوليت‌پذير نباشند‪.‬‬ ‫اين وسط چه كسي ضرر مي‌كند؟ مطمئن باشيد اين‬ ‫مسائل دلخوري و ناراحتي هواداران استقالل را در پي‬ ‫دارد و آتش زير‌خاكستر اس��ت‪ .‬وقتي مسير را اشتباه‬ ‫مي‌رويم زاويه درستي نداريم‪ .‬هر چه به جلو مي‌رويم‬ ‫فاجعه بيشتر مي‌ش��ود‪ .‬اداره باش��گاه‌هاي ما در حد‬ ‫‪ l‬مطمئن باشيد با مجيدي درباره بازگشت به‬ ‫استقالل صحبت می‌كنم‪.‬‬ ‫خبر جذب بازيكن پرتغالي صحت دارد؟‬ ‫‪ l‬هنوز هيچ بازيكن خارج��ي را نگرفته‌ايم‪ ،‬اما‬ ‫قصد ما اين اس��ت كه چهار بازيكن خارجي خوب را‬ ‫بخريم‪ .‬بازيكناني مانند ساموئل و از او بهتر را به استقالل‬ ‫مي‌آوريم‪ .‬همان طور كه سال گذشت ‌ه ديديد تيمي‌كه در‬ ‫سه جام شركت مي‌كند در ميانه‌هاي كار كم مي‌آورد‪ ،‬از‬ ‫همين رو سعي مي‌‌كنيم كه تيم قويتري ببنديم‪.‬‬ ‫كدام بازيكنان از اس��تقالل مي‌روند؛ فهرست‬ ‫مازادتان را معرفي كرده‌ايد؟‬ ‫‪ l‬فعال ليست مازاد نداريم‪ ،‬چرا كه تالشمان اين‬ ‫است كه ‪ 90‬ـ ‪ 80‬درصد بازيكنانمان را نگه داريم و سعي‬ ‫مي‌‌كنيم كه به كارهايمان سر و سامان بيشتري بدهيم‪g.‬‬ ‫‪77‬‬
‫مجله خبري‬ ‫‪ 1‬خوش‌شانسي در تاشكند‬ ‫تيم ملي‬ ‫ورزش‬ ‫گويا قرار اس��ت تمام رنج و عذاب‌هاي سال‌هاي‬ ‫گذشته در مسير رسيدن به جام جهاني فوتبال به يكباره‬ ‫تبديل به اقبال و اتفاقات ش��يرين ب��راي تيم كارلوس‬ ‫كي‌روش ش��ود‪ .‬تا آنجا كه ذهن هواداران فوتبال ياري‬ ‫مي‌كند در اين سال‌ها هرچه اشتباه داوري و بدشانسي و‬ ‫گل دقيقه نود بوده همه و همه به ضرر تيم ملي ايران بوده‬ ‫است‪ .‬اما بازي ايران و ازبكستان بسته‌اي از خوش‌شانسي‬ ‫براي تيم ايران بود‪ .‬گام نخست فوتبال ايران در ورزشگاه‬ ‫جار ازبكستان براي حضور در جام جهاني روز يكشنبه‬ ‫‪ 14‬خرداد برداشته شد؛ جايي كه كارلوس كي‌روش با‬ ‫تيمی دستخوش چند تغيير به ميدان رفت‪ .‬استفاده از اميد‬ ‫ي يكي از ابتكارات كي‌روش بود كه البته در نهايت‬ ‫ابراهيم ‌‬ ‫سرمربيپرتغاليتصميمگرفتتاسمتراستتيمشرا‬ ‫به زوج ماهيني و خسرو حيدري بسپارد‪ .‬پژمان منتظري و‬ ‫جالل حسيني هم در كنار يكديگر نمايش موفقي داشتند‬ ‫و در س��مت چپ هم پژمان نوري خودي نشان داد‪ ،‬اما‬ ‫هيچ‌كدام از اينها سبب نشد تا ازبك‌ها دست به حمالت‬ ‫پر‌دامنه نزنند‪ .‬در نيمه اول بازي دو تيم بيشتر به ارزيابي‬ ‫يكديگر پرداختند‪ ،‬هرچند ازبكس��تان توانست يكبار‬ ‫دروازه ايران را باز كند‪ ،‬اما اين گل از سوي داور آفسايد‬ ‫اعالم شد‪ .‬در نيمه دوم ازبكستان براي آنكه كار را در اين‬ ‫بازي خانگي تمام كند با تمام قوا حمله كرد و افزودن توان‬ ‫تهاجمي‌اين تيم در چند نوب��ت با تزلزل مدافعان ايران‬ ‫خطرساز ش��د‪ .‬بي‌ترديد بهترين بازيكن ايران در زمين‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫را بايد مهدي رحمتي دانست كه با واكنش‌هاي پرتعداد‬ ‫و تالش فراوان دروازه ايران را محافظت كرد‪ .‬اما در تنها‬ ‫صحنه‌اي كه رحمتي و خط دفاعي ايران تسليم شدند‬ ‫اين بار كمك داور ژاپني بود كه فرشته نجات شد‪ .‬توپ‬ ‫حاصل از ضربه ايستگاهي ارسالي روي دروازه ايران در‬ ‫يك رفت و برگشت در آس��تانه ورود به دروازه توسط‬ ‫جالل حسيني دفع شد و داور هم دستور به ادامه بازي داد‪،‬‬ ‫اما تصاوير آهسته تلويزيوني كامال نشان مي‌داد كه توپ‬ ‫به صورت كامل از خط دروازه عبور كرده و سپس به بدن‬ ‫حسيني خورده است‪.‬‬ ‫مسلما در اين صحنه نيشيمورا‪ ،‬داور ديدار شانسي‬ ‫براي تشخيص نداشته است‪ ،‬اما بزرگترين مجهول اين‬ ‫است كه كمك داور اين بازي چگونه متوجه گل واضح‬ ‫‪ 2‬معماي جباري‬ ‫‪ 3‬دردسرهاي رحمتي‬ ‫نقل و انتقاالت‬ ‫استقالل‬ ‫اوضاع باشگاه اس��تقالل آنقدر در‬ ‫هم پيچيده است كه مي‌توان هزاران معما‬ ‫را درباره اين باشگاه طرح كرد‪ .‬از معماي‬ ‫وضعي��ت مديرعام��ل باش��گاه گرفته تا‬ ‫وضعيت سرمربي كه هنوز قراردادش امضا‬ ‫نش��ده و وضعيت بازيكنان اين تيم براي‬ ‫فصل آينده كه شايد مجتبي جباري يكي از‬ ‫مهم‌ترين آنهاست‪ .‬آمدن امير قلعه‌نويي به‬ ‫استقالل شايد براي او بدترين خبر ممكن‬ ‫بود‪ ،‬هرچند كه هواداران استقالل عالقه‬ ‫زيادي دارن��د تا مرد خ�لاق ميانه ميدان‬ ‫آنها در خدمت تفكرات قلعه‌نويي قرار گيرد و امير هم براي حفظ ظاهر گفته است كه‬ ‫دوست دارد مجتبي در تيمش بماند‪ ،‬اما واقعيت را بايد پذيرفت كه اين دو با يكديگر‬ ‫مدارا نخواهند كرد‪ .‬به همين دليل همه گمانه‌زني‌ها حكايت از رفتن مجتبي جباري از‬ ‫استقالل دارد‪ .‬البته جباري در ايران انتخاب‌هاي محدودي دارد و مسلما در شرايط فعلي‬ ‫اهل رفتن به باشگاه رقيب نخواهد بود‪ ،‬اما در شرايطي كه بحث پيشنهادهاي خارجي‬ ‫به ويژه از سوي باشگاه‌هاي قطري مطرح شده‪ ،‬به تازگي بحث تازه‌اي به ميان آمده كه‬ ‫مي‌تواند جالب توجه باشد‪ .‬پيشنهاد باشگاه س��پاهان اصفهان در نوع خود يك اتفاق‬ ‫مهم است‪ .‬قهرمان ليگ برتر ايران به دنبال جذب بازيكني است كه از نظر فني مي‌تواند‬ ‫مهره‌اي ارزشمند براي اين تيم باشد و بي‌ترديد پيشنهاد اصفهاني‌ها همان پيشنهادي است‬ ‫كه بتواند مجتبي را وسوسه كند‪ ،‬اما نكته ديگر اينجاست كه با‌توجه به روحيات كرانچار‬ ‫و قانونمندي باشگاه سپاهان تا چه اندازه آنها با خلقيات مجتبي كنار خواهند آمد‪g .‬‬ ‫‪78‬‬ ‫ازبكس��تاني‌ها نش��د‪ .‬به هر صورت بعد از اين صحنه‬ ‫هم دامنه حمالت تيم ازبكستان بيشتر شد و كارلوس‬ ‫كي‌روش هم در زمينه ثابت كرد كه تيمش در ارائه بازي‬ ‫بسته و تخريبي از چلسي دي‌ماتئو كم ندارد‪ .‬در آخرين‬ ‫دقيقه بازي و در حالي ك��ه ازبك‌ها به اميد بخت آخر با‬ ‫حداكثر نفرات در زمين ايران بودند‪ ،‬توپ تيموريان با‬ ‫پاس استثنايي انصاري‌فرد به خلعتبري همراه شد و اين‬ ‫بازيكن تيزهوش هم به آساني دروازه ازبكستان را گشود‬ ‫تا ايران با سه امتياز شيرين به خانه بازگردد‪ .‬ايران در روز‬ ‫دوم رقابت‌ها استراحت خواهد داشت و روز ‪ 23‬خرداد‬ ‫در تهران ميزبان قطري است كه آنها هم فعال از برد مقابل‬ ‫لبنان سه امتياز اندوخته‌اند و در روز دوم هم با كره‌جنوبي‬ ‫بازي دارند‪g .‬‬ ‫اين روزها به مهدي رحمتي سخت‬ ‫مي‌گ��ذرد و اتفاق��ات و بدبياري‌ه��اي‬ ‫مختلفي ب��راي او رخ مي‌ده��د‪ .‬از قبل‬ ‫هم مش��خص بود كه با آمدن قلعه‌نويي‬ ‫ديگر سنگربان فصل گذش��ته آبي‌ها در‬ ‫اين تيم ماندني نخواه��د بود و با وجود‬ ‫تمام صحبت‌ه��اي فت��ح‌اهلل‌زاده باز هم‬ ‫خود رحمتي گفته اس��ت كه ب��ه رفتن‬ ‫فكر مي‌كند‪.‬‬ ‫مس كرمان و س��پاهان اصفهان دو‬ ‫باشگاهي هستند كه تاكنون مذاكراتشان‬ ‫با رحمتي جدي شده است و در اين ميان به نظر مي‌رس��يد دروازه‌بان تيم‌ملي راهي‬ ‫كرمان شود كه اتفاق عجيبي همه چيز را به هم زد‪.‬‬ ‫رحمتي بعد از بازگشت تيم‌ملي در فرودگاه امام متوجه شد كه ممنوع‌الخروج‬ ‫است و پاسپورتش هم توسط پليس فرودگاه ضبط شد‪.‬‬ ‫اين موضوع به ش��دت رحمتي را آش��فته كرد و بعد از آنكه به اين دروازه‌بان‬ ‫اطالع داده ش��د دليل ممنون الخروج ش��دنش بدهي ماليات��ي ‪ 18‬ميليون توماني‬ ‫به جا مانده از دوران حضورش در مس كرمان است‪ ،‬دلخوري او دو‌چندان شده و‬ ‫گفته است براي رفتنم به كرمان با من مذاكره مي‌كنند آن وقت به‌خاطر اين موضوع‬ ‫برايم مشكل درست شده اس��ت‪ .‬شايد همين اتفاق س��اده رحمتي را به جاي مس‬ ‫راهي س��پاهان كند‪.‬با اين حال اين بازيكن همچنان ترجي��ح مي‌دهد درباره مقصد‬ ‫بعدي‌اش در فصل آينده با اطمينان حرفي نزند‪g.‬‬
‫‪ 4‬پرويز در‌ تراكتور؟‬ ‫‪ 5‬چرخش حسيني‬ ‫‪ 6‬به دنبال افندي‬ ‫هنوز مشخص نيست كه گره كار‌تراكتورسازي‬ ‫ي چيس��ت كه آنها ب��راي همكاري به‬ ‫و پرويز مظلوم ‌‬ ‫توافق نرس��يده‌اند‪ .‬با وجود رويكرد مسئوالن باشگاه‬ ‫‌تراكتورسازي مبني‌بر تهيه ليستي از گزينه‌هاي داخلي‬ ‫و خارجي ب��راي مس��ئوليت هدايت فني اي��ن تيم‪،‬‬ ‫نامي‌از پرويز مظلومي‌مطرح نب��ود‪ .‬مظلومي‌حتي از‬ ‫سوي مسئوالن باش��گا‌ه تراكتورسازي نيز منظور نظر‬ ‫اوليه نبود و بيش��تر از گزينه‌هاي خارجي و آلماني و‬ ‫پرتغالي صحبت مي‌ش��د‪ .‬اما نحوه جدايي قلعه‌نويي‬ ‫و تصاحب جايگاه مظلومي‌در اس��تقالل توسط وي‪،‬‬ ‫اين احتمال را مي‌توانست بيش از پيش قوت ببخشد‬ ‫كه در صورت عدم اجماع سران باشگاه‌تراكتورسازي‬ ‫روي به‌كارگيري مربيان خارجي‪ ،‬مظلومي‌حائز‌شرايط‬ ‫و انگيزه الزم براي همكاري در كادر فني‌تراكتورسازي‬ ‫است‪ .‬كما اينكه اين فضا متعاقب به بن‌بست رسيدن‬ ‫در خصوص جذب مربيان آلمان��ي و پرتغالي‪ ،‬عمال‬ ‫ايجاد ش��د تا مذاكره با پرويز مظلومي‌در دستور كار‬ ‫‌تراكتورسازان قرار گيرد‪ .‬ش��ايد تراكتورسازي با اين‬ ‫مربي قرارداد خود را امضا كند‪g .‬‬ ‫ي تركيه حضور‬ ‫زماني كه تيم ملي فوتبال در اردو ‌‬ ‫داش��ت همه صحبت‌ها حكايت از سرخپوش شدن‬ ‫جالل حسيني مي‌كرد‪ .‬حسيني و بنگر در دو مصاحبه‬ ‫مشابه اعالم كردند كه به احتمال زياد هردو آنها پيراهن‬ ‫پرس��پوليس را بر تن خواهند كرد‪ ،‬اما اینکه در مسير‌‬ ‫تركيه به ازبكس��تان چه اتفاقي افتاده كسي خبر ندارد‬ ‫كه ب��ه يكباره گفته مي‌ش��ود اين بازيكن ب��ه احتمال‬ ‫زياد رن��گ پيراهن آب��ي را بر‌مي‌گزيند‪ .‬حس��يني در‬ ‫س��ال‌هاي اخير همواره يكي از بازيكنان مورد عالقه‬ ‫امير قلعه‌نويي بوده اس��ت‪ .‬البته حسيني فصل گذشته‬ ‫هم عمل مشابهي را انجام داد يعني بحث حضورش در‬ ‫استقالل و پرسپوليس را به‌طور همزمان پيش كشيد اما‬ ‫در نهايت در سپاهان ماندني شد و برخي هم معتقدند‬ ‫با توجه به مذاكرات همزمان باش��گاه س��پاهان با اين‬ ‫بازيكن باز هم حس��يني از همين‌ ترفند براي قرارداد‬ ‫جديدش با اصفهاني‌ها استفاده مي‌كند‪.‬‬ ‫برخي اعتقاد دارند جالل حس��يني هر س��ال در‬ ‫مانوري رسانه‌اي پاي پيوستن به تيم‌هاي بزرگ را به‬ ‫ميان مي‌كشد تا قيمت خود را افزايش دهد‪g .‬‬ ‫دغدغه‌ه��اي مديرعامل پرس��پوليس در فصل‬ ‫جديد هم پايان ن��دارد‪ .‬محمد روياني��ان كه قرار بود‬ ‫تيم فوق كهكش��اني را براي ليگ دوازدهم آماده كند‬ ‫فعال اين روزها منتظر اس��ت تا ببيند سرمربي تيمش‬ ‫چه زماني به ايران بازخواهد گشت و اصال بازگشتي‬ ‫دركار خواهد بود يا نه؟ بعد از سفر رويانيان به‌ تركيه‬ ‫تاريخ‌هاي مختلفي براي آمدن اين مربي به ايران اعالم‬ ‫شد‪ ،‬اما فعال خبري از سرمربي‌تركيه‌اي سرخپوشان‬ ‫نيست و همزمان با آن رس��انه‌هاي‌تركيه از مذاكرات‬ ‫اين مربي با باش��گاه‌هاي مختلف از جمله بشيكتاش‬ ‫خبر مي‌دهن��د‪ .‬روياني��ان گفته اس��ت مصطفي‌خان‬ ‫گرفتاري‌ه��اي خانوادگ��ي دارد و او ب��ا درك اي��ن‬ ‫گرفتاري‌ها مرخصي س��رمربي تيمش را تمديد كرده‬ ‫است‪ ،‬اما اين گرفتاري‌ها مانع از آن نشده كه دنيزلي به‬ ‫دعوت باشگاه بشيكتاش پاسخ ندهد‪ .‬وی به مالقات‬ ‫آنها رفته و البته مذاكرات هم نتيجه بخش نبوده است‬ ‫تا اميدهاي سردار بيشتر شود‪.‬آخرين خبر‌ها حاكي از‬ ‫آن است كه دنيزلي به زودي به تهران مي‌آيد تا هدايت‬ ‫سرخ‌ها را براي فصل آينده نيز بر عهده بگيرد‪g .‬‬ ‫هواداران اين تيم ريشه‏دار اسكاتلندي به‌شمار مي‏رود‪.‬‬ ‫او به زبان ايتاليايي و اس��پانيايي تسلط كامل دارد و‬ ‫يكي از دغدغه‏هاي مهم زندگي‌اش رفتن به گورس��تان‬ ‫و ايستادن بر س��ر مزار مادر و پدرش است‪ .‬پدر او بر اثر‬ ‫سرطان درگذشت و مادرش در سال ‪ 2010‬فوت كرد‪ .‬او‬ ‫كه فصل گذشته هدايت سوانسي را برعهده داشت‪ ،‬تنها‬ ‫‪ 39‬سال دارد و يكي از مربيان آينده‌دار جزيره محسوب‬ ‫مي‏شود‪ .‬جست‌وجوي باشگاه ليورپول براي پيداكردن‬ ‫جانشيني براي كني دالگليش با به خدمت گرفتن برندان‬ ‫راجرز به پايان رسيد‪ .‬اما آيا او مي‌تواند ماموريتي كه مربيان‬ ‫باتجربه‏اي مانن ‌د هاجسون و دالگليش موفق به انجامش‬ ‫نشدند را به سرانجام برساند؟ اكنون ديگر همه هواداران‬ ‫ليورپول در سراس��ر جهان مي‏دانند كه مربي پيشين تيم‬ ‫فوتبال سوانزي جانشين «كني دالگليش» در آنفيلد شده‬ ‫است‪ .‬راجرز هجدهمين مربي در تاريخ‪ 120‬ساله باشگاه‬ ‫ليورپول به حساب مي‌آيد‪ .‬اين مربي گفته زندگي خود را‬ ‫چه در داخل و چه در خارج از زمين وقف ليورپول خواهد‬ ‫كرد‪.‬دراينميان‪،‬مالكانآمريكاييباشگاهليورپولباهدف‬ ‫بازگشت اين تيم به روزهاي افتخار به انديشه‏هاي ناب‬ ‫راجرز دل بسته و اميدوارند ليورپول را بار ديگر در اوج‬ ‫ببينند‪ .‬تام ورنر‪ ،‬رئيس باشگاه ليورپول از راجرز به‌عنوان‬ ‫اولين گزين��ه و بهترين گزينه ياد ك��رد و گفت‪« :‬راجرز‬ ‫فوتبال تهاجمي‌را به آنفيلد مي‏آورد‪ .‬هدف ما اين است كه‬ ‫ليورپولرادرميانبهترينتيم‌هاياروپاببينيموبهترينتيم‬ ‫انگليس باشد‪ .‬ما به انتخاب خود اعتماد داريم و او ليورپول‬ ‫را در مسير كسب موفقيت قرار خواهد داد‪».‬‬ ‫از طرفي اظهار‌نظرها درباره راجرز در كل مثبت بوده‬ ‫است‪ ،‬به‌عنوان مثال گري لينيكر‪ ،‬كاپيتان پيشين تيم‌ملي‬ ‫انگليس سپردن سرمربيگري ليورپول به براندن راجرز‬ ‫را بسيار هوشمندانه و در مسير رشد فوتبال دانسته است‪.‬‬ ‫راجرز بعد از تجربه مربيگري در تيم‌هاي جوانان‬ ‫و ذخيره‌هاي چلسي و ردينگ‪ ،‬سرمربيگري را نخستين‬ ‫بار در سال ‪ ۲۰۰۸‬با باش��گاه واتفورد شروع كرد‪ .‬بعد از‬ ‫بازگشتي ناموفق به ردينگ‪ ،‬در ژوئيه ‪ ۲۰۱۰‬به سوانزي‬ ‫پيوستوموفقشداينتيمرابهليگبرترانگليسبرساند‪.‬‬ ‫اين نخستين‌بار بود كه يك تيم ولزي به ليگ برتر انگليس‬ ‫راه مي‌يافت‪ .‬بازي‌هاي جذاب و توام با موفقيت سوانزي‬ ‫در اولين حضورش در ليگ برتر‪ ،‬براندن راجرز را در مركز‬ ‫توجه قرار داد‪ .‬در مقطعي كه صحبت از سپردن هدايت‬ ‫تيم‌ملي انگيلس به ه��ري ردنپ مطرح ب��ود‪ ،‬از راجرز‬ ‫به‌عنوانگزينهاصليجايگزينياودرباشگاهتاتنهامنامبرده‬ ‫مي‌شد‪ .‬ليورپول يكي از بدترين نتايج چند سال اخير خود‬ ‫را در ليگ برتر تجربه كرد و با كسب ‪ ۵۲‬امتياز‪ ،‬پايين‌تر از‬ ‫اورتون در رده هشتم قرار گرفت‪ .‬به همين دليل مالكان‬ ‫ليورپول كني دالگليش را با وجود قهرماني در جام اتحاديه‬ ‫و رسيدن به فينال جام حذفي‪ ،‬در پايان فصل اخراج كردند‪.‬‬ ‫راجرز در آخرين اظهار‌نظر رسمي خود درباره شغل تازه‬ ‫گفته است‪« :‬انقالب و تغيير و تحول در ليورپل به زمان نياز‬ ‫دارد و هواداران بايد بيش از پيش صبور باشند‪».‬‬ ‫وي افزود‪« :‬براي اينكه ط��رز تفكر من در زمين به‬ ‫درستي اجرا ش��ود به زمان نياز داريم‪ ،‬فلسفه فوتبال من‬ ‫منحصر به فرد نيس��ت‪ ،‬اما ادعا مي‏كنم كه قابل توجه و‬ ‫ارزشمند اس��ت و دوس��ت ندارم در اجراي دستورات‬ ‫تاكتيكيو تكنيكيمنكوتاهيصورتبگيرد‪».‬‬ ‫وي ادامه داد‪« :‬م��ا عالقه داريم ي��ك فوتبال تمام‬ ‫هجومي‌پياده كنيم و هميشه براي پيروزي تشنه باشيم‪،‬‬ ‫حتي در آخرين ثانيه‏هاي يك بازي سخت و نااميد‌كننده‪.‬‬ ‫اصول كار با من چندان پيچيده نيس��ت‪ ،‬يك چارچوب‬ ‫تعريف مي‏شود و همه بازيكنان و همكاران بايد خود را‬ ‫با اين چارچوب وفق داده و با آن سازگار شوند‪ ،‬پس از‬ ‫آن مسئوليت همه چيز با من است‪ ،‬شكست يا پيروزي‪.‬‬ ‫ما انتخاب ديگري نداريم و مجبوريم كه به سختي كار‬ ‫كنيم‪ ،‬شنيده‏ام كه مردم از سخت‌‌كوشي و البته سختگيري‬ ‫من حرف مي‏زنند‪ ،‬آنها اشتباه نمي‏كنند و درست متوجه‬ ‫شده‏اند‪ ،‬من مربي سخت‌گيري هس��تم و دوست ندارم‬ ‫ش��اهد كوچكترين كم‌كاري باش��م‪ ».‬از ديد بسياري از‬ ‫كارشناس��ان‪ ،‬راجرز زمان كافي براي رسيدن به اهداف‬ ‫مقطعي و حتي بلند مدت دارد‪ .‬او تيم بزرگي را در اختيار‬ ‫گرفته و امكانات قهرماني نيز برايش كامال فراهم است‪.‬‬ ‫ليورپول براي مربي مثل او تيم كوچكي نيست و شرايط‬ ‫تبديل شدن به يك سكوي بلند پرواز را دارد؛ راجرز بايد‬ ‫قدر اين سكوي بلند را بداند و از ارتفاع آن هيچ هراسي‬ ‫نداشته باشد‪g.‬‬ ‫نقل و انتقاالت‬ ‫‪ 7‬سلتيكي دو آتشه درآنفيلد‬ ‫مثلث شماره‪129‬‬ ‫باشگاه ليورپول براي نسل تازه و جوان دنياي فوتبال‬ ‫از زماني بر سر زبان‏ها افتاد كه قهرماني در اروپا را جشن‬ ‫گرفت؛ همان روز كه مارتي��ن راجرز مقاله معروفش را‬ ‫اينگونهآغازكرد‪«:‬همهچيزقرمزبود‪،‬حتيسطل‌زباله‏هاي‬ ‫فرودگاه‪ .‬فقط آسمان قرمز نبود‪ ».‬او مقاله خود را اينگونه‬ ‫به پايان رساند‪« :‬همه چيز قرمز بود؛ حتي سطل‌زباله‏هاي‬ ‫فرودگاه‪ ،‬حاال آسمان هم قرمز شده بود‪».‬‬ ‫از آن غروب خون��ي بريتانيايي تا امروز س��ال‌ها‬ ‫مي‏گذرد و ليورپول همچنان هواداران دو‌آتش��ه خود را‬ ‫دارد‪ .‬تاريخ اين باشگاه مملو از س��وژه‏هاي ناب و قابل‬ ‫پردازش در سطح رسانه‏هاست و شايد براي خبرنگاران‬ ‫اسپانيايي كسل‌كننده باش��د‪ ،‬اما الاقل براي سايت‌هاي‬ ‫آلماني هر روز يك خبر داغ و جذاب داشته است‪.‬‬ ‫قرمزهاي آنفيلد‪ ،‬نه شيطان سرخ لقب گرفتند و نه‬ ‫تفنگدار‪ ،‬آنها فقط به همين راضي‏اند كه قرمز باشند‪.‬‬ ‫مربيگري در چنين تيمي‌با چنان تاريخي يك افتخار‬ ‫استواينافتخارنصيببزرگانيچونبنيتسودالگليش‬ ‫شد‪،‬اماهوادارانصبورليورپولالاقلدرفصليكهگذشت‬ ‫انتظار قهرماني در ليگ برتر را داشتند و حتي بدون هيچ‬ ‫هراسيبهدرخششتيمشاندرسطحاروپامي‏انديشيدند‪.‬‬ ‫همين انتظارات باعث شد تا دالگليش بزرگ و البته دلسوز‬ ‫نيز نتواند خواسته‏هاي مردم شهر را برآورده سازد‪.‬‬ ‫زمان گذشت تا اينكه قرعه به نام برندان راجرز افتاد‬ ‫و ورق طور ديگري برگشت؛ متولد ‪ 26‬ژانويه ‪ 1973‬زاده‬ ‫ايرلند شمالي و بازيكن پيشين تيم ملي همين كشور‪ ،‬به‬ ‫سمت مربيگري تيم فوتبال باش��گاه ليورپول انگليس‬ ‫برگزيده شد‪ .‬او ذاتا يك مدافع است و در ‪ 18‬سالگي به‬ ‫خاطر دفاع بي‌نظيرش با ردينگ قرارداد دو‌ساله بست‪.‬‬ ‫وقتي از او درباره تعصب در فوتبال پرس��يده مي‏ش��ود‬ ‫ناخودآگاه نام سلتيك را بر زبان مي‏آورد و به هر حال از‬ ‫ورزش‬ ‫ليورپول‬ ‫ليگ برتر‬ ‫پرسپوليس‬ ‫‪79‬‬
‫داستان نويسنده‌اي‬ ‫كه منتقد ملكه‬ ‫بريتانيا بود‬ ‫آيا چارلزديكنز هنوز هم مهم است؟‬ ‫ديـــدار‬ ‫كودكان فقر ‪‌،‬فقري كه در زم��ان ويكتوريا ملكه‬ ‫بريتانيا يك ژان��ر يا تيپ را در ادبي��ات جهان ماندگار‬ ‫كردند‪ .‬كودكان��ي كه در ميان فقر زاده مي‌ش��دند و در‬ ‫آرزوي يك خوش��بختي معجزه‌آس��ا عمر را به انتها‬ ‫مي‌رس��اندند‪ .‬آنها كودكان محبوب م��ا بودند‪ .‬اوليور‬ ‫تويست را دوست داشتيم‪ .‬آيا هنوز كودكان انگليسي با‬ ‫فقر در تضاد با تجمل‌گرايي ملكه انگليس آشنا هستند؟‬ ‫آيا با اليور تويست همزادپنداري مي‌كنند؟‬ ‫آيا هن��وز هم اولي��ور تويس��ت مي‌تواند‬ ‫ش��خصيت محب��وب ي��ك نس��ل باش��د؟ آيا‬ ‫هنوز هم مي‌ت��وان آرزو ك��رد كه آق��اي بامبل‬ ‫يك كاس��ه‌اش بيش��تر به اوليور بي‌نوا بدهد تا‬ ‫گرفت��ار فاگي��ن جادوگ��ر چه��ره نش��ود؟ آيا‬ ‫خانه‌هابيش��ام هنوز ه��م به هولناكي گذش��ته‬ ‫اس��ت؟ آيا س��اعت خانه‌هابيش��ام هن��وز هم‬ ‫خوابي��ده؟ آي��ا ديوي��د كاپرفيلد‪ ،‬آيا پي��پ‪ ،‬آيا‬ ‫آقاي ديك‪ ،‬اسكروچ خسيس و‪ ...‬شخصيت‌هايي‬ ‫كه زماني همه براي كودكان مهم بودند‪ ،‬هنوز هم‬ ‫مهم هس��تند؟ آيا دوران قصه‌ه��اي غم‌محور به‬ ‫انتها رسيده است؟ آيا اوليور تويست دارد گوي‬ ‫رقابت را به هري پاتر مي‌ب��ازد؟ آيا عصر چارلز‬ ‫ديكنز به پايان رسيده است؟ جواب قطعا منفي‬ ‫است‪ ،‬اما چند صباحي اس��ت كه او به پررنگي‬ ‫گذشته نيس��ت‪ .‬نهم ژوئن س��الروز مرگ كسي‬ ‫است كه فقر را با واژه‌ها نقاش��ي كرد و نمايش‬ ‫داد‪ ،‬بد نيس��ت كه به همين بهانه از چارلز ديكنز‬ ‫ياد كنيم؛ نويسنده‌اي كه جيمز جويس نويسنده‬ ‫ب��زرگ معاص��ر او را تاثيرگذارترين نويس��نده‬ ‫انگليسي‌زبان‪ ،‬پس از شكسپير به اين سو مي‌داند‪.‬‬ ‫مثلت شماره‪129‬‬ ‫زندگي آقاي ديكنز‬ ‫نويس��ندگان بس��ياري هس��تند ك��ه كار‬ ‫نويسندگي را با روزنامه‌نگاري شروع كرده‌اند؛‬ ‫نويسندگاني چون گابريل گارس��يا ماركز‪ ،‬اميل‬ ‫زوال‪ ،‬دف��و‪ ،‬جورج الي��وت و‪ ...‬اين ش��غل فرم‬ ‫نوشتاري اين نويس��ندگان را ش��كل مي‌دهد؛‬ ‫گزارش‌نويسي بي‌طرفانه و ش��رح دادن ماوقع‬ ‫به صورت گزارش س��بكي اس��ت كه روزنامه‌نگاري‬ ‫به چارلز ديكنز هم هديه كرد‪ ،‬ام��ا ديكنز براي يافتن‬ ‫محتواي نوش��ته‌هاي خود به تجربه‌هاي زندگي خود‬ ‫رجوع مي‌كرد‪.‬زندگي او خود به يك رمان شبيه است‪.‬‬ ‫‪80‬‬ ‫چارلز جان هوفام ديكنز هفتم فوريه س��ال ‪ ۱۸۱۲‬در‬ ‫پورتموث انگلستان چشم به دنيا گشود‪ .‬او فرزند دوم‬ ‫از هشت فرزند جان‌ديكنز‪ ،‬كارمند نيروي هوايي بود‪.‬‬ ‫پدرش اهل الابالي‌گ��ري و وامداري ب��ود و كار را به‬ ‫جايي رس��اند كه وي را به زندان مارشالسي انداختند‪.‬‬ ‫به همين دليل ديكنز ‪ ۱۲‬ساله را براي تامين معاش خانه‬ ‫به كارخانه واكس ساي «وارن» فرستادند‪ .‬او تا آزادي‬ ‫پدرش از زندان همچنان مجبور به كار بود تا باالخره‬ ‫بعد از مراجعت پدر توانست به مدرسه بازگردد‪ .‬چارلز‬ ‫كودكي خيال‌پرور و رنجور ب��ود و قصه‌هاي فراوان و‬ ‫وحش��ت‌انگيزي كه دايه برايش نقل مي‌كرد‪ ،‬به ذهن‬ ‫او حوادث گوناگوني را القا مي‌ك��رد كه زمينه عناصر‬ ‫هراسناك داس��تان‌هاي آينده‌اش مي‌شد‪ .‬در انبار خانه‬ ‫كتاب‌هايي براي خواندن يافت و با آثار س��روانتس و‬ ‫فيلدينگ و كتاب هزار و يك ش��ب آشنا شد و نه تنها‬ ‫اين آثار را مي‌خواند‪ ،‬بلكه در تصور خود‪ ،‬همه قهرمانان‬ ‫كتاب را به نمايش درمي‌آورد و آنان را در گوشه و كنار‬ ‫چشم‌اندازهاي اطراف خود جاي مي‌داد‪ .‬نتيجه آن شد‬ ‫كه بسيار زود در وجود ديكنز رمان‌نويس و هنرپيشه‌اي‬ ‫بالفطره نمايان شد‪.‬‬ ‫ديكنز بعد از پايان دوره مدرس��ه در دفتر وكالتي‬ ‫مش��غول به كار شد و پس از بررس��ي زندگي شلوغ و‬ ‫متنوع لندن‪ ،‬بر آن ش��د تا روزنامه‌نگار ش��ود‪ .‬در اين‬ ‫دوره‪ ،‬در شيوه‌اي س��خت از خالصه‌نويسي‪ ،‬توانايي‬ ‫خود را نشان داد و در مارس ‪ ۱۸۳۲‬در حالي‌كه جواني‬ ‫حدودا‪ ۲۰‬ساله بود‪ ،‬خبرنگار امور عمومي و پارلماني‬ ‫شد‪.‬‬ ‫نخستين طرح‌‌واره ديكنز به سال ‪ ۱۸۳۳‬با پيوستن‬ ‫به «مورنين��گ كرونيكل» به عنوان «ناه��ار در پوپالر»‬ ‫منتشر شد و در پي آن‪ ،‬طرح‌واره‌هاي ديگر وي انتشار‬ ‫يافت‪ .‬او در اين سال‌ها با پرسه در نواحي خارج از لندن‬ ‫و حضور در گردهمايي‌هاي انتخابات مقدماتي مجلس‬ ‫ي ش��د كه‬ ‫و تهيه گ��زارش از آن‪ ،‬وارد زندگي اجتماع ‌‬ ‫گسترش آن‪ ،‬سريع و لحظه به لحظه بود‪ .‬او اوايل سال‬ ‫‪ ،۱۸۳۶‬دو ماه پس از انتش��ار «طرح‌واره‌هايي از بوز»‪،‬‬ ‫با «كاترين ه��وگارت» ازدواج كرد و پ��س از آن براي‬ ‫نوشتن داستان زنجيره‌اي كه بعدها «نامه‌هاي پيكويك»‬ ‫نام گرفت‪ ،‬قرارداد بست‪ .‬او پيش از آن سردبيري «بنتليز‬ ‫مس��يالني» را پذيرفته بود كه در آن‪ ،‬از س��ال ‪ ۱۸۳۷‬تا‬ ‫‪« ۱۸۳۹‬اوليور تويست» منتشر شد‪.‬‬ ‫ديكنز اوايل سال ‪ ،۱۸۳۷‬صاحب اولين فرزند خود‬ ‫از ‪ 10‬فرزند شد و در ماه مه‪ ،‬شاهد مرگ خواهر همسرش‬ ‫بود كه از اوايل زندگي مشترك آن دو‪ ،‬با آنها زيسته بود‪.‬‬ ‫ياد فقدان شديد او براي ديكنز بعدها در بيماري سخت‬ ‫«رز ميلي» در اوليور تويس��ت بزرگ داشته شد‪ .‬بعد از‬ ‫اوليور تويست‪ ،‬شهرت ديكنز شروع شد و كتاب‌هاي‬ ‫بزرگ يكي پس از ديگري منتشر شد؛ ديويد كاپرفيلد‪،‬‬ ‫آرزوهاي بزرگ‪ ،‬سرود كريسمس‪ ،‬خانه جن‌زده و‪ ...‬بر‬ ‫شهرت او افزود‪ .‬ديكنز عالوه بر نويسندگي در كارهاي‬ ‫اجتماعي هم فعال بود‪ ،‬او با بس��ط طرح اوليه «ساعت‬ ‫آقاي همفري»‪ ،‬داستاني بلندي با‌عنوان «دكان عتيقه‌چي»‬ ‫نوشت و همچون گذش��ته‪ ،‬فرياد اعتراض خود را از به‬ ‫كارگيري كودكان در معادن‪ ،‬به گوش جامعه‌اش رساند‬ ‫و همچنين طنز تمسخر عليه «توري‌ها» را در نوشته‌هاي‬ ‫ي كه مخالف تصويب قوانين انساني‬ ‫خود جاي داد؛ كسان ‌‬ ‫بودند‪.‬‬ ‫بي‌اعتنايي او به هشدارها (فلج جزئي ‪ -‬ناتواني در‬ ‫خواندن حروف س��مت چپ و لنگش روز افزون پاي‬ ‫چپ) تا بدانجا پيش رفت كه در سال ‪ ۱۸۷۰‬اقدام به يك‬ ‫رشته كتاب‌خواني جديد كرد‪ .‬ديكنز در ‪ ۱۵‬مارس براي‬ ‫آخرين بار «سرود كريسمس» را خواند و سرانجام‬ ‫در ‪ ۹‬ژوئن ‪ ،۱۸۷۰‬در حالي‌ك��ه «ادوين درود» به‬ ‫پايان نرسيده بود‪ ،‬به‌طور ناگهاني از دنيا رفت‪.‬‬ ‫دنياي ديكنز‬ ‫‪ 19‬هانس كريستين اندرسن‌‪،‬‬ ‫در س��ال ‪‌ 47‬‬ ‫نويسنده هلندي آثار تخيلي در اولين ديدار خود از‬ ‫انگلستان مقدمه‌اي را به الهام‌بخش ادبي‌اش‌ديكنز‌‬ ‫تقديم كرد‪ .‬رابطه اين دو نويس��نده سرشناس تا‬ ‫آنجا دوستانه شد كه ‪ 10‬س��ال بعد‌اندرسو ‌ن به‬ ‫خانه ديكنز بيايد و دو هفته‌اي را آنجا سپري كند‪.‬‬ ‫ديدار طوالني‌مدت نويسنده‌جوجه اردك زشت‌‬ ‫ميزبان را به سختي انداخت‪ ،‬به‌طوري كه پس از‬ ‫رفتن او‪ ،‬ديكنز روي آيينه اتاق ميهمان نوش��ت‪:‬‬ ‫«هانس اندرسن پنج هفته در اين اتاق خوابيد‪ ،‬پنج‬ ‫هفته‌اي كه براي خانواده يك قرن طول كشيد‪».‬‬ ‫با اين خاطره بي‌ربط بايد گفت كه دنياي ديكنز‬ ‫دني��اي كاراكتري‌هاي دوست‌داش��تني اس��ت‪.‬‬ ‫شخصيت‌هاي خلق شده توس��ط چارلز ديكنز‬ ‫از معروف‌ترين كاراكتر‌ها در ادبيات انگليس‌زبان‬ ‫هس��تند كه به وضوح در ذهن باق��ي مي‌مانند؛‬ ‫به‌خصوص نام‌هايش��ان‌؛ مانند ابنزر اسكروچ‌‪،‬‬ ‫ميسيز گمپ‌‪ ،‬چارلز دارني‌‪ ،‬اوليور تويست‪ ،‬آبل‬ ‫مگويچ و بس��ياري ديگر كه به اندازه‌اي مشهور‬ ‫هستند كه حتي مي‌توان باور كرد كه آنها در دنياي‬ ‫بيرون از داستان زندگي مي‌كنند و داستان‌هايشان‬ ‫مي‌تواند توسط نويسندگان ديگر ادامه پيدا كند‪.‬‬ ‫رمان‌هاي چارلز ديكنز با وجود دارا بودن تمامي‬ ‫‌صفات و خصوصيات يك رم��ان موفق‪ ،‬آثاري‬ ‫هستند كه به تفسير و نقد جامعه نيز مي‌پردازند‪ .‬ديكنز‬ ‫يك منتقد خشم‌آلود نسبت به موضوعاتي همچون فقر‬ ‫و طبقه‌بندي‌هاي جامعه مربوط به زمان سلطنت ملكه‬ ‫ويكتوريا بود‪g.‬‬
‫سينما‬ ‫بازگشت به رينگ‬ ‫مكتوب‬ ‫به مراسم «مرگ داداش» خوش آمديد‬ ‫‫شاپور قريب‪ ،‬كارگردان سينماي ايران روز ‪ 16‬خرداد دار فاني را وداع گفت‬‪.‬‬ ‫اين كارگردان س��ينما پس از گذراندن يك دوره بيماري طوالن��ي ‪16‬خرداد ماه‬ ‫درگذشت‪ .‬اين هنرمند‪ ،‬از اوايل فروردين‌ماه به كل از حركت كردن و حرف زدن افتاده‬ ‫بود‪« .‬مالقات» عنوان آخرين ساخته وي اس��ت‪ .‬اين فيلم در سه اپيزود به تهيه‌كنندگي‬ ‫عباس رافعي ساخته ش��ده و يكي از اپيزودها با عنوان ايستگاه آخر از ساخته‌هاي وي‬ ‫به‌شمار مي‌رود كه هنوز امكان اكران عمومي پيدا نكرده است‪.‬‬ ‫شاپور قريب متولد ‪ 1311‬سمنان اس��ت‪ .‬وي فعاليت هنري را با تئاتر آغاز كرد و‬ ‫سپس با دستياري مرحوم جالل‌مقدم در فيلم سه‌ديوانه حرفه خود را ادامه داد و پس از‬ ‫بيست‌واندي سال كار در تئاتر و سينما اولين فيلم سينمايي خود را ساخت و در طول‬ ‫فعاليت حرفه‌اي خود حدود ‪ ۲۰‬فيلم را كارگرداني كرد‪.‬قريب ساخت فيلم‌هايي چون‬ ‫مالقات‪ ،‬سوگند‪ ،‬كفش‌هاي جيرجيرك‌دار‪ ،‬شك و لبخند‪ ،‬بگذار زندگي كنم و‪ ...‬را در‬ ‫كارنامه خود دارد‬‪ .‬فيلم سينمايي «هفت‌تيرهاي چوبي» نيز به كارگرداني مرحوم قريب در‬ ‫ژانر كودك و نوجوان ساخته شده و يكي از نقاط درخشان كارنامه وي محسوب مي‌شد‪.‬‬ ‫شاپور قريب عالوه بر كارگرداني و بازيگري‪ ،‬نويسنده نيز بود‪g .‬‬ ‫نمايش به «مراسم مرگ داداش خوش آمديد» به كارگرداني «سمانه زندي‌نژاد»‬ ‫در تاالر سايه مجموعه تئاتر‌شهر در حال اجراس��ت‪ .‬به «مراسم مرگ» پيش از اين‬ ‫جايزه اول كارگرداني‪ ،‬متن‪ ،‬طراحي صحنه و همچنين برنده جايزه دوم نقش مرد را‬ ‫در سي‌امين جشنواره بين‌المللي تئاتر فجر از آن خود كرده است‪.‬‬ ‫به مراسم مرگ داداش خوش آمديد روايت پيچيده از ماجراي خانواده‌اي است‬ ‫كه منتظر آمدن تنها پسرشان از سربازي هستند‪ ،‬پسر از راه مي‌رسد و با خوردن سيبي‬ ‫مي‌ميرد‪ .‬اين همان بستري مي‌شود تا «زندي نژاد» به دغدغه‌هاي خود يعني مساله‬ ‫زمان و مرگ بپردازد‪.‬‬ ‫از نمايش‌هاي پيشين به كارگرداني سمانه زندي‌نژاد مي‌توان به نمايش «رازها‬ ‫و دروغ‌ها»‪« ،‬بادبادك‌ها بر خاك»‪« ،‬س��ايه‌خواني» در جشنواره تئاتر دانشجويي و‬ ‫همچنين پرفورمنس «احس��اس كس��ي را دارم كه در حال مرگ است» اشاره كرد‪.‬‬ ‫حسين اميدي‪ ،‬آذر خوارزمي‪ ،‬محمد‌جواد ذوالقدر‪ ،‬غزاله رشيدي‪ ،‬فرزانه سهيلي‬ ‫و محمدرضا علي‌اكبري در اين نمايش به ايفاي نقش مي‌پردازند‪ .‬نمايش به مراسم‬ ‫مرگ داداش خوش آمديد توسط گروه «انوشا» هر شب (به جز شنبه‌ها) ساعت ‪20‬‬ ‫در تاالر سايه مجموعه تئاتر‌شهر‌روي صحنه مي‌رود‪g .‬‬ ‫سيلوستر اس��تالونه و رابرت دنيرو دوباره و اين بار در كنار هم به رينگ‬ ‫بوكس برمي‌گردند‪ .‬اين دو در حال مذاكره با برادران وارنر هستند تا در فيلمي‬ ‫‌به نام «مسابقه كينه» به ايفاي نقش بپردازند‪.‬‬ ‫فيلم يك كمدي اس��ت درباره دو بوكسور بازنشس��ته كه بعد از مدت‌ها‬ ‫دوباره به رينگ برمي‌گردند تا در يك مسابقه نهايي رو در روي يكديگر قرار‬ ‫گيرند‪ .‬سخنگويان كمپاني برادران وارنر و رابرت دنيرو از هرگونه اظهارنظري‬ ‫درباره اين گزارش سر باز زده‌اند و سخنگوي استالونه هم در قبال اين گزارش‪،‬‬ ‫واكنش��ي فوري از خود نشان نداده اس��ت‪ .‬پيتر س��گال (كارگردان مديريت‬ ‫خش��م‪ ،‬تامي‌بوي و طوالني‌ترين يارد) براي كارگرداني در نظر گرفته شده و‬ ‫فيلمنامه‌نويس و تهيه‌كننده اين پروژه س��ينمايي هم مشخص شده‌اند‪ .‬دنيرو‬ ‫برنامه كاري شلوغي را پيش رو دارد‪ .‬او تا پايان سال جاري ميالدي در سه فيلم‬ ‫ظاهر خواهد شد و از ابتداي س��ال ‪ 2013‬نيز براي حضور در چهار فيلم ديگر‬ ‫قرارداد بسته است‪ .‬استالونه هم قرار است در قسمت دوم اكسپندبلز بازي كند‬ ‫كه تا انتهاي سال جاري به نمايش در خواهد آمد‪ .‬به اين‌ترتيب فيلمبرداري اين‬ ‫فيلم قبل از سال ‪ 2013‬شروع نخواهد شد‪ .‬رابرت دنيرو در فيلم گاو خشمگين‬ ‫و استالونه در فيلم‌هاي راكي نقش بوكسور را بازي كرده‌اند‪ .‬استالونه و دنيرو‬ ‫سال‌ها پيش در «پليس‌آباد» (جيمز منگولد) با هم همبازي بوده‌اند و بايد ديد‬ ‫همكاري جيك الماتا و راكي بالبوآ و دو بازيگر از دو طيف مختلف چه نتيجه‌اي‬ ‫در بر خواهد داشت‪g .‬‬ ‫اصغر الهي درگذشت‬ ‫يادبود‬ ‫ديـــدار‬ ‫يادبود‬ ‫درگذشت شاپور قريب‬ ‫كتاب «نازنين مادر» در برگيرنده مجموعه‌اي از ش��عرها درباره مادر و مقام‬ ‫او به كوشش حسن غياث‌وند از سوي انتشارات نويد شيراز منتشر شد‪ .‬به كتاب‬ ‫«نازنين مادر» مقدمه‌اي به‌قلم غياث‌وند دارد‪ .‬وي طي اين يادداش��ت از توجه‪،‬‬ ‫نوازش و محبت‌هاي مادرش ياد كرده اس��ت‪ .‬غياث‌وند در مقدمه آورده است‪:‬‬ ‫«در اين روزهاي پاياني عمر كه وقت خود را به‌مطالعه آثار شاعران و نويسندگان‬ ‫مي‌گذرانم‪ ،‬با آثار بسياري درباره مادر برخورد كرده‌ام‪ ...‬برهمين اساس برخي از‬ ‫آن آثار را در اين كتاب گردآوري كرده‌ام تا‌آن‌چه را همه خوبان گفته‌اند‪ ،‬عالقه‌مندان‬ ‫يك جا بخوانند‪ ».‬در اين مجموعه ش��عرهايي درباره مادر و از ش��اعراني چون‬ ‫سعدي‪ ،‬مولوي‪ ،‬مهدي اخوان‌ثالث‪ ،‬ايرج ميرزا‪ ،‬پروين اعتصامي‪ ،‬قيصر امين‌پور‪،‬‬ ‫ملك‌الشعراي بهار‪ ،‬محمدعلي بهمني‪ ،‬رهي‌معيري‪ ،‬يحيي دولت‌آبادي‪ ،‬معيني‬ ‫كرمانشاهي‪ ،‬فريدون مشيري‪ ،‬ابوالقاسم الهوتي‪ ،‬حافظ موسوي‪ ،‬حسين وصال‬ ‫و‪ ..‬آمده است‪ .‬نظام وفا‪ ،‬حسام‌الدين س��ادات طباطبايي‪ ،‬ابواقاسم حالت‪ ،‬علي‬ ‫نظري‪ ،‬عالم‌تاج قائم‌مقامي‪ ،‬ابيارگي نوريكو‪ ،‬جوديت رايت‪ ،‬فرانسيكو آالركن‪،‬‬ ‫‌ترانه خلعت‌بري‪ ،‬مصطفي بصيري‪ ،‬حسين پژمان بختياري و پروين صداقت‌زاده‬ ‫از ديگر شاعراني هستند كه ش��عرهاي آنها درباره مادر در اين كتاب آمده است‪.‬‬ ‫به‌طور كلي در اين مجموعه ‪ 121‬قطعه شعر درباره مادر و در قالب‌هاي مختلفي‬ ‫چون مثنوي‪ ،‬غزل يا شعر نو ارائه شده است‪ .‬پنج‌قطعه شعر از اصفهاني‪ ،‬پنج قطعه‬ ‫شعر از بهار‪ ،‬دو قطعه شعر از اخوان‪ ،‬دو قطعه شعر از مولوي و پنج قطعه شعر از‬ ‫ايرج ميرزا‪ ،‬برخي از اين سروده‌ها هستند‪g.‬‬ ‫«ش��بيه از نگاه فقيه» به آراي علماي ش��يعه‌درباره تعزيه مي‌پردازد‪ .‬نويسنده‬ ‫مي‌كوشد با ارائه نظر فقيهان از سيصد سال گذش��ته تا‌كنون‪ ،‬مخاطب را در موافق‬ ‫بودن نظر فقيهان با اجراي اين نمايش ايراني قانع كند‪.‬‬ ‫مس��لم نادعلي‌زاده در مقدم��ه كتاب خود ب��ا بيان اينكه برخي نويس��ندگان‬ ‫و پژوهش��گران گمان كرده‌اند كه بيش��تر فقيهان ش��يعه با تعزيه مخالف بوده‌‌اند‪،‬‬ ‫مي‌نويس��د‪« :‬اين موضع‪ ،‬گاه به كمبود منابع در خصوص اين موضوع باز مي‌گردد‬ ‫و گاه به تحليل‌هاي مغرضانه برخي مستشرقين از وضعيت ايران در عصر قاجار و‬ ‫تالش آنان براي نشان‌دادن شكاف بين روحانيان و توده‌هاي مردم»‪.‬‬ ‫اي��ن نوش��تار دربرگيرن��ده ‪ 131‬فت��واي مراج��ع از «آقا‌محمد‌باقر وحيد‬ ‫بهبهان��ي (‪ »)1205 -1116‬تا فت��واي عالمان��ي مانند «آي��ت‌اهلل بروجردي»‪،‬‬ ‫«آيت‌اهلل حضرت سيدعلي‌خامنه‌اي» و «آيت‌اهلل سيدصادق شيرازي» به‌ترتيب‬ ‫سال تول ‌د آنهاست‪.‬‬ ‫ناد‌علي‌زاده در پايان با بيان اينكه تاريخ پيدايش تعزيه را نمي‌توان قديمي‌تر از‬ ‫سال پاياني حكومت صفويان دانست‪ ،‬به نتيجه‌گيري مي‌پردازد و در بخشي از اين‬ ‫نتيجه‌گيري مي‌نويسد‪« :‬بررسي نشان مي‌دهد كه فقيهان بزرگ شيعه همواره حامي‬ ‫‌و مدافع تعزي��ه بوده‌اند و با فتوا‌هاي قاطع و تفصيلي ي��ا موجز خويش‪ ،‬بر اجراي‬ ‫مجالس شبيه‌خواني مهر تائيد مي‌زنند‪».‬‬ ‫شبيه‌خواني تعزيه يك س��نت ايراني براي بزرگداش��ت حادثه عاشوراست‪.‬‬ ‫چاپ نخست «شبيه از نگاه فقيه» را انتشارات خيمه روانه بازار نشر كرده است‪g .‬‬ ‫مثلت شماره‪129‬‬ ‫مكتوب‬ ‫نازنين مادر‬ ‫نمايش‬ ‫شبيه از نگاه فقيه‬ ‫اصغر الهي‪ ،‬نويسنده رمان‌هاي سالمرگي‌‪ ،‬مادرم بي‌بي‌جان و مجموعه داستان‌هاي‬ ‫ ‬ ‫بازي و قصه‌هاي پاييزي درگذشت‪.‬‬ ‫الهي در سال ‪ 1323‬در مشهد ديده به جهان گشود‪ .‬وي مدرك دكتراي تخصصي‬ ‫رشته روانپزشكي خود را از دانش��گاه تهران دريافت كرد‪ .‬الهي بين سال‌هاي ‪ ۵۸‬تا ‪۶۰‬‬ ‫سردبير مجله بازتاب روانشناسي بود و سپس به تدريس در دانشگاه علوم‌پزشكي ايران‬ ‫مشغول شد‪.‬وي دستي هم در نويسندگي داشت و نخستين داستان‌هاي كوتاه او در دهه‬ ‫‪ 40‬منتشر شدند‪ .‬مجموعه داستان‌هاي «بازي»‪« ،‬قصه شيرين مال»‪« ،‬قصه‌هاي پاييزي»‪،‬‬ ‫«رويا در رويا»‪« ،‬ديگر سياوشي نمانده» و رمان‌هاي «مادرم بي‌بي جان» و «سالمرگي» از‬ ‫جمله آثار اوست‪ .‬الهي با رمان سالمرگي در سال ‪ ۱۳۸۶‬موفق به دريافت جايزه بهترين‬ ‫رمان از جايزه هوش��نگ گلشيري ش��د‪ .‬در س��ال ‪ ۱۳۷۰‬اصغر الهي با انتشار مجموعه‬ ‫داستان كوتاه ديگر سياووشي نمانده است به كشف و خلق شگردهاي تازه روايتگري‬ ‫در داستان‌هاي روانشناختي پرداخت‪ .‬اصغر الهي همچنين چند كتاب در زمين ‌ه شناخت‬ ‫مسائل روانپزشكي‌ترجمه و تاليف كرده است‪ .‬آخرين كتابي كه از اصغر الهي منتشر شد‬ ‫(سال ‪« )1390‬حكايت عشق و عاشقي ما» بود‪.‬‬ ‫اصغر اله��ي خرداد س��ال ‪ ،1391‬بر اثر عارض��ه قلبي در بيمارس��تان قلب تهران‬ ‫درگذشت‪ .‬مراسم تشييع او روز دوشنبه (‪ ۱۵‬خردادماه) از مقابل انستيتوي روانپزشكي‬ ‫تهران برگزار شد‪g .‬‬ ‫‪81‬‬
‫لهجه اروپايي فوتبال‬ ‫جام ملت‌هاي اروپا؛ جام ستارگان‬ ‫و شگفتي‌ها‬ ‫مربيانيورو‬ ‫نسل تازه‌اي از مربيان در اروپا خودي نشان داده‌اند؛‬ ‫نسلي كه تا چندي قبل شايد حوالي جام‌جهاني‪ ۱۹۹۸‬در‬ ‫ميدان مسابقات رقيب رو در روي هم قرار مي‌گرفتند‪ .‬اگر‬ ‫مربياني مثل مورتن اولسن‪ ،‬جيوواني‌تراپاتوني و وينسته‬ ‫دل‌بوسكهراكناربگذاريم‪،‬مربيانيمثلروالنبالناسمودا‪،‬‬ ‫اسلودان بليچ و‪ ...‬نسل تازه‌اي از مربيان اروپايي هستند كه‬ ‫براياثباتقدرتنسلتازهمربياناروپاييبهجامملت‌هاي‬ ‫اروپاقدممي‌گذارند؛نسليكهپيشقراوالنآننظيردي‌ماتئو‪،‬‬ ‫مانچيني‪،‬يورگنكلوپو‪...‬رقابت‌هايباشگاهيرادرقاره‬ ‫سبزتسخيركرده‌اند‪.‬‬ ‫ديـــدار‬ ‫كدام تيم قهرمان يورو مي‌ش��ود؟ آلمان‪ ،‬فرانس��ه‪،‬‬ ‫ايتاليا‪ ،‬اسپانيا و شايد هم انگلس��تان‪ ...‬انتخاب شما كدام‬ ‫است؟خيلي‌هاهستندكهمي‌گويندمسابقاتيوروحتياز‬ ‫جام‌جهانيهمجذاب‌تراست‪،‬چراكهدررقابت‌هاييورو‬ ‫تمامتيم‌هاازقدرتباالييبرخوردارهستندوتيم‌هاهمهاز‬ ‫يك استاندارد باال برخوردارند‪ .‬مسابقات يورو در اين دوره‬ ‫ازجذابيتباالتريبرخورداراستچراكهاينروزهافوتبال‬ ‫در اروپابيشتر در بورس است‪ .‬در جام‌جهاني گذشته فينال‬ ‫يك بازي تمام اروپايي بود‪ ،‬در آن مسابقه اسپانيا توانست با‬ ‫تكيهبرپتانسيلبرخاستهازبارسلوناورئال‌مادريدتيمهلند‬ ‫را شكست دهد‪ .‬حتي تيم سوم هم يك تيم اروپايي بود و‬ ‫آلمان با تدابير يوآخيم لو در رده‌بندي اروگوئه را شكست‬ ‫داد‪ .‬رقابت‌هاي يوروي امسال با ستارگان خود مي‌تواند‬ ‫يكپيش‌زمينهبزرگبرايجام‌جهانيباشد‪.‬امايادتاننرود‬ ‫كه در يورو رسمي وجود دارد كه هر از گاهي تيمي‌به مقام‬ ‫قهرمانيمي‌رسدكهتمامپيش‌بيني‌هارانقشبرآبمي‌كند‪.‬‬ ‫روزگاري دانمارك تنها بر اثر يك اتفاق به جام ملت‌هاي‬ ‫اروپارسيد‪.‬بادرخششپيتراشمايكلوالدروپوديگران‬ ‫جام‌قهرمانيرابااليسربرد‪،‬ياهمينقهرمانييوناندريورو‬ ‫همدرنوعخودشاتفاقيشگفت‌انگيزدرتاريخيورواست‪.‬‬ ‫برايهميناستكهمي‌گوييمبرايگمان ‌هزنيدررقابت‌هاي‬ ‫جامملت‌هاياروپاخيليبادرصدباالحركتنكنيد‪،‬شايد‬ ‫تيميقهرمانشودكههيچ‌كسانتظارشراندارد‪،‬شايد‪...‬‬ ‫مثلت شماره‪129‬‬ ‫نام تیم‬ ‫مربی‬ ‫مرد کلیدی‬ ‫نقطه قوت‬ ‫لهستان‬ ‫فراسیش‬ ‫وویسیک‬ ‫تماشاگران‬ ‫اسمودا‬ ‫شچنسی‬ ‫ستارگان يورو‬ ‫وقتي در رقابت‌هايي مس��ي نباشد بالفاصله اذهان‬ ‫به س��مت كريس��تيانو رونالدو مي‌رود تا به عنوان ستاره‬ ‫بدرخشد‪.‬‬ ‫شايد رقيب رونالدو يكي از هم‌تيمي‌هاي مسي در‬ ‫بارسا باشد‪ ،‬شايد بازيكناني مثل ژاوي‪ ،‬اينيستا و‪ ...‬بتوانند‬ ‫نگاه‌ها را از رونالدوي مادريد برگردانند‪ .‬ستاره‌هاي بايرن‬ ‫هم مي‌توانند حرف‌هاي فراواني براي گفتن داشته باشند‪،‬‬ ‫بازيكناني مثل فرانك ريبري‪ ،‬آرين روبن‪ ،‬مولر‪ ،‬گومز و‪...‬‬ ‫اما نام‌هاي فراوان ديگري هس��تند كه هر كدام مي‌توانند‬ ‫بدرخش��ند‪ ،‬بازيكناني همانند رابين فن‌پرس��ي‪ ،‬زالتان‬ ‫ابراهيموويچ‪ ،‬آرشا وين‪ ،‬پيرلو و‪...‬همه مي‌توانند در آسمان‬ ‫يوروبدرخشند‪.‬‬ ‫نقطه‬ ‫رتبه در فیفا‬ ‫ضعف‬ ‫روسیه‬ ‫یونان‬ ‫دیک‬ ‫آندره ی‬ ‫ادووکات‬ ‫آرشاوین‬ ‫فرناندو‬ ‫واسیلیس‬ ‫سانتوس‬ ‫توروسیدیس‬ ‫خالقیت‬ ‫گل زدن‬ ‫قدرت‬ ‫تهاجمی‬ ‫دفاع‬ ‫تجربه‬ ‫جمهوری‬ ‫میکال‬ ‫توماس‬ ‫چک‬ ‫بیلک‬ ‫روسیسکی‬ ‫نام تیم‬ ‫مربی‬ ‫مرد کلیدی‬ ‫نقطه قوت‬ ‫اسپانیا‬ ‫دل بوسکه‬ ‫ژاوی‬ ‫همه چیز‬ ‫آنتونیو کاسانو‬ ‫اعتبار‬ ‫رابی کین‬ ‫روح ایرلندی‬ ‫لوکاموردیچ‬ ‫خالقیت‬ ‫گل زنی‬ ‫مهاجم‬ ‫نابغه‬ ‫نقطه‬ ‫ایتالیا‬ ‫ایرلند‬ ‫کرواسی‬ ‫‪82‬‬ ‫چزاره‬ ‫تراپاتونی‬ ‫اسلودان‬ ‫بلیچ‬ ‫مصدومیت‬ ‫ویا‬ ‫سابقه‬ ‫نداشتن‬ ‫بازیساز‬ ‫مهاجمان‬ ‫جایگاه‬ ‫نام تیم‬ ‫مربی‬ ‫مرد کلیدی‬ ‫نقطه قوت‬ ‫احتمالی‬ ‫‪۶۵‬‬ ‫‪۱۱‬‬ ‫‪۱۴‬‬ ‫‪۲۶‬‬ ‫رتبه در فیفا‬ ‫ضعف‬ ‫پراندلی‬ ‫تاريخچهيورو‬ ‫جام ملت‌هاي اروپا در سال‪ 2012‬چهاردهمين دوره‬ ‫مسابقاتفوتبالخودراپشتسرمي‌گذارد‪.‬‬ ‫اين دومين‌بار است كه دو كش��ور مشتركا ميزباني‬ ‫برگزاري مسابقات را بر عهده دارند؛ آلمان با‪ 11‬بار حضور‬ ‫و روسيه با‪ 10‬بار حضور (با احتساب تيم‌هاي شوروي و‬ ‫كشورهاي مشترك‌المنافع) بيشترين حضور را در يورو‬ ‫دارند‪.‬آلمانهمچنينباسهبارقهرمانيدرسال‌هاي‪،۱۹۷۲‬‬ ‫‪ ۱۹۸۰‬و ‪ ۱۹۹۶‬و سه بار نايب‌قهرماني پرافتخارترين تيم‬ ‫تاريخرقابت‌هاست‪.‬ناكام‌ترينتيمهمانگلستاناست‪،‬چرا‬ ‫كه درهفت بار حضور در اين مسابقات هرگز به قهرماني‬ ‫يرسيدهاست‪.‬‬ ‫دستنيافتهوفقطيكباربهمقامسوم ‌‬ ‫برترينگلزنتاريخجام‌ملت‌هاميشلپالتيني‪،‬كاپيتان‬ ‫سابقتيم‌مليفرانسهورئيسفعلييوفابا‪ ۹‬گل‌زدهدرجام‬ ‫ملت‌هاي اروپا‪ ۱۹۸۴‬است‪.‬‬ ‫ماته‌ئوس (آلمان)‪ ،‬ليليان تورام (فرانسه)‪ ،‬الساندور‬ ‫دل‌پيرو (ايتاليا)‪ ،‬پيتر اش��مايكل (دانمارك)‪ ،‬آرون وينتر‬ ‫و ادوين فان‌درس��ار (هلند) ب��ا حضور در چه��ار دوره‬ ‫پرسابقه‌ترين بازيكنان محسوب مي‌ش��وند‪ .‬ادوين فان‬ ‫درساروليليانتورامهركدامبا‪ ۱۶‬بازيبيشترينبازيرادر‬ ‫يورو انجام داده‌اند‪.‬‬ ‫راينر بونهوف‪ ،‬بازيكن سابق تيم ملي آلمان غربي‪،‬‬ ‫تنها بازيكني اس��ت كه با تيمش دو بار قهرمان و يك بار‬ ‫نايب‌قهرمان شده است‪.‬جداول زير نگاهي اجمالي دارد به‬ ‫تيم‌هاي حاضر در يورو‪g.‬‬ ‫انتهای‬ ‫گروه‬ ‫اول‬ ‫گروه‬ ‫یک چهارم‬ ‫نهایی‬ ‫سوم‬ ‫در گروه‬ ‫جایگاه‬ ‫ضعف‬ ‫برت فن‬ ‫رابین‬ ‫ماریک‬ ‫فن پرسی‬ ‫مورتن‬ ‫کریستین‬ ‫اولسن‬ ‫اریکسن‬ ‫آلمان‬ ‫یوآخیم لو‬ ‫اوزیل‬ ‫پرتغال‬ ‫پالوئو بنیو‬ ‫نام تیم‬ ‫مربی‬ ‫هلند‬ ‫دانمارک‬ ‫کریستیانو‬ ‫رونالدو‬ ‫مرد کلیدی‬ ‫خط حمله‬ ‫‪۱‬‬ ‫‪۱۲‬‬ ‫‪۱۸‬‬ ‫‪۸‬‬ ‫دوم‬ ‫در گروه‬ ‫خداحافظی‬ ‫با غرور‬ ‫سوم‬ ‫گروه‬ ‫بازی‬ ‫‪۴‬‬ ‫نیمه نهایی‬ ‫‪۹‬‬ ‫نامعلوم‬ ‫دفاع‬ ‫‪۲‬‬ ‫فینال‬ ‫رونالدو‬ ‫رونالدو‬ ‫‪۵‬‬ ‫نقطه قوت‬ ‫نقطه‬ ‫ساختار‬ ‫میل‬ ‫به تهاجم‬ ‫احتمالی‬ ‫قهرمان‬ ‫نقطه‬ ‫رتبه در فیفا‬ ‫جمعی‬ ‫حضور در‬ ‫این گروه‬ ‫رتبه در فیفا‬ ‫ضعف‬ ‫سوئد‬ ‫فرانسه‬ ‫انگلیس‬ ‫اوکراین‬ ‫اریک‬ ‫زالتان‬ ‫هامرن‬ ‫ابراهیموویج‬ ‫روالن بالن فرانک ریبری‬ ‫روی‬ ‫هاجسون‬ ‫اولگ‬ ‫بلوخین‬ ‫جایگاه‬ ‫احتمالی‬ ‫تجربه‬ ‫سرعت‬ ‫روی هاجسون توقعات پایین‬ ‫آندره شوچنکو بازی در خانه‬ ‫رقیبان‬ ‫نداشتن‬ ‫لیدر‬ ‫محرومیت‬ ‫رونی‬ ‫دفاع‬ ‫ربط دارد به‬ ‫رونالدو‬ ‫جایگاه‬ ‫احتمالی‬ ‫‪۱۷‬‬ ‫چهارم گروه‬ ‫‪۱۶‬‬ ‫نیمه نهایی‬ ‫‪۷‬‬ ‫‪۴۹‬‬ ‫یک چهارم‬ ‫نهایی‬ ‫باخت به‬ ‫سوئد‬
‫قاب‬ ‫تشییع شهدای گمنام در مرقد مطهر امام(ره)‬ ‫‪1‬‬ ‫‪2‬‬ ‫مراسم روحاني اعتکاف‬ ‫دوچرخه سواران مبتال به بیماری ام اس‬ ‫‪3‬‬ ‫‪4‬‬ ‫_____‬ ‫شکسته شدن رکورد پرش بیس جامپ آسیا‬ ‫ديـــدار‬ ‫مثلت شماره‪129‬‬ ‫گذر سیاره زهره از مقابل خورشید‬ ‫‪5‬‬ ‫‪6‬‬ ‫افتتاحکارگاهدوختلباسشیرخوارگانحسینی‬ ‫كورس بهاره گنبد‬ ‫‪7‬‬ ‫‪8‬‬ ‫فصل برداشت گل‌های محمدی در شهرستان خوی‬ ‫‪83‬‬
‫بازا ر‬ ‫مديرعامل موسسه مالي و اعتباري مهر در همایش سیاست‌های پولی و ارزی‪:‬‬ ‫برگزاری مجامع داخلی استانی باعث اثربخشی‬ ‫کنترل‌های داخلی می‌شود‬ ‫كوتاه از اقتصاد مثلت شماره‪128‬‬ ‫دکتر نت��اج در بیس��ت‌ودومین همایش س��االنه‬ ‫سیاست‌هایپولیوارزی‪،‬برگزاریمجامعداخلیاستانی‬ ‫و جلسات قرائت پیش‌نویس گزارش های حسابرسی‬ ‫داخلی را رویکردی مهم در افزایش اثر بخشی کنترل‌های‬ ‫داخلی دانست‪ .‬دکتر غالمحسن تقی نتاج ‪ -‬مدیر عامل‬ ‫تو‌دومین همایش‬ ‫موسسه مالی و اعتباری مهر ‪ -‬در بیس ‌‬ ‫ساالنه سیاست‌های پولی و ارزی که با موضوع نظارت‬ ‫بانکی و سیاس��ت‌های احتیاطی در مرکز همایش‌های‬ ‫بین‌المللی سازمان صداو‌سیما برگزار شد‪ ،‬به ارائه مقاله‌ای‬ ‫درخصوصافزایشاثر‌بخشیکنترل‌هایداخلیازطریق‬ ‫بهبودفرآیندبازرسیوحسابرسیپرداخت‪.‬نتاجباتشریح‬ ‫حاکمیت ش��رکتی و نقش آن در حسابرس��ی و اوضاع‬ ‫شرکت‌ها افزود‪« :‬حاکمیت شرکتی مجموعه روابط بین‬ ‫سهامداران‪ ،‬مدیران و حسابرسان جهت برقراری نظام‬ ‫کنترلی به‌منظور رعایت حقوق همه سهامداران و اجرای‬ ‫درست مصوبات مجمع و جلوگیری از سوء استفاده‌های‬ ‫احتمالی در شرکت‌هاس��ت که این رویک��رد منجر به‬ ‫استقرار حسابرس��ی داخلی؛ خارج‌شدن حسابرسی از‬ ‫شکل تش��ریفاتی و نقش آفرینی همه ارکان شرکت در‬ ‫تعیین سرنوشت خود می باش��د‪ ».‬مدیر عامل موسسه‬ ‫مالی و اعتباری مهر ضمن اش��اره به اه��داف و اجزای‬ ‫کنترل‌های داخل��ی تصریح ک��رد‪« :‬کنترل‌های داخلی‬ ‫فرآیندی است متشکل از اثر بخشی و کارآیی عملیات‪،‬‬ ‫اتکا پذیری گزارش‌ها و رعای��ت قوانین و مقررات که‬ ‫توس��ط مدیران و کارکنان و به‌منظور کس��ب اطمینان‬ ‫معقول از تحقق اهداف سازمانی صورت می‌گیرد‪ ».‬نتاج‬ ‫ادامه داد‪« :‬بر‌اساس آخرین تعریف انجمن حسابرسان‬ ‫داخلی (‪ )IIA‬حسابرسی داخلی یک فعالیت اطمینان‬ ‫دهی‪ ،‬مشاوره‌ای مس��تقل و بی‌طرفانه به منظور افزودن‬ ‫ارزش و بهبود عملکرد سازمان است که سازمان‌ها را در‬ ‫دستیابی به اهدافشان از طریق ایجاد رویکردی منظم به‬ ‫منظور ارزیابی و بهبود اثر بخشی مدیریت ریسک‪ ،‬کنترل‬ ‫نهمين همايش مديران ارشد بانك انصار برگزار شد‬ ‫نهمين همايش مديران ارش��د بانك انصار در مركز‬ ‫همايش‌هاياينبانكبرگزارشد‪.‬دراينهمايشبرنامه‌هاي‬ ‫سال‪ 91‬بانكبارويكردتحققفرمايشاتمقام‌معظم‌رهبري‬ ‫در خصوص توليد ملي‪ ،‬حمايت از كار و س��رمايه ايراني‬ ‫تشريح شد كه در ابتداي همايش‪ ،‬از پيشكسوتان و مديران‬ ‫سابق بانك انصار در دو دهه گذشته تجليل به عمل آمد و‬ ‫به‌رسم يادبود لوح و جوايزي اعطا شد‪ .‬در اين همايش محسن رفيق دوست از بنيانگذاران‬ ‫صندوق پس‌انداز قرض‌الحس��نه انصارالمجاهدين طي سخناني‪ ،‬نحوه شكل‌گيري اين‬ ‫صندوق را توضيح داده و از خدمات ارزنده آن به نيكي ياد كرد‪ .‬دكتر علي‌اكبر جاللي‪ ،‬رئيس‬ ‫كميته دولت الكترونيك در تحول نظام اداري كشور از ديگر سخنران اين همايش با اشاره به‬ ‫اينكهدردنيايپررقابتامروز‪،‬ارتباطاتنقشمهم‌تريدرصنعتبانكداريايفامي‌كند‪،‬گفت‪:‬‬ ‫«اطالع‌رسانيهدفمنديكيازموثرتريناستراتژي‌هايتوسعهارتباطبامردمومشترياناست‬ ‫وايننشانمي‌دهدكهبانك‌هانيازمندرويكردحرفه‌ايبهسويارتباطاترسانه‌ايديجيتالي‬ ‫هستند‪ ».‬همچنين در اين همايش معاونين و مديران عالي بانك انصار گزارشي از برنامه‌هاي‬ ‫اينبانكدرخصوصامورنظارت‪،‬عملكردسالگذشتهبانكوتطبيقآنبابرنامه‌هايابالغي‬ ‫مصوببانكمركزي‪،‬سياست‌هاوبرنامه‌هاياعتباري‪،‬بازاريابي‪،‬زيرساخت‌هايفناوريو‬ ‫برنامهتوسعه‌ايخدماتالكترونيكيواجرايطرحنظرسنجيازمشتريانارائهكردند‪g».‬‬ ‫‪84‬‬ ‫و فرآیند‌های راهبری کمک می‌کند‪ ».‬وی بیان کرد‪« :‬طبق‬ ‫استاندارد حسابرس��ی ایران دامنه رسیدگی حسابرسی‬ ‫وسیعوهمه‌جانبهاستکهبهتناسبساختارسازمانونیاز‬ ‫مدیریتتعیینمی‌شودوهمهجنبه‌هایکنترلداخلیاعم‬ ‫از مالی و غیر‌مالی را در بر می‌گیرد‪ ،‬از این‌رو گر چه خطر‬ ‫زیان مالی بسیار با اهمیت است‪ ،‬اما حسابرسی داخلی به‬ ‫سایر موارد غیر‌مالی نیز توجه دارد‪ ».‬دکتر نتاج در ادامه به‬ ‫تشریح اولویت‌های راهبردی بازرسی و حسابرسی در‬ ‫موسسه مالی و اعتباری مهر پرداخت و خاطر نشان کرد‪:‬‬ ‫«ماموریت بازرسی و حسابرسی اهداف راهبردی موسسه‬ ‫مهر شامل اعتماد آفرینی از طریق اعمال حاکمیت شرکتی‬ ‫و توسعه خدمات به جامعه هدف در جهت ارزش آفرینی‬ ‫پایدار است‪ ».‬مدیرعامل موسسه مالی و اعتباری مهر در‬ ‫ادامه به بیان بهبود فرآیندها و س��از‌وکارهای بازرسی و‬ ‫حسابرسی داخلی در مجموعه مهر پرداخت و عملیات‬ ‫بازرسی و حسابرس��ی داخلی حضوری و الکترونیک‪،‬‬ ‫آموزش و پیاده‌سازی حسابرس��ی عملکرد‪ ،‬ریشه‌یابی‬ ‫تخلفات‪ ،‬شناس��ایی نقاط خطر خیز و تهیه هشدارهای‬ ‫نظارتی‪ ،‬رس��یدگی به ش��کایات به‌عنوان بستر نظارت‬ ‫عمومی‪ ،‬ارزیابی و آموزش مدیران و کارشناسان بازرسی‬ ‫و حسابرسی و برگزاری جلس��ات قرائت پیش‌نویس‬ ‫گزارش‌هایحسابرسیومجامعداخلیاستانیراازجمله‬ ‫اقداماتی برشمردکه در این راستا در موسسه مهر صورت‬ ‫گرفته است‪ .‬وی در تشریح شاخص‌های افزایش کارآیی‬ ‫و اثر‌بخشی فرآیند بازرسی و حسابرسی در موسسه مالی‬ ‫و اعتباری مهر افزود‪« :‬اقدام های مذکور از یک‌سو موجب‬ ‫پیش��گیری‪ ،‬بازدارندگی و کاهش انحراف و تخلف در‬ ‫موسسه شده و از س��وی دیگر موجب بهبود و تقویت‬ ‫فعالیت‌های نظارتی گشته است که منجر به ارزش‌های‬ ‫افزوده س��ازمانی قاب��ل توجهی در خص��وص وصول‬ ‫مطالبات معوق شده است‪ ».‬نتاج در پایان از زحمات کلیه‬ ‫کارکنان و مدیران معاونت بازرسی و حسابرسی موسسه‬ ‫مالی و اعتباری مهر در سراسر کشور که موجب افزایش‬ ‫اثر بخشی و کارآیی نظارت و کنترل در موسسه شده‌اند‬ ‫تقدیروتشکرکرد‪.‬همچنیندرجلسهاختتامیهاینمراسم‬ ‫که رئیس‌کل بانک‌مرکزی نیز حضور داش��ت‪ ،‬با اهداي‬ ‫لوح سپاس از مشارکت و حضور فعال موسسه مالی و‬ ‫اعتباریمهر تقدیروتشکربهعملآمد‪.‬گفتنیاستغرفه‬ ‫موسسهمالیواعتباریمهرنیزدرطولبرگزارینمایشگاه‬ ‫تو‌دومین همایش‌های سیاست‌های پولی و ارزی؛‬ ‫بیس ‌‬ ‫دایر بود که مورد استقبال بازدیدکنندگان قرار گرفت‪g.‬‬ ‫براساس اعالم مدیرعامل؛‬ ‫بانک تجارت‪ ،‬دانشگاه تهران دو را می‌سازد‬ ‫محمدرضا رنجبر فالح‪ ،‬مدیر عامل بانک تجارت‬ ‫اظهار‌داشت‪« :‬احداث س��اختمان دانشگاه تهران دو با‬ ‫همکاری این بانک و دانشگاه تهران در حال انجام است‬ ‫تا دانشجویان این دانشگاه از مهرماه در استان البرز که‬ ‫محل تاسیس دانشگاه تهران دو است‪ ،‬به کالس درس‬ ‫بروند‪ ».‬محمدرضا رنجبر فالح‪ ،‬به برخی تس��هیالت‬ ‫این بانک برای استادان دانشگاه ها اشاره کرد و گفت‪« :‬با رئیس دانشگاه تهران دو برای‬ ‫خرید و احداث ساختمان و ارائه تسهیالت مباحثی مطرح شده که دانشجویان دانشگاه‬ ‫تهران دو از مهرماه در کالس های درس خود واقع در کرج حاضر شوند‪ ».‬وی گفت‪:‬‬ ‫وزارت علوم استادان را برای دریافت تسهیالت مسکن به بانک تجارت معرفی می‌کند‬ ‫و این بانک مبلغ ‪ 35‬میلیون تومان برای خرید و ‪ 45‬تومان برای ساخت مسکن در اختیار‬ ‫استادان قرار می‌دهد‪ ».‬وی ادامه داد‪« :‬این موضوع یک تفاهمنامه کلی بین وزارت علوم و‬ ‫دانشگاه‌هاست‪ ،‬اما انتخاب بانک با استاد است‪ ».‬به گفته مدیر عامل بانک تجارت‪ ،‬به این‬ ‫دلیل که تعداد استادان مشمول شرایط دریافت تسهیالت مسکن محدود است استادانی‬ ‫که شرایط الزم را داشتند و رسمی یا پیمانی بودند این تسهیالت را دریافت کردند و در‬ ‫این زمینه سخت‌گیری خاصی صورت نگرفته است‪g .‬‬
‫رئيس هيات‌مديره شركت مخابرات ايران در بندرعباس خبرداد‬ ‫پرداخت ‪20‬هزار ميليارد ريال سود به‌سهامداران‬ ‫سيد مصطفي سيد هاشمي در مراسم افتتاح همزمان‬ ‫‪ 127‬پروژه مخابراتي در هرمزگان ضمن اعالم اين مطلب‬ ‫گفت‪« :‬اين درحالي است كه طي س��ال گذشته ‪30‬هزار‬ ‫ميليارد ريال نيز به دولت پرداخ��ت كرده‌ايم‪ ».‬وي با‌بيان‬ ‫اينكهدرخصوصي‌سازيمخابراتبرندهواقعيدولتبوده‬ ‫اظهار داشت‪« :‬قبل از خصوصي‌سازي يك ريال به دولت‬ ‫نمي‌دادند‪ ».‬اين مقام مسئول در شركت مخابرات ايران با‬ ‫اشاره به سود شش هزارو‪ 400‬ميليارد ريالي اين شركت در‬ ‫ابتداي خصوصي‌سازي (سال‪ )1387‬ابراز داشت‪« :‬اين‬ ‫رقم درحال حاضر به‪ 20‬هزار ميليارد ريال افزايش يافته و‬ ‫سود سهام آن نيز سهبرابر رشد داشته است‪».‬بهگفته رئيس‬ ‫هيات‌مديره شركت مخابرات ايران در سالي كه گذشت‬ ‫هفتميليونمشتركازخدماتارزشافزودهاينشركت‬ ‫استفادهكردند‪.‬سيد‌هاشميدرادامهاينمراسمازدايرييك‬ ‫ميليونشمارهتلفنثابت‪،‬ششميليونتلفنهمراه‪،‬نصب‬ ‫يك ميليون و ‪ 486‬هزار پورت پرس��رعت ديتا و معرفي‬ ‫‪ 200‬س��رويس جديد خدمات ارزش اف��زوده به‌عنوان‬ ‫برنامه‌هاي شركت مخابرات در سال جاري(‪ )91‬نام برد‪.‬‬ ‫مديرعامل بانك كارآفرين‪:‬‬ ‫اوراق مشاركت تاثير تورمي‌نخواهد داشت‬ ‫بانك صادرات ‪ 219‬هزار مشتري بانكداري اينترنتي دارد‬ ‫تعداد مش��تريان بانكداري اينترنتي بانك صادرات‬ ‫ايران تا پايان ارديبهشت ماه سالجاري از‪ 219‬هزار مشتري‬ ‫گذشت‪.‬اينبانكدرراستايارائهخدماتمطلوبوجلب‬ ‫رضايت مشتريان همگام با پيشرفت فناوري‌هاي جديد‪،‬‬ ‫ارائه خدمات بانكداري اينترنتي متنوع و گوناگوني را بر‬ ‫پايه بسترهاي اينترنتي در دستور كار قرار داده است‪ .‬اين‬ ‫خدماتبدونمحدوديتمكانيوزمانيارائهشدودارايقابليت‌هايفراوانيازجملهانتقال‬ ‫وجه‪،‬روئيتصورتحساب‪،‬تعيينمبلغچك‪،‬پرداختاقساط‪،‬پرداختقبوضو‪...‬استكه‬ ‫تاپايانارديبهشتماهسالجاريبيشاز‪ ۲۱۹‬هزارنفرازمشتريانضمنعضويتدراينسامانه‬ ‫به‌طورميانگيندرماهبيشاز‪ ۵‬ميليون‌تراكنشماليخودراباموفقيتبهانجامرسان ‌ده‌اند‪.‬گفتني‬ ‫استاينبانكبابهره‌گيريازدستگاهرمزسازلحظه‌اي(‪OTP،(one-timepassword‬‬ ‫درمحيطيكامالامنوبدونحضورفيزيكيدرشعباقدامبهارائهخدماتمتنوعينظيرتائيد‬ ‫مبلغ چك‪ ،‬انتقال وجه به حس��اب‌هاي خود و ديگران‪ ،‬پرداخت قبوض خدمات شهري‪،‬‬ ‫مشاهده خالصه تسهيالت و… كرده است‪ .‬همچنين اين بانك به منظور بهره مندي بيشتر‬ ‫مشتريان‪،‬ابزارهاوروش‌هايمطمئنيدرنظرگرفتهبه‌گونه‌ايكهصاحبانحساببااستفاده‬ ‫از دستگاه‌رمزساز قادر به ورود و استفاده از سيستم و انجا ‌م تراكنش است‪ .‬شايان ذكراست‬ ‫استفادهازسيستمغيرحضوريبانكدارياينترنتيبانكصادراتايران‪،‬درحالحاضرامكان‬ ‫پرداخت اقس��اط‪ ،‬پرداخت قبوض‪ ،‬انتقال وجه بين حساب‌ها‪ ،‬تعيين مبلغ چك‪ ،‬روئيت‬ ‫صورتحساب را امكانپذير ساخته و توانسته است نقش بسزايي در كاهش هزينه‌ها و وقت‬ ‫مشتريان داشته باشد‪ .‬متقاضيان جهت استفاده از خدمات بانكداري اينترنتي به وب سايت‬ ‫اين بانك به آدرس‪ www.bsi.ir‬مراجعه نمايند‪g.‬‬ ‫فروش ويژه اقساطي وايمكس مبين نت‬ ‫مدير عامل شركت خدمات اول گفت‪« :‬اين شركت‬ ‫همزمانباايامفرخندهميالدحضرتعلي‌(ع)پروژهفروش‬ ‫اقساطي وايمكس مبين نت ويژه مشتركين همراه اول را‬ ‫آغازمي‌كند‪».‬‬ ‫ناصر قدير كاشاني در نشست خبري گفت‪« :‬تمامي‬ ‫‌مشتركين س��يم كارت‌هاي دائمي‌همراه اول مي‌توانند‬ ‫وايمكس مبين‌نت را به صورت اقساطي خريداري كنند‪.‬‬ ‫مودم اين طرح رايگان است و مشتركان با ارائه مدارك‪ ،‬از‬ ‫سرعت‪ 512‬و‪20‬گيگ ظرفيت دانلود و يك سال اشتراك‬ ‫قابلتمديدبهرهمندمي‌شوند‪.‬همچنيناستفادهازاينطرح‬ ‫از ساعت‪ 2‬بامداد الي‪ 8‬صبح رايگان است‪ ».‬كاشاني افزود‪:‬‬ ‫«ازديگرويژگي‌هاياينطرحاستفادههمزمانبيشازچهار‬ ‫نفرازاينترنتبودهومودمارائهشدهقابلحملواستفادهدر‬ ‫بيشاز‪ 120‬شهركشوراست‪».‬‬ ‫وي گفت‪« :‬مودم پروژه فروش اقساطي وايمكس‬ ‫مبين‌نت به‌صورت خاص از شركت‪ sewon‬كشور كره‬ ‫خريداري شده و داراي كيفيت بسيار مناسب است‪ .‬مودم‬ ‫داراي گارانتي يك ساله است كه براي اولين‌بار مشتركين‬ ‫مي‌توانند با پرداخت مبلغ‪ 2500‬توم��ان مودم را به مدت‬ ‫يك سال در مقابل صدمات ناشي از ضربه‪ ،‬شكستگي و‬ ‫آب خوردگي بيمه كنند‪ ».‬مديرعامل شركت خدمات اول‬ ‫در خصوص نحوه پرداخت‪ ،‬اظهار داشت‪« :‬قيمت نقدي‬ ‫درحال حاضر ‪200‬هزار تومان به اضافه ماليات بر ارزش‬ ‫افزوده اس��ت كه در پروژه فروش اقس��اطي‪ ،‬جمعا مبلغ‬ ‫‪250‬هزار تومان محاسبه مي‌شود و متقاضيان مبلغ‪62‬هزار‬ ‫و‪500‬تومان نقد و مابقي را در‪10‬قسط‪ 20‬هزارتوماني به‬ ‫صورتماهانهپرداختمي‌كنند‪».‬‬ ‫ويپنجشيوهسفارشخريدپروژهمذكوررابهشرح‬ ‫ذيل اعالم كرد‪:‬‬ ‫تماسباتلفن‪ 1868‬درشهرتهرانوانتخابگزينهدو‬‫‪-‬تماسبا ‪ 89369‬ازشهرستان‌هاوانتخابگزينهدو‬ ‫‪ -‬ثبت‌نام درسامانه‪www.1868-co.ir‬‬ ‫كوتاه از اقتصاد مثلت شماره‪128‬‬ ‫مدير عامل بانك كارآفرين با اشاره به اينكه انتشار‬ ‫اوراق مشاركت تاثير بسيار مثبتي در جمع آوري نقدينگي‬ ‫داشته اس��ت‪ ،‬گفت‪« :‬انتش��ار اوراق مش��اركت نيز از‬ ‫ي نخواهد داشت اما بايد‬ ‫سوي بانك مركزي تاثير تورم ‌‬ ‫ملاحظاتي در اين رابطه انجام شود‪ ».‬ولي اهلل سيف با اشاره‬ ‫به مصوبه شوراي پول و اعتبار در افزايش نرخ سود بانكي‪،‬‬ ‫گفت‪« :‬اين مصوبه آرامش نسبي را در بازار سرمايه‪ ،‬طال و بازارهاي ديگر ايجاد كرد‪ ».‬وي‬ ‫افزود‪« :‬در سال گذشته نقدينگي سرگردان جامعه با ورود در بازارهاي مختلف شوك‌هاي‬ ‫متناوب ايجاد مي‌كرد اما مصوبه شوراي پول و اعتبار در افزايش نرخ سود بانكي توانست‬ ‫تاثيربسيارمثبتيدرجمعآورينقدينگيداشتهباشد‪».‬ويتصريحكرد‪«:‬دربازارمالي‪،‬تعادل‬ ‫نرخ ابزارهاي مختلف مطرح از اهميت بسياري برخوردار است‪ ،‬همه نرخ‌ها بايد با ريسك‬ ‫خود تناسبي داشته باشند‪ ».‬سيف ادامه داد‪« :‬يك ابزار مالي در بازار معامله مي‌شود و متعهد‬ ‫آن بانك مركزي است‪ ،‬ريسك آن بايد صفر تلقي شود و چون ريسك آن صفر است‪ ،‬بايد‬ ‫نرخ سودي كه به آن تعلق مي‌گيرد كمترين باشد‪ ».‬وي ادامه داد‪« :‬پس از بانك مركزي ساير‬ ‫بانك‌ها و البته دولت مطرح مي‌شود كه دولت و بانك مركزي در يك رده تلقي مي‌شوند‬ ‫و ريسك آنها صفر است‪ ».‬وي افزود‪« :‬پس از همه اين شركت‌ها مطرح هستند كه ريسك‬ ‫باالتري دارند و ابزارهاي مربوط به شركت‌ها در بازار مالي مي‌تواند نرخ باالتري داشته باشد‬ ‫چرا كه حتما نرخ ريسك يك شركت از نرخ ريسك بانك مركزي و دولت باالتر است‪ ».‬وي‬ ‫گفت‪ :‬اگر بانك مركزي و سياست گذاران بازار پول و سرمايه از تعادل اين نرخ‌ها مراقبت‬ ‫كنند‪ ،‬وضعيت بهتري و با ثبات‌تري در بازار به وجود مي‌آيد‪g».‬‬ ‫وي گفت‪« :‬در سال‌هاي بعد از خصوصي‌سازي ( بيش از‬ ‫چهار سال گذشته) ‪ 16‬هزار ميليارد ريال در زمينه توسعه‬ ‫شبكه تلفن همراه‪ ،‬ثابت‪ ،‬ديتا و ‪ NGN‬هزينه كرده‌ايم‪».‬‬ ‫رئيس هيات‌مديره شركت مخابرات ايران از اعتماد‌سازي‪،‬‬ ‫مشتري مداري‪ ،‬تجديد ساختار اداري و سازماني‪ ،‬تكريم‬ ‫مردم و كاركنان‪ ،‬ارتقا و به‌روز كردن منابع انساني و عرضه‬ ‫خدمات جديد به‌عنوان مهم‌ترين اهداف شركت بعد از‬ ‫خصوصي‌سازي نام برد‪ .‬سيد‌هاشمي در ادامه از كاركنان‬ ‫اين شركت به‌عنوان اصلي‌ترين سرمايه‌ها نام برد و گفت‪:‬‬ ‫«هماكنون‪ 32‬هزارنيرويرسميو‪ 40‬هزارنفرپيمانكاري‬ ‫در مخابرات اشتغال دارند‪ ،‬درحالي كه اطالعيه جذب دو‬ ‫هزارو‪ 500‬نيرو درنيمه اول امسال (داراي مدرك ليسانس‬ ‫به باال) صادر شده كه اين تعداد تا پايان امسال به پنج هزار‬ ‫نفرافزايشمي‌يابد‪».‬‬ ‫وي تصريح كرد‪« :‬در اين زمينه نيروهاي پيمانكاري‬ ‫با‌تجربه كه در آزمون ورودي ش��ركت كنند در اولويت‬ ‫قرار دارند‪ ».‬مديرعامل ش��ركت مخابرات هرمزگان نيز‬ ‫با ارائه گزارشي ميزان س��رمايه‌‌گذاري براي اجراي اين‬ ‫پروژه‌ها را افزون بر‪150‬ميليارد ريال عنوان كرد‪g.‬‬ ‫ ثبت‌نام درسامانه‪www.mci.ir‬‬‫ ثبت‌نام درسامانه‪www.mobinnet.ir‬‬‫كاشاني ادامه داد‪« :‬پس از ثبت‌نام مشترك و تماس از‬ ‫طرف شركت خدمات اول با متقاضي‪ ،‬مودم به صورت‬ ‫حضوريياغيرحضوري(تحويلبهوسيلهپيكموتوري)‬ ‫قابل دريافت است‪».‬وي از مزيت‌هاي قابل توجه اين طرح‬ ‫را عدم نياز به چك‪ ،‬سفته و ضامن دانست‪.‬كاشاني درباره‬ ‫نحوه دريافت اقساط نيز گفت‪« :‬با توافق انجام شده با بانك‬ ‫گردشگري‪ ،‬به هر مشترك يك شماره حساب اختصاص‬ ‫دادهمي‌شودومشتركينمي‌توانندبه‌صورتاينترنتبانك‪،‬‬ ‫تلفن بان��ك‪ ،‬كارت به كارت‪ ،‬فيش نق��دي و روش‌هاي‬ ‫متداول بانكي اقساط را به‌صورت ماهيانه پرداخت كنند‪.‬‬ ‫همچنين به زودي كاالهاي مرتبط از جمله گوشي موبايل‬ ‫بابرندهايمختلفو‪ Lap Top‬و‪ IPad‬نيزبهمشتركين‬ ‫سيمكارت‌هايدائمي‌همراهاولبه‌صورتاقساطيواگذار‬ ‫مي‌شود‪ ».‬گفتني است اين واگذاري فقط به شخص مالك‬ ‫ي همراه اول با در دست داشتن كارت‌ملي‬ ‫سيم كارت دائم ‌‬ ‫انجام مي‌شود‪g.‬‬ ‫‪85‬‬
‫نجم‌الدين مطرح كرد‬ ‫توسعهپلتفرم‌هايايرانخودروبا‌همكاريدانشگاه‌ها‬ ‫مديرعامل اي��ران خ��ودرو گفت‪« :‬براي توس��عه‬ ‫يو‬ ‫پلتفرم‌هاي جديد خود‪ ،‬از هم��كاري نهادهاي علم ‌‬ ‫پژوهشي استقبال مي‌كنيم‪ ».‬جواد نجم‌الدين‪ ،‬در مراسم‬ ‫چهارمين نمايش��گاه نوآوران ايران خودرو كه با حضور‬ ‫قائم‌مقام وزير تعاون‪ ،‬كار و امور اجتماعي و مديران ارشد‬ ‫گروهبرگزارشد‪،‬بابيانمطلبباالگفت‪«:‬روياينپلتفرم‌ها‬ ‫كه در كالس‌هاي‪ B‬و‪ D‬در دست طراحي و توسعه است‪،‬‬ ‫درمدت‪ 10‬سالچندينمدلخودروتوليدخواهد شدكه‬ ‫نخستين مورد آن در سال ‪ 1393‬خواهد بود‪ ».‬وي از عزم‬ ‫گروه صنعتي براي بهره‌مندي از ظرفيت‌هاي تحقيقاتي و‬ ‫ي و پژوهشي در‬ ‫علمي‌شركت‪ ،‬دانشگاه‌ها و مراكز علم ‌‬ ‫اين حركت خطير خبر‌داد و گفت‪« :‬اين همكاري ضمن‬ ‫كوتاه كردن مسير رسيدن به‌‌هدف‪ ،‬كاهش هزينه و ارتقاي‬ ‫طراحي را نيز در پي دارد‪ ».‬نجم‌الدين‪ ،‬فناوري سوخت را‬ ‫مهم‌تريناولويتنوآوريذكركردوضمندعوتازمراكز‬ ‫دانشگاهيوتحقيقاتيبرايهمكاريدرطراحيوتوسعه‬ ‫پلتفرم‌هايجديدايران‌خودروگفت‪«:‬اينگروهصنعتيدر‬ ‫صادرات دوهزار دستگاه وانت باردو به‌عراق‬ ‫كوتاه از اقتصاد مثلت شماره‪128‬‬ ‫براساسدرخواستنمايندگيايرانخودرووطبقتوافقحاصلشده‪،‬دو‌هزاردستگاه‬ ‫وانتباردودرسالتوليدمليبهعراقصادرخواهدشد‪.‬سيف‌وند‪،‬قائم‌مقاممعاونتصادرات‬ ‫نالمللايرانخودروضمنبياناينمطلبگفت‪«:‬اولينمحمولهصادراتيوانتباردو‬ ‫واموربي ‌‬ ‫بهتعداديكصددستگاهدرابتدايخردادماهواردكشورعراقشدهوبررسيبازارعراقنشانگر‬ ‫آناستكهاستقبالخوبيازاينمحصولايرانخودرودربازارعراقخواهدشد‪».‬ويگفت‪:‬‬ ‫«درحالحاضربرنامهتوليدوصادراتدوهزاردستگاهخودرووانتتدوينگرديدهومطابق‬ ‫بابرنامهزمانبنديتوافقشدهدراختيارنمايندهعراققرارخواهدگرفت‪».‬ويافزود‪«:‬صادرات‬ ‫وانت باردو به برخي از كشورها از جمله عراق در سبد محصوالت صادراتي ايران‌‌خودرو‪،‬‬ ‫نشانگربهره‌برداريايران‌خودروازظرفيت‌هايتوليديوصادراتيصنعتخودروكشوربا‬ ‫تمركز بر بازارهاي هدف و اولويت دار است‪g» .‬‬ ‫پيش فروش رانا از مرز ‪ 18‬هزار دستگاه گذشت‬ ‫پيش فروش خودرو رانا از مرز‪ 18‬هزارو‌‪ 500‬دستگاه گذشت که اين امر نشان دهنده‬ ‫توجه مردم به توليد خودرو با برند ايراني و با امنيت باالست‪ .‬مهندس عبد‌اهلل بابايي‪ ،‬معاون‬ ‫ی و فروش ايران خودرو با بیان اين مطلب گفت‪« :‬پيش فروش خودرو رانا از هشتم‬ ‫بازار ياب ‌‬ ‫خرداد با وديعه پرداخت‪‌10‬ميليون تومان و موعد تحويل به انتخاب مشتري از ‪ -‬مهر تا آذر‬ ‫ماه‪ -‬سال جاري آغاز شده بود‪ ».‬بابايي خاطر نش��ان ساخت‪« :‬خودرو رانا نمونه‌اي از يک‬ ‫ی و فروش ايران‌خودرو تصريح کرد‪« :‬رانا‬ ‫خودروي کاملا ايراني اس��ت‪ ».‬معاون بازار‌ياب ‌‬ ‫خودرويي است با سطح ايمني خودروهاي مدرن كه بدون هيچ‌گونه وابستگي به خارج در‬ ‫کشور توليد مي‌شود‪ ».‬وي با اشاره به اينکه خودرو رانا دوستدار محيط زيست است‪ ،‬افزود‪:‬‬ ‫«درسال توليد ملي قراراست‪ 50‬هزار دستگاه خودرو رانا توليد و روانه بازار شود که اين ميزان‬ ‫هم تا سقف‪ 200‬هزار دستگاه در سال قابل افزايش است‪g».‬‬ ‫قائم مقام مديرعامل شركت ايساكو اعالم كرد‬ ‫اجرای طرح نُرم تعویض قطعات توسط ایساکو‬ ‫طـرح ن ُ��رم تـعوي��ض قطعات در‬ ‫شبكه خدمات پس از فروش ایران‌خودرو‬ ‫با‌هـ��دف افزايـ��ش رضايت‌منـ��دي‬ ‫مش��تريان و نمايندگی‌ها از خـ��رداد ماه‬ ‫سال جاري به اجرا درآمـد‪ .‬علي نمكين‪،‬‬ ‫قائم مقام مدير عامل ش��ركت ايس��اكو‬ ‫تش��ريح كرد‪« :‬در طرح ن��رم‪ ،‬تعدادي از‬ ‫نمايندگي‌هايي كه داراي باالترين درجه‬ ‫رضايت مشتري هس��تند به عنوان الگويي در خصوص تس��ت قطعات داغي انتخاب‬ ‫مي‌شوند و ساير نمايندگي‌ها در اين مورد با آنها مقايسه مي‌شوند‪ ».‬قائم مقام مدير عامل‬ ‫شركت ايساكو گفت‪« :‬بر‌اساس اين طرح‪ ،‬برای تعویض پنج قطعه اساسی شامل باتری‪،‬‬ ‫کالچ‪ ،‬استارت‪ ،‬شيشه باالبر و كمك فنر‪ ،‬به فرآيند تست در محل تحويل نیاز نیست و‬ ‫به تشخیص نمایندگی نسبت به تعویض اقدام خواهد شد‪ ».‬نمکین به مشتریان از نظر‬ ‫عدم پذیرش و ارائه خدمات اطمینان داد و گفت‪« :‬بر‌اس��اس اين طرح‪ ،‬ابتدا ميزان نرم‬ ‫تعويض قطعات با الگو برداری از نرم تعويض نمايندگان برتر توسط ايساكو‪ ،‬استخراج‬ ‫و ماهانه به دفاتر ابالغ می‌شود‪ ».‬قائم مقام مدير‌عامل ايساكو اضافه کرد‪« :‬این طرح بنا‬ ‫به تصويب كميته عالي كيفيت و خدمات پس از فروش و در جهت تسهيل و تسريع‬ ‫در ارائه خدمات مطلوب و ارتقای رضايت‌مندي نمايندگان و مش��تريان به اجرا در‬ ‫آمده است‪ ».‬نمکین‪ ،‬فرمول مورد توافق شركت‌هاي ايران‌خودرو و ساپكو را اساس‬ ‫تحلیل وضعیت قطعات بر‌اس��اس آمار و اطالعات دريافت شده عنوان کرد و گفت‪:‬‬ ‫«این کار توسط نمایندگی‌های مجهز به ن ُرم تعویض انجام می‌گیرد و سپس برای بهبود‬ ‫و تعویض اقدام می‌شود‪g ».‬‬ ‫مهندس پور‌رنجبر‪:‬‬ ‫با تغيير ساختار در مخابرات تحول ايجاد مي‌كنيم‬ ‫مهندسمظفرپو‌ررنجبر‪،‬مديرعاملشركتمخابرات‬ ‫ايران كه در جمع مديران ستادي اين شركت سخن گفت‪:‬‬ ‫«بعد از توكل به خدا‪ ،‬وفاق عامل موفقيت در كارهاست؛‬ ‫وفاق زماني ايجاد مي‌شود كه ش��فافيت باشد و اين مهم‬ ‫قو‌حقوق كاركنان به‌طور‬ ‫به‌دس��ت نمي‌آيد جز اينكه ح ‌‬ ‫كامل پرداخت ش��ود‪ .‬من معتقدم كه توان كارشناسي به‬ ‫صورت بالقوه در ش��ركت مخابرات ايران باالست و ما‬ ‫بايد با سياست‌گذاري درس��ت‪ ،‬خروجي كار را افزايش‬ ‫دهيم‪ ».‬مهندس پو‌ررنجبرگفت‪« :‬سياس��تگذاري‪ ،‬نتيجه‬ ‫تصميم درست و تصميم درست نتيجه عقالنيت است؛‬ ‫خروجي كارهاي تصادفي مطلوب نيست؛ هر‌كار خوب‬ ‫ناشي از برنامه خوب است‪ ،‬البته برنامه‌اي كه به موقع اجرا‬ ‫‪86‬‬ ‫علمو‌فناوري سابقه درخشاني دارد و همكاري‌ها را‬ ‫جذب ‌‌‬ ‫با آغوش باز مي‌پذيرد‪ ».‬وي كاهش قيمت تمام شده از راه‬ ‫به كارگيري خالقيت و نوآوري‌هاي كاركنان را يك الزام و‬ ‫فناوري‌هاي كاهش مصرف سوخت را اولويت نخست‬ ‫استفاده از ايده‌هاي كاركنان دانست و گفت‪« :‬نوآوري از‬ ‫لوازم توليد صادرات مح��ور‪ ،‬خودكفايي‪ ،‬رقابت‌پذيري‬ ‫و رشد پايدار ملي است و تعلل در به كارگيري اين ابزار‬ ‫موثر‪،‬مشتريانرادورمي‌كند‪».‬اوتحولاقتصاديحاصلاز‬ ‫هدفمندي يارانه‌ها را از موضوعاتي دانست كه بهره‌گيري‬ ‫از خالقيت و نوآوري را به‌منظور تعديل تنش‌هاي ناشي از‬ ‫تحول اقتصادي و پيشگيري از افزايش هزينه‌ها‪ ،‬ضرورت‬ ‫مي‌بخشد‪.‬مديرعاملايران‌خودرو‪،‬كاهشقيمتتمامشده‬ ‫توليد و جهش كيفيت را مهم‌ترين اهداف ايران خودرو‬ ‫از به كارگيري ايده‌هاي خالق و عدم ن��وآوري را عامل‬ ‫از بين رفتن بسياري شركت‌ها ذكر و اظهار كرد‪« :‬جنگ‬ ‫اصلي دنياي امروز جنگقيمت‌هاستو چين از همين راه‬ ‫توانستهچندصدميليارددالرصادراتحتيبهبازارآمريكا‬ ‫داشته باشد‪g».‬‬ ‫شود‪».‬مهندسپوررنجبربااشارهبهنقشمشاوردرتوسعه‬ ‫گفت‪«:‬منعقيدهدارمباهمينكاركنانومديرانمي‌تواندر‬ ‫مخابراتتحولايجادكرد‪،‬امابهشرطيكهفرهنگاستفاده‬ ‫ازمشاورراتقويتكنيمواجازهندهيمفاصلهمابادنيابيشاز‬ ‫اينشود‪.‬يك سازمانفي‌نفسهيادگيرندهاستومخابرات‬ ‫بايد يادگيرنده‌ترين باشد‪ ،‬چرا كه تحوالت در اين حوزه‬ ‫بيشازسايرعرصه‌هاست‪».‬ويتدوينمدلعملياتياداره‬ ‫مخابراتطييكسالگذشتهرايكگامبهجلودانستو‬ ‫گفت‪« :‬اين مدل ساختار را درست مي‌كند و اجازه مي‌دهد‬ ‫كارهاي شركت به خوبي پيش‌رود‪ ،‬اما گام اصلي‪ ،‬تدوين‬ ‫استراتژي اس��ت كه به‌زودي ش��روع مي‌كنيم‪ ».‬مهندس‬ ‫پو‌ررنجبرافزود‪«:‬اصالحساختار‪،‬تدويناستراتژي‪،‬تحول‬ ‫در مخابرات‪ ،‬حقيقت گويي‪ ،‬فرهنگ سازي و ارتباطات‬ ‫منسجم و ايجاد ساختار بازاريابي مهم‌ترين برنامه‌هاي ما‬ ‫در سال جاري است و اميدواريم كه با كمك شما و ديگر‬ ‫همكاران اجرا شود‪g».‬‬

آخرین شماره های هفته نامه مثلث

هفته نامه مثلث شماره 418

هفته نامه مثلث شماره 418

شماره : ۴۱۸
تاریخ : ۱۳۹۷/۰۷/۲۸
هفته نامه مثلث شماره 417

هفته نامه مثلث شماره 417

شماره : ۴۱۷
تاریخ : ۱۳۹۷/۰۷/۲۱
هفته نامه مثلث شماره 416

هفته نامه مثلث شماره 416

شماره : ۴۱۶
تاریخ : ۱۳۹۷/۰۷/۱۴
هفته نامه مثلث شماره 415

هفته نامه مثلث شماره 415

شماره : ۴۱۵
تاریخ : ۱۳۹۷/۰۷/۰۷
هفته نامه مثلث شماره 414

هفته نامه مثلث شماره 414

شماره : ۴۱۴
تاریخ : ۱۳۹۷/۰۶/۳۱
هفته نامه مثلث شماره 413

هفته نامه مثلث شماره 413

شماره : ۴۱۳
تاریخ : ۱۳۹۷/۰۶/۲۱
ثبت نشریه در مگ لند

شما صاحب نشریه هستید ؟

با عضویت در مگ لند امکانات متنوعی را در اختیار خواهید داشت
ثبت نام ناشر
لطفا کمی صبر کنید !!